៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០២. បញ្ចមេ រូបសុត្តន្តិ ហេរញ្ញិកានំ សុត្តំ. ទុរុត្តានន្តិ អក្កោសវសេន ទុរុត្តានំ, ទុរុត្តត្តាយេវ ទុរាគតានំ. វចនបថានន្តិ ឯត្ថ វចនមេវ តទត្ថំ ញាតុកាមានំ ញាបេតុកាមានញ្ច បថោតិ វចនបថោ. ទុក្ខមានន្តិ ទុក្ខេន ខមិតព្ពានំ.

៤០៤. គព្ភេ សយិតកាលេន សទ្ធិំ វីសតិមំ វស្សំ អស្សាតិ គព្ភវីសោ. ហាយនវឌ្ឍនន្តិ គព្ភមាសេសុ អធិកេសុ ឧត្តរិហាយនំ, ឩនេសុ វឌ្ឍនន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯកូនវីសតិវស្សន្តិ ទ្វាទសមាសេ មាតុកុច្ឆិស្មិំ វសិត្វា មហាបវារណាយ ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ ឯកូនវីសតិវស្សំ. បាដិបទទិវសេតិ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបគមនទិវសេ. ‘‘តិំសរត្តិទិវោ មាសោ’’តិ (អ. និ. ៣.៧១; ៨.៤៣; វិភ. ១០២៣) វចនតោ ‘‘ចត្តារោ មាសា បរិហាយន្តី’’តិ វុត្តំ. វស្សំ ឧក្កឌ្ឍន្តីតិ វស្សំ ឧទ្ធំ កឌ្ឍន្តិ, តតិយេ សំវច្ឆរេ ឯកមាសំ អធិកមាសវសេន បរិច្ចជន្តា វស្សំ ឧទ្ធំ កឌ្ឍន្តីតិ អត្ថោ, តស្មា តតិយោ សំវច្ឆរោ តេរសមាសិកោ ហោតិ, សំវច្ឆរស្ស បន ទ្វាទសមាសិកត្តា អដ្ឋារសសុ វស្សេសុ អធិកមាសេ វិសុំ គហេត្វា ‘‘ឆ មាសា វឌ្ឍន្តី’’តិ វុត្តំ. តតោតិ ឆមាសតោ. និក្កង្ខា ហុត្វាតិ អធិកមាសេហិ សទ្ធិំ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សត្តា និព្ពេមតិកា ហុត្វា. យំ បន វុត្តំ តីសុ គណ្ឋិបទេសុ ‘‘អដ្ឋារសន្នំយេវ វស្សានំ អធិកមាសេ គហេត្វា គណិតត្តា សេសវស្សទ្វយស្សបិ អធិកានិ ទិវសានិ ហោន្តេវ, តានិ អធិកទិវសានិ សន្ធាយ ‘និក្កង្ខា ហុត្វា’តិ វុត្ត’’ន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. ន ហិ ទ្វីសុ វស្សេសុ អធិកទិវសានិ នាម វិសុំ ឧបលព្ភន្តិ តតិយេ វស្សេ វស្សុក្កឌ្ឍនវសេន អធិកមាសេ បរិច្ចត្តេយេវ អតិរេកមាសសម្ភវតោ. តស្មា ទ្វីសុ វស្សេសុ អតិរេកទិវសានិ នាម វិសុំ ន សម្ភវន្តិ.

ននុ ច ‘‘តេ ទ្វេ មាសេ គហេត្វា វីសតិវស្សានិ បរិបុណ្ណានិ ហោន្តី’’តិ កស្មា វុត្តំ, ឯកូនវីសតិវស្សម្ហិ បុន អបរស្មិំ វស្សេ បក្ខិត្តេ វីសតិវស្សានិ បរិបុណ្ណានិ ហោន្តីតិ អាហ ‘‘ឯត្ថ បន…បេ… វុត្ត’’ន្តិ. អនេកត្ថត្តា និបាតានំ បន-សទ្ទោ ហិ-សទ្ទត្ថេ, ឯត្ថ ហីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទញ្ហិ វុត្តស្សេវត្ថស្ស សមត្ថនវសេន វុត្តំ. ឥមិនា ច ឥមំ ទីបេតិ ‘‘យំ វុត្តំ ‘ឯកូនវីសតិវស្សំ សាមណេរំ និក្ខមនីយបុណ្ណមាសិំ អតិក្កម្ម បាដិបទទិវសេ ឧបសម្បាទេន្តី’តិ, តត្ថ គព្ភមាសេបិ អគ្គហេត្វា ទ្វីហិ មាសេហិ អបរិបុណ្ណវីសតិវស្សំ សន្ធាយ ‘ឯកូនវីសតិវស្ស’ន្តិ វុត្តំ, តស្មា អធិកមាសេសុ ទ្វីសុ គហិតេសុ វីសតិវស្សានិ បរិបុណ្ណានិ នាម ហោន្តី’’តិ. តស្មាតិ យស្មា គព្ភមាសាបិ គណនូបគា ហោន្តិ, តស្មា. ឯកវីសតិវស្សោ ហោតីតិ ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ វីសតិវស្សោ សមានោ គព្ភមាសេហិ សទ្ធិំ ឯកវីសតិវស្សោ ហោតិ.

៤០៦. អញ្ញំ ឧបសម្បាទេតីតិ ឧបជ្ឈាយោ កម្មវាចាចរិយោ វា ហុត្វា ឧបសម្បាទេតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឩនវីសតិវស្សតា, ឩនកសញ្ញិតា, ឧបសម្បាទនន្តិ ឥមានិ បនេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.