សរណគមនកថា

សរណគមនស្ស វិសយប្បភេទផលសំកិលេសភេទានំ វិយ កត្តុ ច វិភាវនា តត្ថ កោសល្លាយ ហោតីតិ ‘‘សរណគមនេសុ កោសល្លត្ថំ សរណំ…បេ… វេទិតព្ពោ’’តិ វុត្តំ តេន វិនា សរណគមនស្សេវ អសម្ភវតោ. តត្ថ សរណន្តិ បទត្ថតោ តាវ ហិំសតីតិ សរណំ. ហិំសត្ថស្ស ហិ សរសទ្ទស្ស វសេនេតំ បទំ ទដ្ឋព្ពំ, តស្មា សរណគតានំ តេនេវ សរណគមនេន វដ្ដភយំ ចិត្តុត្រាសំ កាយិកំ ទុក្ខំ ទុគ្គតិបរិយាបន្នំ សព្ពម្បិ ទុក្ខំ ហនតិ, វិនាសេតីតិ អត្ថោ. រតនត្តយស្សេវេតំ អធិវចនំ. អថ វា ហិតេ បវត្តនេន ‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថា’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.៦៤) អត្ថេ និយោជនេន អហិតា ច និវត្តនេន ‘‘បាណាតិបាតស្ស ខោ បន បាបកោ វិបាកោ, បាបកំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិអាទិនា អាទីនវទស្សនាទិមុខេន អនត្ថតោ និវត្តនេន សត្តានំ ភយំ ហិំសតិ, ហិតាហិតេសុ អប្បវត្តិបវត្តិហេតុកំ ព្យសនំ អបវត្តិករណេន វិនាសេតិ ពុទ្ធោ. ភវកន្តារឧត្តរណេន មគ្គសង្ខាតោ ធម្មោ សត្តានំ ភយំ ហិំសតិ, ឥតរោ អស្សាសទានេន. អប្បកានម្បិ ទានវសេន បូជាវសេន ច ឧបនីតានំ សក្ការានំ វិបុលផលបដិលាភករណេន សត្តានំ ភយំ ហិំសតិ សង្ឃោ អនុត្តរទក្ខិណេយ្យភាវតោ, តស្មា ឥមិនាបិ វិភជិត្វា វុត្តបរិយាយេន រតនត្តយំ សរណំ. ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’’តិ ឯវំ បវត្តរតនត្តយបសអាទតគ្គរុកតាហិ វិធុតទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាសម្មោហអស្សទ្ធិយាទិតាយ វិហតកិលេសោ តទេវ រតនត្តយំ សរណំ បរាយណំ គតិ តាណំ លេណន្តិ ឯវំ បវត្តិយា តប្បរាយណតាការប្បវត្តោ ចិត្តុប្បាទោ សរណគមនំ សរណន្តិ គច្ឆតិ ឯតេនាតិ កត្វា. តេន យថាវុត្តចិត្តុប្បាទេន សមន្នាគតោ សត្តោ សរណន្តិ គច្ឆតិ, វុត្តប្បការេន ចិត្តុប្បាទេន ‘‘ឯតានិ មេ តីណិ រតនានិ សរណំ, ឯតានិ បរាយណ’’ន្តិ ឯវំ ឧបេតិ ភជតិ សេវតិ បយិរុបាសតិ, ឯវំ វា ជានាតិ, ពុជ្ឈតីតិ អត្ថោ. ឯវំ តាវ សរណំ, សរណគមនំ, យោ ច សរណំ គច្ឆតិ, ឥទំ តយំ វេទិតព្ពំ.

សរណគមនប្បភេទេ បន ទុវិធំ សរណគមនំ លោកុត្តរំ លោកិយញ្ច. តត្ថ លោកុត្តរំ ទិដ្ឋសច្ចានំ មគ្គក្ខណេ សរណគមនុបក្កិលេសសមុច្ឆេទនេន អារម្មណតោ និព្ពានារម្មណំ ហុត្វា កិច្ចតោ សកលេបិ រតនត្តយេ ឥជ្ឈតិ. អត្ថតោ ចតុសច្ចាធិគមោ ឯវ ហិ លោកុត្តរសរណគមនំ. តត្ថ ហិ និព្ពានធម្មោ សច្ឆិកិរិយាភិសមយវសេន, មគ្គធម្មោ ភាវនាភិសមយវសេន បដិវិជ្ឈិយមានោយេវ សរណគមនត្ថំ សាធេតិ, ពុទ្ធគុណា បន សាវកគោចរភូតា បរិញ្ញាភិសមយវសេន, តថា អរិយសង្ឃគុណា. តេន វុត្តំ ‘‘កិច្ចតោ សកលេបិ រតនត្តយេ ឥជ្ឈតី’’តិ. ឥជ្ឈន្តញ្ច សហេវ ឥជ្ឈតិ, ន លោកិយំ វិយ បដិបាដិយា អសម្មោហបដិវេធេន បដិវិទ្ធត្តា. យេ បន វទន្តិ ‘‘ន សរណគមនំ និព្ពានារម្មណំ ហុត្វា បវត្តតិ, មគ្គស្ស អធិគតត្តា បន អធិគតមេវ ហោតិ ឯកច្ចានំ តេវិជ្ជាទីនំ លោកិយវិជ្ជាទយោ វិយា’’តិ, តេសំ លោកិយមេវ សរណគមនំ សិយា, ន លោកុត្តរំ. តញ្ច អយុត្តំ ទុវិធស្សបិ ឥច្ឆិតព្ពត្តា. លោកិយំ បន សរណគមនំ បុថុជ្ជនានំ សរណគមនុបក្កិលេសវិក្ខម្ភនេន អារម្មណតោ ពុទ្ធាទិគុណារម្មណំ ហុត្វា ឥជ្ឈតិ. តំ អត្ថតោ ពុទ្ធាទីសុ វត្ថូសុ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា’’តិអាទិនា សទ្ធាបដិលាភោ យថាវុត្តសទ្ធាបុព្ពង្គមា ច សម្មាទិដ្ឋិ, ទសសុ បុញ្ញកិរិយវត្ថូសុ ទិដ្ឋិជុកម្មន្តិ វុច្ចតិ. ឯត្ថ ច ‘‘សទ្ធាបដិលាភោ’’តិ ឥមិនា មាតាទីហិ ឧស្សាហិតទារកាទីនំ វិយ ញាណវិប្បយុត្តសរណគមនំ ទស្សិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘សម្មាទិដ្ឋី’’តិ ឥមិនា បន ញាណសម្បយុត្តំ សរណគមនំ ទស្សិតំ ពុទ្ធសុពុទ្ធតំ ធម្មសុធម្មតំ សង្ឃសុប្បដិបត្តិញ្ច លោកិយាវពោធវសេនេវ សម្មា ញាយេន ទស្សនតោ.

តយិទំ លោកិយសរណគមនំ ចតុធា បវត្តតិ អត្តសន្និយ្យាតនេន តប្បរាយណតាយ សិស្សភាវូបគមនេន បណិបាតេនាតិ. តត្ថ អត្តសន្និយ្យាតនំ នាម ‘‘អជ្ជ អាទិំ កត្វា អហំ អត្តានំ ពុទ្ធស្ស និយ្យាតេមិ, ធម្មស្ស, សង្ឃស្សា’’តិ ឯវំ ពុទ្ធាទីនំយេវ សំសារទុក្ខនិត្ថរណត្ថំ អត្តនោ អត្តភាវស្ស បរិច្ចជនំ. តប្បរាយណតា នាម ‘‘អជ្ជ អាទិំ កត្វា អហំ ពុទ្ធបរាយណោ ធម្មបរាយណោ សង្ឃបរាយណោតិ មំ ធារេថា’’តិ ឯវំ តប្បរាយណភាវោ. សិស្សភាវូបគមនំ នាម ‘‘អជ្ជ អាទិំ កត្វា ‘អហំ ពុទ្ធស្ស អន្តេវាសិកោ, ធម្មស្ស, សង្ឃស្សា’តិ មំ ធារេថា’’តិ ឯវំ សិស្សភាវូបគមោ. បណិបាតោ នាម ‘‘អជ្ជ អាទិំ កត្វា ‘អហំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ ពុទ្ធាទីនំយេវ តិណ្ណំ វត្ថូនំ ករោមី’តិ មំ ធារេថា’’តិ ឯវំ ពុទ្ធាទីសុ បរមនិបច្ចការោ. ឥមេសញ្ហិ ចតុន្នំ អាការានំ អញ្ញតរម្បិ ករោន្តេន គហិតំយេវ ហោតិ សរណគមនំ.

អបិច ‘‘ភគវតោ អត្តានំ បរិច្ចជាមិ, ធម្មស្ស សង្ឃស្ស អត្តានំ បរិច្ចជាមិ, ជីវិតំ បរិច្ចជាមិ, បរិច្ចត្តោយេវ មេ អត្តា, បរិច្ចត្តំយេវ មេ ជីវិតំ, ជីវិតបរិយន្តិកំ ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ពុទ្ធោ មេ សរណំ លេណំ តាណ’’ន្តិ ឯវម្បិ អត្តសន្និយ្យាតនំ វេទិតព្ពំ. ‘‘សត្ថារញ្ច វតាហំ បស្សាមិ, ភគវន្តមេវ បស្សាមិ, សុគតញ្ច វតាហំ បស្សាមិ, ភគវន្តមេវ បស្សាមិ, សម្មាសម្ពុទ្ធញ្ច វតាហំ បស្សាមិ, ភគវន្តមេវ បស្សាមី’’តិ (សំ. និ. ២.១៥៤) ឯវំ មហាកស្សបត្ថេរស្ស សរណគមនំ វិយ សិស្សភាវូបគមនំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘សោ អហំ វិចរិស្សាមិ, គាមា គាមំ បុរា បុរំ;

នមស្សមានោ សម្ពុទ្ធំ, ធម្មស្ស ច សុធម្មតំ. (សំ. និ. ១.២៤៦; សុ. និ. ១៩៤);

‘‘តេ មយំ វិចរិស្សាម, គាមា គាមំ នគា នគំ…បេ… សុធម្មត’’ន្តិ. (សុ. និ. ១៨២) –

ឯវម្បិ អាឡវកសាតាគិរហេមវតាទីនំ សរណគមនំ វិយ តប្បរាយណតា វេទិតព្ពា. ននុ ចេតេ អាឡវកាទយោ មគ្គេនេវ អាគតសរណគមនា, កថំ តេសំ តប្បរាយណតាសរណគមនំ វុត្តន្តិ? មគ្គេនាគតសរណគមនេហិបិ ‘‘សោហំ វិចរិស្សាមិ គាមា គាម’’ន្តិអាទិនា (សំ. និ. ១.២៤៦; សុ. និ. ១៩៤) តេហិ តប្បរាយណតាការស្ស បវេទិតត្តា តថា វុត្តំ. អថ ខោ ព្រហ្មាយុ ព្រាហ្មណោ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវតោ បាទានិ មុខេន ច បរិចុម្ពតិ, បាណីហិ ច បរិសម្ពាហតិ, នាមញ្ច សាវេតិ ‘‘ព្រហ្មាយុ អហំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ, ព្រហ្មាយុ អហំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ’’តិ (ម. និ. ២.៣៩៤) ឯវម្បិ បណិបាតោ ទដ្ឋព្ពោ.

សោ បនេស ញាតិភយាចរិយទក្ខិណេយ្យតាវសេន ចតុព្ពិធោ ហោតិ. តត្ថ ទក្ខិណេយ្យតាហេតុកេន បណិបាតេន សរណគមនំ ហោតិ, ន ឥតរេហិ ញាតិភយាទិវសប្បវត្តេហិ តីហិ បណិបាតេហិ. សេដ្ឋវសេនេវ ហិ សរណំ គយ្ហតិ, សេដ្ឋវសេន ភិជ្ជតិ, តស្មា យោ សាកិយោ វា កោលិយោ វា ‘‘ពុទ្ធោ អម្ហាកំ ញាតកោ’’តិ វន្ទតិ, អគ្គហិតមេវ ហោតិ សរណំ. យោ វា ‘‘សមណោ គោតមោ រាជបូជិតោ មហានុភាវោ អវន្ទិយមានោ អនត្ថម្បិ ករេយ្យា’’តិ ភយេន វន្ទតិ, អគ្គហិតមេវ ហោតិ សរណំ. យោបិ ពោធិសត្តកាលេ ភគវតោ សន្តិកេ កិញ្ចិ ឧគ្គហិតំ សរមានោ ពុទ្ធកាលេ វា –

‘‘ឯកេន ភោគំ ភុញ្ជេយ្យ, ទ្វីហិ កម្មំ បយោជយេ;

ចតុត្ថញ្ច និធាបេយ្យ, អាបទាសុ ភវិស្សតី’’តិ. (ទី. និ. ៣.២៦៥) –

ឯវរូបិំ ទិដ្ឋធម្មិកំ អនុសាសនិំ ឧគ្គហេត្វា ‘‘អាចរិយោ មេ’’តិ វន្ទតិ, អគ្គហិតមេវ ហោតិ សរណំ, សម្បរាយិកំ បន និយ្យានិកំ វា អនុសាសនិំ បច្ចាសីសន្តោ ទក្ខិណេយ្យបណិបាតមេវ ករោតិ. យោ បន ‘‘អយំ លោកេ អគ្គទក្ខិណេយ្យោ’’តិ វន្ទតិ, តេនេវ គហិតំ ហោតិ សរណំ.

ឯវំ គហិតសរណស្ស ច ឧបាសកស្ស វា ឧបាសិកាយ វា អញ្ញតិត្ថិយេសុ បព្ពជិតម្បិ ញាតិំ ‘‘ញាតកោ មេ អយ’’ន្តិ វន្ទតោបិ សរណគមនំ ន ភិជ្ជតិ, បគេវ អបព្ពជិតំ. តថា រាជានំ ភយវសេន វន្ទតោ. សោ ហិ រដ្ឋបូជិតត្តា អវន្ទិយមានោ អនត្ថម្បិ ករេយ្យាតិ. តថា យំ កិញ្ចិ សិប្បសិក្ខាបកំ តិត្ថិយម្បិ ‘‘អាចរិយោ មេ អយ’’ន្តិ វន្ទតោបិ ន ភិជ្ជតិ. ឯវំ សរណគមនស្ស បភេទោ វេទិតព្ពោ.

សរណគមនកថា និដ្ឋិតា.