ចីវរក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា

២៧២៦-៧. ចីវរំ ឧប្បជ្ជតិ ឯតាសូតិ ‘‘ឧប្បាទា’’តិ ជនិកាវ វុច្ចន្តិ, ចីវរវត្ថបរិលាភក្ខេត្តន្តិ អត្ថោ. យថាហ – ‘‘យថាវុត្តានំ ចីវរានំ បដិលាភាយ ខេត្តំ ទស្សេតុំ អដ្ឋិមា ភិក្ខវេ មាតិកាតិអាទិមាហា’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩). ចីវរមាតិកាតិ ចីវរុប្បាទហេតុភូតមាតរោ. តេនាហ កថិនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ ‘‘មាតិកាតិ មាតរោ, ជនេត្តិយោតិ អត្ថោ’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣១០). មាតិកាតិ ចេត្ថ ចីវរទានមធិប្បេតំ. យថាហ ‘‘សីមាយ ទានំ ឯកា មាតិកា, កតិកាយ ទានំ ទុតិយា’’តិអាទិ. សីមាយ ទេតិ, កតិកាយ ទេតិ, ភិក្ខាបញ្ញត្តិយា ទេតិ, សង្ឃស្ស ទេតិ, ឧភតោសង្ឃេ ទេតិ, វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទេតិ, អាទិស្ស ទេតិ, បុគ្គលស្ស ទេតិ. ‘‘ឥមា បន អដ្ឋ មាតិកា’’តិ វុត្តមេវ និគមនវសេន វុត្តំ.

២៧២៨. តត្ថាតិ តាសុ អដ្ឋមាតិកាសុ. សីមាយ ទេតីតិ ‘‘សីមាយ ទម្មី’’តិ ឯវំ សីមំ បរាមសិត្វា ទេន្តោ សីមាយ ទេតិ, ឯវំ ទិន្នំ អន្តោសីមគតេហិ ភិក្ខូហិ ភាជេតព្ពន្តិ វណ្ណិតន្តិ យោជនា. តត្ថ អន្តោសីមគតេហីតិ ទាយកោ យំ សីមំ អបេក្ខិត្វា ឯវមាហ, តស្សា សីមាយ អន្តោគតេហិ សព្ពេហិ. ភាជេតព្ពន្តិ តំ ចីវរំ ភាជេតព្ពំ. វរវណ្ណិនាតិ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហ’’ន្តិអាទិនា សកលលោកព្យាបិគុណាតិសយយុត្តេន ព្យាមប្បភាយ, ឆព្ពណ្ណានំ រំសីនញ្ច វសេន ឧត្តមប្បភាតិសយយុត្តេន វរវណ្ណិនា វណ្ណិតំ កថិតំ. អយមេត្ថ បទវណ្ណនា, អយំ បន វិនិច្ឆយោ – សីមាយ ទេតីតិ ឯត្ថ តាវ ខណ្ឌសីមា ឧបចារសីមា សមានសំវាសសីមា អវិប្បវាសសីមា លាភសីមា គាមសីមា និគមសីមា នគរសីមា អព្ភន្តរសីមា ឧទកុក្ខេបសីមា ជនបទសីមា រដ្ឋសីមា រជ្ជសីមា ទីបសីមា ចក្កវាឡសីមា ឥតិ បន្នរស សីមា វេទិតព្ពា.

តត្ថ ខណ្ឌសីមា សីមាកថាយំ វុត្តា. ឧបចារសីមា បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបេន, អបរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានេន បរិច្ឆិន្នា ហោតិ. អបិច ភិក្ខូនំ ធុវសន្និបាតដ្ឋានតោ វា បរិយន្តេ ឋិតភោជនសាលតោ វា និពទ្ធវសនកអាវាសតោ វា ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តោ ឧបចារសីមា វេទិតព្ពា. សា បន អាវាសេសុ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតិ, បរិហាយន្តេសុ បរិហាយតិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘ភិក្ខូសុបិ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វុត្តំ. តស្មា សចេ វិហារេ សន្និបតិតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា យោជនសតម្បិ បូរេត្វា និសីទន្តិ, យោជនសតម្បិ ឧបចារសីមាវ ហោតិ, សព្ពេសំ លាភោ បាបុណាតិ. សមានសំវាសអវិប្បវាសសីមាទ្វយម្បិ វុត្តមេវ.

លាភសីមា នាម នេវ សម្មាសម្ពុទ្ធេន អនុញ្ញាតា, ន ធម្មសង្គាហកត្ថេរេហិ ឋបិតា, អបិច ខោ រាជរាជមហាមត្តា វិហារំ ការេត្វា គាវុតំ វា អឌ្ឍយោជនំ វា យោជនំ វា សមន្តតោ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘អយំ អម្ហាកំ វិហារស្ស លាភសីមា’’តិ នាមលិខិតកេ ថម្ភេ និខណិត្វា ‘‘យំ ឯត្ថន្តរេ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ អម្ហាកំ វិហារស្ស ទេមា’’តិ សីមំ ឋបេន្តិ, អយំ លាភសីមា នាម. គាមនិគមនគរអព្ភន្តរឧទកុក្ខេបសីមាបិ វុត្តា ឯវ.

ជនបទសីមា នាម កាសិកោសលរដ្ឋាទីនំ អន្តោ ពហូ ជនបទា ហោន្តិ, ឯត្ថ ឯកេកោ ជនបទបរិច្ឆេទោ ជនបទសីមា. រដ្ឋសីមា នាម កាសិកោសលាទិរដ្ឋបរិច្ឆេទោ. រជ្ជសីមា នាម មហាចោឡភោគោ កេរឡភោគោតិ ឯវំ ឯកេកស្ស រញ្ញោ អាណាបវត្តិដ្ឋានំ. ទីបសីមា នាម សមុទ្ទន្តេន សមុច្ឆិន្នមហាទីបា ច អន្តរទីបា ច. ចក្កវាឡសីមា នាម ចក្កវាឡបព្ពតេនេវ បរិច្ឆិន្នា.

ឯវមេតាសុ សីមាសុ ខណ្ឌសីមាយ កេនចិ កម្មេន សន្និបតិតំ សង្ឃំ ទិស្វា ‘‘ឯត្ថេវ សីមាយ សង្ឃស្ស ទេមី’’តិ វុត្តេ យាវតិកា ភិក្ខូ អន្តោខណ្ឌសីមគតា, តេហិ ភាជេតព្ពំ. តេសំយេវ ហិ តំ បាបុណាតិ, អញ្ញេសំ សីមន្តរិកាយ វា ឧបចារសីមាយ វា ឋិតានម្បិ ន បាបុណាតិ. ខណ្ឌសីមាយ ឋិតេ បន រុក្ខេ វា បព្ពតេ វា ឋិតស្ស ហេដ្ឋា វា បថវិយា វេមជ្ឈំ គតស្ស បាបុណាតិយេវ.

‘‘ឥមិស្សា ឧបចារសីមាយ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បន ខណ្ឌសីមាសីមន្តរិកាសុ ឋិតានម្បិ បាបុណាតិ. ‘‘សមានសំវាសសីមាយ ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បន ខណ្ឌសីមាសីមន្តរិកាសុ ឋិតានំ ន បាបុណាតិ. អវិប្បវាសសីមាលាភសីមាសុ ទិន្នំ តាសុ សីមាសុ អន្តោគតានំយេវ បាបុណាតិ. គាមសីមាទីសុ ទិន្នំ តាសំ សីមានំ អព្ភន្តរេ ពទ្ធសីមាយ ឋិតានម្បិ បាបុណាតិ. អព្ភន្តរសីមាឧទកុក្ខេបសីមាសុ ទិន្នំ តត្ថ អន្តោគតានំយេវ បាបុណាតិ. ជនបទរដ្ឋរជ្ជទីបចក្កវាឡសីមាសុបិ គាមសីមាទីសុ វុត្តសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ.

សចេ បន ជម្ពុទីបេ ឋិតោ ‘‘តម្ពបណ្ណិទីបេ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វទតិ, តម្ពបណ្ណិទីបតោ ឯកោបិ គន្ត្វា សព្ពេសំ គណ្ហិតុំ លភតិ. សចេបិ តត្រេវ ឯកោ សភាគភិក្ខុ សភាគានំ ភាគំ គណ្ហាតិ, ន វារេតព្ពោ. ឯវំ តាវ យោ សីមំ បរាមសិត្វា ទេតិ, តស្ស ទានេ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

យោ បន ‘‘អសុកសីមាយា’’តិ វត្តុំ ន ជានាតិ, កេវលំ ‘‘សីមា’’តិ វចនមត្តមេវ ជានន្តោ វិហារំ អាគន្ត្វា ‘‘សីមាយ ទម្មី’’តិ វា ‘‘សីមដ្ឋកសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វា ភណតិ, សោ បុច្ឆិតព្ពោ ‘‘សីមា នាម ពហុវិធា, កតរំ សីមំ សន្ធាយ ភណសី’’តិ, សចេ វទតិ ‘‘អហំ ‘អសុកសីមា’តិ ន ជានាមិ, សីមដ្ឋកសង្ឃោ ភាជេត្វា គណ្ហតូ’’តិ, កតរសីមាយ ភាជេតព្ពំ? មហាសីវត្ថេរោ កិរាហ ‘‘អវិប្បវាសសីមាយា’’តិ. តតោ នំ អាហំសុ ‘‘អវិប្បវាសសីមា នាម តិយោជនាបិ ហោតិ, ឯវំ សន្តេ តិយោជនេ ឋិតា លាភំ គណ្ហិស្សន្តិ, តិយោជនេ ឋត្វា អាគន្តុកវត្តំ បូរេត្វា អារាមំ បវិសិតព្ពំ ភវិស្សតិ, គមិកោ តិយោជនំ គន្ត្វា សេនាសនំ អាបុច្ឆិស្សតិ, និស្សយបដិបន្នស្ស តិយោជនាតិក្កមេ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភិស្សតិ, បារិវាសិកេន តិយោជនំ អតិក្កមិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ ភវិស្សតិ, ភិក្ខុនិយា តិយោជនេ ឋត្វា អារាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆិតព្ពំ ភវិស្សតិ, សព្ពម្បេតំ ឧបចារសីមាបរិច្ឆេទវសេនេវ កត្តុំ វដ្ដតិ. តស្មា ឧបចារសីមាយមេវ ភាជេតព្ព’’ន្តិ.

២៧២៩. យេ វិហារា សង្ឃេន កតិកាយ ឯកលាភកា សមានលាភកា ឯត្ថ ឯតេសុ វិហារេសុ ទិន្នំ ‘‘កតិកាយ ទម្មី’’តិ ទិន្នំ សព្ពេហិ ភិក្ខូហិ សហ ភាជេតព្ពំ ចីវរំ កតិកាយ វុច្ចតីតិ យោជនា.

អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ – កតិកា នាម សមានលាភកតិកា, តត្រេវំ កតិកា កាតព្ពា – ឯកស្មិំ វិហារេ សន្និបតិតេហិ ភិក្ខូហិ យំ វិហារំ សង្គណ្ហិតុកាមា សមានលាភំ កាតុំ ឥច្ឆន្តិ, អស្ស នាមំ គហេត្វា ‘‘អសុកោ នាម វិហារោ បោរាណកោ’’តិ វា ‘‘ពុទ្ធាធិវុត្ថោ’’តិ វា ‘‘អប្បលាភោ’’តិ វា យំ កិញ្ចិ ការណំ វត្វា ‘‘តំ វិហារំ ឥមិនា វិហារេន សទ្ធិំ ឯកលាភំ កាតុំ សង្ឃស្ស រុច្ចតី’’តិ តិក្ខត្តុំ សាវេតព្ពំ. ឯត្តាវតា តស្មិំ វិហារេ និសិន្នោបិ ឥធ និសិន្នោវ ហោតិ. តស្មិំ វិហារេបិ សង្ឃេន ឯវមេវ កាតព្ពំ. ឯត្តាវតា ឥធ និសិន្នោបិ តស្មិំ វិហារេ និសិន្នោវ ហោតិ. ឯកស្មិំ លាភេ ភាជិយមានេ ឥតរស្មិំ ឋិតស្ស ភាគំ គហេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ ឯកេន វិហារេន សទ្ធិំ ពហូបិ អាវាសា ឯកលាភា កាតព្ពាតិ.

២៧៣០. ចីវរទាយកេន ធុវការា បាកវត្តាទិនិច្ចសក្ការា យត្ថ សង្ឃស្ស ក្រីយន្តិ ករីយន្តិ តត្ថ តស្មិំ វិហារេ តេនេវ ទាយកេន សង្ឃស្ស ទិន្នំ វិហារំ ‘‘ភិក្ខាបញ្ញត្តិយា ទិន្ន’’ន្តិ មហេសិនា វុត្តន្តិ យោជនា.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – យស្មិំ វិហារេ ឥមស្ស ចីវរទាយកស្ស សន្តកំ សង្ឃស្ស បាកវត្តំ វា វត្តតិ, យស្មិំ វា វិហារេ ភិក្ខូ អត្តនោ ភារំ កត្វា សទា គេហេ ភោជេតិ, យត្ថ វា តេន អាវាសោ ការិតោ, សលាកភត្តាទីនិ វា និពទ្ធានិ, យេន បន សកលោបិ វិហារោ បតិដ្ឋាបិតោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, ឥមេ ធុវការា នាម. តស្មា សចេ សោ ‘‘យត្ថ មយ្ហំ ធុវការា ករីយន្តិ, ឯត្ថ ទម្មី’’តិ វា ‘‘តត្ថ ទេថា’’តិ វា ភណតិ, ពហូសុ ចេបិ ឋានេសុ ធុវការា ហោន្តិ, សព្ពត្ថ ទិន្នមេវ ហោតិ.

សចេ បន ឯកស្មិំ វិហារេ ភិក្ខូ ពហុតរា ហោន្តិ, តេហិ វត្តព្ពំ ‘‘តុម្ហាកំ ធុវការេ ឯកត្ថ ភិក្ខូ ពហូ, ឯកត្ថ អប្បកា’’តិ, សចេ ‘‘ភិក្ខុគណនាយ គណ្ហថា’’តិ ភណតិ, តថា ភាជេត្វា គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច វត្ថភេសជ្ជាទិ អប្បកម្បិ សុខេន ភាជីយតិ, យទិ បន មញ្ចោ វា បីឋកំ វា ឯកមេវ ហោតិ, តំ បុច្ឆិត្វា យស្ស វា វិហារស្ស ឯកវិហារេបិ វា យស្ស សេនាសនស្ស សោ វិចារេតិ, តត្ថ ទាតព្ពំ. សចេ ‘‘អសុកភិក្ខុ គណ្ហតូ’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ.

អថ ‘‘មយ្ហំ ធុវការេ ទេថា’’តិ វត្វា អវិចារេត្វាវ គច្ឆតិ, សង្ឃស្សបិ វិចារេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ បន វិចារេតព្ពំ – ‘‘សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ ទេថា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ តត្ថ សេនាសនំ បរិបុណ្ណំ ហោតិ. យត្ថ នប្បហោតិ, តត្ថ ទាតព្ពំ. សចេ ឯកោ ភិក្ខុ ‘‘មយ្ហំ វសនដ្ឋានេ សេនាសនបរិភោគភណ្ឌំ នត្ថី’’តិ វទតិ, តត្ថ ទាតព្ពន្តិ.

២៧៣១. សង្ឃស្ស បន យំ ទិន្នន្តិ វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ យំ ចីវរំ ទិន្នំ. ‘‘សម្មុខីភូតេនា’’តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធេន រស្សត្តំ. សម្មុខិភូតេនាតិ ច ឧបចារសីមាយ ឋិតេន. ភាជេតព្ពន្តិ ឃណ្ដិំ បហរិត្វា កាលំ ឃោសេត្វា ភាជេតព្ពំ. ឥទមេត្ថ មុខមត្តទស្សនំ. វិនិច្ឆយោ អដ្ឋកថាយ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វេទិតព្ពោ. សេយ្យថិទំ – ចីវរទាយកេន វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នេសុ ភាជិយមានេសុ សីមដ្ឋស្ស អសម្បត្តស្សបិ ភាគំ គណ្ហន្តោ ន វារេតព្ពោ. វិហារោ មហា ហោតិ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ វត្ថេសុ ទិយ្យមានេសុ អលសជាតិកា មហាថេរា បច្ឆា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ ទិយ្យតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ ទត្វា បច្ឆា ឋិតិកាយ ទាតព្ពំ.

‘‘អសុកវិហារេ កិរ ពហុំ ចីវរំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ សុត្វា យោជនន្តរិកវិហារតោបិ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, សម្បត្តសម្បត្តានំ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពំ. អសម្បត្តានម្បិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋានំ អន្តេវាសិកាទីសុ គណ្ហន្តេសុ ទាតព្ពមេវ. ‘‘ពហិ ឧបចារសីមាយ ឋិតានំ ទេថា’’តិ វទន្តិ, ន ទាតព្ពំ. សចេ បន ឧបចារសីមំ ឱក្កន្តេហិ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា អត្តនោ វិហារទ្វារេ វា អន្តោវិហារេយេវ វា ហោន្តិ, បរិសវសេន វឌ្ឍិតា នាម សីមា ហោតិ, តស្មា ទាតព្ពំ. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ បច្ឆា អាគតានំ ទាតព្ពមេវ. ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន ទាតព្ពំ.

ឯកស្មិំ វិហារេ ទស ភិក្ខូ ហោន្តិ, ទស វត្ថានិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទេន្តិ, បាដេក្កំ ភាជេតព្ពានិ. សចេ ‘‘សព្ពានេវ អម្ហាកំ បាបុណន្តី’’តិ គហេត្វា គច្ឆន្តិ, ទុប្បាបិតានិ ចេវ ទុគ្គហិតានិ ច, គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកានេវ ហោន្តិ. ឯកំ បន ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស ទត្វា សេសានិ ‘‘ឥមានិ អម្ហាកំ បាបុណន្តី’’តិ គហេតុំ វដ្ដតិ.

ឯកមេវ វត្ថំ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ អាហរន្តិ, អភាជេត្វាវ ‘‘អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហន្តិ, ទុប្បាបិតញ្ចេវ ទុគ្គហិតញ្ច, សត្ថកេន, បន ហលិទ្ទិអាទិនា វា លេខំ កត្វា ឯកំ កោដ្ឋាសំ ‘‘ឥមំ ឋានំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស បាបេត្វា សេសំ ‘‘អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គហេតុំ វដ្ដតិ. យំ បន វត្ថស្សេវ បុប្ផំ វា វលិ វា, តេន បរិច្ឆេទំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ ឯកំ តន្តំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ ឋានំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស ទត្វា សេសំ ‘‘អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហន្តិ, វដ្ដតិ. ខណ្ឌំ ខណ្ឌំ ឆិន្ទិត្វា ភាជិយមានំ វដ្ដតិយេវ.

ឯកភិក្ខុកេ វិហារេ សង្ឃស្ស ចីវរេសុ ឧប្បន្នេសុ សចេ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ សោ ភិក្ខុ ‘‘សព្ពានិ មយ្ហំ បាបុណន្តី’’តិ គណ្ហាតិ, សុគ្គហិតានិ, ឋិតិកា បន ន តិដ្ឋតិ. សចេ ឯកេកំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ មយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហាតិ, ឋិតិកា តិដ្ឋតិ. តត្ថ ឋិតិកាយ អដ្ឋិតាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ ឯកោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, មជ្ឈេ ឆិន្ទិត្វា ទ្វីហិបិ គហេតព្ពំ. ឋិតាយ ឋិតិកាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ នវកតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ហេដ្ឋា ឱរោហតិ. សចេ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ឧទ្ធំ អារោហតិ. អថ អញ្ញោ នត្ថិ, បុន អត្តនោ បាបេត្វា គហេតព្ពំ.

‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា យេន កេនចិ អាការេន សង្ឃំ អាមសិត្វា ទិន្នំ បន បំសុកូលិកានំ ន វដ្ដតិ ‘‘គហបតិចីវរំ បដិក្ខិបាមិ, បំសុកូលិកង្គំ សមាទិយាមី’’តិ វុត្តត្តា, ន បន អកប្បិយត្តា. ភិក្ខុសង្ឃេន អបលោកេត្វា ទិន្នម្បិ ន គហេតព្ពំ. យំ បន ភិក្ខុ អត្តនោ សន្តកំ ទេតិ, តំ ភិក្ខុទត្តិយំ នាម វដ្ដតិ. បំសុកូលំ បន ន ហោតិ. ឯវំ សន្តេបិ ធុតង្គំ ន ភិជ្ជតិ. ‘‘ភិក្ខូនំ ទេម, ថេរានំ ទេមា’’តិ វុត្តេ បន បំសុកូលិកានម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘ឥទំ វត្ថំ សង្ឃស្ស ទេម, ឥមិនា ឧបាហនត្ថវិកបត្តត្ថវិកអាយោគអំសពទ្ធកាទីនិ ករោថា’’តិ ទិន្នម្បិ វដ្ដតិ.

បត្តត្ថវិកាទីនំ អត្ថាយ ទិន្នានិ ពហូនិបិ ហោន្តិ, ចីវរត្ថាយបិ បហោន្តិ, តតោ ចីវរំ កត្វា បារុបិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន សង្ឃោ ភាជិតាតិរិត្តានិ វត្ថានិ ឆិន្ទិត្វា ឧបាហនត្ថវិកាទីនំ អត្ថាយ ភាជេតិ, តតោ គហេតុំ ន វដ្ដតិ. សាមិកេហិ វិចារិតមេវ ហិ វដ្ដតិ, ន ឥតរំ.

‘‘បំសុកូលិកសង្ឃស្ស ធម្មករណអំសពទ្ធាទីនំ អត្ថាយ ទេមា’’តិ វុត្តេបិ គហេតុំ វដ្ដតិ. បរិក្ខារោ នាម បំសុកូលិកានម្បិ ឥច្ឆិតព្ពោ. យំ តត្ថ អតិរេកំ ហោតិ, តំ ចីវរេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ. សុត្តំ សង្ឃស្ស ទេន្តិ, បំសុកូលិកេហិបិ គហេតព្ពំ. អយំ តាវ វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នេសុ វិនិច្ឆយោ.

សចេ បន ពហិ ឧបចារសីមាយ អទ្ធានបដិបន្នេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស វា សង្ឃនវកស្ស វា អារោចេតិ, សចេបិ យោជនំ ផរិត្វា បរិសា ឋិតា ហោតិ, ឯកាពទ្ធា ចេ, សព្ពេសំ បាបុណាតិ. យេ បន ទ្វាទសហិ ហត្ថេហិ បរិសំ អសម្បត្តា, តេសំ ន បាបុណាតីតិ.

២៧៣២. ឥទានិ ‘‘ឧភតោសង្ឃេ ទេតី’’តិ មាតិកំ វិវរន្តោ អាហ ‘‘ឧភតោសង្ឃមុទ្ទិស្សា’’តិអាទិ. ឧភតោសង្ឃមុទ្ទិស្សាតិ ភិក្ខុសង្ឃំ, ភិក្ខុនិសង្ឃញ្ច ឧទ្ទិសិត្វា. ទេតីតិ ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ទេមី’’តិ ទេតិ. ‘‘ពហុ វា’’តិ ឯត្ថ ‘‘ពហូ វា’’តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធវសេន រស្សត្តំ. ភិក្ខុនីនំ ភិក្ខូ ថោកា វា ហោន្តុ ពហូ វា, បុគ្គលគ្គេន អកត្វា ឧភតោសង្ឃវសេន សមភាគោវ កាតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ‘‘ទ្វេធាសង្ឃស្ស ទម្មិ, ទ្វិន្នំ សង្ឃានំ ទម្មិ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ឧភតោសង្ឃស្ស ទិន្នមេវ ហោតិ, ទ្វេ ភាគេ សមេ កត្វា ឯកោ ទាតព្ពោ.

‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេ សចេ ទស ទស ភិក្ខូ, ភិក្ខុនិយោ ច ហោន្តិ, ឯកវីសតិ បដិវីសេ កត្វា ឯកោ បុគ្គលស្ស ទាតព្ពោ, ទស ភិក្ខុសង្ឃស្ស, ទស ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស. យេន បុគ្គលិកោ លទ្ធោ, សោ សង្ឃតោបិ អត្តនោ វស្សគ្គេន គហេតុំ លភតិ. កស្មា? ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តា.

‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ឥធ បន ចេតិយស្ស សង្ឃតោ បាបុណនកោដ្ឋាសោ នាម នត្ថិ, ឯកបុគ្គលស្ស បត្តកោដ្ឋាសសមោវ កោដ្ឋាសោ ហោតិ.

‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ទ្វាវីសតិ កោដ្ឋាសេ កត្វា ទស ភិក្ខូនំ, ទស ភិក្ខុនីនំ, ឯកោ បុគ្គលស្ស, ឯកោ ចេតិយស្ស ទាតព្ពោ. តត្ថ បុគ្គលោ សង្ឃតោបិ អត្តនោ វស្សគ្គេន បុន គហេតុំ លភតិ. ចេតិយស្ស ឯកោយេវ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេ បន មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ន ទាតព្ពំ, ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ទាតព្ពំ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេ បន បុគ្គលោ វិសុំ ន លភតិ, បាបុណនដ្ឋានតោ ឯកមេវ លភតិ. កស្មា? ភិក្ខុសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តា.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្ស ឯកបុគ្គលបដិវីសោ លព្ភតិ, បុគ្គលស្ស វិសុំ ន លព្ភតិ. តស្មា ឯកំ ចេតិយស្ស ទត្វា អវសេសំ ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ភាជេតព្ពំ.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ន មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ទាតព្ពំ, បុគ្គលគណនាយ ឯវ វិភជិតព្ពំ.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ ឯវំ វុត្តេបិ ចេតិយស្ស ឯកបុគ្គលបដិវីសោ លព្ភតិ, បុគ្គលស្ស វិសុំ នត្ថិ, ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ឯវ ភាជេតព្ពំ. យថា ច ភិក្ខុសង្ឃំ អាទិំ កត្វា នយោ នីតោ, ឯវំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ អាទិំ កត្វាបិ នេតព្ពោ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេ បុគ្គលស្ស វិសុំ ន លព្ភតិ, វស្សគ្គេនេវ គហេតព្ពំ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ចេតិយស្ស វិសុំ បដិវីសោ លព្ភតិ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្សេវ លព្ភតិ, ន បុគ្គលស្ស.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេបិ វិសុំ ន លព្ភតិ.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ចេតិយស្ស លព្ភតិ.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្សេវ វិសុំ លព្ភតិ, ន បុគ្គលស្ស. ភិក្ខុនិសង្ឃំ អាទិំ កត្វាបិ ឯវមេវ យោជេតព្ពំ.

បុព្ពេ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទេន្តិ, ភគវា មជ្ឈេ និសីទតិ, ទក្ខិណតោ ភិក្ខូ, វាមតោ ភិក្ខុនិយោ និសីទន្តិ, ភគវា ឧភិន្នំ សង្ឃត្ថេរោ, តទា ភគវា អត្តនោ លទ្ធបច្ចយេ អត្តនាបិ បរិភុញ្ជតិ, ភិក្ខូនម្បិ ទាបេតិ. ឯតរហិ បន បណ្ឌិតមនុស្សា សធាតុកំ បដិមំ វា ចេតិយំ វា ឋបេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទេន្តិ, បដិមាយ វា ចេតិយស្ស វា បុរតោ អាធារកេ បត្តំ ឋបេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា ‘‘ពុទ្ធានំ ទេមា’’តិ តត្ថ យំ បឋមំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ ទេន្តិ, វិហារំ វា អាហរិត្វា ‘‘ឥទំ ចេតិយស្ស ទេមា’’តិ បិណ្ឌបាតញ្ច មាលាគន្ធាទីនិ ច ទេន្តិ, តត្ថ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? មាលាគន្ធាទីនិ តាវ ចេតិយេ អារោបេតព្ពានិ, វត្ថេហិ បដាកា, តេលេន បទីបា កាតព្ពា. បិណ្ឌបាតមធុផាណិតាទីនិ បន យោ និពទ្ធំ ចេតិយស្ស ជគ្គកោ ហោតិ បព្ពជិតោ វា គហដ្ឋោ វា, តស្ស ទាតព្ពានិ. និពទ្ធជគ្គកេ អសតិ អាហដបត្តំ ឋបេត្វា វត្តំ កត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ឧបកដ្ឋេ កាលេ ភុញ្ជិត្វា បច្ឆាបិ វត្តំ កាតុំ វដ្ដតិយេវ.

មាលាគន្ធាទីសុ ច យំ កិញ្ចិ ‘‘ឥទំ ហរិត្វា ចេតិយស្ស បូជំ ករោថា’’តិ វុត្តេ ទូរម្បិ ហរិត្វា បូជេតព្ពំ. ‘‘ភិក្ខំ សង្ឃស្ស ហរា’’តិ វុត្តេបិ ហរិតព្ពំ. សចេ បន ‘‘អហំ បិណ្ឌាយ ចរាមិ, អាសនសាលាយ ភិក្ខូ អត្ថិ, តេ ហរិស្សន្តី’’តិ វុត្តេ ‘‘ភន្តេ, តុយ្ហំយេវ ទម្មី’’តិ វទតិ, ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អថ បន ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទស្សាមី’’តិ ហរន្តស្ស គច្ឆតោ អន្តរាវ កាលោ ឧបកដ្ឋោ ហោតិ, អត្តនោ បាបេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

២៧៣៣. យំ បន ចីវរំ ‘‘យស្មិំ អាវាសេ វស្សំវុត្ថស្ស សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទេតិ, តស្មិំយេវ អាវាសេ វុត្ថវស្សេន សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា តំ ចីវរំ ភាជេតព្ពន្តិ វណ្ណិតំ ទេសិតន្តិ យោជនា.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទេតិ, យាវតិកា ភិក្ខូ តស្មិំ អាវាសេ វស្សំវុត្ថា, យត្តកា វស្សច្ឆេទំ អកត្វា បុរិមវស្សំវុត្ថា, តេហិ ភាជេតព្ពំ, អញ្ញេសំ ន បាបុណាតិ. ទិសាបក្កន្តស្សាបិ សតិ គាហកេ យាវ កថិនស្ស ឧព្ភារា ទាតព្ពំ. អនត្ថតេ បន កថិនេ អន្តោហេមន្តេ ឯវញ្ច វត្វា ទិន្នំ បច្ឆិមវស្សំវុត្ថានម្បិ បាបុណាតីតិ លក្ខណញ្ញូ វទន្តិ. អដ្ឋកថាសុ បនេតំ អវិចារិតំ.

សចេ បន ពហិ ឧបចារសីមាយំ ឋិតោ ‘‘វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វទតិ, សម្បត្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. អថ ‘‘អសុកវិហារេ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្សា’’តិ វទតិ, តត្រ វស្សំវុត្ថានមេវ យាវ កថិនស្សុព្ភារា បាបុណាតិ. សចេ បន គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ ឯវំ វទតិ, តត្រ សម្មុខីភូតានំយេវ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា. អន្តោវស្សេយេវ ‘‘វស្សំ វសន្តានំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ ឆិន្នវស្សា ន លភន្តិ, វស្សំ វសន្តាវ លភន្តិ. ចីវរមាសេ បន ‘‘វស្សំ វសន្តានំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបគតានំយេវ បាបុណាតិ, បុរិមិកាយ វស្សូបគតានញ្ច ឆិន្នវស្សានញ្ច ន បាបុណាតិ.

ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ យាវ ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោ, តាវ ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វុត្តេ កថិនំ អត្ថតំ វា ហោតុ អនត្ថតំ វា, អតីតវស្សំវុត្ថានមេវ បាបុណាតិ. គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ វុត្តេ បន មាតិកា អារោបេតព្ពា ‘‘អតីតវស្សាវាសស្ស បញ្ច មាសា អភិក្កន្តា, អនាគតេ ចាតុមាសច្ចយេន ភវិស្សតិ, កតរវស្សាវាសស្ស ទេសី’’តិ. សចេ ‘‘អតីតវស្សំវុត្ថានំ ទម្មី’’តិ វទតិ, តំ អន្តោវស្សំ វុត្ថានមេវ បាបុណាតិ. ទិសាបក្កន្តានម្បិ សភាគា គណ្ហិតុំ លភន្តិ.

សចេ ‘‘អនាគតេ វស្សាវាសិកំ ទម្មី’’តិ វទតិ, តំ ឋបេត្វា វស្សូបនាយិកទិវសេ គហេតព្ពំ. អថ ‘‘អគុត្តោ វិហារោ, ចោរភយំ អត្ថិ, ន សក្កា ឋបេតុំ, គណ្ហិត្វា វា អាហិណ្ឌិតុ’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘សម្បត្តានំ ទម្មី’’តិ វទតិ, ភាជេត្វា គហេតព្ពំ. សចេ វទតិ ‘‘ឥតោ មេ, ភន្តេ, តតិយេ វស្សេ វស្សាវាសិកំ ន ទិន្នំ, តំ ទម្មី’’តិ, តស្មិំ អន្តោវស្សេ វុត្ថភិក្ខូនំ បាបុណាតិ. សចេ តេ ទិសាបក្កន្តា, អញ្ញោ វិស្សាសិកោ គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ. អថ ឯកោយេវ អវសិដ្ឋោ, សេសា កាលកតា, សព្ពំ ឯកស្សេវ បាបុណាតិ. សចេ ឯកោបិ នត្ថិ, សង្ឃិកំ ហោតិ, សម្មុខីភូតេហិ ភាជេតព្ពន្តិ.

២៧៣៤. យាគុយា បន បីតាយ វា ភត្តេ វា ភុត្តេ សចេ បន អាទិស្ស ‘‘យេន មេ យាគុ បីតា, តស្ស ទម្មិ, យេន មេ ភត្តំ ភុត្តំ, តស្ស ទម្មី’’តិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ចីវរំ ទេតិ, វិនយធរេន តត្ថ តត្ថេវ ទានំ ទាតព្ពន្តិ យោជនា. ឯស នយោ ខាទនីយចីវរសេនាសនភេសជ្ជាទីសុ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ភិក្ខូ អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា យាគុយា និមន្តេត្វា តេសំ ឃរំ បវិដ្ឋានំ យាគុំ ទេតិ, យាគុំ ទត្វា បីតាយ យាគុយា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតា, តេសំ ទម្មី’’តិ ទេតិ, យេហិ និមន្តិតេហិ យាគុ បីតា, តេសំយេវ បាបុណន្តិ, យេហិ បន ភិក្ខាចារវត្តេន ឃរទ្វារេន គច្ឆន្តេហិ វា ឃរំ បវិដ្ឋេហិ វា យាគុ លទ្ធា, យេសំ វា អាសនសាលតោ បត្តំ អាហរិត្វា មនុស្សេហិ នីតា, យេ វា ថេរេហិ បេសិតា, តេសំ ន បាបុណន្តិ.

សចេ បន និមន្តិតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ អញ្ញេបិ ពហូ អាគន្ត្វា អន្តោគេហញ្ច ពហិគេហញ្ច បូរេត្វា និសិន្នា, ទាយកោ ច ឯវំ វទតិ ‘‘និមន្តិតា វា ហោន្តុ អនិមន្តិតា វា, យេសំ មយា យាគុ ទិន្នា, សព្ពេសំ ឥមានិ វត្ថានិ ហោន្តូ’’តិ, សព្ពេសំ បាបុណន្តិ. យេហិ បន ថេរានំ ហត្ថតោ យាគុ លទ្ធា, តេសំ ន បាបុណន្តិ. អថ សោ ‘‘យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតា, សព្ពេសំ ហោន្តូ’’តិ វទតិ, សព្ពេសំ បាបុណន្តិ. ភត្តខាទនីយេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ចីវរេ វាតិ បុព្ពេបិ យេន វស្សំ វាសេត្វា ភិក្ខូនំ ចីវរំ ទិន្នបុព្ពំ ហោតិ, សោ ចេ ភិក្ខូ ភោជេត្វា វទតិ ‘‘យេសំ មយា បុព្ពេ ចីវរំ ទិន្នំ, តេសំយេវ ឥមំ ចីវរំ វា សុត្តំ វា សប្បិមធុផាណិតាទីនិ វា ហោន្តូ’’តិ, សព្ពំ តេសំយេវ បាបុណាតិ.

សេនាសនេ វាតិ ‘‘យោ មយា ការិតេ វិហារេ វា បរិវេណេ វា វសតិ, តស្សិទំ ហោតូ’’តិ វុត្តេ តស្សេវ ហោតិ.

ភេសជ្ជេ វាតិ ‘‘មយំ កាលេន កាលំ ថេរានំ សប្បិអាទីនិ ភេសជ្ជានិ ទេម, យេហិ តានិ លទ្ធានិ, តេសំយេវិទំ ហោតូ’’តិ វុត្តេ តេសំយេវ ហោតីតិ.

២៧៣៥. ទីយតេតិ ទានន្តិ កម្មសាធនេន ចីវរំ វុច្ចតិ. យំ-សទ្ទេន ចីវរស្ស បរាមដ្ឋត្តា តំ-សទ្ទេនាបិ តទេវ បរាមសិតព្ពន្តិ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ ឯវំ បរម្មុខា វា ‘‘ឥទំ មេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ ទម្មី’’តិ ឯវំ សម្មុខា វា បាទមូលេ ឋបេត្វា វា ទេតិ, តំ តស្សេវ ហោតិ. សចេ បន ‘‘ឥទំ តុម្ហាកញ្ច តុម្ហាកំ អន្តេវាសិកានញ្ច ទម្មី’’តិ ឯវំ វទតិ, ថេរស្ស ច អន្តេវាសិកានញ្ច បាបុណាតិ. ឧទ្ទេសំ គហេតុំ អាគតោ គហេត្វា គច្ឆន្តោ ច អត្ថិ, តស្សាបិ បាបុណាតិ. ‘‘តុម្ហេហិ សទ្ធិំ និពទ្ធចារិកភិក្ខូនំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ ឧទ្ទេសន្តេវាសិកានំ វត្តំ កត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនិ គហេត្វា វិចរន្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតីតិ.

២៧៣៧. វទតិច្ចេវមេវ ចេតិ ឥច្ចេវំ យថាវុត្តនយេន វទតិ ចេ. តន្តិ តំ បរិក្ខារំ. តេសន្តិ មាតុអាទីនំ. សង្ឃស្សេវ សន្តកំ ហោតីតិ យោជនា.

២៧៣៨. ‘‘បញ្ចន្នំ…បេ… ហោតី’’តិ ឥមិនា បុរិមគាថាទ្វយេន វិត្ថារិតមេវត្ថំ សំខិបិត្វា ទស្សេតិ. បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ. អច្ចយេតិ កាលកិរិយាយ. ទានន្តិ ‘‘មយិ កាលកតេ ឥមំ បរិក្ខារំ តុយ្ហំ ហោតុ, តវ សន្តកំ ករោហី’’តិអាទិនា បរិច្ចជនំ. កិញ្ចិបីតិ អន្តមសោ ទន្តកដ្ឋម្បិ. គិហីនំ បន ទានំ តថា ទាយកានំ គិហីនមេវ អច្ចយេ រូហតីតិ យោជនា.

២៧៣៩. ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា ភិក្ខុនិឧបស្សយេ កាលំ ករោតិ, អស្ស ភិក្ខុស្ស វា សាមណេរស្ស វា បរិក្ខារា ភិក្ខូនំយេវ សន្តកា ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ សន្តកាតិ យោជនា. ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ សន្តកា កាលកតស្ស ភិក្ខុសង្ឃបរិយាបន្នត្តា.

២៧៤០. សាមណេរី វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទេន ‘‘សិក្ខមានា វា’’តិ ឥទំ សង្គណ្ហាតិ. វិហារស្មិំ ភិក្ខូនំ និវាសនដ្ឋានេ. តស្សាតិ ភិក្ខុនិយា វា សាមណេរិយា វា សិក្ខមានាយ វា បរិក្ខារា ភិក្ខុនីនំ សន្តកា ហោន្តីតិ យោជនា. សន្តកាតិ ឯត្ថាបិ ភិក្ខូសុ វុត្តនយេនេវត្ថោ គហេតព្ពោ.

២៧៤១. ទេហិ នេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘ឥមំ ចីវរ’’ន្តិ បករណតោ លព្ភតិ. ‘‘ឥមំ ចីវរំ នេត្វា អសុកស្ស ទេហី’’តិ យំ ចីវរំ ទិន្នំ, តំ តស្ស បុរិមស្សេវ សន្តកំ ហោតិ. ‘‘ឥទំ ចីវរំ អសុកស្ស ទម្មី’’តិ យំ ចីវរំ ទិន្នំ, តំ យស្ស បហិយ្យតិ, តស្ស បច្ឆិមស្សេវ សន្តកំ ហោតីតិ យោជនា.

២៧៤២. យថាវុត្តវចនប្បការានុរូបេន សាមិកេ ញត្វា សាមិកេសុ វិស្សាសេន វា តេសុ មតេសុ មតកចីវរម្បិ គណ្ហិតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតុំ អាហ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ. ‘‘មតស្ស វា អមតស្ស វា’’តិ បទច្ឆេទោ. វិស្សាសំ វាបិ គណ្ហេយ្យាតិ ជីវន្តស្ស សន្តកំ វិស្សាសគ្គាហំ គណ្ហេយ្យ. គណ្ហេ មតកចីវរន្តិ មតស្ស ចីវរំ មតកបរិក្ខារនីហារេន បាបេត្វា គណ្ហេយ្យ.

២៧៤៣. រជតេ អនេនាតិ រជនន្តិ មូលាទិសព្ពមាហ. វន្តទោសេនាតិ សវាសនសមុច្ឆិន្នរាគាទិទោសេន. តាទិនាតិ រូបាទីសុ ឆឡារម្មណេសុ រាគាទីនំ អនុប្បត្តិយា អដ្ឋសុ លោកធម្មេសុ និព្ពិការតាយ ឯកសទិសេន.

២៧៤៤-៥. ‘‘មូលេ’’តិអាទីសុ និទ្ធារណេ ភុម្មំ. មូលរជនេ ហលិទ្ទិំ ឋបេត្វា សព្ពំ មូលរជនំ វដ្ដតិ. ខន្ធេសុ រជនេសុ មញ្ជេដ្ឋញ្ច តុង្គហារកញ្ច ឋបេត្វា សព្ពំ ខន្ធរជនំ វដ្ដតិ. បត្តេសុ រជនេសុ អល្លិយា បត្តំ តថា នីលិយា បត្តញ្ច ឋបេត្វា សព្ពំ បត្តរជនំ វដ្ដតិ. បុប្ផរជនេសុ កុសុម្ភញ្ច កិំសុកញ្ច ឋបេត្វា សព្ពំ បុប្ផរជនំ វដ្ដតិ. តចរជនេ លោទ្ទញ្ច កណ្ឌុលញ្ច ឋបេត្វា សព្ពំ តចរជនំ វដ្ដតិ. ផលរជនំ សព្ពម្បិ វដ្ដតីតិ យោជនា.

មញ្ជេដ្ឋន្តិ ឯកោ សកណ្ដករុក្ខោ, វល្លិវិសេសោ ច, យស្ស រជនំ មញ្ជេដ្ឋពីជវណ្ណំ ហោតិ. មញ្ជេដ្ឋរុក្ខស្ស ខន្ធោ សេតវណ្ណោតិ សោ ឥធ ន គហេតព្ពោ រជនាធិការត្តា. តុង្គហារកោ នាម ឯកោ សកណ្ដករុក្ខោ, យស្ស រជនំ ហរិតាលវណ្ណំ ហោតិ. អល្លីតិ ចុល្លតាបិញ្ឆរុក្ខោ, យស្ស បណ្ណរជនំ ហលិទ្ទិវណ្ណំ ហោតិ. នីលីតិ គច្ឆវិសេសោ, យស្ស បន រជនំ នីលវណ្ណំ ហោតិ. កិំសុកំ នាម វល្លិកិំសុកបុប្ផំ, យស្ស រជនំ លោហិតវណ្ណំ ហោតិ.

២៧៤៦. កិលិដ្ឋសាដកន្តិ មលីនសាដកំ. ធោវិតុន្តិ ឯកវារំ ធោវិតុំ. អល្លិយា ធោតំ កិរ សម្មទេវ រជនំ បដិគ្គណ្ហាតិ.

២៧៤៧. ចីវរានំ កថា សេសាតិ ភេទការណប្បការកថាទិកា ឥធ អវុត្តកថា. បឋមេ កថិនេ វុត្តាតិ សេសោ. វិភាវិនាតិ ខន្ធកភាណកេន.

ចីវរក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា.

ឥតិ វិនយត្ថសារសន្ទីបនិយា វិនយវិនិច្ឆយវណ្ណនាយ

មហាវគ្គវិនិច្ឆយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.