មហាវិភង្គសង្គហកថាវណ្ណនា

៤. ឯវំ សោតុជនំ សវនេ និយោជេត្វា យថាបដិញ្ញាតំ ឧត្តរវិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘មេថុន’’ន្តិអាទិ. ‘‘កតិ អាបត្តិយោ’’តិ អយំ ទិដ្ឋសំសន្ទនា, អទិដ្ឋជោតនា, វិមតិច្ឆេទនា, អនុមតិ, កថេតុកម្យតាបុច្ឆាតិ បញ្ចន្នំ បុច្ឆានំ កថេតុកម្យតាបុច្ឆា. តិស្សោ អាបត្តិយោ ផុសេតិ តស្សា សង្ខេបតោ វិស្សជ្ជនំ.

៥. ឯវំ គណនាវសេន ទស្សិតានំ ‘‘ភវេ’’តិអាទិ សរូបតោ ទស្សនំ. ខេត្តេតិ តិណ្ណំ មគ្គានំ អញ្ញតរស្មិំ អល្លោកាសេ តិលពីជមត្តេបិ បទេសេ. មេថុនំ បដិសេវន្តស្ស បារាជិកំ ភវេតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ថុល្លច្ចយ’’ន្តិ វុត្តន្តិ យោជនា. ‘‘យេភុយ្យក្ខាយិតេ’’តិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ, ឧបឌ្ឍក្ខាយិតេបិ ថុល្លច្ចយស្ស ហេដ្ឋា វុត្តត្តា. វដ្ដកតេ មុខេ អផុសន្តំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស ទុក្កដំ វុត្តន្តិ យោជនា.

៦. ‘‘អទិន្នំ អាទិយន្តោ’’តិអាទយោបិ វុត្តនយាយេវ.

៧. បញ្ចមាសគ្ឃនេ វាបីតិ បោរាណកស្ស នីលកហាបណស្ស ចតុត្ថភាគសង្ខាតេ បញ្ចមាសេ, តទគ្ឃនកេ វា. អធិកេ វាតិ អតិរេកបញ្ចមាសកេ វា តទគ្ឃនកេ វា. អទិន្នេ បញ្ចវីសតិយា អវហារានំ អញ្ញតរេន អវហដេ បរាជយោ ហោតីតិ អត្ថោ. មាសេ វា ឩនមាសេ វា តទគ្ឃនកេ វា ទុក្កដំ. តតោ មជ្ឈេតិ បញ្ចមាសកតោ មជ្ឈេ. បញ្ច មាសា សមាហដា, បញ្ចន្នំ មាសានំ សមាហារោតិ វា បញ្ចមាសំ, បញ្ចមាសំ អគ្ឃតីតិ បញ្ចមាសគ្ឃនំ, បញ្ចមាសញ្ច បញ្ចមាសគ្ឃនញ្ច បញ្ចមាសគ្ឃនំ, ឯកទេសសរូបេកសេសោយំ, តស្មិំ. មាសេ វាតិ ឯត្ថាបិ មាសោ ច មាសគ្ឃនកញ្ច មាសមាសគ្ឃនកោតិ វត្តព្ពេ ‘‘មាសេ’’តិ ឯកទេសសរូបេកសេសោ, ឧត្តរបទលោបោ ច ទដ្ឋព្ពោ.

‘‘បញ្ចមាសគ្ឃនេ’’តិ សាមញ្ញេន វុត្តេបិ បោរាណកស្ស នីលកហាបណស្សេវ ចតុត្ថភាគវសេន បញ្ចមាសនិយមោ កាតព្ពោ. តថា ហិ ភគវតា ទុតិយបារាជិកំ បញ្ញាបេន្តេន ភិក្ខូសុ បព្ពជិតំ បុរាណវោហារិកមហាមត្តំ ភិក្ខុំ ‘‘កិត្តកេន វត្ថុនា រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ចោរំ គហេត្វា ហនតិ វា ពន្ធតិ វា បព្ពាជេតិ វា’’តិ បុច្ឆិត្វា តេន ‘‘បាទេន វា បាទារហេន វា’’តិ វុត្តេ តេនេវ បមាណេន អទិន្នំ អាទិយន្តស្ស បញ្ញត្តំ. អដ្ឋកថាយញ្ច –

‘‘បញ្ចមាសកោ បាទោតិ បាឡិំ ឧល្លិង្គិត្វា ‘តទា រាជគហេ វីសតិមាសកោ កហាបណោ ហោតិ, តស្មា បញ្ចមាសកោ បាទោ’. ឯតេន លក្ខណេន សព្ពជនបទេសុ កហាបណស្ស ចតុត្ថោ ភាគោ ‘បាទោ’តិ វេទិតព្ពោ. សោ ច ខោ បោរាណកស្ស នីលកហាបណស្ស វសេន, ន ឥតរេសំ ទុទ្រទាមកាទីនំ. តេន ហិ បាទេន អតីតា ពុទ្ធាបិ បារាជិកំ បញ្ញបេសុំ, អនាគតាបិ បញ្ញបេស្សន្តិ. សព្ពពុទ្ធានញ្ហិ បារាជិកវត្ថុម្ហិ វា បារាជិកេ វា នានត្តំ នត្ថិ, ឥមានេវ ចត្តារិ បារាជិកវត្ថូនិ, ឥមានេវ ចត្តារិ បារាជិកានិ, ឥតោ ឩនំ វា អតិរេកំ វា នត្ថិ. តស្មា ភគវាបិ ធនិយំ វិគរហិត្វា បាទេនេវ ទុតិយបារាជិកំ បញ្ញបេន្តោ ‘យោ បន ភិក្ខុ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាត’ន្តិអាទិមាហា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៨) វុត្តំ.

សារត្ថទីបនិយញ្ច –

‘‘ចតុត្ថោ ភាគោ បាទោតិ វេទិតព្ពោតិ ឥមិនាវ សព្ពជនបទេសុ កហាបណស្សេវ វីសតិមោ ភាគោមាសកោតិ ឥទញ្ច វុត្តមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បោរាណសត្ថានុរូបំ លក្ខណសម្បន្នា ឧប្បាទិតា នីលកហាបណាតិ វេទិតព្ពា. ទុទ្រទាមេន ឧប្បាទិតោ ទុទ្រទាមកោ. សោ កិរ នីលកហាបណស្ស តិភាគំ អគ្ឃតី’តិ វត្វា ‘យស្មិំ បទេសេ នីលកហាបណា ន សន្តិ, តត្ថាបិ នីលកហាបណវសេនេវ បរិច្ឆេទោ កាតព្ពោ. កថំ? នីលកហាបណានំ វឡញ្ជនដ្ឋានេ ច អវឡញ្ជនដ្ឋានេ ច សមានអគ្ឃវសេន បវត្តមានំ ភណ្ឌំ នីលកហាបណេន សមានគ្ឃំ គហេត្វា តស្ស ចតុត្ថភាគគ្ឃនកំ នីលកហាបណស្ស បាទគ្ឃនកន្តិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា វិនិច្ឆយោ កាតព្ពោ’’តិ (សារត្ថ. ដី. ២.៨៨) អយមត្ថោវ វុត្តោ.

ឯត្ថ កហាបណំ នាម ករោន្តា សុវណ្ណេនបិ ករោន្តិ រជតេនបិ តម្ពេនបិ សុវណ្ណរជតតម្ពមិស្សកេនបិ. តេសុ កតរំ កហាបណំ នីលកហាបណន្តិ? កេចិ តាវ ‘‘សុវណ្ណកហាបណ’’ន្តិ. កេចិ ‘‘មិស្សកកហាបណ’’ន្តិ. តត្ថ ‘‘សុវណ្ណកហាបណ’’ន្តិ វទន្តានំ អយមធិប្បាយោ – បារាជិកវត្ថុនា បាទេន សព្ពត្ថ ឯកលក្ខណេន ភវិតព្ពំ, កាលទេសបរិភោគាទិវសេន អគ្ឃនានត្តំ បាទស្សេវ ភវិតព្ពំ. ភគវតា ហិ ធម្មិករាជូហិ ហននពន្ធនបព្ពាជនានុរូបេនេវ អទិន្នាទានេ បារាជិកំ បញ្ញត្តំ, ន ឥតរថា. តស្មា ឯសា សព្ពទា សព្ពត្ថ អព្យភិចារីតិ សុវណ្ណមយស្ស កហាបណស្ស ចតុត្ថេន បាទេន ភវិតព្ពន្តិ.

‘‘មិស្សកកហាបណ’’ន្តិ វទន្តានំ បន អយមធិប្បាយោ –

អដ្ឋកថាយំ –

‘‘តទា រាជគហេ វីសតិមាសកោ កហាបណោ ហោតិ, តស្មា បញ្ចមាសកោ បាទោ. ឯតេន លក្ខណេន សព្ពជនបទេសុ កហាបណស្ស ចតុត្ថោ ភាគោ ‘បាទោ’តិ វេទិតព្ពោ. សោ ច ខោ បោរាណកស្ស នីលកហាបណស្ស វសេន, ន ឥតរេសំ ទុទ្រទាមកាទីន’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៨) –

វុត្តត្តា, សារត្ថទីបនិយញ្ច –

‘‘បោរាណសត្ថានុរូបំ លក្ខណសម្បន្នា ឧប្បាទិតា នីលកហាបណាតិ វេទិតព្ពា’’តិ (សារត្ថ. ដី. ២.៨៨) –

វុត្តត្តា ច ‘‘វិនយវិនិច្ឆយំ បត្វា គរុកេ ឋាតព្ព’’ន្តិ វចនតោ ច មិស្សកកហាបណោយេវ នីលកហាបណោ. តត្ថេវ ហិ បោរាណសត្ថវិហិតំ លក្ខណំ ទិស្សតិ. កថំ? បញ្ច មាសា សុវណ្ណស្ស, តថា រជតស្ស, ទស មាសា តម្ពស្សាតិ ឯតេ វីសតិ មាសេ មិស្សេត្វា ពន្ធនត្ថាយ វីហិមត្តំ លោហំ បក្ខិបិត្វា អក្ខរានិ ច ហត្ថិអាទីនមញ្ញតរញ្ច រូបំ ទស្សេត្វា កតោ និទ្ទោសត្តា នីលកហាបណោ នាម ហោតីតិ.

សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ ច កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘បាទោ នាម បញ្ច មាសា សុវណ្ណស្សា’’តិ បុរិមបក្ខវាទីនំ មតេន បាឋោ លិខិតោ. កេសុចិ បោត្ថកេសុ ទុតិយបក្ខវាទីនំ មតេន ‘‘បញ្ច មាសា ហិរញ្ញស្សា’’តិ បាឋោ លិខិតោ. សីហឡភាសាយ បោរាណកេហិ លិខិតាយ សាមណេរសិក្ខាយ បន –

‘‘បោរាណកស្ស នីលកហាបណស្សាតិ វុត្តអដ្ឋកថាវចនស្ស, បោរាណកេ រតនសុត្តាភិធានកសុត្តេ វុត្តកហាបណលក្ខណស្ស ច អនុរូបតោ ‘សុវណ្ណរជតតម្ពានិ មិស្សេត្វា ឧដ្ឋាបេត្វា កតកហាបណំ កហាបណំ នាមា’តិ ច ‘សាមណេរានមុបសម្បន្នានញ្ច អទិន្នាទានបារាជិកវត្ថុម្ហិ កោ វិសេសោ’តិ បុច្ឆំ កត្វា ‘សាមណេរានំ ទសិកសុត្តេនាបិ បារាជិកោ ហោតិ, ឧបសម្បន្នានំ បន សុវណ្ណស្ស វីសតិវីហិមត្តេនា’’តិ –

ច វិសេសោ ទស្សិតោ.

តំ បន សុវណ្ណមាសកវសេន អឌ្ឍតិយមាសកំ ហោតិ, បញ្ចមាសកេន ច ភគវតា បារាជិកំ បញ្ញត្តំ. តស្មា តស្ស យថាវុត្តលក្ខណស្ស កហាបណស្ស សព្ពទេសេសុ អលព្ភមានត្តា សព្ពទេសសាធារណេន តស្ស មិស្សកកហាបណស្ស បញ្ចមាសបាទគ្ឃនកេន សុវណ្ណេនេវ បារាជិកវត្ថុម្ហិ និយមិតេ សព្ពទេសវាសីនំ ឧបការាយ ហោតីតិ ឯវំ សុវណ្ណេនេវ បារាជិកវត្ថុបរិច្ឆេទោ កតោ. អយមេវ និយមោ សីហឡាចរិយវាទេហិ សារោតិ គហិតោ. តស្មា សិក្ខាគរុកេហិ សព្ពត្ថ បេសលេហិ វិនយធរេហិ អយមេវ វិនិច្ឆយោ សារតោ បច្ចេតព្ពោ. ហោន្តិ ចេត្ថ –

‘‘ហេមរជតតម្ពេហិ, សត្ថេ និទ្ទិដ្ឋលក្ខណំ;

អហាបេត្វា កតោ វីស-មាសោ នីលកហាបណោ.

ហេមបាទំ សជ្ឈុបាទំ, តម្ពបាទទ្វយញ្ហិ សោ;

មិស្សេត្វា រូបមប្បេត្វា, កាតុំ សត្ថេសុ ទស្សិតោ.

‘ឯលា’តិ វុច្ចតេ ទោសោ, និទ្ទោសត្តា តថីរិតោ;

តស្ស បាទោ សុវណ្ណស្ស, វីសវីហគ្ឃនោ មតោ.

យស្មិំ បន បទេសេ សោ, ន វត្តតិ កហាបណោ;

វីសសោវណ្ណវីហគ្ឃំ, តប្បាទគ្ឃន្តិ វេទិយំ.

វីសសោវណ្ណវីហគ្ឃំ, ថេនេន្តា ភិក្ខវោ តតោ;

ចវន្តិ សាមញ្ញគុណា, ឥច្ចាហុ វិនយញ្ញុនោ’’តិ.

៩. ឱបាតន្តិ អាវាដំ. ទុក្ខេ ជាតេតិ យោជនា.

១០. ឧត្តរិំ ធម្មន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឧត្តរិមនុស្សធម្ម’’ន្តិ វត្តព្ពេ និរុត្តិនយេន មជ្ឈបទលោបំ, និគ្គហីតាគមញ្ច កត្វា ‘‘ឧត្តរិំ ធម្ម’’ន្តិ វុត្តំ. ឧត្តរិមនុស្សានំ ឈាយីនញ្ចេវ អរិយានញ្ច ធម្មំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ. អត្តុបនាយិកន្តិ អត្តនិ តំ ឧបនេតិ ‘‘មយិ អត្ថី’’តិ សមុទាចរន្តោ, អត្តានំ វា តត្ថ ឧបនេតិ ‘‘អហំ ឯត្ថ សន្ទិស្សាមី’’តិ សមុទាចរន្តោតិ អត្តុបនាយិកោ, តំ អត្តុបនាយិកំ, ឯវំ កត្វា វទន្តោតិ សម្ពន្ធោ.

១១. បរិយាយេតិ ‘‘យោ តេ វិហារេ វសតិ, សោ ភិក្ខុ អរហា’’តិអាទិនា (បរិ. ២៨៧) បរិយាយភណនេ. ញាតេតិ យំ ឧទ្ទិស្ស ភណតិ, តស្មិំ វិញ្ញុម្ហិ មនុស្សជាតិកេ អចិរេន ញាតេ. នោ ចេតិ នោ ចេ ជានាតិ.

ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា

បារាជិកកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៣. ចេតេតិ, ឧបក្កមតិ, មុច្ចតិ, ឯវំ អង្គត្តយេ បុណ្ណេ គរុកំ វុត្តំ. ទ្វង្គេ ចេតេតិ, ឧបក្កមតិ យទិ ន មុច្ចតិ, ឯវំ អង្គទ្វយេ ថុល្លច្ចយន្តិ យោជនា. បយោគេតិ បយោជេត្វា ឧបក្កមិតុំ អង្គជាតាមសនំ, បរស្ស អាណាបនន្តិ ឯវរូបេ សាហត្ថិកាណត្តិកបយោគេ.

១៤. វុត្តនយេនេវ ឧបរូបរិ បញ្ហាបុច្ឆនំ ញាតុំ សក្កាតិ តំ អវត្តុកាមោ អាហ ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយា’’តិអាទិ. មយម្បិ យទេត្ថ បុព្ពេ អវុត្តមនុត្តានត្ថញ្ច, តទេវ វណ្ណយិស្សាម.

១៥. កាយេនាតិ អត្តនោ កាយេន. កាយន្តិ ឥត្ថិយា កាយំ. ឯស នយោ ‘‘កាយពទ្ធ’’ន្តិ ឯត្ថាបិ.

១៦. អត្តនោ កាយេន បដិពទ្ធេន ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធេ ផុដ្ឋេ តុ ទុក្កដន្តិ យោជនា.

១៧. តិស្សោ អាបត្តិយោ សិយុន្តិ យោជនា. ទ្វិន្នំ មគ្គានន្តិ វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គានំ.

១៨. វណ្ណាទិភញ្ញេតិ វណ្ណាទិនា ភណនេ. កាយបដិពទ្ធេ វណ្ណាទិនា ភញ្ញេ ទុក្កដន្តិ យោជនា.

១៩. អត្តកាមចរិយាយាតិ អត្តកាមបារិចរិយាយ.

២០. បណ្ឌកស្ស សន្តិកេបិ អត្តកាមបារិចរិយាយ វណ្ណំ វទតោ តស្ស ភិក្ខុនោតិ យោជនា. តិរច្ឆានគតស្សាបិ សន្តិកេតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

២១. ឥត្ថិបុរិសានមន្តរេ សញ្ចរិត្តំ សញ្ចរណភាវំ សមាបន្នេ ភិក្ខុម្ហិ បដិគ្គណ្ហនវីមំសាបច្ចាហរណកត្តិកេ សម្បន្នេ តស្ស ពុធោ គរុកំ និទ្ទិសេតិ យោជនា.

២២. ទ្វង្គសមាយោគេតិ តីស្វេតេសុ ទ្វិន្នំ អង្គានំ យថាកថញ្ចិ សមាយោគេ. អង្គេ សតិ បនេកស្មិន្តិ តិណ្ណមេកស្មិំ បន អង្គេ សតិ.

២៤. បយោគេតិ ‘‘អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ កុដិំ, អទេសិតវត្ថុកំ មហល្លកវិហារញ្ច ការេស្សាមី’’តិ ឧបករណត្ថំ អរញ្ញគមនតោ បដ្ឋាយ សព្ពបយោគេ. ឯកបិណ្ឌេ អនាគតេតិ សព្ពបរិយន្តិមំ បិណ្ឌំ សន្ធាយ វុត្តំ.

២៥. ឥធ យោ ភិក្ខុ អមូលកេន បារាជិកេន ធម្មេន អនុទ្ធំសេតីតិ យោជនា.

២៦. ឱកាសំ ន ច ការេត្វាតិ ‘‘ករោតុ មេ, អាយស្មា, ឱកាសំ, អហំ តេ វត្តុកាមោ’’តិ ឯវំ តេន ភិក្ខុនា ឱកាសំ អការាបេត្វា.

២៨. អញ្ញភាគិយេតិ អញ្ញភាគិយបទេន ឧបលក្ខិតសិក្ខាបទេ. ឯវំ អញ្ញត្របិ ឦទិសេសុ ឋានេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

២៩. ‘‘សមនុភាសនាយ ឯវា’’តិ បទច្ឆេទោ. ន បដិនិស្សជន្តិ អប្បដិនិស្សជន្តោ.

៣០. ញត្តិយា ទុក្កដំ អាបន្នោ សិយា, ទ្វីហិ កម្មវាចាហិ ថុល្លតំ អាបន្នោ សិយា, កម្មវាចាយ ឱសានេ គរុកំ អាបន្នោ សិយាតិ យោជនា. ‘‘ថុល្លត’’ន្តិ ឥទំ ថុល្លច្ចយាបត្តិឧបលក្ខណវចនំ.

៣១. ចតូសុ យាវតតិយកេសុ បឋមេ អាបត្តិបរិច្ឆេទំ ទស្សេត្វា ឥតរេសំ តិណ្ណំ តេនបិ ឯកបរិច្ឆេទត្តា តត្ថ វុត្តនយមេវ តេសុ អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘ភេទានុវត្តកេ’’តិអាទិ.

ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា

សង្ឃាទិសេសកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣២. អតិរេកចីវរន្តិ អនធិដ្ឋិតំ, អវិកប្បិតំ វិកប្បនុបគបមាណំ ចីវរំ លទ្ធា ទសាហំ អតិក្កមន្តោ ឯកមេវ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ អាបជ្ជតិ. តិចីវរេន ឯករត្តិម្បិ វិនា វសន្តោ ឯកមេវ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ អាបជ្ជតិ. ឥទញ្ច ជាតិវសេន ឯកត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ វត្ថុគណនាយ អាបត្តីនំ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពត្តា.

៣៣. គហេត្វាកាលចីវរន្តិ អកាលចីវរំ បដិគ្គហេត្វា. មាសន្តិ សតិយា បច្ចាសាយ និក្ខិបិតុំ អនុញ្ញាតំ មាសំ. អតិក្កមន្តោតិ សតិយាបិ បច្ចាសាយ វីតិក្កមន្តោ អន្តោមាសេ អនធិដ្ឋហិត្វា, អវិកប្បេត្វា វា តិំសទិវសានិ អតិក្កមន្តោ, ចីវរុប្បាទទិវសំ អរុណំ អាទិំ កត្វា ឯកតិំសមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តោតិ អត្ថោ. ឯកំ និស្សគ្គិយំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ ឧទីរិតន្តិ យោជនា.

៣៤. អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា. យំកិញ្ចិ បុរាណចីវរន្តិ ឯកវារម្បិ បរិភុត្តំ សង្ឃាដិអាទីនមញ្ញតរំ ចីវរំ.

៣៥. បយោគស្មិន្តិ ‘‘ធោវា’’តិអាទិកេ ភិក្ខុនោ អាណត្តិកបយោគេ, ឯវំ អាណត្តាយ ច ភិក្ខុនិយា ឧទ្ធនាទិកេ សព្ពស្មិំ បយោគេ ច. ‘‘និស្សគ្គិយាវ បាចិត្តិ ហោតីតិ និស្សគ្គិយា បាចិត្តិ ច ហោតីតិ យោជនា.

៣៦. បដិគណ្ហតោតិ ឯត្ថ ‘‘អញ្ញត្រ បារិវត្តកា’’តិ យោជនា.

៣៨. បយោគស្មិន្តិ វិញ្ញាបនបយោគេ. វិញ្ញាបិតេតិ វិញ្ញាបិតចីវរេ បដិលទ្ធេ.

៣៩. ភិក្ខូតិ អច្ឆិន្នចីវរោ វា នដ្ឋចីវរោ វា ភិក្ខុ. តទុត្តរិន្តិ សន្តរុត្តរបរមតោ ឧត្តរិំ.

៤១. បយោគេតិ វិកប្បនាបជ្ជនបយោគេ.

៤២. ទុវេតិ ទុក្កដបាចិត្តិយវសេន ទុវេ អាបត្តិយោ ផុសេតិ យោជេតព្ពំ.

៤៤. បយោគេតិ អនុញ្ញាតបយោគតោ អតិរេកាភិនិប្ផាទនបយោគេ. លាភេតិ ចីវរស្ស បដិលាភេ.

កថិនវគ្គវណ្ណនា បឋមា.

៤៥. កោសិយវគ្គស្ស អាទីសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ ទ្វេ ទ្វេ អាបត្តិយោតិ យោជនា. បយោគេតិ ករណការាបនបយោគេ. លាភេតិ កត្វា វា ការេត្វា វា បរិនិដ្ឋាបនេ.

៤៦. ‘‘គហេត្វា ឯឡកលោមានី’’តិ បទច្ឆេទោ. អតិក្កមន្តិ អតិក្កមន្តោ.

៤៧. អញ្ញាយាតិ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា. ‘‘ធោវាបេតិ ឯឡលោមក’’ន្តិ បទច្ឆេទោ. ឯឡលោមកន្តិ ឯឡកលោមានិ. និរុត្តិនយេន ក-ការស្ស វិបរិយាយោ. បយោគេតិ ធោវាបនបយោគេ.

៤៨. បយោគេតិ បដិគ្គណ្ហនបយោគេ.

៤៩. នានាការន្តិ នានប្បការំ. សមាបជ្ជន្តិ សមាបជ្ជន្តោ ភិក្ខុ. សមាបន្នេតិ សំវោហារេ សមាបន្នេ សតិ. បយោគេតិ សមាបជ្ជនបយោគេ.

៥០. បយោគេតិ កយវិក្កយាបជ្ជនបយោគេ. តស្មិំ កតេតិ តស្មិំ ភណ្ឌេ អត្តនោ សន្តកភាវំ នីតេ.

កោសិយវគ្គវណ្ណនា ទុតិយា.

៥១. អតិរេកកន្តិ អនធិដ្ឋិតំ, អវិកប្បិតំ វា បត្តំ. ទសាហំ អតិក្កមេន្តស្ស តស្ស ភិក្ខុនោ ឯកាវ និស្សគ្គិយាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា.

៥២-៣. នត្ថិ ឯតស្ស បញ្ច ពន្ធនានីតិ អបញ្ចពន្ធនោ, តស្មិំ, ឩនបញ្ចពន្ធនេ បត្តេតិ អត្ថោ. បយោគេតិ វិញ្ញាបនបយោគេ. តស្ស បត្តស្ស លាភេ បដិលាភេ.

៥៤. ភេសជ្ជន្តិ សប្បិអាទិកំ.

៥៥. បយោគេតិ បរិយេសនបយោគេ.

៥៦. បយោគេតិ អច្ឆិន្ទនអច្ឆិន្ទាបនបយោគេ. ហដេតិ អច្ឆិន្ទិត្វា គហិតេ.

៥៧. ទ្វេ បនាបត្តិយោ ផុសេតិ វាយាបនបយោគេ ទុក្កដំ, វិកប្បនុបគបច្ឆិមចីវរបមាណេន វីតេ និស្សគ្គិយន្តិ ទ្វេ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតីតិ អត្ថោ.

៥៨-៩. យោ បន ភិក្ខុ អប្បវារិតោ អញ្ញាតកស្សេវ តន្តវាយេ សមេច្ច ឧបសង្កមិត្វា ចីវរេ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តោ ហោតិ. សោតិ សោ ភិក្ខុ. ទ្វេ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ, ន សំសយោតិ យោជនា. បយោគេតិ វិកប្បាបជ្ជនបយោគេ.

៦០. អច្ចេកសញ្ញិតំ ចីវរំ បដិគ្គហេត្វាតិ យោជនា. កាលន្តិ ចីវរកាលំ.

៦១. តិណ្ណមញ្ញតរំ វត្ថន្តិ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ. ឃរេតិ អន្តរឃរេ. និទហិត្វាតិ និក្ខិបិត្វា. តេន ចីវរេន វិនា ឆារត្តតោ អធិកំ ទិវសំ យស្ស អារញ្ញកស្ស វិហារស្ស គោចរគាមេ តំ ចីវរំ និក្ខិត្តំ, តម្ហា វិហារា អញ្ញត្រ វសន្តោ និស្សគ្គិយំ ផុសេតិ យោជនា.

៦២. សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ ជានំ ជានន្តោ.

៦៣. បយោគេតិ បរិណាមនបយោគេ. សព្ពត្ថាតិ បារាជិកាទីសុ សព្ពសិក្ខាបទេសុ. អប្បនាវារបរិហានីតិ បរិវារេ បឋមំ វុត្តកត្ថបញ្ញត្តិវារស្ស បរិហាបនំ, ឥធ អវចនន្តិ អត្ថោ, តស្ស វារស្ស បរិវារេ សព្ពបឋមត្តា បឋមំ វត្តព្ពភាវេបិ តត្ថ វត្តព្ពំ បច្ឆា គណ្ហិតុកាមេន មយា តំ ឋបេត្វា បឋមំ អាបត្តិទស្សនត្ថំ តទនន្តរោ កតាបត្តិវារោ បឋមំ វុត្តោតិ អធិប្បាយោ.

បត្តវគ្គវណ្ណនា តតិយា.

ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា

តិំសនិស្សគ្គិយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦៤. មនុស្សុត្តរិធម្មេតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ. អភូតស្មិំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ សមុល្លបិតេ បរាជយោ បារាជិកាបត្តិ.

៦៥. អមូលន្តិមវត្ថុនា អមូលកេន បារាជិកេន ធម្មេន ភិក្ខុំ ចោទនាយ គរុ សង្ឃាទិសេសោ ហោតីតិ យោជនា. បរិយាយវចនេតិ ‘‘យោ តេ វិហារេ វសតី’’តិអាទិនា (បរិ. ២៨៧) បរិយាយេន កថនេ. ញាតេតិ យស្ស កថេតិ, តស្មិំ វចនានន្តរមេវ ញាតេ.

៦៦. នោ ចេ បន វិជានាតីតិ អថ តំ បរិយាយេន វុត្តំ វចនានន្តរមេវ សចេ ន ជានាតិ. សមុទាហដន្តិ កថិតំ.

៦៧. ឱមសតោ ភិក្ខុស្ស ទុវេ អាបត្តិយោ វុត្តា. ឧបសម្បន្នំ ឱមសតោ បាចិត្តិ សិយា. ឥតរំ អនុបសម្បន្នំ ឱមសតោ ទុក្កដំ សិយាតិ យោជនា.

៦៨. បេសុញ្ញហរណេបិ ទ្វេ អាបត្តិយោ ហោន្តិ.

៦៩. បយោគេតិ បទសោ ធម្មំ វាចេន្តស្ស វចនកិរិយារម្ភតោ បដ្ឋាយ យាវ បទាទីនំ បរិសមាបនំ, ឯត្ថន្តរេ អក្ខរុច្ចារណបយោគេ ទុក្កដំ. បទានំ បរិសមត្តិយំ បាចិត្តិយំ.

៧០. ‘‘តិរត្តា អនុបសម្បន្នសហសេយ្យាយា’’តិ បទច្ឆេទោ. អនុបសម្បន្នេន សហសេយ្យា អនុបសម្បន្នសហសេយ្យា, តាយ. តិរត្តា ឧត្តរិំ អនុបសម្បន្នសហសេយ្យាយាតិ យោជនា. បយោគេតិ សយនត្ថាយ សេយ្យាបញ្ញាបនកាយាវជ្ជនាទិបុព្ពបយោគេ. បន្នេតិ កាយបសារណលក្ខណេន សយនេន និបន្នេ.

៧១. យោ បន ភិក្ខុ ឯករត្តិយំ មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេតិ. ទុក្កដាទយោតិ ‘‘បយោគេ ទុក្កដំ, និបន្នេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ យថាវុត្តទ្វេអាបត្តិយោ អាបជ្ជតីតិ យោជនា.

៧២. បយោគេតិ យថាវុត្តលក្ខណបយោគេ.

៧៣. អនុបសម្បន្នេតិ សមីបត្ថេ ចេតំ ភុម្មំ. អនុបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ ភូតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ យោ សចេ អារោចេតីតិ យោជនា. ទុក្កដាទយោតិ យស្ស អារោចេតិ, សោ នប្បដិវិជានាតិ, ទុក្កដំ, បដិវិជានាតិ, បាចិត្តិយន្តិ ឯវំ ទ្វេ អាបត្តិយោ តស្ស ហោន្តិ.

៧៤. អញ្ញតោ អញ្ញស្ស ឧបសម្បន្នស្ស ទុដ្ឋុល្លស្ស អាបត្តិំ អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ វទំ វទន្តោតិ យោជនា. បយោគេតិ អារម្ភតោ បដ្ឋាយ បុព្ពបយោគេ ទុក្កដំ អាគច្ឆតិ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. អារោចិតេ បាចិត្តិ សិយាតិ យោជនា.

៧៥. បយោគេតិ ‘‘អកប្បិយបថវិំ ខណិស្សាមី’’តិ កុទាល បរិយេសនាទិសព្ពបយោគេតិ.

មុសាវាទវគ្គវណ្ណនា បឋមា.

៧៦. បាតេន្តោតិ វិកោបេន្តោ. តស្សាតិ ភូតគាមស្ស. បាតេតិ វិកោបនេ.

៧៧. អញ្ញវាទកវិហេសកានំ ឯកយោគនិទ្ទិដ្ឋត្តា តត្ថ វុត្តនយេនេវ វិហេសកេ ច ញាតុំ សក្កាតិ តត្ថ វិសុំ អាបត្តិភេទោ ន វុត្តោ.

៧៨. បរន្តិ អញ្ញំ សង្ឃេន សម្មតសេនាសនបញ្ញាបកាទិកំ ឧបសម្បន្នំ. ឧជ្ឈាបេន្តោតិ តស្ស អយសំ ឧប្បាទេតុកាមតាយ ភិក្ខូហិ អវជានាបេតុំ ‘‘ឆន្ទាយ ឥត្ថន្នាមោ ឥទំ នាម ករោតី’’តិអាទីនិ វត្វា អវញ្ញាយ ឱលោកាបេន្តោ, លាមកតោ វា ចិន្តាបេន្តោ. បយោគេតិ ឧជ្ឈាបនត្ថាយ តស្ស អវណ្ណភណនាទិកេ បុព្ពបយោគេ.

៨៣. សង្ឃិកេ វិហារេ បុព្ពូបគតំ ភិក្ខុំ ជានំ ជានន្តោ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេតិ, តស្សេវំ សេយ្យំ កប្បយតោតិ យោជនា. បយោគេទុក្កដាទយោតិ ឯត្ថ អលុត្តសមាសោ. អាទិ-សទ្ទេន សេយ្យាកប្បនេ បាចិត្តិយំ សង្គណ្ហាតិ.

៨៤. បយោគេតិ ‘‘និក្កឌ្ឍថ ឥម’’ន្តិអាទិកេ អាណត្តិកេ វា ‘‘យាហិ យាហី’’តិអាទិកេ វាចសិកេ វា ហត្ថេន តស្ស អង្គបរាមសនាទិវសេន កតេ កាយិកេ វា និក្កឌ្ឍនបយោគេ. សេសន្តិ បាចិត្តិយំ.

៨៥. ‘‘វេហាសកុដិយា ឧបរី’’តិ បទច្ឆេទោ. អាហច្ចបាទកេតិ ឯត្ថ ‘‘មញ្ចេ វា បីឋេ វា’’តិ សេសោ. សីទន្តិ និសីទន្តោ. ទុក្កដាទយោតិ បយោគេ ទុក្កដំ, និបជ្ជាយ បាចិត្តិយន្តិ ឥមា អាបត្តិយោ ផុសេតិ អត្ថោ.

៨៦. អស្ស បជ្ជស្ស បឋមបាទំ ទសក្ខរបាទកំ ឆន្ទោវិចិតិយំ វុត្តគាថា, ‘‘គាថាឆន្ទោ អតីតទ្វយ’’ន្តិ ឥមិនា ឆន្ទោវិចិតិលក្ខណេន គាថាឆន្ទត្តា អធិដ្ឋិត្វា ទ្វត្តិបរិយាយេតិ ឯត្ថ អក្ខរទ្វយំ អធិកំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. បយោគេតិ អធិដ្ឋានបយោគេ. អធិដ្ឋិតេតិ ទ្វត្តិបរិយាយានំ ឧបរិ អធិដ្ឋានេ កតេ.

៨៧. បយោគេតិ សិញ្ចនសិញ្ចាបនបយោគេ. សិត្តេតិ សិញ្ចនកិរិយបរិយោសានេ.

ភូតគាមវគ្គវណ្ណនា ទុតិយា.

៨៨. ទុក្កដំ ផុសេតិ យោជនា. ឱវទិតេ បាចិត្តិ សិយាតិ យោជនា.

៨៩. វិភាគោយេវ វិភាគតា.

៩០. អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា អញ្ញត្រ បារិវត្តកា ចីវរំ ទេន្តោ ភិក្ខុ ទុវេ អាបត្តិយោ ផុសេតិ យោជនា. បយោគេតិ ទានបយោគេ.

៩៣. ‘‘នាវំ ឯក’’ន្តិ បទច្ឆេទោ. បយោគេតិ អភិរុហណបយោគេ. ទុក្កដាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន អភិរុឡ្ហេ បាចិត្តិយំ សង្គណ្ហាតិ.

៩៤. ‘‘ទុវិធំ អាបត្តិ’’ន្តិ បទច្ឆេទោ.

៩៦. ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ រហោ និសជ្ជំ កប្បេន្តោ ភិក្ខុ បយោគេទុក្កដាទយោ ទ្វេបិ អាបត្តិយោ ផុសេតិ យោជនា.

ឱវាទវគ្គវណ្ណនា តតិយា.

៩៧. តទុត្តរិន្តិ តតោ ភុញ្ជិតុំ អនុញ្ញាតឯកទិវសតោ ឧត្តរិំ ទុតិយទិវសតោ បដ្ឋាយ. អនន្តរស្ស វគ្គស្សាតិ ឱវាទវគ្គស្ស. នវមេនាតិ ភិក្ខុនិយា បរិបាចិតបិណ្ឌបាតសិក្ខាបទេន.

៩៩. ទ្វត្តិបត្តេតិ ទ្វត្តិបត្តបូរេ. តទុត្តរិន្តិ ទ្វត្តិបត្តបូរតោ ឧត្តរិំ. បយោគេតិ បដិគ្គហណបយោគេ.

១០១. អភិហដ្ឋុន្តិ អភិហរិត្វា.

១០២. តស្សាតិ អភិហរន្តស្ស. បិដកេតិ វិនយបិដកេ.

១០៣. ទសមេបីតិ ឯត្ថ ‘‘ទសមេ អបី’’តិ បទច្ឆេទោ.

ភោជនវគ្គវណ្ណនា ចតុត្ថា.

១០៤. អចេលកាទិនោតិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘បរិព្ពាជកស្ស វា បរិព្ពាជិកាយ វា’’តិ (បាចិ. ២៧០) វុត្តេ សង្គណ្ហាតិ. ភោជនាទិកន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ខាទនីយំ សង្គណ្ហាតិ. បយោគេតិ សហត្ថា ទានបយោគេ.

១០៥. ទាបេត្វា វា អទាបេត្វា វា កិញ្ចិ អាមិសំ. បយោគេតិ ឧយ្យោជនបយោគេ. តស្មិន្តិ តស្មិំ ភិក្ខុម្ហិ. ឧយ្យោជិតេ បាចិត្តិ សិយាតិ យោជនា.

១០៩. ឧម្មារាតិក្កមេតិ ឥន្ទខីលាតិក្កមេ.

១១០. តទុត្តរិន្តិ តតោ បរិច្ឆិន្នរត្តិបរិយន្តតោ វា បរិច្ឆិន្នភេសជ្ជបរិយន្តតោ វា ឧត្តរិំ.

១១១. ឧយ្យុត្តំ ទស្សនត្ថាយ គច្ឆន្តោ ទ្វេ អាបត្តិយោ ផុសេតិ យោជនា.

អចេលកវគ្គវណ្ណនា បញ្ចមា.

១១៤. មេរេយ្យន្តិ មេរយំ. និរុត្តិនយេន អ-ការស្ស ឯ-ការោ, យ-ការស្ស ច ទ្វិត្តំ. មេរយ-សទ្ទបរិយាយោ វា មេរេយ្យ-សទ្ទោ. មុនីតិ ភិក្ខុ.

១១៥. ‘‘ភិក្ខុ អង្គុលិបតោទេនា’’តិ បទច្ឆេទោ. បយោគេតិ ហាសាបនបយោគេ. តស្សាតិ ហាសាបេន្តស្ស.

១១៦. គោប្ផកា ហេដ្ឋា ឧទកេ ទុក្កដំ. គោប្ផកតោ ឧបរិ ឧបរិគោប្ផកំ, ឧទកំ, តស្មិំ, គោប្ផកតោ អធិកប្បមាណេ ឧទកេតិ អត្ថោ.

១១៧. អនាទរិយន្តិ បុគ្គលានាទរិយំ, ធម្មានាទរិយំ វា. បយោគេតិ អនាទរិយវសេន បវត្តេ កាយបយោគេ វា វចីបយោគេ វា. កតេ អនាទរិយេ.

១១៨. បយោគេតិ ភិំសាបនបយោគេ.

១១៩. ជោតិន្តិ អគ្គិំ. សមាទហិត្វានាតិ ជាលេត្វា. ‘‘វិសិព្ពេន្តោ’’តិ ឥមិនា ផលូបចារេន ការណំ វុត្តំ. វិសិព្ពនកិរិយា ហិ សមាទហនកិរិយាយ ផលន្តិ វិសិព្ពនកិរិយាវោហារេន សមាទហនកិរិយាវ. តស្មា វិសិព្ពេន្តោតិ ឯត្ថ សមាទហន្តោតិ អត្ថោ. បយោគេតិ សមាទហនសមាទហាបនបយោគេ. វិសីវិតេតិ វុត្តនយេន សមាទហិតេតិ អត្ថោ.

១២០. បយោគេតិ ចុណ្ណមត្តិកាភិសង្ខរណាទិសព្ពបយោគេ. ឥតរន្តិ បាចិត្តិយំ.

១២១. តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានន្តិ កំសនីលបត្តនីលកទ្ទមសង្ខាតានំ តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ. ឯកំ អញ្ញតរំ អនាទិយ អទត្វា. ចីវរន្តិ នវចីវរំ.

១២២. នត្ថិ ឯតស្ស ឧទ្ធារន្តិ អនុទ្ធារោ, តំ អនុទ្ធារន្តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធវសេន រស្សត្តំ, អកតបច្ចុទ្ធារន្តិ អត្ថោ.

១២៣. អបនិធេន្តោតិ អបនេត្វា និធេន្តោ និក្ខិបេន្តោ. បត្តាទិកន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ចីវរនិសីទនសូចិឃរកាយពន្ធនានំ គហណំ. បយោគេតិ អបនិធានបយោគេ. តស្មិំ បត្តាទិកេ បញ្ចវិធេ បរិក្ខារេ. អបនិហិតេ សេសា បាចិត្តិយាបត្តិ សិយាតិ យោជនា.

សុរាបានវគ្គវណ្ណនា ឆដ្ឋា.

១២៤. តបោធនោតិ បាតិមោក្ខសំវរសីលសង្ខាតំ តបោធនមស្សាតិ តបោធនោ, ភិក្ខុ.

១២៥. តស្មិំ ឱបាតេ.

១២៦. មនុស្សវិគ្គហោ មនុស្សសរីរោ. តិរច្ឆានគតោ នាគោ វា សុបណ្ណោ វា. តស្ស ឱបាតខណកស្ស.

១២៧. បដុពុទ្ធិនាតិ សព្ពេសុ ញេយ្យធម្មេសុ និបុនញាណេន ភគវតា.

១២៨. បយោគេតិ បរិភោគត្ថាយ គហណាទិកេ បយោគេ. តស្សាតិ ភិក្ខុស្ស.

១២៩. ឧក្កោដេន្តោតិ ឧច្ចាលេន្តោ យថាឋានេ ឋាតុំ អទេន្តោ. បយោគេតិ ឧក្កោដនបយោគេ. ឧក្កោដិតេ បាចិត្តិយំ សិយាតិ យោជនា.

១៣០. ទុដ្ឋុល្លំ វជ្ជកន្តិ សង្ឃាទិសេសាទិកេ. ឯកំ បាចិត្តិយំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ ឥតិ ទីបិតន្តិ យោជនា.

១៣១. បយោគេតិ គណបរិយេសនាទិបយោគេ. ទុក្កដំ បត្តោ សិយា ទុក្កដាបត្តិំ អាបន្នោ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. សេសាតិ បាចិត្តិយាបត្តិ ឧបសម្បាទិតេ សិយា. គាថាពន្ធវសេន ឧបសគ្គលោបោ.

១៣២-៣. ជានំ ថេយ្យសត្ថេន សហ សំវិធាយ មគ្គំ បដិបជ្ជតោ ច តថេវ មាតុគាមេន សហ សំវិធាយ មគ្គំ បដិបជ្ជតោ ចាតិ យោជនា. បយោគេតិ សំវិធាយ គន្តុំ បដិបុច្ឆាទិករណបយោគេ. បដិបន្នេតិ មគ្គបដិបន្នេ. អនន្តរន្តិ អទ្ធយោជនគាមន្តរាតិក្កមនានន្តរំ.

១៣៤. ញត្តិយា ឱសានេ ទុក្កដំ ផុសេតិ យោជនា.

១៣៥. អកតានុធម្មេនាតិ អនុធម្មោ វុច្ចតិ អាបត្តិយា អទស្សនេ វា អប្បដិកម្មេ វា បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ វា ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន ឧក្ខិត្តកស្ស អនុលោមវត្តំ ទិស្វា កត្វា ឱសារណា, សោ ឱសារណសង្ខាតោ អនុធម្មោ យស្ស ន កតោ, អយំ អកតានុធម្មោ នាម, តាទិសេន ភិក្ខុនា សទ្ធិន្តិ អត្ថោ. សម្ភុញ្ជន្តោតិ អាមិសសម្ភោគំ ករោន្តោ ភិក្ខុ. បយោគេតិ ភុញ្ជិតុំ អាមិសបដិគ្គហណាទិបយោគេ. ភុត្តេតិ សម្ភុត្តេ, ឧភយសម្ភោគេ, តទញ្ញតរេ វា កតេតិ អត្ថោ.

១៣៦. ឧបលាបេន្តោតិ បត្តចីវរឧទ្ទេសបរិបុច្ឆនាទិវសេន សង្គណ្ហន្តោ. បយោគេតិ ឧបលាបនបយោគេ.