បញ្ចភេសជ្ជកថា

បញ្ចភេសជ្ជកថាយំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តានិ បញ្ច ភេសជ្ជានិ កាលេ បដិគ្គហេត្វា កាលេ បរិភុញ្ជិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ២៦១) វចនតោ សារទិកេន អាពាធេន ផុដ្ឋានំ ភិក្ខូនំ យាគុបិ បីតា ឧគ្គច្ឆតិ, ភត្តម្បិ ភុត្តំ ឧគ្គច្ឆតិ, តេ តេន កិសា ហោន្តិ លូខា ទុព្ពណ្ណា ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតា ធមនិសន្ថតគត្តា. តេសំ យំ ភេសជ្ជញ្ចេវ អស្ស ភេសជ្ជសម្មតញ្ច, លោកស្ស អាហារត្ថញ្ច ផរេយ្យ, ន ច ឱឡារិកោ អាហារោ បញ្ញាយេយ្យ. តត្រិមានិ បញ្ច ភេសជ្ជានិ. សេយ្យថិទំ – សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ, តានិ ភេសជ្ជានិ កាលេ បដិគ្គហេត្វា កាលេ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. តត្ថ ‘‘សារទិកេន អាពាធេនាតិ សរទកាលេ ឧប្បន្នេន បិត្តាពាធេន. តស្មិញ្ហិ កាលេ វស្សោទកេនបិ តេមេន្តិ, កទ្ទមម្បិ មទ្ទន្តិ, អន្តរន្តរា អាពាធោបិ ខរោ ហោតិ, តេន តេសំ បិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតិ. អាហារត្ថញ្ច ផរេយ្យាតិ អាហារត្ថំ សាធេយ្យា’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៦០) វុត្តំ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.២៦០) ‘‘បិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតីតិ ពហិសរីរេ ព្យាបេត្វា ឋិតំ អពទ្ធបិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតិ, តេន បិត្តំ កុបិតំ ហោតីតិ អធិប្បាយោ’’តិ វុត្តំ.

វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ២៦០) ‘‘យំ ភេសជ្ជញ្ចេវ អស្សាតិ បរតោ ‘តទុភយេន ភិយ្យោសោមត្តាយ កិសា ហោន្តី’តិអាទិនា វិរោធទស្សនតោ និទានានបេក្ខំ យថាលាភវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. យថានិទានំ កស្មា ន វុត្តន្តិ ចេ? តទញ្ញាបេក្ខាធិប្បាយតោ. សព្ពពុទ្ធកាលេបិ ហិ សប្បិអាទីនំ សត្តាហកាលិកភាវាបេក្ខោតិ. តថា វចនេន ភគវតោ អធិប្បាយោ. តេនេវ ‘អាហារត្ថញ្ច ផរេយ្យ, ន ច ឱឡារិកោ អាហារោ បញ្ញាយេយ្យា’តិ វុត្តំ. តថា ហិ កាលេ បដិគ្គហេត្វា កាលេ បរិភុញ្ជិតុន្តិ ឯត្ថ ច កាលបរិច្ឆេទោ ន កតោ, កុតោយេវ បន លព្ភា តទញ្ញាបេក្ខាធិប្បាយោ ភគវតា មូលភេសជ្ជាទីនិ តានិ បដិគ្គហេត្វា យាវជីវន្តិ កាលបរិច្ឆេទោ. យំ បន ‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តានិ ភេសជ្ជានិ កាលេ បដិគ្គហេត្វា កាលេ បរិភុញ្ជិតុ’ន្តិ (មហាវ. ២៦០) វចនំ, តំ ‘សន្និធិំ កត្វា អបរាបរស្មិំ ទិវសេ កាលេ ឯវ បរិភុញ្ជិតុំ អនុជានាមី’តិ អធិប្បាយតោ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អញ្ញថា អតិសយត្តា ភគវតោ ‘យំ ភេសជ្ជញ្ចេវ អស្សា’តិអាទិវិតក្កុប្បាទោ ន សម្ភវតិ. បណីតភោជនានុមតិយា បសិទ្ធត្តា អាពាធានុរូបសប្បាយាបេក្ខាយ វុត្តានីតិ ចេ? តញ្ច ន, ‘ភិយ្យោសោមត្តាយា’តិ កិសាទិភាវាបត្តិទស្សនតោ. យថា ឧច្ឆុរសំ ឧបាទាយ ផាណិតន្តិ វុត្តំ, តថា នវនីតំ ឧបាទាយ សប្បីតិ វត្តព្ពតោ នវនីតំ វិសុំ ន វត្តព្ពន្តិ ចេ? ន វិសេសទស្សនាធិប្បាយតោ. យថា ផាណិតគ្គហណេន សិទ្ធេបិ បរតោ ឧច្ឆុរសោ វិសុំ អនុញ្ញាតោ ឧច្ឆុសាមញ្ញតោ គុឡោទកដ្ឋានេ ឋបនាធិប្បាយតោ, តថា នវនីតេ វិសេសវិធិទស្សនាធិប្បាយតោ នវនីតំ វិសុំ អនុញ្ញាតន្តិ វេទិតព្ពំ. វិសេសវិធិ បនស្ស ភេសជ្ជសិក្ខាបទដ្ឋកថាវសេន (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១៩-៦២១) វេទិតព្ពោ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ ‘បចិត្វា សប្បិំ កត្វា បរិភុញ្ជិតុកាមេន អធោតម្បិ បចិតុំ វដ្ដតី’តិ. តត្ថ សប្បិ បក្កាវ ហោតិ, នាបក្កា, តថា ផាណិតម្បិ. នវនីតំ អបក្កមេវា’’តិអាទិ.