៣២. គរុកាបត្តិវុដ្ឋានវិនិច្ឆយកថា

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា

២៣៦. ឯវំ ចោទនាទិវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ គរុកាបត្តិវុដ្ឋានវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘គរុកាបត្តិវុដ្ឋាន’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ គរុ អលហុកំ បដិករណំ ឯតិស្សា អាបត្តិយាតិ គរុកា, អាបជ្ជិតព្ពាតិ អាបត្តិ, គរុកា ច សា អាបត្តិ ចាតិ គរុកាបត្តិ, វុដ្ឋហតេ វុដ្ឋានំ, គរុកាបត្តិយា វុដ្ឋានំ គរុកាបត្តិ វុដ្ឋានំ. កិំ តំ? សង្ឃាទិសេសាបត្តិតោ បរិសុទ្ធភាវោ. តេនាហ ‘‘បរិវាសមានត្តាទីហិ វិនយកម្មេហិ គរុកាបត្តិតោ វុដ្ឋាន’’ន្តិ. កិញ្ចាបិ ចតុព្ពិធោ បរិវាសោ, អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ បន ឥធ នាធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘តិវិធោ បរិវាសោ’’តិ. តថា ហិ វុត្តំ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៥) ‘‘តត្ថ ចតុព្ពិធោ បរិវាសោ – អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ បដិច្ឆន្នបរិវាសោ សុទ្ធន្តបរិវាសោ សមោធានបរិវាសោតិ. តេសុ ‘យោ សោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញោបិ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, តស្ស ចត្តារោ មាសេ បរិវាសោ ទាតព្ពោ’តិ ឯវំ មហាខន្ធកេ (មហាវ. ៨៦) វុត្តោ តិត្ថិយបរិវាសោ អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ នាម. តត្ថ យំ វត្តព្ពំ, តំ វុត្តមេវ. អយំ បន ឥធ អនធិប្បេតោ’’តិ. ឥតោ បរំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ សុវិញ្ញេយ្យោតិ តស្មា ទុព្ពិញ្ញេយ្យដ្ឋានេយេវ វណ្ណយិស្សាម.

២៣៧. ឯវំ យោ យោ អាបន្នោ ហោតិ, តស្ស តស្ស នាមំ គហេត្វា កម្មវាចា កាតព្ពាតិ ឯតេន បាឡិយំ សព្ពសាធារណវសេន ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខូ’’តិ ច ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ’’តិ ច អាគតេបិ កម្មវាចាភណនកាលេ តថា អភណិត្វា ‘‘អយំ ពុទ្ធរក្ខិតោ ភិក្ខូ’’តិ ច ‘‘ឥមស្ស ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ភិក្ខុនោ’’តិ ច ឯវំ សកសកនាមំ ឧទ្ធរិត្វាវ កម្មវាចា កាតព្ពាតិ ទស្សេតិ.

មាឡកសីមាយមេវ វត្តំ សមាទាតព្ពំ, ន តតោ ពហិ. កស្មា? ‘‘អញ្ញត្ថ កម្មវាចា អញ្ញត្ថ សមាទាន’’ន្តិ វត្តព្ពទោសប្បសង្គតោ. អសមាទិន្នវត្តស្ស អារោចនាសម្ភវតោ, មាឡកសីមាយ សន្និបតិតានំ ភិក្ខូនំ ឯកស្សបិ អនារោចនេ សតិ រត្តិច្ឆេទសម្ភវតោ ច. បរិវាសំ សមាទិយាមិ, វត្តំ សមាទិយាមីតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ បទេសុ ឯកេកេន វា ឧភោហិ បទេហិ វា សមាទាតព្ពំ. កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘ឯកបទេនបិ ចេត្ថ និក្ខិត្តោ ហោតិ បរិវាសោ, ទ្វីហិ បន សុនិក្ខិត្តោយេវ, សមាទានេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ វក្ខមានត្តា. សមាទិយិត្វា តត្ថេវ សង្ឃស្ស អារោចេតព្ពំ, ន តត្ថ អនារោចេត្វា អញ្ញត្ថ គន្តព្ពំ. កស្មា? វុដ្ឋិតាយ បរិសាយ បុន សន្និបាតេតុំ ទុក្ករត្តា, ឯកស្សបិ ភិក្ខុនោ អនារោចេត្វា អរុណុដ្ឋាបនេ សតិ រត្តិច្ឆេទករត្តា.

អារោចេន្តេន ឯវំ អារោចេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អហំ ភន្តេ…បេ… សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ ឯត្តកមេវ វត្វា យាចនេ វិយ ‘‘ទុតិយម្បិ តតិយម្បី’’តិ អវុត្តត្តា អច្ចាយិកករណេ សតិ ឯកវារំ អារោចិតេបិ ឧបបន្នមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. វេទិយាមហំ ភន្តេ, វេទិយតីតិ មំ សង្ឃោ ធារេតូតិ ឯត្ថ ‘‘វេទិយាមីតិ ចិត្តេន សម្បដិច្ឆិត្វា សុខំ អនុភវាមិ, ន តប្បច្ចយា អហំ ទុក្ខិតោតិ អធិប្បាយោ’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៩៧) វុត្តំ. ឯត្ថ ច ‘‘សុខំ វេទេមិ វេទន’’ន្តិអាទីសុ វិយ បិ-សទ្ទោ អនុភវនត្ថោ ហោតិ. វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៩៧) បន ‘‘វេទិយាមីតិ ជានេមិ, ចិត្តេន សម្បដិច្ឆិត្វា សុខំ អនុភវាមិ, ន តប្បច្ចយា អហំ ទុក្ខិតោតិ អធិប្បាយោតិ លិខិត’’ន្តិ វុត្តំ. ឯត្ថ បន ‘‘ទីបង្ករោ លោកវិទូ’’តិអាទីសុ វិយ ញាណត្ថោ អនុភវនត្ថោ ច. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.៩៧) បន ‘‘វេទិយាមហន្តិ ជានាបេមហំ, អារោចេមីតិ អត្ថោ, អនុភវាមីតិបិស្ស អត្ថំ វទន្តិ. បុរិមំ បន បសំសន្តិ អារោចនវចនត្តា’’តិ. ឯត្ថ តុ –

‘‘សម្បន្នំ សាលិកេទារំ, សុវា ខាទន្តិ ព្រាហ្មណ;

បដិវេទេមិ តេ ព្រហ្មេ, ន នំ វារេតុមុស្សហេ’’តិ. –

អាទីសុ វិយ អារោចនត្ថោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

អារោចេត្វា…បេ… និក្ខិបិតព្ពន្តិ ទុក្កដបរិមោចនត្ថំ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘តទហេវ បុន វត្តំ សមាទិយិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុកាមស្ស រត្តិច្ឆេទបរិហារត្ថម្បី’’តិ វទន្តិ. យស្ស មាឡកេ នារោចិតំ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. យស្ស អារោចិតំ, តស្ស បុន អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, កេវលំ និក្ខិបិតព្ពមេវ. ‘‘សភាគា ភិក្ខូ វសន្តី’’តិ វុត្តត្តា វិសភាគានំ វសនដ្ឋានេ វត្តំ អសមាទិយិត្វា ពហិ ឯវ កាតុម្បិ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វាតិ ឥទំ វិហារេ ភិក្ខូនំ សជ្ឈាយាទិសទ្ទសវនូបចារវិជហនត្ថំ វុត្តំ, មហាមគ្គតោ ឱក្កម្មាតិ ឥទំ មគ្គបដិបន្នានំ ភិក្ខូនំ សវនូបចារាតិក្កមនត្ថំ, គុម្ពេន វាតិអាទិ ទស្សនូបចារវិជហនត្ថំ. សោបិ កេនចិ កម្មេន បុរេអរុណេ ឯវ គច្ឆតីតិ ឥមិនា អារោចនាយ កតាយ សព្ពេសុ ភិក្ខូសុ ពហិវិហារំ គតេសុបិ ឩនេគណេចរណទោសោ វា វិប្បវាសទោសោ វា ន ហោតិ អារោចនត្ថត្តា សហវាសស្សាតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘អយញ្ចា’’តិអាទិ. អនិក្ខិត្តវត្តេន អន្តោឧបចារគតានំ សព្ពេសម្បិ អារោចេតព្ពា. ‘‘អយំ និក្ខិត្តវត្តស្ស បរិហារោ’’តិ វុត្តំ, តត្ថ និក្ខិត្តវត្តស្សាតិ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បរិវសន្តស្សាតិ អត្ថោ. អយំ បនេត្ថ ថេរស្ស អធិប្បាយោ – វត្តំ និក្ខិបិត្វា បរិវសន្តស្ស ឧបចារគតានំ សព្ពេសំ អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំ អារោចេតព្ពំ, អទិដ្ឋអសុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពំ. ឥទំ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បរិវសន្តស្ស លក្ខណន្តិ. ថេរស្សាតិ មហាបទុមត្ថេរស្ស.

២៣៨. កុក្កុច្ចវិនោទនត្ថាយាតិ ឥមេសុ បដិច្ឆន្នទិវសប្បមាណេន បរិវសិតទិវសេសុ ‘‘សិយុំ នុ ខោ តិវិធរត្តិច្ឆេទការណយុត្តានិ កានិចិ ទិវសានិ, ឯវំ សតិ អបរិបុណ្ណបរិវាសទិវសត្តា ន មានត្តារហោ ភវេយ្យ, អសតិ ច មានត្តារហភាវេ មានត្តំ ទិន្នម្បិ អទិន្នំយេវ ភវេយ្យ, ឯវញ្ច សតិ អាបន្នាបត្តិតោ វុដ្ឋានំ ន ភវេយ្យា’’តិ ឥមស្ស វិនយកុក្កុច្ចស្ស វិនោទនត្ថាយ. ឯកេន វា ទ្វីហិ វា តីហិ វា ទិវសេហិ អធិកតរានិ ទិវសានិ បរិវសិត្វា ននុ ចាយំ បរិវុត្ថបរិវាសោ, តស្មានេន មានត្តមេវ យាចិតព្ពំ, អថ កស្មា វត្តំ សមាទិយិត្វា មានត្តំ យាចិតព្ពន្តិ អាហាតិ ចោទនំ មនសិ ករោន្តេន វុត្តំ ‘‘អយញ្ហិ វត្តេ សមាទិន្នេ’’តិអាទិ. ហិ យស្មា អយំ ភិក្ខុ វត្តេ សមាទិន្នេ ឯវ មានត្តារហោ ហោតិ, ន អសមាទិន្នេ, ឥតិ តស្មា វត្តំ សមាទិយិត្វា មានត្តំ យាចិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ននុ ច កម្មវាចាយំ ‘‘សោ បរិវុត្ថបរិវាសោ សង្ឃំ មានត្តំ យាចតិ’’ឥច្ចេវ វុត្តំ, ន វុត្តំ ‘‘សមាទិន្នវត្តោ’’តិ, អថ កស្មា ‘‘វត្តេ សមាទិន្នេ ឯវ មានត្តារហោ ហោតី’’តិ វុត្តន្តិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘និក្ខិត្តវត្តេន បរិវុត្ថត្តា’’តិ. យស្មា អយំ ភិក្ខុ និក្ខិត្តវត្តេន ហុត្វា បរិវុត្ថោ ហោតិ, នោ អនិក្ខិត្តវត្តេន, តស្មា និក្ខិត្តវត្តេន ហុត្វា បរិវុត្ថត្តា អយំ ភិក្ខុ វត្តេ សមាទិន្នេ ឯវ មានត្តារហោ ហោតិ, នោ អសមាទិន្នេតិ យោជនា. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘អនិក្ខិត្តវត្តស្ស បន បុន សមាទានកិច្ចំ នត្ថិ. សោ ហិ បដិច្ឆន្នទិវសាតិក្កមេនេវ មានត្តារហោ ហោតិ, តស្មា តស្ស មានត្តំ ទាតព្ពមេវា’’តិ.

ចតូហិ បញ្ចហិ វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិន្តិ ឩនេគណេចរណទោសា វិមុច្ចនត្ថំ. បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោតិអាទិ កិញ្ចាបិ បាឡិយំ នត្ថិ, អថ ខោ អដ្ឋកថាចរិយានំ វចនេន តថា ឯវ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ ច វុត្តំ. ‘‘អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ សល្លក្ខេត្វា, អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ពន្តិ ច វុត្តំ. ‘និក្ខិបន្តេន អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ បយោជនំ អត្ថី’តិ ច វុត្តំ, ន បន តំ បយោជនំ ទស្សិត’’ន្តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៩៧) វុត្តំ, វត្តភេទទុក្កដា មុច្ចនបយោជនំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ.

២៣៩. អព្ភានំ កាតុំ ន វដ្ដតីតិ កតម្បិ អកតមេវ ហោតីតិ អត្ថោ. ‘‘តេនាបិ វត្តំ សមាទិយិត្វា អារោចេត្វា អព្ភានំ យាចិតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា អព្ភានយាចនត្ថំ មានត្តស្ស សមាទិយនកាលេបិ អារោចេតព្ពមេវ. បុព្ពេ មានត្តចារិតកាលេ អារោចិតមេវាតិ អនារោចេត្វា អព្ភានំ ន យាចិតព្ពន្តិ វិញ្ញាយតិ. ឯវំ មានត្តយាចនកាលេបិ បរិវាសំ សមាទិយិត្វា អារោចេតព្ពមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

២៤០. ចិណ្ណមានត្តោ ភិក្ខុ អព្ភេតព្ពោតិ ចិណ្ណមានត្តស្ស ច អព្ភានារហស្ស ច និន្នានាករណត្តា វុត្តំ. អញ្ញថា ‘‘អព្ភានារហោ អព្ភេតព្ពោ’’តិ វត្តព្ពំ សិយា. ឧក្ខេបនីយកម្មកតោបិ អត្តនោ លទ្ធិគ្គហណវសេន សភាគភិក្ខុម្ហិ សតិ តស្ស អនារោចាបេតុំ ន លភតិ.

‘‘អនន្តរាយិកស្ស បន អន្តរាយិកសញ្ញាយ ឆាទយតោ អច្ឆន្នាវា’’តិ បាឋោ. អវេរិភាវេន សភាគោ អវេរិសភាគោ. ‘‘សភាគសង្ឃាទិសេសំ អាបន្នស្ស បន សន្តិកេ អាវិ កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ បសង្គតោ ឥធេវ បកាសិតំ. លហុកេសុ បដិក្ខេបោ នត្ថិ. តត្ថ ញត្តិយា អាវិ កត្វា ឧបោសថំ កាតុំ អនុញ្ញាតត្តា លហុកសភាគំ អាវិ កាតុំ វដ្ដតីតិ. សភាគសង្ឃាទិសេសំ បន ញត្តិយា អារោចនំ ន វដ្ដតីតិ កិរ. ‘‘តស្ស សន្តិកេ តំ អាបត្តិំ បដិករិស្សតីតិ (មហាវ. ១៧១) វុត្តត្តា លហុកស្សេវាយំ សមនុញ្ញាតា. ន ហិ សក្កា សុទ្ធស្ស ឯកស្ស សន្តិកេ សង្ឃាទិសេសស្ស បដិករណំ កាតុ’’ន្តិ លិខិតំ. លហុកេសុបិ សភាគំ អាវិ កាតុំ ន វដ្ដតីតិ. តស្មា ឯវ ហិ ញត្តិយា អាវិករណំ អនុញ្ញាតំ, ឥតរថា តំ និរត្ថកំ សិយា. អញ្ញមញ្ញារោចនស្ស វដ្ដតិ, តតោ ន វដ្ដតីតិ ទីបនត្ថមេវ ញត្តិយា អាវិករណមនុញ្ញាតំ, តេនេវ ឥធ ‘‘សភាគសង្ឃាទិសេសំ អាបន្នស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ, អយមត្ថោ ‘‘ឯត្តាវតា តេ ទ្វេ និរាបត្តិកា ហោន្តិ, តេសំ សន្តិកេ សេសេហិ សភាគាបត្តិយោ ទេសេតព្ពា’’តិ វចនេន កង្ខាវិតរណិយម្បិ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) បកាសិតោវ. សង្ឃាទិសេសំ បន ញត្តិយា អារោចេត្វា ឧបោសថំ កាតុំ វដ្ដតិ. តស្សា ញត្តិយា អយមត្ថោ – យទា សុទ្ធំ ភិក្ខុំ បស្សិស្សតិ, តស្ស សន្តិកេ អញ្ញមញ្ញារោចនវសេន បដិករិស្សតិ, ឯវំ បដិកតេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សាបត្តិកេន បាតិមោក្ខំ សោតព្ពំ, យោ សុណេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣៨៦) វុត្តាបត្តិតោ មោក្ខោ ហោតិ, តស្មា ‘‘គរុកំ វា ហោតុ លហុកំ វា, ញត្តិយា អាវិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ឧភោសុ នយេសុ យុត្តតរំ គហេតព្ពំ. ‘‘នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ចាតិ តេន តេន វីតិក្កមេនាបន្នាបត្តិ អាបត្តិ. នាមន្តិ តស្សា អាបត្តិយា នាម’’ន្តិ លិខិតំ. អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពន្តិ ឯត្ថ អារោចនំ វត្តភេទទុក្កដបរិហរណប្បយោជនន្តិ វេទិតព្ពំ.

‘‘សតិយេវ អន្តរាយេ អន្តរាយិកសញ្ញី ឆាទេតិ, អច្ឆន្នា ហោតិ. អន្តរាយិកស្ស បន អន្តរាយិកសញ្ញាយ វា អនន្តរាយិកសញ្ញាយ វា ឆាទយតោ អច្ឆន្នាវា’’តិបិ បាឋោ. អវេរីតិ ហិតកាមោ. ឧទ្ធស្តេ អរុណេតិ ឧដ្ឋិតេ អរុណេ. សុទ្ធស្ស សន្តិកេតិ សភាគសង្ឃាទិសេសំ អនាបន្នស្ស សន្តិកេ. វត្ថុន្តិ អសុចិមោចនាទិវីតិក្កមំ. សុក្កវិស្សដ្ឋីតិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ចាតិ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋី’’តិ ឥទំ អសុចិមោចនលក្ខណស្ស វីតិក្កមស្ស បកាសនតោ វត្ថុ ចេវ ហោតិ, សជាតិយសាធារណវិជាតិយវិនិវត្តសភាវាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯវ បកាសនតោ គោត្តញ្ច ហោតីតិ អត្ថោ. គំ តាយតីតិ ហិ គោត្តំ. សង្ឃាទិសេសោតិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ចាតិ សង្ឃាទិសេសោតិ តេន តេន វីតិក្កមេន អាបន្នស្ស អាបត្តិនិកាយស្ស នាមបកាសនតោ នាមញ្ចេវ ហោតិ, អាបត្តិសភាវតោ អាបត្តិ ច.

សុទ្ធស្សាតិ សភាគសង្ឃាទិសេសំ អនាបន្នស្ស, តតោ វុដ្ឋិតស្ស វា. អញ្ញស្មិន្តិ សុទ្ធន្តបរិវាសវសេន អាបត្តិវុដ្ឋានតោ អញ្ញស្មិំ អាបត្តិវុដ្ឋានេ. បដិច្ឆាទិយិត្ថាតិ បដិច្ឆន្នា. កា សា? អាបត្តិ. ទិវសាទីហិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា វសនំ បរិវាសោ. កោ សោ? វិនយកម្មករណំ. បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសោ បដិច្ឆន្នបរិវាសោ.

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា និដ្ឋិតា.

សុទ្ធន្តបរិវាសកថា

២៤២. សុជ្ឈនំ សុទ្ធោ, កោ សោ? អាបត្តិវិគមោ. អមតិ ឱសានភាវំ គច្ឆតីតិ អន្តោ, សុទ្ធោ អន្តោ យស្ស បរិវាសស្សាតិ សុទ្ធន្តោ, សុទ្ធន្តោ ច សោ បរិវាសោ ចាតិ សុទ្ធន្តបរិវាសោ, សុទ្ធកាលំ បរិយន្តំ កត្វា អសុទ្ធកាលប្បមាណេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា កតបរិវាសោ.

សុទ្ធន្តបរិវាសកថា និដ្ឋិតា.

ឱធានសមោធានបរិវាសកថា

២៤៣. សមោធីយតេ សមោធានំ, នានាកាលិកា នានាវត្ថុកា អាបត្តិយោ អគ្ឃាទិវសេន សមោធានំ ឯកីករណំ, សមោធានេត្វា កតោ បរិវាសោ សមោធានបរិវាសោតិ វិគ្គហោ. កម្មវាចាយំ ‘‘បដិកស្សិតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អន្តរា សម្ពហុលានំ អាបត្តីនំ អប្បដិច្ឆន្នានំ មូលាយបដិកស្សនា, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ ឯត្ថ គត្យត្ថធាតុយា កម្មនិ ច នយនត្ថធាតុយា កម្មនិ ច តទត្ថសម្បទានេ ច វិភត្តិបរិណាមេ ចាតិ ឥមេសុ ចតូសុ ឋានេសុ អាយាទេសស្ស វុត្តត្តា, បដិបុព្ពកសធាតុយា ច នយនត្ថត្តា ‘‘មូលាយា’’តិ ឥទំ ‘‘បដិកស្សិតោ’’តិ ឯត្ថ កម្មំ, តស្មា ‘‘បដិកស្សិតោ…បេ… មូលាយ’’ ឥតិ ឯត្តកមេវ ភវិតព្ពំ, ន ‘‘មូលាយបដិកស្សនា’’តិ ឯវំ មញ្ញមានា សទ្ទវិទុនោ ‘‘បដិកស្សនា’’តិ ឥទំ អធិកន្តិ វា វទេយ្យុំ មក្ខេយ្យុំ វា, ន បនេតំ វត្តព្ពំ. នវបាឋេសុយេវ អយំ បាឋោ សទ្ទលក្ខណយុត្តោ វា អយុត្តោ វាតិ ចិន្តេតព្ពោ, ន បន បាឡិយដ្ឋកថាទិតោ អាគតេសុ បោរាណបាឋេសុ. តេសុ បន កថំ យោជិយមានោ អយំ បាឋោ សទ្ទយុត្តិយា ច អត្ថយុត្តិយា ច សមន្នាគតោ ភវេយ្យាតិ យោជនាការោយេវ ចិន្តេតព្ពោ. អយញ្ច បាឋោ បោរាណបាឡិបាឋោវ, តស្មា ‘‘មូលាយបដិកស្សនា’’តិ ឥទំ ករណវសេន វិបរិណាមេត្វា ‘‘មូលាយបដិកស្សនាយ បដិកស្សិតោ’’តិ យោជេតព្ពំ.

កថំ បនេតស្ស បោរាណបាឋភាវោ ជានិតព្ពោតិ? បករណេ អាគតត្តា. វុត្តញ្ហិ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.១០២) ‘‘បាឡិយំ បដិកស្សិតោ សង្ឃេន ឧទាយិ ភិក្ខុ អន្តរា ឯកិស្សា អាបត្តិយា…បេ… មូលាយបដិកស្សនាតិ ឥទំ ករណវសេន វិបរិណាមេត្វា មូលាយបដិកស្សនាយ បដិកស្សិតោតិ យោជេតព្ព’’ន្តិ. អថ វា ‘‘មូលាយ បដិកស្សនា មូលាយបដិកស្សនា’’តិ អលុត្តសមាសវសេន ឧត្តរបទេន សមាសំ កត្វា សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អន្តរា សម្ពហុលានំ អាបត្តីនំ អប្បដិច្ឆន្នានំ ហេតុ បដិកស្សិតោ. សា មូលាយបដិកស្សនា ខមតិ សង្ឃស្សាតិ យោជេតព្ពំ. តថា ហិ វុត្តំ តត្ថេវ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.១០២) ‘‘អថ វា មូលាយបដិកស្សនា ខមតិ សង្ឃស្សាតិ ឧត្តរបទេន សហ បច្ចត្តវសេនេវ យោជេតុម្បិ វដ្ដតី’’តិ.

តំ ទេន្តេន បឋមំ មូលាយ បដិកស្សិត្វា បច្ឆាបរិវាសោ ទាតព្ពោតិ ឯត្ថ តំ ឱធានសមោធានបរិវាសំ ទេន្តេន បឋមំ តំ ភិក្ខុំ មូលាយ បដិកស្សិត្វា មូលទិវសេ អាកឌ្ឍិត្វា តស្ស អន្តរាបត្តិយា សមោធានបរិវាសោ ទាតព្ពោតិ អត្ថោ. យថា កិំ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.១០២) ‘‘ឧទាយិំ ភិក្ខុំ អន្តរា ឯកិស្សា អាបត្តិយា…បេ… មូលាយ បដិកស្សិត្វាតិ ឯត្ថ អន្តរា ឯកិស្សា អាបត្តិយា ហេតុភូតាយ ឧទាយិំ ភិក្ខុំ មូលាយ បដិកស្សិត្វា មូលទិវសេ អាកឌ្ឍិត្វា តស្សា អន្តរាបត្តិយា សមោធានបរិវាសំ ទេតូតិ យោជនា’’តិ វុត្តំ. មហាសុមត្ថេរវាទេ អាវិការាបេត្វា វិស្សជ្ជេតព្ពោតិ តស្ស អតេកិច្ឆភាវំ តេនេវ សង្ឃស្ស បាកដំ ការេត្វា លជ្ជីគណតោ វិយោជនវសេន វិស្សជ្ជេតព្ពោតិ អត្ថោ.

ឱធានសមោធានបរិវាសកថា និដ្ឋិតា.

អគ្ឃសមោធានបរិវាសកថា

២៤៤. អគ្ឃេន អគ្ឃវសេន អរហវសេន សមោធានំ អគ្ឃសមោធានំ, អាបន្នាសុ សម្ពហុលាសុ អាបត្តីសុ យា អាបត្តិយោ ចិរតរប្បដិច្ឆន្នាយោ, តាសំ អគ្ឃេន សមោធាយ តាសំ រត្តិបរិច្ឆេទវសេន អវសេសានំ ឩនតរប្បដិច្ឆន្នានំ អាបត្តីនំ បរិវាសោ ទីយតិ, អយំ វុច្ចតិ អគ្ឃសមោធានោ . សតំ អាបត្តិយោតិ កាយសំសគ្គាទិវសេន ឯកទិវសេ អាបន្នា សតំ អាបត្តិយោ. ទសសតន្តិ សហស្សអាបត្តិយោ. រត្តិសតំ ឆាទយិត្វានាតិ យោជេតព្ពំ. ‘‘អគ្ឃសមោធានោ នាម សភាគវត្ថុកាយោ សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អាបន្នស្ស ពហុរត្តិំ បដិច្ឆាទិតាបត្តិយំ និក្ខិបិត្វា ទាតព្ពោ, ឥតរោ នានាវត្ថុកានំ វសេនាតិ អយមេតេសំ វិសេសោ’’តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ១០២) វុត្តំ.

អគ្ឃសមោធានបរិវាសកថា និដ្ឋិតា.

២៤៦. លិង្គបរិវត្តនកកថាយំ យទិ កស្សចិ ភិក្ខុនោ ឥត្ថិលិង្គំ បាតុ ភវេយ្យ, កិំ តេន បុន ឧបជ្ឈា គហេតព្ពា, បុន ឧបសម្បទា កាតព្ពា, កិំ ភិក្ខូបសម្បទាតោ បដ្ឋាយ វស្សគណនា កាតព្ពា, ឧទាហុ ឥតោ បដ្ឋាយាតិ បុច្ឆាយ សតិ តំ បរិហរិតុមាហ ‘‘សចេ’’តិអាទិ. ឯវំ សន្តេ សា ភិក្ខុនី ភិក្ខូនំ មជ្ឈេយេវ វសិតព្ពំ ភវេយ្យាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘អប្បតិរូប’’ន្តិអាទិ. ឯវំ សន្តេ ភិក្ខុភូតកាលេ អាបជ្ជិតាបត្តិយោ កថំ កាតព្ពាតិ ចោទនំ មនសិ កត្វា អាហ ‘‘យា ទេសនាគាមិនិយោ វា’’តិអាទិ. តត្ថ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីហិ សាធារណាតិ សញ្ចរិត្តាទយោ. អសាធារណាតិ សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទយោ. ហោតុ ភគវតោ អនុញ្ញាតវសេន លិង្គេ បរិវត្តេ អសាធារណាបត្តីហិ វុដ្ឋិតភាវោ, បុន បកតិលិង្គេ ឧប្បន្នេ បុន អាបត្តិ សិយាតិ អាសង្កំ បរិហរិតុំ ‘‘បុន បកតិលិង្គេ’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥទានិ តមត្ថំ បាឡិយា សាធេតុំ ‘‘វុត្តញ្ចេត’’ន្តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ បឋមបារាជិកវណ្ណនាយ ដីកាសុ (សារត្ថ. ដី. ២.៦៩; វជិរ. ដី. បារាជិក ៦៩) វុត្តនយេនេវ ទដ្ឋព្ពោ, ឥធ បន គរុកាបត្តិវុដ្ឋានកថាភូតត្តា សាយេវ កថា វុច្ចតេ.

២៤៧. តត្ថ ភិក្ខុនីហិ សាធារណាយ បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយាតិ សញ្ចរិត្តាទិអាបត្តិយា, ហេត្វត្ថេ ចេតំ ករណវចនំ. បរិវសន្តស្សាតិ អនាទរេ សាមិវចនំ. បក្ខមានត្តមេវ ទាតព្ពំ, ន បុន បរិវាសោ ទាតព្ពោ ភិក្ខុនិភាវេ អបរិវាសារហត្តាតិ អធិប្បាយោ. មានត្តំ ចរន្តស្សាតិ អនាទរេយេវ សាមិវចនំ, ឆារត្តមានត្តេ អាចិណ្ណេយេវ បរិវត្តតិ, បុន បក្ខមានត្តមេវ ទាតព្ពន្តិ. តេន វក្ខតិ ‘‘សចេ ចិណ្ណមានត្តស្សា’’តិអាទិ. អកុសលវិបាកេ បរិក្ខីណេតិ បុរិសិន្ទ្រិយស្ស អន្តរធានំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឥត្ថិន្ទ្រិយបតិដ្ឋានំ បន កុសលវិបាកមេវ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឧភយម្បិ អកុសលេន អន្តរធាយតិ, កុសលេន បដិលព្ភតី’’តិ. ឆារត្តំ មានត្តមេវ ទាតព្ពំ, ន បរិវាសោ ទាតព្ពោ, ន វា បក្ខមានត្តំ ទាតព្ពំ.

‘‘អយំ បន វិសេសោ’’តិ វត្វា តំ វិសេសំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សចេ’’តិអាទិ. បរិវាសទានំ នត្ថិ, ឆារត្តំ មានត្តមេវ ទាតព្ពំ. កស្មា? ភិក្ខុនិកាលេ បដិច្ឆន្នត្តា. ភិក្ខុកាលេ ឆន្នាយេវ ហិ អាបត្តិ បរិវាសារហា ហោតិ, នោ ភិក្ខុនិកាលេតិ អយមេតាសំ វិសេសោ. បក្ខមានត្តំ ចរន្តិយាតិ អនាទរេ សាមិវចនំ, បក្ខមានត្តេ អាចិណ្ណេយេវាតិ អត្ថោ. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘ចិណ្ណមានត្តាយា’’តិអាទិ. ឆារត្តំ មានត្តំ ចរន្តស្សាតិអាទិ វុត្តនយមេវ.

បរិវាសវិនិច្ឆយកថា

ឥទានិ សង្ឃាទិសេសាបត្តិ យស្មា សាវសេសគរុកាបត្តិ ហោតិ សតេកិច្ឆា, តស្មា យថា នាម រោគាតុរោ បុគ្គលោ កិញ្ចិ អត្តនោ ហិតសុខការណំ កាតុំ ន សក្កោតិ, តមេនំ ការុណិកោ តិកិច្ឆកោ ករុណាសញ្ចោទិតោ តិកិច្ឆំ កត្វា គេលញ្ញតោ វុដ្ឋាបេត្វា ហិតសុខំ ជនេតិ, ឯវំ សង្ឃាទិសេសាបត្តិសមង្គី បុគ្គលោ អាណាវីតិក្កមន្តរាយិកភាវតោ សគ្គមោក្ខមគ្គំ សោធេតុំ ន សក្កោតិ, តមេនំ មហាការុណិកោ ភគវា មហាករុណាយ សញ្ចោទិតមានសោ អនេកេហិ នយេហិ អាបត្តិតោ វុដ្ឋានំ កត្វា សគ្គមោក្ខសុខេ បតិដ្ឋបេតិ, ភគវតោ អធិប្បាយញ្ញុនោ អដ្ឋកថាចរិយាបិ អនេកេហិ ការណេហិ ភគវតោ វចនស្ស អត្ថំ បកាសេត្វា វិសុទ្ធកាមានំ នយំ ទេន្តិ, តថា ដីកាចរិយាទយោបិ. ឯវំ ទិន្នេ បន នយេ យោនិសោ មនសិ កាតុំ សក្កោន្តា បណ្ឌិតា យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជន្តិ, អសក្កោន្តា អញ្ញថា អត្ថំ គហេត្វា ន យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជន្តិ, តេសំ ទិដ្ឋានុគតិំ អនុគច្ឆន្តា សិស្សាទយោបិ តថេវ ករោន្តិ, តស្មា ភគវតោ វចនញ្ច បុព្ពេនាបរំ សំសន្ទិត្វា អដ្ឋកថាដីកាទិវចនញ្ច សម្មា តុលយិត្វា តថតោ ភគវតោ អធិប្បាយំ ញត្វា យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជន្តេហិ គរុកាបត្តិតោ វុដ្ឋហនត្ថំ យោគោ ករណីយោ.

តស្មា យទា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ វិនយធរស្ស សន្តិកំ ‘‘គរុកាបត្តិវុដ្ឋានំ ករិស្សាមា’’តិ, តទា វិនយធរេន ‘‘ត្វំ កតរាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ. ‘‘សង្ឃាទិសេសំ អាបន្នោ’’តិ វុត្តេ ‘‘កតរសង្ឃាទិសេស’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមំ នាមា’’តិ វុត្តេ សុក្កវិស្សដ្ឋិយំ មោចេតុកាមចេតនា, ឧបក្កមោ, មុច្ចនន្តិ តីណិ អង្គានិ. កាយសំសគ្គេ មនុស្សិត្ថី, ឥត្ថិសញ្ញិតា, កាយសំសគ្គរាគោ, តេន រាគេន វាយាមោ, ហត្ថគ្គាហាទិសមាបជ្ជនន្តិ បញ្ច អង្គានិ. ទុដ្ឋុល្លវាចាយំ មនុស្សិត្ថី, ឥត្ថិសញ្ញិតា, ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទរាគោ, តេន រាគេន ឱភាសនំ, តង្ខណវិជាននន្តិ បញ្ច អង្គានិ. អត្តកាមេ មនុស្សិត្ថី, ឥត្ថិសញ្ញិតា, អត្តកាមបារិចរិយាយ រាគោ, តេន រាគេន វណ្ណភណនំ, តង្ខណវិជាននន្តិ បញ្ច អង្គានិ. សញ្ចរិត្តេ យេសុ សញ្ចរិត្តំ សមាបជ្ជតិ, តេសំ មនុស្សជាតិកតា, នាលំវចនីយតា, បដិគ្គណ្ហនវីមំសនបច្ចាហរណានីតិ បញ្ច អង្គានិ. កុដិការេ ឧល្លិត្តាទីនំ អញ្ញតរតា, ហេដ្ឋិមបមាណសម្ភវោ, អទេសិតវត្ថុកតា, បមាណាតិក្កន្តតា, អត្តុទ្ទេសិកតា, វាសាគារតា, លេបឃដនាតិ សត្ត បមាណយុត្តាទីសុ ឆធា អង្គានិ. វិហារការេ តានិយេវ ឆ អង្គានិ. ទុដ្ឋទោសេ យំ ចោទេតិ, តស្ស ឧបសម្បន្នោតិ សង្ខ្យុបគមនំ, តស្មិំ សុទ្ធសញ្ញិតា, យេន បារាជិកេន ចោទេតិ, តស្ស ទិដ្ឋាទិវសេន អមូលកតា, ចាវនាធិប្បាយេន សម្មុខាចោទនា, តស្ស តង្ខណវិជាននន្តិ បញ្ច អង្គានិ. អញ្ញភាគិយេ អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទិយនតា, បុរិមានិ បញ្ចាតិ ឆ អង្គានិ. សង្ឃភេទេ ភេទាយ បរក្កមនំ, ធម្មកម្មេន សមនុភាសនំ, កម្មវាចាបរិយោសានំ, អប្បដិនិស្សជ្ជនន្តិ ចត្តារិ អង្គានិ. ភេទានុវត្តកេ អង្គេសុ យថា តត្ថ បរក្កមនំ, ឯវំ ឥធ អនុវត្តនន្តិ ចត្តារិ អង្គានិ. ទុព្ពចេ អង្គេសុ យថា តត្ថ បរក្កមនំ, ឯវំ ឥធ អវចនីយករណតាតិ ចត្តារិ អង្គានិ. កុលទូសកេ អង្គេសុ យថា តត្ថ បរក្កមនំ, ឯវំ ឥធ ឆន្ទាទីហិ បាបនន្តិ ចត្តារិ អង្គានិ. ឥតិ ឥមានិ អង្គានិ សោធេត្វា សចេ អង្គបារិបូរី ហោតិ, ‘‘សង្ឃាទិសេសោ’’តិ វត្តព្ពោ. នោ ចេ, ‘‘នាយំ សង្ឃាទិសេសោ, ថុល្លច្ចយាទីសុ អញ្ញតរាបត្តី’’តិ វត្វា ‘‘នាយំ វុដ្ឋានគាមិនី, ទេសនាគាមិនី អយំ អាបត្តិ, តស្មា បតិរូបស្ស ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ ទេសេហី’’តិ វត្វា ទេសាបេតព្ពោ.

អថ បន អនាបត្តិច្ឆាយា បញ្ញាយតិ, ‘‘អនាបត្តី’’តិ វត្វា ឧយ្យោជេតព្ពា. សចេ បន សង្ឃាទិសេសច្ឆាយា បញ្ញាយតិ, ‘‘ត្វំ ឥមំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេសិ, ន ឆាទេសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ន ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ‘‘តេន ហិ ត្វំ ន បរិវាសារហោ, មានត្តារហោវ ហោតី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ឆាទេមី’’តិ បន វុត្តេ ‘‘ទសសុ អាការេសុ អញ្ញតរការណេន ឆាទេសិ, ឧទាហុ អញ្ញការណេនា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ទសសុ អញ្ញតរការណេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘ឯវម្បិ មានត្តារហោ ហោតិ, ន បរិវាសារហោ’’តិ វត្តព្ពោ. អថ ‘‘អញ្ញការណេនា’’តិ វទតិ, ឯវំ សន្តេបិ ‘‘ត្វំ អាបត្តិអាបន្នភាវំ ជានន្តោ បដិច្ឆាទេសិ, ឧទាហុ អជានន្តោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អជានន្តោ បដិច្ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ច ‘‘អាបត្តិអាបន្នភាវំ សរន្តោ បដិច្ឆាទេសិ, ឧទាហុ វិសរិត្វា បដិច្ឆាទេសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘វិសរិត្វា បដិច្ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ច ‘‘អាបត្តិអាបន្នភាវេ វេមតិកោ ហុត្វា បដិច្ឆាទេសិ, ឧទាហុ និព្ពេមតិកោ ហុត្វា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘វេមតិកោ ហុត្វា’’តិ វុត្តេ ច ‘‘ន ត្វំ បរិវាសារហោ, មានត្តារហោវ ហោតី’’តិ វត្តព្ពោ.

អថ ‘‘ជានន្តោ បដិច្ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ច ‘‘សរន្តោ បដិច្ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ច ‘‘និព្ពេមតិកោ ហុត្វា បដិច្ឆាទេមី’’តិ វុត្តេ ច ‘‘ត្វំ បរិវាសារហោ’’តិ វត្តព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ សមុច្ចយក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ១៤៤) ‘‘សោ ឯវំ វទតិ ‘យាយំ, អាវុសោ, អាបត្តិ ជានបដិច្ឆន្នា, ធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, ធម្មត្តា រុហតិ. យា ច ខ្វាយំ, អាវុសោ, អាបត្តិ អជានប្បដិច្ឆន្នា, អធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, អធម្មត្តា ន រុហតិ. ឯកិស្សា, អាវុសោ, អាបត្តិយា ភិក្ខុ មានត្តារហោ’’’តិ ច, ‘‘សោ ឯវំ វទតិ ‘យាយំ អាបត្តិ សរមានបដិច្ឆន្នា, ធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, ធម្មត្តា រុហតិ. យា ច ខ្វាយំ អាបត្តិ អសរមានបដិច្ឆន្នា, អធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, អធម្មត្តា ន រុហតិ. ឯកិស្សា, អាវុសោ, អាបត្តិយា ភិក្ខុ មានត្តារហោ’’’តិ ច, ‘‘សោ ឯវំ វទតិ ‘យាយំ, អាវុសោ, អាបត្តិ និព្ពេមតិកបដិច្ឆន្នា, ធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, ធម្មត្តា រុហតិ. យា ច ខ្វាយំ, អាវុសោ, អាបត្តិ វេមតិកបដិច្ឆន្នា, អធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, អធម្មត្តា ន រុហតិ. ឯកិស្សា, អាវុសោ, អាបត្តិយា ភិក្ខុមានត្តារហោ’’’តិ ច.

ឯវំ បរិវាសារហភាវំ បកាសេត្វា ‘‘អយំ ភិក្ខុ បរិវាសារហោ, តីសុ បរិវាសេសុ កតរបរិវាសារហោ’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘ភិក្ខុ ត្វំ កតិ អាបត្តិយោ ឆាទេសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឯកំ អាបត្តិ’’ន្តិ វា ‘‘ទ្វេ តីណិ តតុត្តរិ វា អាបត្តិយោ ឆាទេមី’’តិ វា វុត្តេ ‘‘កតីហំ ត្វំ អាបត្តិំ បដិច្ឆាទេសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឯកាហមេវាហំ បដិច្ឆាទេមី’’តិ វា ‘‘ទ្វីហំ តីហំ តតុត្តរិ វា បដិច្ឆាទេមី’’តិ វា វុត្តេ ‘‘យាវតីហំ បដិច្ឆាទេសិ, តាវតីហំ ត្វំ បដិវសិស្សសី’’តិ វត្តព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ‘‘យាវតីហំ ជានំ បដិច្ឆាទេតិ, តាវតីហំ តេន ភិក្ខុនា អកាមា បរិវត្ថព្ព’’ន្តិ. តតោ ‘‘អយំ ភិក្ខុ អាបត្តិបរិយន្តំ ជានាតិ, តស្មា បដិច្ឆន្នបរិវាសារហោ’’តិ (បារា. ៤៤២) ញត្វា តទនុរូបា កម្មវាចា កាតព្ពា.

ឯត្ថ ច អាបត្តិបរិយន្តបុច្ឆនំ កម្មវាចាករណត្ថមេវ ហោតិ, រត្តិបរិយន្តបុច្ឆនំ បន តទត្ថញ្ចេវ សុទ្ធន្តបរិវាសស្ស អននុរូបភាវទស្សនត្ថញ្ច ហោតិ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចុឡវ. អដ្ឋ. ១០២) ‘‘សោ ទុវិធោ ចូឡសុទ្ធន្តោ មហាសុទ្ធន្តោតិ, ទុវិធោបិ ចេស រត្តិបរិច្ឆេទំ សកលំ វា ឯកច្ចំ វា អជានន្តស្ស ច អសរន្តស្ស ច តត្ថ វេមតិកស្ស ច ទាតព្ពោ. អាបត្តិបរិយន្តំ បន ‘អហំ ឯត្តកា អាបត្តិយោ អាបន្នោ’តិ ជានាតុ វា, មា វា, អការណមេត’’ន្តិ. តតោ តស្ស ភិក្ខុនោ និសីទនដ្ឋានំ ជានិតព្ពំ. ទុវិធញ្ហិ និសីទនដ្ឋានំ អនិក្ខិត្តវត្តេន និសីទិតព្ពដ្ឋានំ, និក្ខិត្តវត្តេន និសីទិតព្ពដ្ឋានន្តិ.

តត្ថ អប្បភិក្ខុកេ វិហារេ សភាគភិក្ខូនំ វសនដ្ឋានេ ឧបចារសីមាបរិច្ឆិន្នោ អន្តោវិហារោ អនិក្ខិត្តវត្តេន និសីទិតព្ពដ្ឋានំ ហោតិ. ឧបចារសីមំ អតិក្កម្ម មហាមគ្គតោ ឱក្កម្ម គុម្ពវតិបដិច្ឆន្នដ្ឋានំ និក្ខិត្តវត្តេន និសីទិតព្ពដ្ឋានំ ហោតិ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) ‘‘សចេ អប្បភិក្ខុកោ វិហារោ ហោតិ, សភាគា ភិក្ខូ វសន្តិ, វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា វិហារេយេវ រត្តិបរិគ្គហោ កាតព្ពោ. អថ ន សក្កា សោធេតុំ, វុត្តនយេនេវ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បច្ចូសសមយេ ឯកេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ មានត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ ឧបចារសីមំ អតិក្កមិត្វា មហាមគ្គា ឱក្កម្ម បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទិត្វា អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទិយិត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ បរិវាសោ អារោចេតព្ពោ’’តិ. ‘‘មានត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវា’’តិ ច ‘‘សចេ អប្បភិក្ខុកោ វិហារោ ហោតិ, សភាគា ភិក្ខូ វសន្តិ, វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា អន្តោវិហារេយេវ រត្តិយោ គណេតព្ពា. អថ ន សក្កា សោធេតុំ, វុត្តនយេនេវ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បច្ចូសសមយេ ចតូហិ បញ្ចហិ វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោ, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា មហាមគ្គតោ ឱក្កម្ម គុម្ពេន វា វតិយា វា បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទិតព្ព’’ន្តិ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២៣៨) ឥទំ វចនំ សន្ធាយ វុត្តំ.

តត្ថ អប្បភិក្ខុកោ វិហារោ ហោតីតិ ឥទំ ពហុភិក្ខុកេ វិហារេ អញ្ញេ ភិក្ខូ គច្ឆន្តិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, តស្មា រត្តិច្ឆេទវត្តភេទការណានិ សោធេតុំ ទុក្ករត្តា វុត្តំ. វក្ខតិ ហិ ‘‘អថ ន សក្កា សោធេតុ’’ន្តិ. សភាគា ភិក្ខូ វសន្តីតិ ឥទំ វិសភាគានំ វេរីភិក្ខូនំ សន្តិកេ វត្តំ អារោចេន្តោ បកាសេតុកាមោ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២៣៦) ‘‘តស្មា អវេរិសភាគស្ស សន្តិកេ អារោចេតព្ពា. យោ បន វិសភាគោ ហោតិ សុត្វា បកាសេតុកាមោ, ឯវរូបស្ស ឧបជ្ឈាយស្សបិ សន្តិកេ នារោចេតព្ពា’’តិ, តស្មា វិសភាគានំ វសនដ្ឋានេ វត្តំ អសមាទិយិត្វា ពហិយេវ កាតុម្បិ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. វិហារេយេវាតិ អន្តោឧបចារសីមាយមេវ. វក្ខតិ ហិ ‘‘អថ ន សក្កា…បេ… ឧបចារសីមំ អតិក្កមិត្វា’’តិ. រត្តិបរិគ្គហោ កាតព្ពោតិ រត្តិគណនា កាតព្ពា. វុត្តញ្ហិ មានត្តវណ្ណនាយំ ‘‘រត្តិយោ គណេតព្ពា’’តិ. អថ ន សក្កា សោធេតុន្តិ ពហុភិក្ខុកត្តា វា វិហារស្ស វិសភាគានំ វសនដ្ឋានត្តា វា រត្តិច្ឆេទវត្តាភេទការណានិបិ សោធេតុំ ន សក្កា. វត្តំ និក្ខិបិត្វាតិ បរិវាសវត្តំ និក្ខិបិត្វា. បច្ចូសសមយេតិ បច្ឆិមយាមកាលេ អរុណោទយតោ បុរេតរមេវ. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេន វត្តំ សមាទិយិត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ បរិវាសោ អារោចេតព្ពោ’’តិ. ឯកេន ភិក្ខុនា សទ្ធិន្តិ វិប្បវាសរត្តិច្ឆេទវិមុច្ចនត្ថំ វិនា បកតត្តេន សភិក្ខុកអាវាសអភិក្ខុកអនាវាសគមនសង្ខាតវត្តភេទវិមុច្ចនត្ថញ្ច វុត្តំ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា សភិក្ខុកា អាវាសា អភិក្ខុកោ អនាវាសោ គន្តព្ពោ អញ្ញត្រ បកតត្តេន អញ្ញត្រ អន្តរាយា’’តិ (ចូឡវ. ៧៦).

មានត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនាតិ ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោ, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា’’តិ វុត្តនយេន. យទិ ឯវំ វិសមមិទំ នយទស្សនំ, បរិក្ខេបបរិក្ខេបារហដ្ឋានេ ឯវ ហិ ឧបចារសីមា ហោតិ, កស្មា តត្ថ ឧបចារសីមតោ ទ្វេលេឌ្ឌុបាតាតិក្កមោ វុត្តោ, ឥធ បន ឧបចារសីមាតិក្កមោ ឯវាតិ? សច្ចំ, តថាបិ វិហារេ ភិក្ខូនំ សជ្ឈាយាទិសទ្ទសវនសព្ភាវតោ សុវិទូរាតិក្កមោ វុត្តោ, ឥធ បន ឧបចារសីមតោ អតិក្កមមត្តោបិ អតិក្កមោយេវាតិ កត្វា វុត្តោ. ពុទ្ធមតញ្ញុនោ ហិ អដ្ឋកថាចរិយា. តថា ហិ វុត្តំ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៩៧) ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោតិអាទិ កិញ្ចាបិ បាឡិយំ នត្ថិ, អថ ខោ អដ្ឋកថាចរិយានំ វចនេន តថា ឯវ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ ច វុត្ត’’ន្តិ.

មានត្តវណ្ណនាយំ ចតូហិ បញ្ចហិ វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិន្តិ ឥទំ បន ឩនេគណេចរណរត្តិច្ឆេទវិមុច្ចនត្ថំ វុត្តំ. ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វាតិអាទិ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ សវនូបចារទស្សនូបចារវិជហនត្ថំ វុត្តំ. តេនេវាហ ដីកាចរិយោ ‘‘ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វាតិ ឥទំ វិហារេ ភិក្ខូនំ សជ្ឈាយាទិសទ្ទសវនូបចារវិជហនត្ថំ វុត្តំ, ‘មហាមគ្គតោ ឱក្កម្មាតិ ឥទំ មគ្គបដិបន្នានំ ភិក្ខូនំ សវនូបចារវិជហនត្ថំ, គុម្ពេន វាតិអាទិ ទស្សនូបចារវិជហនត្ថ’’ន្តិ. តស្មា យថាវុត្តំ ទុវិធំ ឋានំ បរិវសន្តមានត្តចារិកភិក្ខូហិ និសីទិតព្ពដ្ឋានំ ហោតិ. តេសុ ច យទិ អន្តោវិហារេយេវ និសីទិត្វា បរិវសតិ, ឧបចារសីមគតានំ សព្ពេសំ ភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ ហោតិ. អថ ពហិឧបចារសីមាយំ, ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំ អារោចេតព្ពំ. អទិដ្ឋអសុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពមេវ. វុត្តញ្ហិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ ‘‘វត្តំ និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស ឧបចារសីមគតានំ សព្ពេសំ អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំ អារោចេតព្ពំ. អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពំ. ឥទំ វត្តំ និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស លក្ខណន្តិ វុត្ត’’ន្តិ. ឥទញ្ច វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស អន្តោវិហារេយេវ រត្តិបរិគ្គហស្ស ច និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស ឧបចារសីមំ អតិក្កមិត្វា វត្តសមាទានស្ស ច អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា វុត្តំ. ឧបចារោ បន អន្តោសីមាយ ឋិតានំ សកលឧបចារសីមា ហោតិ, ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតានំ ទ្វាទសហត្ថមត្តំ. តេនេវ ហិ ឧទ្ទេសភត្តាទិសង្ឃលាភោ យទិ អន្តោសីមាយ ឧប្បជ្ជតិ, សីមដ្ឋកសង្ឃស្ស ហោតិ. យទិ ពហិសីមាយំ, ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេ បត្តភិក្ខូនំ, តស្មា ឧបចារវសេនបិ ឯស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. តថា ហិ វុត្តំ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៩៧) ‘‘អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ សល្លក្ខេត្វា អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ពន្តិ ច វុត្ត’’ន្តិ.

ឯវំ អនិក្ខិត្តវត្តានំ ហុត្វា បរិវសន្តានំ អន្តោវិហារេយេវ វសនស្ស, និក្ខិត្តវត្តានំ ហុត្វា បរិវសន្តានំ វិហារតោ ពហិ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា វសនស្ស ច អដ្ឋកថាទីសុ បករណេសុ អាគតត្តា តថាគតនយោ បករណាគតនយោ ហោតិ. ឥទានិ បន អាចរិយា អនិក្ខិត្តវត្តស្ស ច រត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសេ បរិហរិតុំ អតិទុក្ករត្តា, និក្ខិត្តវត្តស្ស ច ទេវសិកំ បច្ចូសសមយេ ពហិសីមគមនស្ស ទុក្ខត្តា, វាឡសរីសបាទិបរិសយស្ស ច អាសង្កិតព្ពភាវតោ រត្តិច្ឆេទវត្តភេទបរិហរណវសេន លក្ខណបារិបូរិមេវ មនសិ ករោន្តា និក្ខិត្តវត្តាបិ សមានា អន្តោវិហារេយេវ បរិវាសវសនញ្ច មានត្តចរណញ្ច ករោន្តិ.

ឯកច្ចេ អាចរិយា ពហិឧបចារសីមាយំ បតិរូបដ្ឋានេ បកតត្តានំ ភិក្ខូនំ វសនសាលំ ការាបេត្វា បារិវាសិកភិក្ខូនំ និបជ្ជនមញ្ចំ សព្ពតោ ឆន្នបរិច្ឆិន្នំ សទ្វារពន្ធនំ សុគុត្តំ ការាបេត្វា តំ បទេសំ វតិយា បរិក្ខិបាបេត្វា សាយន្ហសមយេ តត្ថ គន្ត្វា ឧបដ្ឋាកសាមណេរាទយោ និវត្តាបេត្វា បុរិមយាមេ វា មជ្ឈិមយាមេ វា សមន្តតោ សទ្ទឆិជ្ជនកាលេ បកតត្តភិក្ខូ សាលាយំ និបជ្ជាបេត្វា បារិវាសិកភិក្ខូ វត្តំ សមាទាបេត្វា អារោចាបេត្វា អត្តនោ អត្តនោ មញ្ចកេសុ និបជ្ជាបេត្វា បច្ឆិមយាមកាលេ ឧដ្ឋាបេត្វា អរុណេ ឧដ្ឋិតេ អារោចាបេត្វា វត្តំ និក្ខិបាបេន្តិ. ឯស នយោ បករណេសុ អនាគតត្តា អាចរិយានំ មតេន កតត្តា អាចរិយនយោ នាម. ឯស នយោបិ យថារុតតោ បករណេសុ អនាគតោបិ បករណានុលោមវសេន រត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសេ បរិហរិត្វា លជ្ជិបេសលេហិ ពហុស្សុតេហិ សិក្ខាកាមេហិ វិនយេ បកតញ្ញូហិ វិចារិតោ សមានោ សុន្ទរោ បសត្ថោវ ហោតិ, តស្មា ‘‘អនុលោមនយោ’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

ននុ ច អនិក្ខិត្តវត្តានំយេវ អន្តោវិហារេ វសនំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, អថ កស្មា និក្ខិត្តវត្តាបិ សមានា វសន្តីតិ? សច្ចំ, តត្ថ បន អប្បភិក្ខុកត្តា សភាគភិក្ខូនំ វសនដ្ឋានត្តា ច រត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសេ ច បរិហរិតុំ សក្កុណេយ្យភាវតោ សកលរត្តិន្ទិវម្បិ វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា វសនំ វុត្តំ, ឥធ បន តថា អសក្កុណេយ្យភាវតោ ទិវា វត្តំ និក្ខិបិត្វា រត្តិយំ សមាទិយន្តោ អាគន្តុកានំ អនាគមនកាលភាវតោ, សទ្ទឆិជ្ជនកាលភាវតោ ច រត្តិច្ឆេទាទិទោសេ បរិហរិតុំ សក្កុណេយ្យត្តា តទនុលោមោយេវ ហោតីតិ មន្ត្វា អាចរិយា ឯវំ ករោន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឯវំ ហោតុ, ពហិឧបចារសីមាយ វសន្តានំ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទនមេវ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, ន បកតត្តសាលាករណមញ្ចករណាទីនិ, អថ កស្មា ឯតានិ ករោន្តីតិ? សច្ចំ, តថាបិ បកតត្តសាលាករណំ បារិវាសិកានំ ភិក្ខូនំ បកតត្តេហិ ភិក្ខូហិ វិប្បវាសរត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសបរិហរណត្ថំ, តំ ‘‘តយោ ខោ, ឧបាលិ, បារិវាសិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទា សហវាសោ, វិប្បវាសោ, អនារោចនា’’តិ វុត្តបាឋំ (ចូឡវ. ៨៣) អនុលោមេតិ. មញ្ចករណំ សហវាសរត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសបរិហរណត្ថំ, តំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា បកតត្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វត្ថព្ពំ, ន ឯកច្ឆន្នេ អនាវាសេ វត្ថព្ពំ, ន ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វា អនាវាសេ វា វត្ថព្ព’’ន្តិ វុត្តបាឋញ្ច (ចូឡវ. ៨១) យថាវុត្តបាឋញ្ច អនុលោមេតិ. អាទិ-សទ្ទេន សាយន្ហសមយេ គមនាទីនិ សង្គណ្ហាតិ. តេសុ អដ្ឋកថាយំ បច្ចូសសមយេ គមនេ ឯវ វុត្តេបិ សាយន្ហសមយេ គមនំ រត្តិគមនស្ស ពហុបរិស្សយត្តា បរិស្សយវិនោទនត្ថំ, តំ ‘‘អន្តរាយតោ បរិមុច្ចនត្ថាយ គន្តព្ពមេវា’’តិ វុត្តំ អដ្ឋកថាបាឋំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៦) អនុលោមេតិ. ឧបដ្ឋាកសាមណេរាទីនំ និវត្តាបនំ អនុបសម្បន្នេន សហសេយ្យសង្កានិវត្តនត្ថំ, តំ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អនុបសម្បន្នេន សហសេយ្យំ កប្បេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ វុត្តំ មាតិកាបាឋំ (បាចិ. ៤៩) អនុលោមេតិ. បុរិមយាមេ វា មជ្ឈិមយាមេ វា សមន្តតោ សទ្ទឆិជ្ជនកាលេ បកតត្តភិក្ខូ សាលាយំ និបជ្ជាបេត្វា បារិវាសិកភិក្ខូនំ វត្តសមាទាបនំ អញ្ញភិក្ខូនំ សទ្ទសវនវិវជ្ជនត្ថំ, តំ អនារោចនរត្តិច្ឆេទទោសបរិហរណត្ថំ, តំ យថាវុត្តរត្តិច្ឆេទបាឋំ អនុលោមេតិ.

ននុ ច អដ្ឋកថាយំ អន្តោអរុណេយេវ វត្តសមាទាបនំ វុត្តំ, អថ កស្មា ‘‘បុរិមយាមមជ្ឈិមយាមេសូ’’តិ វុត្តន្តិ? នាយំ ទោសោ, ហិយ្យោអរុណុគ្គមនតោ បដ្ឋាយ ហិ យាវ អជ្ជអរុណុគ្គមនា ឯកោ រត្តិន្ទិវោ អជ្ជអរុណស្ស អន្តោ នាម, អជ្ជអរុណតោ បដ្ឋាយ បច្ឆាកាលោ អរុណស្ស ពហិ នាម, តស្មា បុរិមមជ្ឈិមយាមេសុ កតវត្តសមាទានម្បិ អរុណោទយតោ បុរេ កតត្តា អន្តោអរុណេ កតំយេវ ហោតិ. វត្តំ អសមាទិយិត្វា និបជ្ជនេ ច សតិ និទ្ទាវសេន អរុណុគ្គមនកាលំ អជានិត្វា វត្តសមាទានំ អតិក្កន្តំ ភវេយ្យ, តស្មា បុរេតរមេវ សមាទានំ កត្វា និបជ្ជនំ ញាយាគតំ ហោតិ, ‘‘អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទិយិត្វា’’តិ វុត្តអដ្ឋកថាបាឋញ្ច (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) អនុលោមេតិ.

ឯវំ ហោតុ, ឯវំ សន្តេបិ កស្មា ‘‘អារោចាបេត្វា’’តិ វុត្តំ, ននុ មាឡកសីមាយំ សមាទិន្នកាលេយេវ វត្តមារោចិតន្តិ? សច្ចំ អារោចិតំ, អយំ បន ភិក្ខុ ទិវា វត្តំ និក្ខិបិត្វា និសិន្នោ, ឥទានិ សមាទិន្នោ, តស្មា មាឡកសីមាយ អារោចិតម្បិ បុន អារោចេតព្ពំ ហោតិ. ឥទម្បិ ‘‘អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទិយិត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ បរិវាសោ អារោចេតព្ពោ’’តិ បាឋំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) អនុលោមេតិ. អថ ‘‘អត្តនោ អត្តនោ មញ្ចកេសុ និបជ្ជាបេត្វា’’តិ កស្មា វុត្តំ, ននុ អញ្ញមញ្ញស្ស មញ្ចេសុ និបជ្ជមានាបិ បកតត្តសាលតោ និព្ពោទកបតនដ្ឋានតោ ពហិ និបជ្ជមានា សហវាសរត្តិច្ឆេទទោសតោ មុត្តាយេវាតិ? ន បនេវំ ទដ្ឋព្ពំ. ន ហិ បារិវាសិកោ បកតត្តភិក្ខូហេវ ឯកច្ឆន្នេ និបន្នោ សហវាសរត្តិច្ឆេទប្បត្តោ ហោតិ, អថ ខោ អញ្ញមញ្ញម្បិ ហោតិយេវ. វុត្តញ្ចេតំ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨១) ‘‘សចេ ហិ ទ្វេ បារិវាសិកា ឯកតោ វសេយ្យុំ, តេ អញ្ញមញ្ញស្ស អជ្ឈាចារំ ញត្វា អគារវា វា វិប្បដិសារិនោ វា ហុត្វា បាបិដ្ឋតរំ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យុំ វិព្ភមេយ្យុំ វា, តស្មា នេសំ សហសេយ្យា សព្ពប្បការេន បដិក្ខិត្តា’’តិ. ‘‘បច្ឆិមយាមកាលេ ឧដ្ឋាបេត្វា អរុណេ ឧដ្ឋិតេ អារោចាបេត្វា វត្តំ និក្ខិបាបេន្តី’’តិ ឯត្ថ អរុណេ អនុដ្ឋិតេយេវ វត្តនិក្ខិបនេ ករិយមានេ រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ, សា រត្តិ គណនូបគា ន ហោតិ, តស្មា បឋមបរិច្ឆេទេ វុត្តំ អរុណកថាវិនិច្ឆយំ ឱលោកេត្វា អរុណុគ្គមនភាវោ សុដ្ឋុ ជានិតព្ពោ.

‘‘អារោចាបេត្វា វត្តំ និក្ខិបាបេតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. កស្មា អារោចាបេតិ, ននុ សមាទិន្នកាលេយេវ អារោចិតន្តិ? សច្ចំ, តថាបិ បារិវាសិកវត្តសមាទានកាលេ អារោចិតេសុ ភិក្ខូសុ ឯកច្ចេ និក្ខិបនកាលេ គច្ឆន្តិ, អញ្ញេ អាគច្ឆន្តិ, ឯវំ បរិសសង្កមនម្បិ សិយា, តថា ច សតិ អភិនវាគតានំ សព្ភាវា អារោចេតព្ពំ ហោតិ, អសតិ បន អភិនវាគតភិក្ខុម្ហិ អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ. ឯវំ សន្តេបិ អារោចនេ ទោសាភាវតោ បុន អារោចនំ ញាយាគតំ ហោតិ, មានត្តចរណកាលេ បន សមាទានេ អារោចិតេបិ និក្ខិបនេ អវស្សំ អារោចេតព្ពមេវ. កស្មា? ទិវសន្តរភាវតោ. ‘‘ទេវសិកំ អារោចេតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩០) ហិ វុត្តំ. ឯវំ សន្តេបិ សាយំ សមាទានកាលេ អារោចេស្សតិ, តស្មា និក្ខិបនេ អារោចនកិច្ចំ នត្ថីតិ ចេ? ន, សាយំ សមាទានកាលេ ឯតេ ភិក្ខូ អាគច្ឆិស្សន្តិបិ, ន អាគច្ឆិស្សន្តិបិ, អនាគតានំ កថំ អារោចេតុំ លភិស្សតិ, អនារោចនេ ច សតិ រត្តិច្ឆេទោ សិយា, តស្មា តស្មិំ ទិវសេ អរុណេ ឧដ្ឋិតេ វត្តនិក្ខិបនតោ បុរេយេវ អារោចេតព្ពន្តិ នោ មតិ, សុដ្ឋុតរំ ឧបធារេត្វា គហេតព្ពំ. ឯវំ បករណាគតនយេន វា បករណានុលោមអាចរិយនយេន វា សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អាណំ បតិដ្ឋាបេន្តេន វិនយកោវិទេន ពហុស្សុតេន លជ្ជីបេសលភូតេន វិនយធរេន វិសុទ្ធិកាមានំ បេសលានំ ភិក្ខូនំ សីលវិសុទ្ធត្ថាយ សុដ្ឋុ វិចារេត្វា បរិវាសវត្តាមានត្តចរណវត្តានិ អាចិក្ខិតព្ពានីតិ.

ឥមស្មិំ ឋានេ លជ្ជីភិក្ខូនំ បរិវាសាទិកថាយ កុសលត្ថំ នានាវាទនយោ វុច្ចតេ – កេចិ ភិក្ខូ ‘‘បកតត្តសាលំ កុរុមានេន តស្សា សាលាយ មជ្ឈេ ថម្ភំ និមិត្តំ កត្វា តតោ ទ្វាទសហត្ថមត្តំ បទេសំ សល្លក្ខេត្វា យថា បញ្ញត្តេ បារិវាសិកានំ មញ្ចេ និបន្នស្ស ភិក្ខុស្ស គីវា តស្ស បទេសស្ស ឧបរិ ហោតិ, តថា បញ្ញាបេតព្ពោ. ឯវំ កតេ សុកតំ ហោតី’’តិ វទន្តិ ករោន្តិ ច. ឯកច្ចេ ‘‘មញ្ចេ និបន្នស្ស ភិក្ខុស្ស កដិ តស្ស បទេសស្ស ឧបរិ ហោតិ, យថា បញ្ញាបេតព្ពោ, ឯវំ កតេ សុកតំ ហោតី’’តិ វទន្តិ ករោន្តិ ច, តំ វចនំ នេវ បាឡិយំ, ន អដ្ឋកថាដីកាទីសុ វិជ្ជតិ, កេវលំ តេសំ បរិកប្បមេវ. អយំ បន នេសំ អធិប្បាយោ សិយា – ‘‘ទ្វាទសហត្ថំ បន ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តវចនញ្ច ‘‘អថ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា អជានន្តស្សេវ គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ ឯវ, វត្តភេទោ បន នត្ថី’’តិ អដ្ឋកថាវចនញ្ច (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧) ‘‘អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ព’’ន្តិ វុត្តដីកាវចនញ្ច (សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៩៧) ‘‘អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពំ, ‘ឥទំ វត្តំ និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស លក្ខណ’ន្តិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តវជិរពុទ្ធិដីកាវចនញ្ច (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៩៧) ‘‘អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ សល្លក្ខេត្វា, អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ វជិរពុទ្ធិដីកាវចនញ្ច បស្សិត្វា អយោនិសោ អត្ថំ គហេត្វា សព្ពត្ថ ទ្វាទសហត្ថមេវ បមាណំ, តតោ ឩនម្បិ អធិកម្បិ ន វដ្ដតិ, តស្មា យថាវុត្តនយេន មជ្ឈេ ថម្ភតោ ទ្វាទសហត្ថមត្តេ បទេសេ និបន្នស្ស ភិក្ខុស្ស គីវា វា កដិ វា ហោតុ, ឯវំ សន្តេ ទ្វាទសហត្ថប្បទេសេ បារិវាសិកភិក្ខុ ហោតិ, តតោ សហវាសតោ វា វិប្បវាសតោ វា រត្តិច្ឆេទវត្តភេទទោសា ន ហោន្តីតិ.

តត្រេវំ យុត្តាយុត្តវិចារណា កាតព្ពា. យថាវុត្តបាឋេសុ បឋមបាឋស្ស អយមធិប្បាយោ – បកតត្តភិក្ខុម្ហិ ឆមាយ និសិន្នេ យទិ បារិវាសិកភិក្ខុ អាសនេ និសីទិតុកាមោ, បកតត្តស្ស ភិក្ខុនោ និសិន្នដ្ឋានតោ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វាវ និសីទិតុំ វដ្ដតិ, ន ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេតិ. ឯតេន ទ្វីសុបិ ឆមាយ និសិន្នេសុ ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេបិ វដ្ដតិ, ទ្វាទសហត្ថប្បទេសតោ ពហិ និសីទន្តោ អាសនេបិ និសីទិតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘ន ឆមាយ និសិន្នេតិ បកតត្តេ ភូមិយំ និសិន្នេ ឥតរេន អន្តមសោ តិណសន្ថរេបិ ឧច្ចតរេ វាលិកតលេបិ វា ន និសីទិតព្ពំ, ទ្វាទសហត្ថំ បន ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨១). ឥតិ បកតត្តេ ឆមាយ និសិន្នេ បារិវាសិកេន និសីទិតព្ពដ្ឋានទីបកោ អយំ បាឋោ, ន មញ្ចបញ្ញាបនដ្ឋានសយនដ្ឋានទីបកោ, តំ បុព្ពាបរបរិបុណ្ណំ សកលំ បាឋំ អនោលោកេត្វា ឯកទេសមត្តមេវ បស្សិត្វា បរិកប្បវសេន អយោនិសោ អធិប្បាយំ គណ្ហន្តិ.

ទុតិយបាឋស្ស បន អយមធិប្បាយោ – ពហិ ឧបចារសីមាយ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ វត្តំ សមាទិយិត្វា និសិន្នេ ភិក្ខុស្មិំ តស្ស និសិន្នដ្ឋានតោ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា តស្ស អជានន្តស្សេវ អញ្ញោ ភិក្ខុ គច្ឆតិ, តស្ស បារិវាសិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ, វត្តភេទោ បន នត្ថិ. កស្មា រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ? ឧបចារំ ឱក្កមិតត្តា. កស្មា ន វត្តភេទោ? អជានន្តត្តាតិ. ឯតេន ពហិឧបចារសីមាយ ឧបចារោ ទ្វាទសហត្ថប្បមាណោ ហោតិ អារោចនក្ខេត្តភូតោតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘គុម្ពេន វា វតិយា វា បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ, អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេន វត្តំ សមាទិយិត្វា អារោចេតព្ពំ. សចេ អញ្ញោ កោចិ ភិក្ខុ កេនចិទេវ ករណីយេន តំ ឋានំ អាគច្ឆតិ, សចេ ឯស តំ បស្សតិ, សទ្ទំ វាស្ស សុណាតិ, អារោចេតព្ពំ. អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទោ ច. អថ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា អជានន្តស្សេវ គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ ឯវ, វត្តភេទោ បន នត្ថី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧). ឥតិ អយម្បិ បាឋោ អារោចនក្ខេត្តទីបកោ ហោតិ, ន មញ្ចបញ្ញាបនាទិទីបកោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

តតិយបាឋស្ស បន អយមធិប្បាយោ – កិំ ពហិឧបចារសីមាយ វត្តសមាទានដ្ឋានំ អាគតភិក្ខូនំ ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំយេវ អារោចេតព្ពន្តិ បុច្ឆាយ សតិ អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពន្តិ វិស្សជ្ជេតព្ពន្តិ. ឯតេន អទិដ្ឋអស្សុតានំ បន អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំយេវ អារោចេតព្ពំ, ន ពហិទ្វាទសហត្ថគតានំ, ទិដ្ឋសុតានំ បន អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានម្បិ ពហិទ្វាទសហត្ថគតានម្បិ អាកាសាទិគតានម្បិ អារោចេតព្ពមេវាតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘អយំ បនេត្ថ ថេរស្ស អធិប្បាយោ – វត្តំ និក្ខិបិត្វា បរិវសន្តស្ស ឧបចារគតានំ សព្ពេសំ អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំ អារោចេតព្ពំ, អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពំ. ឥទំ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បរិវសន្តស្ស លក្ខណ’’ន្តិ (សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៩៧). ឥតិ អយម្បិ បាឋោ អារោចេតព្ពលក្ខណទីបកោ ហោតិ, ន មញ្ចបញ្ញាបនាទិទីបកោតិ. ចតុត្ថបាឋស្ស អធិប្បាយោបិ តតិយបាឋស្ស អធិប្បាយសទិសោវ.

បញ្ចមបាឋស្ស បន អយមធិប្បាយោ – អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ឯត្ថ ឯតស្មិំ អដ្ឋកថាវចនេ និក្ខិត្តវត្តានំ ភិក្ខូនំ អត្តនោ និសិន្នដ្ឋានតោ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វា អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ពំ. អាទិ-សទ្ទេន វិប្បវាសអនារោចនឩនេគណេចរណានិ សង្គណ្ហាតិ. អយញ្ច យស្មា គណស្ស អារោចេត្វា ភិក្ខូនញ្ច អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វា វសិ, តស្មា និក្ខិត្តវត្តានំ ពហិឧបចារសីមាយ សមាទិន្នត្តា អត្តនោ និសិន្នដ្ឋានតោ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វា អនិក្ខិត្តវត្តានំ អន្តោវិហារេ សមាទិន្នត្តា ឧបចារសីមាយ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសវិប្បវាសអនារោចនឩនេគណេចរណសង្ខាតានិ វត្តច្ឆេទការណានិ វេទិតព្ពានីតិ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧) ‘‘អយញ្ច យស្មា គណស្ស អារោចេត្វា ភិក្ខូនញ្ច អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាវ វសិ, តេនស្ស ឩនេគណេចរណទោសោ វា វិប្បវាសោ វា ន ហោតី’’តិ. ឥតិ អយញ្ច បាឋោ បកតត្តភិក្ខូសុ គតេសុបិ វត្តំ អារោចេត្វា ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វា វសិតត្តា ទោសាភាវមេវ ទីបេតិ, ន មញ្ចបញ្ញាបនាទីនិ. ឥតិ ឥមេសំ បាឋានំ អយោនិសោ អធិប្បាយំ គហេត្វា ‘‘សព្ពត្ថ ទ្វាទសហត្ថមេវ បមាណ’’ន្តិ មញ្ញមានា វិចារិំសុ, តេសំ ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានា សិស្សានុសិស្សាទយោបិ តថេវ ករោន្តិ, តទេតំ អប្បមាណំ.

កថំ? យំ តត្ថ បកតត្តសាលាយ មជ្ឈេ ថម្ភំ និមិត្តំ កត្វា ទ្វាទសហត្ថំ មិនិំសុ, តទប្បមាណំ. ន ហិ ថម្ភេន វា សាលាយ វា សហវាសោ វា វិប្បវាសោ វា វុត្តោ, អថ ខោ បកតត្តភិក្ខុនាវ. វុត្តញ្ហិ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨៣) ‘‘តត្ថ សហវាសោតិ យ្វាយំ បកតត្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេតិអាទិនា នយេន វុត្តោ ឯកតោ វាសោ. វិប្បវាសោតិ ឯកកស្សេវ វាសោ’’តិ. យញ្ហិ តតោ ទ្វាទសហត្ថមត្តដ្ឋានេ ភិក្ខុស្ស គីវាដ្ឋបនំ វា កដិដ្ឋបនំ វា វទន្តិ, តទបិ អប្បមាណំ. ពហិឧបចារសីមាយ ហិ បរិវសន្តស្ស ភិក្ខុស្ស សកលសរីរំ បកតត្តភិក្ខូនំ អន្តោទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ ឋបេតព្ពំ ហោតិ, ន ឯកទេសមត្តំ.

តេសំ បន អយមធិប្បាយោ សិយា – ទ្វាទសហត្ថប្បទេសតោ សកលសរីរស្ស អន្តោករណេ សតិ សហវាសោ ភវេយ្យ, ពហិករណេ សតិ វិប្បវាសោ, តេន ឧបឌ្ឍំ អន្តោ ឧបឌ្ឍំ ពហិ ហោតូតិ, តំ មិច្ឆាញាណវសេន ហោតិ. ន ហិ សហវាសទោសោ ទ្វាទសហត្ថេន កថិតោ, អថ ខោ ឯកច្ឆន្នេ សយនេន. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា បារិវាសិកក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៨១) ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា បកតត្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វត្ថព្ពំ, ន ឯកច្ឆន្នេ អនាវាសេ វត្ថព្ពំ, ន ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វា អនាវាសេ វា វត្ថព្ព’’ន្តិ. អដ្ឋកថាយម្បិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨១) វុត្តំ ‘‘ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ’’តិអាទីសុ អាវាសោ នាម វសនត្ថាយ កតសេនាសនំ. អនាវាសោ នាម ចេតិយឃរំ ពោធិឃរំ សម្មុញ្ជនិអដ្ដកោ ទារុអដ្ដកោ បានីយមាឡោ វច្ចកុដិ ទ្វារកោដ្ឋកោតិ ឯវមាទិ. តតិយបទេន តទុភយម្បិ គហិតំ, ‘ឯតេសុ យត្ថ កត្ថចិ ឯកច្ឆន្នេ ឆទនតោ ឧទកបតនដ្ឋានបរិច្ឆិន្នេ ឱកាសេ ឧក្ខិត្តកោ វសិតុំ ន លភតិ, បារិវាសិកោ បន អន្តោអាវាសេយេវ ន លភតី’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ‘អវិសេសេន ឧទកបាតេន វារិត’ន្តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំ ‘ឯតេសុ ឯត្តកេសុ បញ្ចវណ្ណឆទនពទ្ធដ្ឋានេសុ បារិវាសិកស្ស ច ឧក្ខិត្តកស្ស ច បកតត្តេន សទ្ធិំ ឧទកបាតេន វារិត’ន្តិ វុត្តំ, តស្មា នានូបចារេបិ ឯកច្ឆន្នេ ន វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ តទហុបសម្បន្នេបិ បកតត្តេ បឋមំ បវិសិត្វា និបន្នេ សដ្ឋិវស្សោបិ បារិវាសិកោ បច្ឆា បវិសិត្វា ជានន្តោ និបជ្ជតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច, អជានន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. សចេ បន តស្មិំ បឋមំ និបន្នេ បច្ឆា បកតត្តោ បវិសិត្វា និបជ្ជតិ, បារិវាសិកោ ច ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. នោ ចេ ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោវ, ន វត្តភេទទុក្កដន្តិ, តស្មា សាលាយបិ វិហារេបិ ឆទនតោ ឧទកបតនដ្ឋានតោ មុត្តមត្តេយេវ សហវាសទោសោ ន វិជ្ជតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឯកច្ចេ បន មជ្ឈិមត្ថម្ភតោ ទ្វាទសហត្ថាយាមេន ទណ្ឌកេន ចក្កំ ភមិត្វា សមន្តតោ ពាហិរេ លេខំ ករោន្តិ, ឯវំ កតេ សា ពាហិរលេខា អាវដ្ដតោ ទ្វាសត្តតិហត្ថមត្តា ហោតិ, តតោ តំ បទេសំ ទ្វាទសហត្ថេន ទណ្ឌកេន មិនិត្វា ភាជិយមានំ ឆភាគមេវ ហោតិ, តតោ តេសំ ឆភាគានំ សីមាយ ឯកេកស្មិំ មញ្ចេ បញ្ញបិយមានេ ឆឡេវ មញ្ចដ្ឋានានិ ហោន្តិ, តស្មា ឯកស្មិំ វដ្ដមណ្ឌលេ ឆ ភិក្ខូយេវ អបុព្ពំ អចរិមំ វសិតុំ លភន្តិ, ន តតោ ឧទ្ធន្តិ វទន្តិ. កស្មា បន ឯវំ ករោន្តីតិ? បុព្ពេ វុត្តនយេន ‘‘សព្ពត្ថ ទ្វាទសហត្ថមត្តមេវ បមាណ’’ន្តិ គហិតត្តា. ឯវំ កិរ នេសមធិប្បាយោ – បារិវាសិកោ បកតត្តស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេ សយមានោ សហវាសោ សិយា, ពាហិរេ សយមានោ វិប្បវាសោ, តថា អញ្ញមញ្ញស្សបីតិ. ឯវំ ករោន្តានំ បន នេសំ សកអធិប្បាយោបិ ន សិជ្ឈតិ, កុតោ ភគវតោ អធិប្បាយោ.

កថំ? បារិវាសិកោ ភិក្ខុ បកតត្តភិក្ខូនញ្ច អញ្ញមញ្ញស្ស ច ទ្វាទសហត្ថមត្តេ បទេសេ ហោតូតិ នេសមធិប្បាយោ. អថ បន មជ្ឈិមត្ថម្ភំ និមិត្តំ កត្វា មិនិយមានា សមន្តតោ ពាហិរលេខា ថម្ភតោយេវ ទ្វាទសហត្ថមត្តា ហោតិ, ន បកតត្តភិក្ខូហិ. តេ ហិ ថម្ភតោ ពហិ ឯករតនទ្វិតិរតនាទិដ្ឋានេ ឋិតា, ពាហិរតោបិ លេខាយេវ ថម្ភតោ ទ្វាទសហត្ថមត្តា ហោតិ, ន តស្សូបរិ និបន្នភិក្ខុ. សោ ហិ ទ្វិរតនមត្តេនបិ តិរតនមត្តេនបិ លេខាយ អន្តោបិ ហោតិ ពហិបិ. អញ្ញមញ្ញស្សបិ ឆភាគសីមាយេវ អញ្ញមញ្ញស្ស ទ្វាទសហត្ថមត្តា ហោតិ, ន តស្សូបរិ បញ្ញត្តមញ្ចោ វា តត្ថ និបន្នភិក្ខុ វា. មញ្ចោ ហិ ឯករតនមត្តេន វា ទ្វិរតនមត្តេន វា សីមំ អតិក្កមិត្វា ឋិតោ, ភិក្ខូបិ សយមានា ន សីមាយ ឧបរិយេវ សយន្តិ, វិទត្ថិមត្តេន វា រតនមត្តេន វា សីមំ អតិក្កមិត្វា វា អប្បត្វា វា សយន្តិ, តស្មា តេ បារិវាសិកា ភិក្ខូ បកតត្តភិក្ខូនម្បិ អញ្ញមញ្ញស្សបិ ទ្វាទសហត្ថមត្តដ្ឋាយិនោ ន ហោន្តិ, តតោ ឩនាវ ហោន្តិ, តស្មា សកអធិប្បាយោបិ ន សិជ្ឈតិ.

ភគវតោ បន អធិប្បាយោ – យទិ អប្បភិក្ខុកាទិអង្គសម្បន្នត្តា វិហារស្ស វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា អន្តោវិហារេយេវ បរិវសតិ, ឯវំ សតិ បកតត្តេន ភិក្ខុនា ន ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វសិតព្ពំ. យទិ តាទិសអាវាសេ វា អនាវាសេ វា ឆទនតោ ឧទកបតនដ្ឋានស្ស អន្តោ សយេយ្យ, សហវាសោ នាម, រត្តិច្ឆេទោ ហោតីតិ អយមត្ថោ យថាវុត្ត-បាឡិយា ច អដ្ឋកថាយ ច បកាសេតព្ពោ. ន ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ ទ្វីហិ វត្ថព្ពំ. យទិ វសេយ្យ, វុឌ្ឍស្ស រត្តិច្ឆេទោយេវ, នវកស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច ហោតិ. សមវស្សា ចេ, អជានន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោយេវ, ជានន្តស្ស ឧភយម្បីតិ អយមត្ថោ ‘‘តយោ ខោ, ឧបាលិ, បារិវាសិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទា សហវាសោ វិប្បវាសោ អនារោចនា’’តិ ច ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា បារិវាសិកេន វុឌ្ឍតរេន សទ្ធិំ ន ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេ វត្ថព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ៨២) ច ‘‘វុឌ្ឍតរេនាតិ ឯត្ថ…បេ… សចេ ហិ ទ្វេ បារិវាសិកា ឯកតោ វសេយ្យុំ, តេ អញ្ញមញ្ញស្ស អជ្ឈាចារំ ញត្វា អគារវា វា វិប្បដិសារិនោ វា ហុត្វា បាបិដ្ឋតរំ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យុំ វិព្ភមេយ្យុំ វា, តស្មា នេសំ សហសេយ្យា សព្ពប្បការេន បដិក្ខិត្តា’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨១) ច ឥមេហិ បាឡិអដ្ឋកថាបាឋេហិ បកាសេតព្ពោ. វិប្បវាសេបិ បារិវាសិកេន អភិក្ខុកេ អាវាសេ ន វត្ថព្ពំ, បកតត្តេន វិនា អភិក្ខុកោ អាវាសោ ន គន្តព្ពោ, ពហិសីមាយំ ភិក្ខូនំ វសនដ្ឋានតោ ទ្វាទសហត្ថប្បមាណស្ស ឧបចារស្ស អន្តោ និសីទិតព្ពន្តិ ភគវតោ អធិប្បាយោ.

អយមត្ថោ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា សភិក្ខុកា អាវាសា អភិក្ខុកោ អាវាសោ គន្តព្ពោ អញ្ញត្រ បកតត្តេន អញ្ញត្រ អន្តរាយា’’តិអាទិ (ចូឡវ. ៧៦) ច ‘‘តយោ ខោ, ឧបាលិ…បេ… អនារោចនា’’តិ ច ‘‘ចត្តារោ ខោ, ឧបាលិ, មានត្តចារិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទា សហវាសោ, វិប្បវាសោ, អនារោចនា, ឩនេគណេចរណ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៩២) ច ‘‘វិប្បវាសោតិ ឯកកស្សេវ វាសោ’’តិ ច ‘‘អយញ្ច យស្មា គណស្ស អារោចេត្វា ភិក្ខូនញ្ច អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាវ វសិ, តេនស្ស ឩនេគណេចរណទោសោ វា វិប្បវាសោ វា ន ហោតី’’តិ ច ‘‘អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ សល្លក្ខេត្វា, អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ព’’ន្តិ ច អាគតេហិ បាឡិយដ្ឋកថា-វជិរពុទ្ធិដីកាបាឋេហិ បកាសេតព្ពោ, តស្មា វិហារេ បរិវសន្តស្ស ឧបចារសីមាយ អព្ភន្តរេ យត្ថ កត្ថចិ វសន្តស្ស នត្ថិ វិប្បវាសោ, ពហិឧបចារសីមាយំ បរិវសន្តស្ស ភិក្ខូនំ និសិន្នបរិយន្តតោ ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេ វសន្តស្ស ច នត្ថិ វិប្បវាសោតិ, តញ្ច បរិវាសកាលេ ‘‘ឯកេន ភិក្ខុនា សទ្ធិ’’ន្តិ វចនតោ ឯកស្សបិ ភិក្ខុនោ, មានត្តចរណកាលេ ‘‘ចតូហិ បញ្ចហិ វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិ’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) វចនតោ ច ចតុន្នំ បញ្ចន្នម្បិ ភិក្ខូនំ ហត្ថបាសភូតេ ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរេបិ វសិតុំ លភតិ, នត្ថិ វិប្បវាសោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

វត្តំ សមាទិយិត្វា តេសំ ភិក្ខូនំ អារោចិតកាលតោ បន បដ្ឋាយ កេនចិ ករណីយេន តេសុ ភិក្ខូសុ គតេសុបិ យថាវុត្តអដ្ឋកថាបាឋនយេន វិប្បវាសោ ន ហោតិ. តថា ហិ វុត្តំ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.៩៧) ‘‘សោបិ កេនចិ កម្មេន បុរេអរុណេ ឯវ គច្ឆតីតិ ឥមិនា អារោចនាយ កតាយ សព្ពេសុបិ ភិក្ខូសុ ពហិវិហារំ គតេសុ ឩនេគណេចរណទោសោ វា វិប្បវាសទោសោ វា ន ហោតិ អារោចិតត្តា សហវាសស្សាតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘អយញ្ចា’តិអាទី’’តិ. អបរេ បន អាចរិយា ‘‘ពហិសីមាយ វត្តសមាទានដ្ឋានេ វតិបរិក្ខេបោបិ បកតត្តភិក្ខូហេវ កាតព្ពោ, ន កម្មារហភិក្ខូហិ. យថា លោកេ ពន្ធនាគារាទិ ទណ្ឌការកេហិ ឯវ កត្តព្ពំ, ន ទណ្ឌារហេហិ, ឯវមិធាបី’’តិ វទន្តិ, តម្បិ អដ្ឋកថាទីសុ ន ទិស្សតិ. ន ហិ វតិបរិក្ខេបោ ទណ្ឌកម្មត្ថាយ ការិតោ, អថ ខោ ទស្សនូបចារវិជហនត្ថមេវ. តថា ហិ វុត្តំ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៩៧) ‘‘គុម្ពេន វា វតិយា វា បដិច្ឆន្នដ្ឋានេតិ ទស្សនូបចារវិជហនត្ថ’’ន្តិ. តថា វិមតិវិនោទនិយម្បិ (វិ. វិ. ដី. ចូឡវគ្គ ២.៩៧) ‘‘គុម្ពេន វាតិអាទិ ទស្សនូបចារវិជហនត្ថ’’ន្តិ. ឥតោ បរំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ បរិវាសទានញ្ច មានត្តទានញ្ច វេទិតព្ពំ. យត្ថ បន សំសយិតព្ពំ អត្ថិ, តត្ថ សំសយវិនោទនត្ថាយ កថេតព្ពំ កថយាម.

ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវំ វទន្តិ – បារិវាសិកោ ភិក្ខុ វុឌ្ឍតរោបិ សមានោ វត្តេ សមាទិន្នេ នវកដ្ឋានេ ឋិតោ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘យត្ថ បន និសីទាបេត្វា បរិវិសន្តិ, តត្ថ សាមណេរានំ ជេដ្ឋកេន, ភិក្ខូនំ សង្ឃនវកេន ហុត្វា និសីទិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៥) តស្មា អារោចិតកាលាទីសុ ‘‘អហំ ភន្តេ’’ឥច្ចេវ វត្តព្ពំ, ន ‘‘អហំ អាវុសោ’’តិ. តត្រេវំ វិចារណា កាតព្ពា – បារិវាសិកាទយោ ភិក្ខូ សេយ្យាបរិយន្តអាសនបរិយន្តភាគិតាយ នវកដ្ឋានេ ឋិតា, ន ឯកន្តេន នវកភូតត្តា. តថា ហិ វុត្តំ ភគវតា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកានំ ភិក្ខូនំ បញ្ច យថាវុឌ្ឍំ ឧបោសថំ បវារណំ វស្សិកសាដិកំ ឱណោជនំ ភត្ត’’ន្តិ (ចូឡវ. ៧៥). អដ្ឋកថាយញ្ច (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៨១) ‘‘បកតត្តំ ភិក្ខុំ ទិស្វា អាសនា វុដ្ឋាតព្ពំ, បកតត្តោ ភិក្ខុ អាសនេន និមន្តេតព្ពោ’’តិ ឯតិស្សា បាឡិយា សំវណ្ណនាយ ‘‘វុដ្ឋាតព្ពំ, និមន្តេតព្ពោតិ តទហុបសម្បន្នម្បិ ទិស្វា វុដ្ឋាតព្ពមេវ, វុដ្ឋាយ ច ‘អហំ ឥមិនា សុខនិសិន្នោ វុដ្ឋាបិតោ’តិ បរម្មុខេន ន គន្តព្ពំ, ‘ឥទំ អាចរិយ អាសនំ, ឯត្ថ និសីទថា’តិ ឯវំ និមន្តេតព្ពោយេវា’’តិ ឯត្ថេវ ‘‘អាចរិយា’’តិ អាលបនវិសេសោ វុត្តោ, ន អញ្ញត្ថ. យទិ វុឌ្ឍតរេនបិ ‘‘ភន្តេ’’ឥច្ចេវ វត្តព្ពោ សិយា, ឥធាបិ ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, អាសន’’ន្តិ វត្តព្ពំ ភវេយ្យ, ន បន វុត្តំ, តស្មា ន តេសំ តំ វចនំ សារតោ បច្ចេតព្ពំ. ឥមស្មិំ បន វិនយសង្គហប្បករណេ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២៣៧) ‘‘អារោចេន្តេន សចេ នវកតរោ ហោតិ, ‘អាវុសោ’តិ វត្តព្ពំ. សចេ វុឌ្ឍតរោ, ‘ភន្តេ’តិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, ឥទញ្ច ‘‘ឯកេន ភិក្ខុនា សទ្ធិ’’ន្តិ ហេដ្ឋា វុត្តត្តា តំ បដិគ្គាហកភូតំ បកតត្តំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

ពហវោ បន ភិក្ខូ បារិវាសិកំ ភិក្ខុំ សង្ឃមជ្ឈេ និសីទាបេត្វា វត្តំ យាចាបេត្វា កម្មវាចាបរិយោសានេ សមាទាបេត្វា អារោចនមការេត្វា សង្ឃមជ្ឈតោ និក្ខមាបេត្វា បរិសបរិយន្តេ និសីទាបេត្វា តត្ថ និសិន្នេន អារោចាបេត្វា វត្តំ និក្ខិបាបេន្តិ, ឯវំ ករោន្តានញ្ច នេសំ អយមធិប្បាយោ – អយំ ភិក្ខុ វត្តេ អសមាទិន្នេ វុឌ្ឍដ្ឋានិយោបិ ហោតិ, តស្មា យាចនកាលេ ច កម្មវាចាសវនកាលេ ច វត្តសមាទានកាលេ ច សង្ឃមជ្ឈេ និសីទនារហោ ហោតិ, វត្តេ បន សមាទិន្នេ នវកដ្ឋានិយោ, តស្មា ន សង្ឃមជ្ឈេ និសីទនារហោ, អាសនបរិយន្តភាគិតាយ បរិសបរិយន្តេយេវ និសីទនារហោតិ, តទេតំ ឯវំ វិចារេតព្ពំ – អយំ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ និសីទមានោ អាសនំ គហេត្វា យថាវុឌ្ឍំ និសិន្នោ ន ហោតិ, អថ ខោ កម្មារហភាវេន អាសនំ អគ្គហេត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឧក្កុដិកមេវ និសិន្នោ ហោតិ, កម្មារហោ ច នាម សង្ឃមជ្ឈេយេវ ឋបេតព្ពោ ហោតិ, នោ ពហិ, តស្មា ‘‘សង្ឃមជ្ឈេ និសីទនារហោ ន ហោតី’’តិ ន សក្កា វត្តុំ តស្មិំ កាលេ, និក្ខមាបិតេ ច វត្តារោចនវត្តនិក្ខិបនានំ អនិដ្ឋិតត្តា អញ្ញមញ្ញំ អាហច្ច សុដ្ឋុ និសិន្នំ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិហរិតុមសក្កុណេយ្យត្តា, ចីវរកណ្ណបាទបិដ្ឋិអាទីហិ ពាធិតត្តា អគារវកិរិយា វិយ ទិស្សតិ, អារោចនកិរិយញ្ច វត្តនិក្ខិបនញ្ច សង្ឃមជ្ឈេយេវ កត្តព្ពំ បរិយន្តេ និសីទិត្វា ករោន្តោ អដ្ឋកថាវិរោធោ ហោតិ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧) ‘‘វត្តំ សមាទិយិត្វា តត្ថេវ សង្ឃស្ស អារោចេតព្ពំ…បេ… អារោចេត្វា សចេ និក្ខិបិតុកាមោ, វុត្តនយេនេវ សង្ឃមជ្ឈេ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ. កស្មា? សមាទានដ្ឋានេយេវ អារោចាបេត្វា តត្ថេវ និក្ខិបាបេត្វា និដ្ឋិតសព្ពកិច្ចមេវ និក្ខមាបេត្វា អត្តនោ អាសនេ និសីទាបេន្តោ ញាយាគតោតិ អម្ហាកំ ខន្តិ.

តថា សាយំ វត្តារោចនកាលេ ពហូសុ បារិវាសិកេសុ វុឌ្ឍតរំ បឋមំ សមាទាបេត្វា អារោចាបេត្វា អនុក្កមេន សព្ពបច្ឆា នវកតរំ សមាទាបេន្តិ អារោចាបេន្តិ, បាតោ និក្ខិបនកាលេ បន នវកតរំ បឋមំ អារោចាបេត្វា និក្ខិបាបេន្តិ, តតោ អនុក្កមេន វុឌ្ឍតរំ សព្ពបច្ឆា អារោចាបេត្វា និក្ខិបាបេន្តិ. តេសំ អយមធិប្បាយោ សិយា – យទា ទស ភិក្ខូ បកតត្តា ទស ភិក្ខូ បារិវាសិកា ហោន្តិ, តទា វុឌ្ឍតរេន បឋមំ សមាទិយិត្វា អារោចិតេ តស្ស អារោចនំ អវសេសា ឯកូនវីសតិ ភិក្ខូ សុណន្តិ, ទុតិយស្ស អដ្ឋារស, តតិយស្ស សត្តរសាតិ អនុក្កមេន ហាយិត្វា សព្ពនវកស្ស អារោចនំ ទស បកតត្តា សុណន្តិ សេសានំ អបកតត្តភាវតោ. តតោ និក្ខិបនកាលេ សព្ពនវកោ បុព្ពេ អត្តនា អារោចិតានំ ទសន្នំ ភិក្ខូនំ អារោចេត្វា និក្ខិបតិ, តតោ បដិលោមេន ទុតិយោ ឯកាទសន្នំ, តតិយោ ទ្វាទសន្នន្តិ អនុក្កមេន វឌ្ឍិត្វា សព្ពជេដ្ឋកោ អត្តនា បុព្ពេ អារោចិតានំ ឯកូនវីសតិភិក្ខូនំ អារោចេត្វា និក្ខិបតិ, ឯវំ យថានុក្កមេន និក្ខិបនំ ហោតិ. សព្ពជេដ្ឋកេ បន បឋមំ និក្ខិត្តេ សតិ បុព្ពេ អត្តនា អារោចិតានំ នវន្នំ ភិក្ខូនំ តទា អបកតត្តភាវតោ អារោចិតានំ សន្តិកេ និក្ខិបនំ ន ហោតិ, តថា សេសានំ. តេសំ បន ឯកច្ចានំ ឩនំ ហោតិ, ឯកច្ចានំ អធិកំ, តស្មា យថាវុត្តនយេន សព្ពនវកតោ បដ្ឋាយ អនុក្កមេន និក្ខិបិតព្ពន្តិ.

ឯវំវាទីនំ បន តេសមាយស្មន្តានំ វាទេ បកតត្តាយេវ ភិក្ខូ អារោចេតព្ពា ហោន្តិ, នោ អបកតត្តា. បុព្ពេ អារោចិតានំយេវ សន្តិកេ វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ ហោតិ, នោ អនារោចិតានំ. ឯវំ បន បកតត្តាយេវ ភិក្ខូ អារោចេតព្ពា ន ហោន្តិ, អថ ខោ អបកតត្តាបិ ‘‘សចេ ទ្វេ បារិវាសិកា គតដ្ឋានេ អញ្ញមញ្ញំ បស្សន្តិ, ឧភោហិ អញ្ញមញ្ញស្ស អារោចេតព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា. បុព្ពេ អារោចិតានម្បិ អនារោចិតានម្បិ សន្តិកេ អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពមេវ ‘‘សចេ សោ ភិក្ខុ កេនចិទេវ ករណីយេន បក្កន្តោ ហោតិ, យំ អញ្ញំ សព្ពបឋមំ បស្សតិ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) វុត្តត្តា, តស្មា តថា អករោន្តេបិ សព្ពេសំ អារោចិតត្តា នត្ថិ ទោសោ. អប្បេកច្ចេ ភិក្ខូ ‘‘បកតត្តស្សេវាយំ អារោចនា’’តិ មញ្ញមានា សាយំ វុឌ្ឍបដិបាដិយា វត្តំ សមាទិយិត្វា អារោចេត្វា អត្តនោ សយនំ បវិសិត្វា ទ្វារជគ្គនសយនសោធនាទីនិ ករោន្តា អញ្ញេសំ អារោចិតំ ន សុណន្តិ. អប្បេកច្ចេ បាតោ សយំ អារោចេត្វា និក្ខិបិត្វា អញ្ញេសំ អារោចនំ វា និក្ខិបនំ វា អនាគមេត្វា ភិក្ខាចារាទីនំ អត្ថាយ គច្ឆន្តិ, ឯវំ ករោន្តានំ តេសំ អារោចនំ ឯកច្ចានំ អសុតភាវសម្ភវតោ សាសង្កោ ហោតិ បារិវាសិកានំ អញ្ញមញ្ញារោចនស្ស បករណេសុ អាគតត្តា. ន កេវលំ សារត្ថទីបនិយំយេវ, អថ ខោ វជិរពុទ្ធិដីកាយម្បិ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៧៦) ‘‘សចេ ទ្វេ បារិវាសិកា គតដ្ឋានេ អញ្ញមញ្ញំ បស្សន្តិ, ឧភោហិបិ អញ្ញមញ្ញស្ស អារោចេតព្ពំ អវិសេសេន ‘អាគន្តុកេន អារោចេតព្ពំ, អាគន្តុកស្ស អារោចេតព្ព’ន្តិ វុត្តត្តា’’តិ វុត្តំ.

តថា អប្បេកច្ចេ បកតត្តា ភិក្ខូ បារិវាសិកេសុ ភិក្ខូសុ សាយំ វត្តសមាទានត្ថំ បកតត្តសាលតោ និក្ខមិត្វា អត្តនោ អត្តនោ សយនសមីបំ គតេសុ អត្តនោ សយនបញ្ញាបនបអក្ខារឋបនអញ្ញមញ្ញអាលាបសល្លាបករណាទិវសេន អាឡោលេន្តា បារិវាសិកានំ វត្តារោចនំ ន សុណន្តិ, ន មនសិ ករោន្តិ. អប្បេកច្ចេ បាតោ វត្តនិក្ខិបនកាលេ បារិវាសិកភិក្ខូសុ វត្តារោចនវត្តនិក្ខិបនានិ ករោន្តេសុបិ និទ្ទាបសុតា ហុត្វា ន សុណន្តិ. ឯវំ ករោន្តានម្បិ តេសំ ឯកច្ចានំ អស្សុតសម្ភវតោ វត្តារោចនំ សាសង្កំ ហោតីតិ. ហោតុ សាសង្កំ, សុណន្តានំ អស្សុតសម្ភវេបិ អារោចកានំ សម្មាអារោចនេន វត្តស្ស បរិបុណ្ណត្តា កោ ទោសោតិ ចេ? អារោចកានំ សម្មា អារោចិតត្តា វត្តេ បរិបុណ្ណេបិ វត្តភេទទុក្កដតោវ វិមុត្តោ សិយា, ន រត្តិច្ឆេទតោ. វុត្តញ្ហិ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៦) ‘‘សចេ វាយមន្តោបិ សម្បាបុណិតុំ វា សាវេតុំ វា ន សក្កោតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដ’’ន្តិ.

អថញ្ញេ ភិក្ខូ វត្តំ សមាទិយិត្វា រត្តិំ និបន្នា និទ្ទាភាវេន មនុស្សសទ្ទម្បិ សុណន្តិ, ភេរិអាទិសទ្ទម្បិ សុណន្តិ, សកដនាវាទិយានសទ្ទម្បិ សុណន្តិ, តេ តេន សទ្ទេន អាសង្កន្តិ ‘‘ភិក្ខូនំ នុ ខោ អយ’’ន្តិ, តេ តេន ការណេន រត្តិច្ឆេទំ មញ្ញន្តិ. កស្មា? ‘‘អយញ្ច នេសំ ឆត្តសទ្ទំ វា ឧក្កាសិតសទ្ទំ វា ខិបិតសទ្ទំ វា សុត្វា អាគន្តុកភាវំ ជានាតិ, គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. គតកាលេ ជានន្តេនបិ អនុពន្ធិត្វា អារោចេតព្ពមេវ. សម្បាបុណិតុំ អសក្កោន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដ’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៦) វុត្តត្តាតិ. តេ ឯវំ សញ្ញាបេតព្ពា – មាយស្មន្តោ ឯវំ មញ្ញិត្ថ, នាយំ បាឋោ ពហិសីមដ្ឋវសេន វុត្តោ, អថ ខោ ឧបចារសីមដ្ឋវសេន វុត្តោ. វុត្តញ្ហិ តត្ថេវ ‘‘យេបិ អន្តោវិហារំ អប្បវិសិត្វា ឧបចារសីមំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆន្តី’’តិ. តត្ថបិ អាគន្តុកភាវស្ស ជានិតត្តា រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ, តស្មា ទូរេសទ្ទសវនមត្តេន រត្តិច្ឆេទោ នត្ថិ, ‘‘អយំ ភិក្ខូនំ សទ្ទោ, អយំ ភិក្ខូហិ វាទិតភេរិឃណ្ដាទិសទ្ទោ, អយំ ភិក្ខូហិ បាជិតសកដនាវាទិសទ្ទោ’’តិ និសិន្នដ្ឋានតោ ជានន្តោយេវ រត្តិច្ឆេទករោ ហោតិ. តេនាហ ‘‘អាយស្មា ករវីកតិស្សត្ថេរោ ‘សមណោ អយ’ន្តិ វវត្ថានមេវ បមាណ’’ន្តិ.

ទិវា ទូរេ គច្ឆន្តំ ជនកាយំ ទិស្វាបិ ‘‘ឥមេ ភិក្ខូ នុ ខោ’’តិ បរិកប្បេន្តា រត្តិច្ឆេទំ មញ្ញន្តិ, តម្បិ អការណំ. កស្មា? ‘‘ភិក្ខូ’’តិ វវត្ថានស្ស អភាវា. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ ‘‘នទីអាទីសុ នាវាយ គច្ឆន្តម្បិ បរតីរេ ឋិតម្បិ អាកាសេ គច្ឆន្តម្បិ បព្ពតថលអរញ្ញាទីសុ ទូរេ ឋិតម្បិ ភិក្ខុំ ទិស្វា សចេ ‘ភិក្ខូ’តិ វវត្ថានំ អត្ថិ, នាវាទីហិ វា គន្ត្វា មហាសទ្ទំ កត្វា វា វេគេន អនុពន្ធិត្វា វា អារោចេតព្ព’’ន្តិ. ឥតិ ភិក្ខុំ ទិស្វាបិ ‘‘ភិក្ខូ’’តិ វវត្ថានមេវ បមាណំ. អភិក្ខុំ បន ‘‘ភិក្ខូ’’តិ វវត្ថានេ សន្តេបិ វា អសន្តេបិ វា កិំ វត្តព្ពំ អត្ថិ, ពហវោ បន ភិក្ខូ ឥទំ រូបទស្សនំ សទ្ទសវនញ្ច អាសង្កន្តា ‘‘បភាតេ សតិ តំ ទ្វយំ ភវេយ្យ, តស្មា មនុស្សានំ គមនកាលសទ្ទករណកាលតោ បុព្ពេយេវ វត្តំ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ មញ្ញមានា អនុគ្គតេយេវ អរុណេ វត្តំ និក្ខិបន្តិ, តទយុត្តំ រត្តិច្ឆេទត្តាតិ.

អថ បន វិនយធរេន ‘‘កិត្តកា តេ អាបត្តិយោ, ឆាទេសិ, កីវតីហំ បដិច្ឆាទេសី’’តិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘‘អហំ, ភន្តេ, អាបត្តិបរិយន្តំ ន ជានាមិ, រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាមិ, អាបត្តិបរិយន្តំ នស្សរាមិ, រត្តិបរិយន្តំ នស្សរាមិ, អាបត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ, រត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ’’តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ សុទ្ធន្តបរិវាសារហោ’’តិ ញត្វា តស្សបិ ទុវិធត្តា ចូឡសុទ្ធន្តមហាសុទ្ធន្តវសេន ‘‘តេសុ អយំ ភិក្ខុ ឥមស្ស អរហោ’’តិ ញាបនត្ថំ ឧបសម្បទតោ បដ្ឋាយ អនុលោមក្កមេន វា អារោចិតទិវសតោ បដ្ឋាយ បដិលោមក្កមេន វា ‘‘កិត្តកំ កាលំ ត្វំ អារោចនអាវិករណាទិវសេន សុទ្ធោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អាម ភន្តេ, ឯត្តកំ កាលំ អហំ សុទ្ធោម្ហី’’តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ ឯកច្ចំ រត្តិបរិយន្តំ ជានាតិ, តស្មា ចូឡសុទ្ធន្តារហោ’’តិ ញត្វា តស្ស សុទ្ធកាលំ អបនេត្វា អសុទ្ធកាលវសេន បរិយន្តំ កត្វា ចូឡសុទ្ធន្តបរិវាសោ ទាតព្ពោ. អយំ ឧទ្ធម្បិ អារោហតិ, អធោបិ ឱរោហតិ. យោ បន អនុលោមវសេន វា បដិលោមវសេន វា បុច្ឆិយមានោ ‘‘សកលម្បិ រត្តិបរិយន្តំ អហំ ន ជានាមិ នស្សរាមិ, វេមតិកោ ហោមី’’តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ សកលម្បិ រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, តស្មា មហាសុទ្ធន្តារហោ’’តិ ញត្វា តស្ស ឧបសម្បទតោ បដ្ឋាយ យាវ វត្តសមាទានា ឯត្តកំ កាលំ បរិយន្តំ កត្វា មហាសុទ្ធន្តបរិវាសោ ទាតព្ពោ. ឧទ្ធំអារោហនអធោឱរោហនភាវោ បនេសំ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) វុត្តោយេវ. ឥតោ បរម្បិ វិធានំ អដ្ឋកថាយំ អាគតនយេនេវ ទដ្ឋព្ពំ.

ឥទានិ បន ពហវោ ភិក្ខូ ‘‘អយំ ចូឡសុទ្ធន្តារហោ, អយំ មហាសុទ្ធន្តារហោ’’តិ អវិចិនន្តា អន្តោកម្មវាចាយំ ‘‘អាបត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, អាបត្តិបរិយន្តំ នស្សរតិ, រត្តិបរិយន្តំ នស្សរតិ, អាបត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ, រត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ’’តិ អវិសេសវចនមេវ មនសិ ករោន្តា ‘‘ឥមាយ កម្មវាចាយ ទិន្នំ សុទ្ធន្តបរិវាសំ គហេត្វា បញ្ចាហមត្តំ វា ទសាហមត្តំ វា បរិវសិត្វា អបរិយន្តរត្តិបដិច្ឆាទិតាហិ អបរិយន្តាហិ អាបត្តីហិ មោក្ខោ ហោតី’’តិ មញ្ញន្តា បញ្ចាហមត្តំ វា ទសាហមត្តំ វា បរិវសិត្វា មានត្តំ យាចន្តិ, ឯវំ ករោន្តា តេ ភិក្ខូ សហស្សក្ខត្តុំ បរិវសន្តាបិ អាបត្តិតោ ន មុច្ចេយ្យុំ. កស្មាតិ ចេ? បាឡិយា ច អដ្ឋកថាយ ច វិរុជ្ឈនតោ. វុត្តញ្ហិ បាឡិយំ (បារា. ៤៤២) ‘‘យាវតីហំ ជានំ បដិច្ឆាទេតិ, តាវតីហំ តេន ភិក្ខុនា អកាមា បរិវត្ថព្ពំ. បរិវុត្ថបរិវាសេន ភិក្ខុនា ឧត្តរិ ឆារត្តំ ភិក្ខុមានត្តាយ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ចិណ្ណមានត្តោ ភិក្ខុ យត្ថ សិយា វីសតិគណោ ភិក្ខុសង្ឃោ, តត្ថ សោ ភិក្ខុ អព្ភេតព្ពោ’’តិ, តស្មា បដិច្ឆន្នទិវសមត្តំ អបរិវសិត្វា មានត្តារហោ នាម ន ហោតិ, អមានត្តារហស្ស មានត្តទានំ ន រុហតិ, អចិណ្ណមានត្តោ អព្ភានារហោ ន ហោតិ, អនព្ភានារហស្ស អព្ភានំ ន រុហតិ, អនព្ភិតោ ភិក្ខុ អាបត្តិមុត្តោ បកតត្តោ ន ហោតីតិ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ.

អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) បន ចូឡសុទ្ធន្តេ ‘‘តំ គហេត្វា បរិវសន្តេន យត្តកំ កាលំ អត្តនោ សុទ្ធិំ ជានាតិ, តត្តកំ អបនេត្វា អវសេសំ មាសំ វា ទ្វិមាសំ វា បរិវសិតព្ព’’ន្តិ, មហាសុទ្ធន្តេ ‘‘តំ គហេត្វា គហិតទិវសតោ យាវ ឧបសម្បទទិវសោ, តាវ រត្តិយោ គណេត្វា បរិវសិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តស្មា បដិច្ឆន្នរត្តិប្បមាណំ បរិវសន្តោយេវ មានត្តារហោ ហោតិ, ន បញ្ចាហទសាហរត្តិប្បមាណមត្តំ បរិវសន្តោតិ អយំ អដ្ឋកថាចរិយានំ អធិប្បាយោ. តេនេវ ច ការណេន ទេសនាអារោចនាទីហិ សព្ពកាលំ អាបត្តិំ សោធេត្វា វសន្តានំ លជ្ជីបេសលានំ សិក្ខាកាមានំ ភិក្ខូនំ សុទ្ធន្តបរិវាសំ ទាតុំ អយុត្តរូបោ, ទេសនាអារោចនាទីហិ អាបត្តិំ អសោធេត្វា បមាទវសេន ចិរកាលំ វសន្តានំ ជនបទវាសិកាទីនំ ទាតុំ យុត្តរូបោតិ វេទិតព្ពំ. ឯត្ថាបិ អវសេសវិនិច្ឆយោ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

អថ បន វិនយធរេន ‘‘ត្វំ, អាវុសោ, កតរអាបត្តិំ អាបន្នោ, កតិ រត្តិយោ តេ ឆាទិតា’’តិ បុដ្ឋោ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សង្ឃាទិសេសំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បក្ខមត្តំ បដិច្ឆាទិតា, តេនាហំ សង្ឃំ បក្ខបរិវាសំ យាចិត្វា សង្ឃេន ទិន្នេ បក្ខបរិវាសេ បរិវសិត្វា អនិក្ខិត្តវត្តោវ ហុត្វា អន្តរា សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បញ្ចាហមត្តំ ឆាទិតា’’តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ សមោធានបរិវាសារហោ, តីសុ ច សមោធានបរិវាសេសុ ឱធានសមោធានារហោ’’តិ ញត្វា ‘‘តេន ហិ ភិក្ខុ ត្វំ មូលាយបដិកស្សនារហោ’’តិ វត្វា តំ មូលាយ បដិកស្សិត្វា បរិវុត្ថទិវសេ អទិវសេ កត្វា អន្តរា បដិច្ឆន្នេ បញ្ច ទិវសេ មូលាបត្តិយា បដិច្ឆន្នេសុ ទិវសេសុ សមោធានេត្វា ឱធានសមោធានោ ទាតព្ពោ. ឥតោ បរានិ ឱធានសមោធានេ វត្តព្ពវចនានិ បាឡិយំ អដ្ឋកថាយញ្ច វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានិ.

អថ បន វិនយធរេន បុដ្ឋោ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ, សម្ពហុលា អាបត្តិយោ ឯកាហប្បដិច្ឆន្នាយោ…បេ… សម្ពហុលា អាបត្តិយោ ទសាហប្បដិច្ឆន្នាយោ’’តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ អគ្ឃសមោធានារហោ’’តិ ញត្វា តាសំ អាបត្តីនំ យា អាបត្តិយោ ចិរតរប្បដិច្ឆន្នាយោ, តាសំ អគ្ឃេន សមោធានបរិវាសោ ទាតព្ពោ. តត្រេវំ វទន្តិ – ‘‘យា អាបត្តិយោ ចិរតរប្បដិច្ឆន្នាយោ, តាសំ អគ្ឃេន សមោធានបរិវាសោ ទាតព្ពោ’’តិ វុត្តោ, ឯវំ សន្តេ បក្ខប្បដិច្ឆន្នមាសប្បដិច្ឆន្នាទីសុ កថន្តិ? តេសុបិ ‘‘យា អាបត្តិយោ បក្ខប្បដិច្ឆន្នាយោ, យា អាបត្តិយោ មាសប្បដិច្ឆន្នាយោ’’តិ វត្តព្ពោតិ. យទិ ឯវំ បាឡិវិរោធោ អាបជ្ជតិ. បាឡិយញ្ហិ ទសាហប្បដិច្ឆន្នបរិយោសានា ឯវ អាបត្តិ ទស្សិតា, ន បក្ខប្បដិច្ឆន្នមាសប្បដិច្ឆន្នាទយោតិ? សច្ចំ, បាឡិយំ តថាទស្សនំ បន នយទស្សនមត្តំ. តថា ហិ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) ‘‘បញ្ចទស ទិវសានិ បដិច្ឆន្នាយ ‘បក្ខប្បដិច្ឆន្ន’ន្តិ វត្វា យោជនា កាតព្ពា…បេ… ឯវំ យាវ សដ្ឋិសំវច្ឆរំ, អតិរេកសដ្ឋិសំវច្ឆរប្បដិច្ឆន្នន្តិ វា តតោ វា ភិយ្យោបិ វត្វា យោជនា កាតព្ពា’’តិ. មហាបទុមត្ថេរេនបិ វុត្តំ ‘‘អយំ សមុច្ចយក្ខន្ធកោ នាម ពុទ្ធានំ ឋិតកាលសទិសោ, អាបត្តិ នាម បដិច្ឆន្នា វា ហោតុ អប្បដិច្ឆន្នា វា សមកឩនតរអតិរេកប្បដិច្ឆន្នា វា, វិនយធរស្ស កម្មវាចំ យោជេតុំ សមត្ថភាវោយេវេត្ថ បមាណ’’ន្តិ, តស្មា បក្ខប្បដិច្ឆន្នាទីនំ កម្មវាចាករណេ កុក្កុច្ចំ ន កាតព្ពន្តិ.

ហោតុ, ឯវម្បិ បក្ខប្បដិច្ឆន្នំ បរិយន្តំ កត្វា កតាយ កម្មវាចាយ តតោ ឧទ្ធំ អាបត្តិ នត្ថីតិ កថំ ជានេយ្យាតិ? ឥទានិ សិក្ខាកាមា ភិក្ខូ ទេវសិកម្បិ ទេសនារោចនាវិករណានិ ករោន្តិ ឯកាហិកទ្វីហិកាទិវសេនបិ, កិច្ចបសុតា ហុត្វា តថា អសក្កោន្តាបិ ឧបោសថទិវសំ នាតិក្កមន្តិ, គិលានាទិវសេន តទតិក្កន្តាបិ អតិក្កន្តភាវំ ជានន្តិ, តស្មា តទតិក្កន្តភាវេ សតិ អតិរេកបក្ខប្បដិច្ឆន្នមាសប្បដិច្ឆន្នាទិវសេន វឌ្ឍេត្វា កម្មវាចំ ករេយ្យ, តទតិក្កន្តភាវេ បន អសតិ បក្ខប្បដិច្ឆន្នបរិយន្តា ហោតិ, តស្មា បក្ខបរិយន្តកម្មវាចាករណំ ញាយាគតំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឯវំ ហោតុ, តថាបិ យទេតំ ‘‘សម្ពហុលា អាបត្តិយោ ឯកាហប្បដិច្ឆន្នាយោ…បេ… សម្ពហុលា អាបត្តិយោ បក្ខប្បដិច្ឆន្នាយោ’’តិ វុត្តំ, តត្ថ ឥមិនាយេវ អនុក្កមេន មយា បដិច្ឆាទិតា អាបត្តិយោ ហោន្តីតិ កថំ ជានេយ្យ, អជាននេ ច សតិ ‘‘យា ច ខ្វាយំ, អាវុសោ, អាបត្តិ អជានប្បដិច្ឆន្នា, អធម្មិកំ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសទានំ, អធម្មត្តា ន រុហតី’’តិ ឥទំ អាបជ្ជតីតិ? នាបជ្ជតិ. តត្ថ ហិ អាបត្តិយា អាបន្នភាវំ អជានន្តោ ហុត្វា បដិច្ឆាទេតិ, តស្មា ‘‘អាបត្តិ ច ហោតិ អាបត្តិសញ្ញី ចា’’តិ វុត្តអាបត្តិសញ្ញិតាភាវា អប្បដិច្ឆន្នមេវ ហោតិ, តស្មា អប្បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសទានំ អធម្មិកំ ហោតិ. ឥធ បន ‘‘ឯត្តកា រត្តិយោ មយា ឆាទិតា’’តិ ឆន្នកាលមេវ ន ជានាតិ, តទជានភាវេ សតិបិ បរិវាសទានំ រុហតិ. តេនេវ ច ការណេន សុទ្ធន្តបរិវាសេ (ចូឡវ. ១៥៦-១៥៧) ‘‘អាបត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, អាបត្តិបរិយន្តំ នស្សរតិ, រត្តិបរិយន្តំ នស្សរតិ, អាបត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ, រត្តិបរិយន្តេ វេមតិកោ’’តិ រត្តិបរិយន្តស្ស អជាននអសរណវេមតិកភាវេ សតិបិ បរិវាសទានំ វុត្តំ, តស្មា ឆាទិតកាលំ តថតោ អជានន្តោបិ ‘‘សម្ពហុលា អាបត្តិយោ ឯកាហប្បដិច្ឆន្នាយោ…បេ… សម្ពហុលា អាបត្តិយោ បក្ខប្បដិច្ឆន្នាយោ’’តិ ឯត្ថ អប្បវិដ្ឋស្ស អភាវា សម្បជ្ជតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

អថាបិ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘‘សម្ពហុលា អាបត្តិយោ ឯកាហប្បដិច្ឆន្នាយោ…បេ… សម្ពហុលា អាបត្តិយោ បក្ខប្បដិច្ឆន្នាយោ’’តិ វុត្តេ តេសុ ទិវសេសុ អាបត្តិយោ អត្ថិ បដិច្ឆន្នាយោបិ, អត្ថិ អប្បដិច្ឆន្នាយោបិ, អត្ថិ ចិរប្បដិច្ឆន្នាយោបិ, អត្ថិ អចិរប្បដិច្ឆន្នាយោបិ, អត្ថិ ឯកាបិ, អត្ថិ សម្ពហុលាបិ, សព្ពា តា អាបត្តិយោ ឯតេនេវ បទេន សង្គហិតា សិយុន្តិ? សង្គហិតា ឯវ. ន ហេត្ថ សំសយោ កាតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) ‘‘អញ្ញស្មិំ បន អាបត្តិវុដ្ឋានេ ឥទំ លក្ខណំ – យោ អប្បដិច្ឆន្នំ អាបត្តិំ ‘បដិច្ឆន្នា’តិ វិនយកម្មំ ករោតិ, តស្ស អាបត្តិ វុដ្ឋាតិ. យោ បដិច្ឆន្នំ ‘អប្បដិច្ឆន្នា’តិ វិនយកម្មំ ករោតិ, តស្ស ន វុដ្ឋាតិ. អចិរប្បដិច្ឆន្នំ ‘ចិរប្បដិច្ឆន្នា’តិ ករោន្តស្សបិ វុដ្ឋាតិ, ចិរប្បដិច្ឆន្នំ ‘អចិរប្បដិច្ឆន្នា’តិ ករោន្តស្ស ន វុដ្ឋាតិ. ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា ‘សម្ពហុលា’តិ ករោន្តស្សបិ វុដ្ឋាតិ ឯកំ វិនា សម្ពហុលានំ អភាវតោ. សម្ពហុលា បន អាបជ្ជិត្វា ‘ឯកំ អាបជ្ជិ’ន្តិ ករោន្តស្ស ន វុដ្ឋាតី’’តិ, តស្មា ឯតេហិ បទេហិ សព្ពាសំ បដិច្ឆន្នាបត្តីនំ សង្គហិតត្តា តាហិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ សម្ភវតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

អថ បន វិនយធរេន បុដ្ឋោ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ ឯកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ, ឯកំ កាយសំសគ្គំ, ឯកំ ទុដ្ឋុល្លវាចំ, ឯកំ អត្តកាមំ, ឯកំ សញ្ចរិត្តំ, ឯកំ កុដិការំ, ឯកំ វិហារការំ, ឯកំ ទុដ្ឋទោសំ, ឯកំ អញ្ញភាគិយំ, ឯកំ សង្ឃភេទំ, ឯកំ ភេទានុវត្តកំ, ឯកំ ទុព្ពចំ, ឯកំ កុលទូសក’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘អយំ ភិក្ខុ មិស្សកសមោធានបរិវាសារហោ’’តិ ញត្វា អដ្ឋកថាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) អាគតនយេន បរិវាសោ ទាតព្ពោ. ឯត្ថាហ – អគ្ឃសមោធានមិស្សកសមោធានានំ កោ វិសេសោ, កិំ នានាករណន្តិ? វុច្ចតេ – អគ្ឃសមោធានបរិវាសោ អចិរប្បដិច្ឆន្នា អាបត្តិយោ ចិរប្បដិច្ឆន្នាយំ អាបត្តិយំ សមោធានេត្វា តស្សា ចិរប្បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា អគ្ឃវសេន ទីយតិ, មិស្សកសមោធានបរិវាសោ នានាវត្ថុកា អាបត្តិយោ សមោធានេត្វា តាសំ មិស្សកវសេន ទីយតិ, អយមេតេសំ វិសេសោ. អថ វា អគ្ឃសមោធានោ សភាគវត្ថូនំ អាបត្តីនំ សមោធានវសេន ហោតិ, ឥតរោ វិសភាគវត្ថូនន្តិ អាចរិយា. តេនេវាហ អាចរិយវជិរពុទ្ធិត្ថេរោ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ១០២) ‘‘អគ្ឃសមោធានោ នាម សភាគវត្ថុកាយោ សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អាបន្នស្ស ពហុរត្តិំ បដិច្ឆាទិតាបត្តិយំ និក្ខិបិត្វា ទាតព្ពោ, ឥតរោ នានាវត្ថុកានំ វសេនាតិ អយមេតេសំ វិសេសោ’’តិ.

អថ សិយា ‘‘ឯវំ ចិរប្បដិច្ឆន្នាយោ ច អចិរប្បដិច្ឆន្នាយោ ច នានាវត្ថុកាយោ អាបត្តិយោ អាបជ្ជន្តស្ស កោ បរិវាសោ ទាតព្ពោ អគ្ឃសមោធានោ វា មិស្សកសមោធានោ វា, អថ តទុភយា វា’’តិ. កិញ្ចេត្ថ – យទិ អគ្ឃសមោធានំ ទទេយ្យ, ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ ច អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ ច សភាគវត្ថុកាហិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋិតោ ភវេយ្យ, ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ ច អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ ច នោ វិសភាគវត្ថុកាហិ. យទិ ច មិស្សកសមោធានំ ទទេយ្យ, សមានកាលប្បដិច្ឆន្នាហិ វិសភាគវត្ថូហិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋិតោ ភវេយ្យ, នោ អសមានកអាលប្បដិច្ឆន្នាហិ សភាគវត្ថុកាហិ ច, អថ តទុភយម្បិ ទទេយ្យ, ‘‘ឯកស្មិំ កម្មេ ទ្វេ បរិវាសា ទាតព្ពា’’តិ នេវ បាឡិយំ, ន អដ្ឋកថាយំ វុត្តន្តិ? វុច្ចតេ – ឥទញ្ហិ សព្ពម្បិ បរិវាសាទិកំ វិនយកម្មំ វត្ថុវសេន វា គោត្តវសេន វា នាមវសេន វា អាបត្តិវសេន វា កាតុំ វដ្ដតិយេវ.

តត្ថ សុក្កវិស្សដ្ឋីតិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ច. សង្ឃាទិសេសោតិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ច. តត្ថ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិំ កាយសំសគ្គ’’ន្តិអាទិវចនេនាបិ ‘‘នានាវត្ថុកាយោ’’តិ វចនេនបិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ច គហិតំ ហោតិ, ‘‘សង្ឃាទិសេសោ’’តិ វចនេនបិ ‘‘អាបត្តិយោ’’តិ វចនេនបិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ច គហិតា ហោតិ, តស្មា អគ្ឃសមោធានវសេន បរិវាសេ ទិន្នេ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិ’’ន្តិអាទិវចនេនេវ វត្ថុស្ស ច គោត្តស្ស ច នាមស្ស ច អាបត្តិយា ច គហិតត្តា ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ ច សភាគវត្ថុកាហិ ច វិសភាគវត្ថុកាហិ ច សព្ពាហិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋាតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘ឯត្ថ ច ‘សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ នានាវត្ថុកាយោ’តិបិ ‘សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិ’ន្តិបិ ឯវំ បុព្ពេ វុត្តនយេន វត្ថុវសេនបិ គោត្តវសេនបិ នាមវសេនបិ អាបត្តិវសេនបិ យោជេត្វា កម្មវាចំ កាតុំ វដ្ដតិយេវាតិ អយំ មិស្សកសមោធានោ’’តិ, ឥមស្មិញ្ច វិនយសង្គហប្បករណេ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២៤៥) តថេវ វត្វា ‘‘តស្មា ន ឥធ វិសុំ កម្មវាចំ យោជេត្វា ទស្សយិស្សាម, បុព្ពេ សព្ពាបត្តិសាធារណំ កត្វា យោជេត្វា ទស្សិតាយ ឯវ កម្មវាចាយ នានាវត្ថុកាហិបិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានសម្ភវតោ សាយេវេត្ថ កម្មវាចា អល’’ន្តិ.

យទិ ឯវំ អាចរិយវជិរពុទ្ធិត្ថេរេន ទ្វិន្នំ វិសេសោ ន វត្តព្ពោ, អថ កស្មា វុត្តោតិ? តីសុ សមោធានបរិវាសេសុ ឱធានសមោធានោ មូលាយបដិកស្សនាយ ឱធូនិតកាលេយេវ ទាតព្ពោ, អគ្ឃសមោធានមិស្សកសមោធានបរិវាសា បន វិសុំយេវ ទាតព្ពា. ‘‘ឯវំ ទិន្នេ ឯតេសំ កោ វិសេសោ’’តិ ចិន្តាយំ វិសេសសម្ភវមត្តទស្សនត្ថំ វុត្តោ. អដ្ឋកថាយំ បន បរិវាសាទិកម្មស្ស លក្ខណំ ទស្សេតុំ ‘‘វត្ថុវសេន វា’’តិអាទិមាហ, តស្មា លក្ខណវសេនេវ សភាគវត្ថុកាហិបិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ សម្ភវតិ. តេនេវ ច ការណេន សារត្ថទីបនិនាមិកាយំ វិនយដីកាយញ្ច វិមតិវិនោទនិនាមិកាយំ វិនយដីកាយញ្ច ន កោចិ វិសេសោ វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

យទិ ឯវំ មិស្សកសមោធានកម្មវាចាយបិ ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិ អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិបិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ សម្ភវេយ្យ. តត្ថបិ ហិ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ នានាវត្ថុកាយោ’’តិបិ ‘‘ឯកា សុក្កវិស្សដ្ឋិ…បេ… ឯកា កុលទូសកា’’តិបិ វត្តព្ពំ. ឯវំ សតិ ‘‘សម្ពហុលា’’តិបិ ‘‘សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ’’តិបិ វត្ថុគោត្តនាមាបត្តីហិ កិត្តនសម្ភវតោ ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិបិ អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិបិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ សម្ភវេយ្យាតិ? ន បនេវំ ទដ្ឋព្ពំ. វត្ថាទិកិត្តនញ្ហិ សព្ពាបត្តីនំ គណ្ហនត្ថំ ហោតិ. ឯវំ គណ្ហន្តេបិ បដិច្ឆន្នកាលស្ស អកថិតត្តា ‘‘ឯត្តកំ នាម កាលំ បរិវសិតព្ព’’ន្តិ ន បញ្ញាយតិ, តស្មិំ អបញ្ញាយមានេ តេន បមាណេន បរិវាសោ ន ហោតិ, តស្មិំ អសតិ អាបត្តិតោ វុដ្ឋានំ ន សម្ភវតិ, តស្មា មិស្សកសមោធានកម្មវាចាយ ចិរប្បដិច្ឆន្នាហិបិ អចិរប្បដិច្ឆន្នាហិបិ អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ ន សម្ភវតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

បរិវាសវិនិច្ឆយកថា និដ្ឋិតា.

មានត្តវិនិច្ឆយកថា

មានត្តកថាយម្បិ មានត្តំ នាម អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ បដិច្ឆន្នមានត្តំ បក្ខមានត្តំ សមោធានមានត្តន្តិ ចតុព្ពិធំ ហោតិ. តត្ថ យោ ភិក្ខុ សង្ឃាទិសេសំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា តំ ទិវសមេវ អារោចេតិ, ឯករត្តិមត្តម្បិ ន បដិច្ឆាទេតិ, តស្ស បរិវាសំ អទត្វាវ ទិន្នំ មានត្តំ អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម. យោ អាបជ្ជិត្វា ទសហិ អាការេហិ វិនា តំ ទិវសំ នារោចេតិ, ឯករត្តាទិវសេន បដិច្ឆាទេតិ, តត្ថ យថាបដិច្ឆន្នទិវសំ បរិវាសំ ទត្វា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស ទិន្នំ មានត្តំ បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម. អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បដិច្ឆន្នាយ វា អប្បដិច្ឆន្នាយ វា ភិក្ខុនិយា បក្ខមត្តមេវ ទិន្នំ មានត្តំ បក្ខមានត្តំ នាម. ភិក្ខុ បន បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវសិត្វា អនិក្ខិត្តវត្តកាលេយេវ បុន អាបជ្ជិត្វា ន បដិច្ឆាទេតិ, តស្ស មូលាយ បដិកស្សិត្វា បរិវុត្ថទិវសេ អទិវសេ កត្វា អប្បដិច្ឆាទិតត្តា សមោធានបរិវាសំ អទត្វា ទិន្នំ មានត្តំ សមោធានមានត្តំ នាម. មានត្តារហកាលេបិ មានត្តចរណកាលេបិ អព្ភានារហកាលេបិ ឯសេវ នយោ. តេសុ តីណិ មានត្តានិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេន សុវិញ្ញេយ្យត្តា ន វុត្តានិ. បក្ខមានត្តំ បច្ឆា អាគមិស្សតិ.

យានិ បន បរិវាសមានត្តានិ អនវដ្ឋិតត្តា បុថុជ្ជនស្ស គិហិអាទិវសេន បរិវត្តនេ សតិ បុន ទាតព្ពាទាតព្ពភាវេ សង្កិតព្ពានិ, តានិ ទស្សេតុំ បាឡិយំ អនេកេហិ បការេហិ វិត្ថារតោ វុត្តានិ. តេសុ ភិក្ខូនំ សំសយវិនោទនត្ថាយ ឯកទេសំ ទស្សេតុំ ‘‘សចេ កោចី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ វិព្ភមតីតិ វិរូបោ ហុត្វា ភមតិ, ហីនាយាវត្តតិ គិហី ហោតីតិ អត្ថោ. សាមណេរោ ហោតីតិ ឧបសម្បន្នភាវំ ជហិត្វា សាមណេរភាវំ ឧបគច្ឆតិ. តត្ថ បារាជិកប្បត្តភាវេន វា ‘‘គិហីតិ មំ ធារេថា’’តិអាទិនា សិក្ខាបច្ចក្ខានេន វា គិហី ហោតិ. តេសុ បឋមេន បុន ឧបសម្បទាយ អភព្ពត្តា បុន បរិវាសោ ន រុហតិយេវ, ទុតិយេន បន បុន ឧបសម្បទាយ ភព្ពត្តា ‘‘សោ ចេ បុន ឧបសម្បជ្ជតី’’តិ វុត្តំ. ឥតរោ បន បារាជិកប្បត្តភាវេន សាមណេរោ ន ហោតិ. កស្មា? សរណគមនាទីនំ វិនស្សនតោ. វុត្តញ្ហិ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.១០៨) ‘‘ឧបសម្បន្នានម្បិ បារាជិកសមអាបត្តិយា សរណគមនាទិសាមណេរភាវស្សបិ វិនស្សនតោ សេនាសនគ្គាហោ ច បដិប្បស្សម្ភតិ, សង្ឃលាភម្បិ តេន លភន្តីតិ វេទិតព្ព’’ន្តិ, គិហី បន ហុត្វា បុន សាមណេរភាវមត្តំ លទ្ធព្ពំ ហោតិ. ‘‘សាមណេរោតិ មំ ធារេថា’’តិអាទិនា បន សិក្ខាបច្ចក្ខានេ កតេ សិយា សាមណេរភាវោ, តតោបិ បុន ឧបសម្បជ្ជិតុកាមតាយ សតិ សិយា ឧបសម្បន្នភាវោ. ‘‘គិហីតិ មំ ធារេថា’’តិអាទិនា សិក្ខាបច្ចក្ខានំ កត្វា គិហិភាវំ ឧបគតេបិ បុន សាមណេរបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា សាមណេរោ ហោតិ. តតោ បុន ឧបសម្បជ្ជិតុំ លទ្ធព្ពត្តា ‘‘បុន ឧបសម្បជ្ជតី’’តិ វុត្តោ. តេសំ ភិក្ខុភាវេ បរិវាសេ អនិដ្ឋិតេបិ គិហិសាមណេរភាវំ បត្តត្តា បរិវាសោ ន រុហតិ ឧបសម្បន្នានមេវ បរិវាសស្ស ភគវតា បញ្ញត្តត្តាតិ អត្ថោ.

ឯវំ សន្តេ បុន ឧបសម្បជ្ជន្តស្ស កិំ បរិវាសោ បុន ទាតព្ពោតិ អាហ ‘‘សោ ចេ បុន ឧបសម្បជ្ជតី’’តិអាទិ. តស្សត្ថោ – សោ វិព្ភន្តកោ សោ វា សាមណេរោ បុន ឧបសម្បន្នភាវំ ឧបគច្ឆតិ, បុរិមំ បុព្ពេ ភិក្ខុភូតកាលេ ទិន្នំ បរិវាសទានំ ឯវ ឥទានិ បរិវាសទានំ ហោតិ. យោ បរិវាសោ បុព្ពេ ភិក្ខុភូតកាលេ ទិន្នោ, សោ បរិវាសោ សុទិន្នោ, ទុទិន្នោ ន ហោតិ. យោ យត្តកោ កាលោ បរិវុត្ថោ, សោ តត្តកោ កាលោ សុបរិវុត្ថោយេវ ហោតិ, ន ទុបរិវុត្ថោ, តស្មា អវសេសោ កាលោ បរិវសិតព្ពោតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បុព្ពេ ភិក្ខុកាលេ បក្ខប្បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសំ គហេត្វា ទសទិវសមត្តំ បរិវសិត្វា អនិដ្ឋិតេយេវ បរិវាសេ វិព្ភមិត្វា សាមណេរោ វា ហុត្វា បុន ឧបសម្បន្នេន អវសេសបញ្ចទិវសេ បរិវសិត្វា បរិវាសោ និដ្ឋាបេតព្ពោតិ. មានត្តារហាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឧម្មត្តកាទីសុបិ តស្មិំ កាលេ អជានន្តត្តា ‘‘បរិវាសោ ន រុហតី’’តិ វុត្តំ. តិណ្ណម្បិ ឧក្ខិត្តកានំ កម្មនានាសំវាសកត្តា តេហិ សហសំវាសោយេវ នត្ថីតិ ឧក្ខិត្តកានំ បរិវាសោ ន រុហតីតិ វុត្តំ.

សចេ បុន ឱសារីយតីតិ ឧក្ខេបនីយកម្មំ បដិប្បស្សម្ភនវសេន សមានសំវាសកភាវំ បវេសីយតិ. ‘‘សចេ កស្សចិ ភិក្ខុនោ ឥត្ថិលិង្គំ បាតុភវតី’’តិអាទីសុ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ សុវិញ្ញេយ្យោ ហោតិ. យំ បន វុត្តំ ‘‘បក្ខមានត្តំ បច្ឆា អាគមិស្សតី’’តិ, តត្រេវំ ជានិតព្ពំ – បក្ខមានត្តន្តិ ភិក្ខុនិយា ទាតព្ពមានត្តំ. តំ បន បដិច្ឆន្នាយបិ អប្បដិច្ឆន្នាយបិ អាបត្តិយា អឌ្ឍមាសមត្តមេវ ទាតព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ព’’ន្តិ (បាចិ. ១៤៩; ចូឡវ. ៤០៣; អ. និ. ៨.៥១). តំ បន ភិក្ខុនីហិ អត្តនោ សីមំ សោធេត្វា វិហារសីមាយ វា វិហារសីមំ សោធេតុំ អសក្កោន្តីហិ ខណ្ឌសីមាយ វា សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ចតុវគ្គគណំ សន្និបាតាបេត្វា ទាតព្ពំ. សចេ ឯកា អាបត្តិ ហោតិ, ឯកិស្សា វសេន, សចេ ទ្វេ វា តិស្សោ វា សម្ពហុលា វា ឯកវត្ថុកា វា នានាវត្ថុកា វា, តាសំ តាសំ វសេន វត្ថុគោត្តនាមអាបត្តីសុ យំ យំ ឥច្ឆតិ, តំ តំ អាទាយ យោជនា កាតព្ពា.

តត្រិទំ ឯកាបត្តិវសេន មុខមត្តនិទស្សនំ – តាយ អាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខុនីនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ ‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ គាមន្តរំ, សាហំ, អយ្យ,ឯ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចាមី’’តិ. ឯវំ តិក្ខត្តុំ យាចាបេត្វា ព្យត្តាយ ភិក្ខុនិយា បដិពលាយ សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ ‘‘សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិ គាមន្តរំ, សា សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ ទទេយ្យ, ឯសា ញត្តិ. សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ…បេ… ទុតិយម្បិ. តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ. សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ…បេ… ភាសេយ្យ. ទិន្នំ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

កម្មវាចាបរិយោសានេ វត្តំ សមាទិយិត្វា ភិក្ខុមានត្តកថាយំ វុត្តនយេនេវ សង្ឃស្ស អារោចេត្វា និក្ខិត្តវត្តំ វសិតុកាមាយ តថេវ សង្ឃស្ស មជ្ឈេ វា បក្កន្តាសុ ភិក្ខុនីសុ ឯកភិក្ខុនិយា វា ទុតិយិកាយ វា សន្តិកេ វុត្តនយេនេវ និក្ខិបិតព្ពំ. អញ្ញិស្សា បន អាគន្តុកាយ សន្តិកេ អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ, និក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បកតត្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ.

បុន សមាទិយិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋបេន្តិយា បន ភិក្ខុនីនំយេវ សន្តិកេ វសិតុំ ន លព្ភតិ. ‘‘ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ព’’ន្តិ ហិ វុត្តំ, តស្មា អស្សា អាចរិយុបជ្ឈាយាហិ វិហារំ គន្ត្វា សង្គាហកបក្ខេ ឋិតោ ឯកោ មហាថេរោ វា ធម្មកថិកោ វា ភិក្ខុ វត្តព្ពោ ‘‘ឯកិស្សា ភិក្ខុនិយា វិនយកម្មំ កត្តព្ពមត្ថិ, តត្រ នោ អយ្យា ចត្តារោ ភិក្ខូ បេសេថា’’តិ. សង្គហំ អកាតុំ ន លព្ភតិ, ‘‘បេសេស្សាមា’’តិ វត្តព្ពំ. ចតូហិ បកតត្តភិក្ខុនីហិ មានត្តចារិនិំ ភិក្ខុនិំ គហេត្វា អន្តោអរុណេយេវ និក្ខិបិត្វា គាមូបចារតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា មគ្គា ឱក្កម្ម គុម្ពវតិអាទីហិ បដិច្ឆន្នេ ឋានេ និសីទិតព្ពំ, វិហារូបចារតោបិ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតា អតិក្កមិតព្ពា. ចតូហិ បកតត្តភិក្ខូហិបិ តត្ថ គន្តព្ពំ, គន្ត្វា បន ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ ន ឯកដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ, បដិក្កមិត្វា អវិទូរេ ឋានេ និសីទិតព្ពំ. កុរុន្ទិមហាបច្ចរីសុ បន ‘‘ភិក្ខុនីហិ ព្យត្តំ ឯកំ វា ទ្វេ វា ឧបាសិកាយោ ភិក្ខូហិបិ ឯកំ វា ទ្វេ វា ឧបាសកេ អត្តរក្ខណត្ថាយ គហេត្វា គន្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំយេវ ច ‘‘ភិក្ខុនុបស្សយស្ស ច វិហារស្ស ច ឧបចារំ មុញ្ចិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, ‘‘គាមស្សា’’តិ ន វុត្តំ.

ឯវំ និសិន្នេសុ បន ភិក្ខុនីសុ ច ភិក្ខូសុ ច តាយ ភិក្ខុនិយា ‘‘មានត្តំ សមាទិយាមិ, វត្តំ សមាទិយាមី’’តិ វត្តំ សមាទិយិត្វា ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស តាវ ឯវំ អារោចេតព្ពំ ‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ គាមន្តរំ, សាហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចិំ, តស្សា មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ អទាសិ, សាហំ មានត្តំ ចរាមិ, វេទិយាមហំ អយ្យេ, វេទិយតីតិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ.

តតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯវំ អារោចេតព្ពំ ‘‘អហំ, អយ្យា, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ…បេ… វេទិយាមហំ អយ្យា, វេទិយតីតិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ. ឥធាបិ យាយ កាយចិ ភាសាយ អារោចេតុំ វដ្ដតិ. អារោចេត្វា ច ភិក្ខុនិសង្ឃស្សេវ សន្តិកេ និសីទិតព្ពំ, អារោចិតកាលតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូនំ គន្តុំ វដ្ដតិ. សចេ សាសង្កា ហោតិ, ភិក្ខុនិយោ តត្ថេវ ឋានំ បច្ចាសីសន្តិ, ឋាតព្ពំ. សចេ អញ្ញោ ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា តំ ឋានំ ឯតិ, បស្សន្តិយា អារោចេតព្ពំ. នោ ចេ អារោចេតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេ អជានន្តិយា ឯវ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. សចេ ភិក្ខុនិយោ ឧបជ្ឈាយាទីនំ វត្តករណត្ថំ បគេវ គន្តុកាមា ហោន្តិ, រត្តិវិប្បវាសគណឱហីយនគាមន្តរាបត្តិរក្ខណត្ថំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ, តាយ អរុណេ ឧដ្ឋិតេ តស្សា សន្តិកេ វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. ឯតេនុបាយេន អខណ្ឌា បញ្ចទស រត្តិយោ មានត្តំ ចរិតព្ពំ.

អនិក្ខិត្តវត្តាយ បន បារិវាសិកក្ខន្ធកេ វុត្តនយេនេវ សម្មា វត្តិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ – ‘‘អាគន្តុកស្ស អារោចេតព្ព’’ន្តិ ឯត្ថ យត្តកា បុរេភត្តំ វា បច្ឆាភត្តំ វា តំ គាមំ ភិក្ខូ វា ភិក្ខុនិយោ វា អាគច្ឆន្តិ, សព្ពេសំ អារោចេតព្ពំ. អនារោចេន្តិយា រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេបិ រត្តិំ កោចិ ភិក្ខុ តំ គាមូបចារំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិយេវ, អជាននបច្ចយា បន វត្តភេទតោ មុច្ចតិ. កុរុន្ទីអាទីសុ បន ‘‘អនិក្ខិត្តវត្តភិក្ខូនំ វុត្តនយេនេវ កថេតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តំ បារិវាសិកវត្តាទីនំ ឧបចារសីមាយ បរិច្ឆិន្នត្តា យុត្តតរំ ទិស្សតិ. ឧបោសថេ អារោចេតព្ពំ, បវារណាយ អារោចេតព្ពំ, ចតុន្នំ ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទេវសិកំ អារោចេតព្ពំ. សចេ ភិក្ខូនំ តស្មិំ គាមេ ភិក្ខាចារោ សម្បជ្ជតិ, តត្ថេវ គន្តព្ពំ. នោ ចេ សម្បជ្ជតិ, អញ្ញត្រ ចរិត្វាបិ តត្រ អាគន្ត្វា អត្តានំ ទស្សេត្វា គន្តព្ពំ, ពហិគាមេ វា សង្កេតដ្ឋានំ កាតព្ពំ ‘‘អសុកស្មិំ នាម ឋានេ អម្ហេ បស្សិស្សតី’’តិ. តាយ សង្កេតដ្ឋានំ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ, សង្កេតដ្ឋានេ អទិស្វា វិហារំ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. វិហារេ សព្ពភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ សព្ពេសំ សក្កា ន ហោតិ អារោចេតុំ, ពហិ ឧបចារសីមាយ ឋត្វា ភិក្ខុនិយោ បេសេតព្ពា, តាហិ អានីតានំ ចតុន្នំ ភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ វិហារោ ទូរោ ហោតិ សាសង្កោ, ឧបាសកេ ច ឧបាសិកាយោ ច គហេត្វា គន្តព្ពំ. សចេ បន អយំ ឯកា វសតិ, រត្តិវិប្បវាសំ អាបជ្ជតិ, តស្មាស្សា ឯកា បកតត្តា ភិក្ខុនី សម្មន្និត្វា ទាតព្ពា ឯកច្ឆន្នេ វសនត្ថាយ.

ឯវំ អខណ្ឌំ មានត្តំ ចរិត្វា វីសតិគណេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ វុត្តនយេនេវ អព្ភានំ កាតព្ពំ. ‘‘សចេ មានត្តំ ចរមានា អន្តរាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, មូលាយ បដិកស្សិត្វា តស្សា អាបត្តិយា មានត្តំ ទាតព្ព’’ន្តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ, ឥទំ បក្ខមានត្តំ នាម. ឥទំ បន បក្ខមានត្តំ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) បាឡិមុត្តវិនយវិនិច្ឆយភាវេន អាគតម្បិ ឥមស្មិំ វិនយសង្គហប្បករណេ អាចរិយេន អនុទ្ធដំ. អយំ បនាចរិយស្ស អធិប្បាយោ សិយា – ឥទំ បក្ខមានត្តំ ភិក្ខុនិយោយេវ សន្ធាយ ភគវតា វិសុំ បញ្ញត្តំ, ភិក្ខូហិ អសាធារណំ, ឥមស្មិញ្ច កាលេ ភិក្ខុនិសង្ឃោ នត្ថិ, តស្មា គន្ថស្ស លហុភាវត្ថំ ឥទម្បិ អញ្ញម្បិ ឦទិសំ អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពន្តិ. អម្ហេហិ បន ភិក្ខុនិសង្ឃេ អវិជ្ជមានេបិ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ ភិក្ខុនីហិ សមាទាតព្ពវត្តំ ជានិស្សតិ. ‘ទុព្ពលជាតិកា ហិ ភីរុកជាតិកា ភិក្ខុនិយោ ភគវតោ អាណំ បតិដ្ឋាបេន្តិយោ ឯវរូបំ ទុក្ករំ ទុរភិសម្ភវំ វត្តំ សមាទយិំសុ, កិមង្គំ បន មយ’ន្តិ មនសិ ករោន្តា ភគវតោ អាណំ បតិដ្ឋាបេន្តា បរិវាសាទិវត្តំ សមាទិយិស្សន្តី’’តិ មន្ត្វា អាចរិយេន អនុទ្ធដម្បិ ឥមស្មិំ វិនយាលង្ការប្បករណេ ឧទ្ធដំ, តស្មា សម្មាសម្ពុទ្ធេ សញ្ជាតសទ្ធាបេមគារវាទិយុត្តេហិ សត្ថុសាសនករេហិ ភិក្ខូហិ សម្មា សិក្ខិតព្ពំ. ឥតោ បរានិ អដ្ឋកថាយំ អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពានិ.

មានត្តវិនិច្ឆយកថា និដ្ឋិតា.

២៤៨. បារិវាសិកវត្តកថាយំ នវកតរំ បារិវាសិកន្តិ អត្តនា នវកតរំ បារិវាសិកំ. បារិវាសិកស្ស ហិ អត្តនា នវកតរំ បារិវាសិកំ ឋបេត្វា អញ្ញេ មូលាយបដិកស្សនារហ មានត្តារហ មានត្តចារិក អព្ភានារហាបិ បកតត្តដ្ឋានេយេវ តិដ្ឋន្តិ. តេនាហ ‘‘អន្តមសោ មូលាយបដិកស្សនារហាទីនម្បី’’តិ. អន្តមសោ មូលាយបដិកស្សនារហាទីនម្បីតិ អាទិ-សទ្ទេន មានត្តារហមានត្តចារិកអព្ភានារហេ សង្គណ្ហាតិ. តេ ហិ បារិវាសិកានំ, បារិវាសិកា ច តេសំ បកតត្តដ្ឋានេ ឯវ តិដ្ឋន្តិ. អធោតបាទដ្ឋបនកន្តិ យត្ថ ឋត្វា បាទេ ធោវន្តិ, តាទិសំ ទារុផលកខណ្ឌាទិំ. បាទឃំសនន្តិ សក្ខរកថលាទិំ. បាទេ ឃំសន្តិ ឯតេនាតិ បាទឃំសនំ, សក្ខរកថលាទិ. វុត្តញ្ហិ ភគវតា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ បាទឃំសនិយោ សក្ខរំ កថលំ សមុទ្ទផេណ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៩). សទ្ធិវិហារិកានម្បិ សាទិយន្តស្សាតិ សទ្ធិវិហារិកានម្បិ អភិវាទនាទិំ សាទិយន្តស្ស. វត្តំ ករោន្តីតិ ឯត្តកមត្តស្សេវ វុត្តត្តា សទ្ធិវិហារិកាទីហិបិ អភិវាទនាទិំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ វុត្តេ អនាបុច្ឆាបិ គាមំ បវិសិតុំ វដ្ដតិ.

យោ យោ វុឌ្ឍោតិ បារិវាសិកេសុ ភិក្ខូសុ យោ យោ វុឌ្ឍោ. នវកតរស្ស សាទិតុន្តិ បារិវាសិកនវកតរស្ស អភិវាទនាទិំ សាទិតុំ. ‘‘បារិសុទ្ធិឧបោសថេ ករិយមានេ’’តិ ឥទំ បវារណទិវសេសុ សង្ឃេ បវារេន្តេ អនុបគតឆិន្នវស្សាទីហិ ករិយមានំ បារិសុទ្ធិឧបោសថម្បិ សន្ធាយ វុត្តំ. តត្ថេវាតិ សង្ឃនវកដ្ឋានេយេវ. អត្តនោ បាឡិយា បវារេតព្ពន្តិ អត្តនោ វស្សគ្គេន បត្តបាឡិយា បវារេតព្ពំ, ន បន សព្ពេសុ បវារិតេសូតិ អត្ថោ.

ឱណោជនំ នាម វិស្សជ្ជនំ, តំ បន បារិវាសិកេន បាបិតស្ស អត្តនា សម្បដិច្ឆិតស្សេវ បុនទិវសាទិអត្ថាយ វិស្សជ្ជនំ កាតព្ពំ. អសម្បដិច្ឆិត្វា ចេ វិស្សជ្ជេតិ, ន លភតីតិ វុត្តំ. យទិ បន ន គណ្ហាតិ ន វិស្សជ្ជេតីតិ យទិ បុរិមទិវសេ អត្តនោ ន គណ្ហាតិ, គហេត្វា ច ន វិស្សជ្ជេតិ.

ចតុស្សាលភត្តន្តិ ភោជនសាលាយ បដិបាដិយា ទីយមានំ ភត្តំ. ហត្ថបាសេ ឋិតេនាតិ ទាយកស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតេន, បដិគ្គហណរុហនដ្ឋានេតិ អធិប្បាយោ. មហាបេឡភត្តេបីតិ មហន្តេសុ ភត្តបច្ឆិអាទិភាជនេសុ ឋបេត្វា ទីយមានភត្តេសុបិ. ឥតោ បរម្បិ បារិវាសិកវត្តំ បាឡិយំ (ចូឡវ. ៧៥) អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ. តត្ថ បន អដ្ឋកថាយំ អាគតនយេនេវ អត្ថោ សុវិញ្ញេយ្យោ ហោតិ, តស្មា ទុព្ពិញ្ញេយ្យដ្ឋានេយេវ កថយិស្សាម.

‘‘ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ ឯត្ថ ទុព្ពិធំ សាមណេរំ ទស្សេតុំ ‘‘អញ្ញោ’’តិអាទិមាហ. ‘‘ន ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតព្ពា’’តិ ឯត្ថ លទ្ធសម្មុតិកេន អាណត្តោបិ គរុធម្មេហិ អញ្ញេហិ វា ឱវទិតុំ ន លភតីតិ អាហ ‘‘បដិពលស្ស វា ភិក្ខុស្ស ភារោ កាតព្ពោ’’តិ. អាគតា ភិក្ខុនិយោ វត្តព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. សវចនីយន្តិ សទោសំ. ជេដ្ឋកដ្ឋានំ ន កាតព្ពន្តិ បធានដ្ឋានំ ន កាតព្ពំ. កិំ តន្តិ អាហ ‘‘បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេនា’’តិអាទិ.

រជេហិ ហតា ឧបហតា ភូមិ ឯតិស្សាតិ រជោហតភូមិ, រជោកិណ្ណភូមីតិ អត្ថោ. បច្ចយន្តិ វស្សាវាសិកលាភំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯកបស្សេ ឋត្វាតិ បាឡិំ វិហាយ ភិក្ខូនំ បច្ឆតោ ឋត្វា. សេនាសនំ ន លភតីតិ សេយ្យបរិយន្តភាគិតាយ វស្សគ្គេន គណ្ហិតុំ ន លភតិ. អស្សាតិ ភវេយ្យ. ‘‘អាគន្តុកេន អារោចេតព្ពំ, អាគន្តុកស្ស អារោចេតព្ព’’ន្តិ អវិសេសេន វុត្តត្តា សចេ ទ្វេ បារិវាសិកា គតដ្ឋានេ អញ្ញមញ្ញំ បស្សន្តិ, ឧភោហិបិ អញ្ញមញ្ញស្ស អារោចេតព្ពំ. យថា ពហិ ទិស្វា អារោចិតស្ស ភិក្ខុនោ វិហារំ អាគតេន បុន អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, ឯវំ អញ្ញវិហារំ គតេនបិ តត្ថ បុព្ពេ អារោចិតស្ស បុន អារោចនកិច្ចំ នត្ថីតិ វទន្តិ. អវិសេសេនាតិ បារិវាសិកស្ស ច ឧក្ខិត្តកស្ស ច អវិសេសេន.

ឱពទ្ធន្តិ បលិពុទ្ធំ. សហវាសោតិ វុត្តប្បការេ ឆន្នេ ភិក្ខុនា សទ្ធិំ សយនមេវ អធិប្បេតំ, ន សេសឥរិយាបថកប្បនំ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

បាបិដ្ឋតរាតិ បារាជិកាបត្តីតិ ឧក្កំសវសេន វុត្តំ. សញ្ចរិត្តាទិបណ្ណត្តិវជ្ជតោ បន សុក្កវិស្សដ្ឋាទិកា លោកវជ្ជាវ. តត្ថបិ សង្ឃភេទាទិកា បាបិដ្ឋតរា ឯវ. កម្មន្តិ បារិវាសិកកម្មវាចាតិ ឯតេន ‘‘កម្មភូតា វាចា កម្មវាចា’’តិ កម្មវាចាសទ្ទស្ស អត្ថោបិ សិទ្ធោតិ វេទិតព្ពោ. សវចនីយន្តិ ឯត្ថ ស-សទ្ទោ ‘‘សន្តិ’’អត្ថំ វទតិ, អត្តនោ វចនេន អត្តនោ បវត្តនកម្មន្តិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ, ‘‘មា បក្កមាហី’’តិ វា ‘‘ឯហិ វិនយធរានំ សម្មុខីភាវ’’ន្តិ វា ឯវំ អត្តនោ អាណាយ បវត្តនកកម្មំ ន កាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. ឯវញ្ហិ កេនចិ សវចនីយេ កតេ អនាទរេន អតិក្កមិតុំ ន វដ្ដតិ, ពុទ្ធស្ស សង្ឃស្ស អាណា អតិក្កន្តា នាម ហោតិ. រជោហតភូមីតិ បណ្ណសាលាវិសេសនំ. បច្ចយន្តិ វស្សាវាសិកចីវរំ. សេនាសនំ ន លភតីតិ វស្សគ្គេន ន លភតិ. អបណ្ណកបដិបទាតិ អវិរទ្ធបដិបទា. សចេ វាយមន្តោបីតិ ឯត្ថ អវិសយភាវំ ញត្វា អវាយមន្តោបិ សង្គយ្ហតិ. អវិសេសេនាតិ បារិវាសិកុក្ខិត្តកានំ សាមញ្ញេន. បញ្ចវណ្ណឆទនពន្ធនដ្ឋានេសូតិ បញ្ចប្បការឆទនេហិ ឆន្នដ្ឋានេសុ. ឱពទ្ធន្តិ ឧដ្ឋានាទិព្យាបារបដិពទ្ធំ, បីឡិតន្តិ អត្ថោ. មញ្ចេ វា បីឋេ វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ. តេន តដ្ដិកាចម្មខណ្ឌាទីសុ ទីឃាសនេសុបិ និសីទិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទីបិតំ ហោតិ. ន វត្តភេទទុក្កដន្តិ វុឌ្ឍតរស្ស ជានន្តស្សបិ វត្តភេទេ ទុក្កដំ នត្ថីតិ ទស្សេតិ. វត្តំ និក្ខិបាបេត្វាតិ ឥទម្បិ បរិវាសាទិមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, ន សេសកម្មានិ.

‘‘សេនាសនំ ន លភតិ សេយ្យបរិយន្តភាគិតាយ. ឧទ្ទេសាទីនិ ទាតុម្បិ ន លភតីតិ វទន្តិ. ‘តទហុបសម្បន្នេបិ បកតត្តេ’តិ វចនតោ អនុបសម្បន្នេហិ វសិតុំ វដ្ដតិ. សមវស្សាតិ ឯតេន អបច្ឆា អបុរិមំ និបជ្ជនេ ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទាបត្តិភាវំ ទីបេតិ. អត្តនោ អត្តនោ នវកតរន្តិ បារិវាសិកាទិនវកតរំ. បឋមំ សង្ឃមជ្ឈេ បរិវាសំ គហេត្វា និក្ខិត្តវត្តេន បុន ឯកស្សបិ សន្តិកេ សមាទិយិតុំ និក្ខិបិតុញ្ច វដ្ដតិ, មានត្តេ បន និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ. ឩនេគណេចរណទោសត្តា ន គហេតុន្តិ ឯកេ. បឋមំ អាទិន្នវត្តំ ឯកស្ស សន្តិកេ យថា និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ, តថា សមាទិយិតុម្បិ វដ្ដតីតិ បោរាណគណ្ឋិបទេ’’តិ វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. ចូឡវគ្គ ៧៦) វុត្តន្តិ.

ឥទំ ឯត្ថ យំ វត្តំ ‘‘ចតុនវុតិបារិវាសិកវត្ត’’ន្តិ បារិវាសិកក្ខន្ធកបាឡិយំ (ចូឡវ. ៧៥) អាគតំ, សមន្តបាសាទិកាយម្បិ ឯត្តកាយ បាឡិយា (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៥-៨៤) វណ្ណនំ វត្វា ‘‘បារិវាសិកវត្តកថា និដ្ឋិតា’’តិ អាហ. ឥមស្មិំ វិនយសង្គហបករណេ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២៤៨) បន ‘‘ន ឆមាយំ ចង្កមន្តេ ចង្កមេ ចង្កមិតព្ព’’ន្តិ ឥមស្សានន្តរំ ‘‘បារិវាសិកចតុត្ថោ ចេ, ភិក្ខវេ’’តិអាទីនិ អគ្គហេត្វា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា សាទិតព្ព’’ន្តិអាទីនិ បឋមំ បញ្ញត្តបទានិ គហេត្វា តេសំ បទានំ សំវណ្ណនំ កត្វា ‘‘ឥទំ បារិវាសិកវត្ត’’ន្តិ អញ្ញថា អនុក្កមោ វុត្តោ, សោ បាឡិយា ច អដ្ឋកថាយ ច ន សមេតិ. អាចរិយស្ស បន អយមធិប្បាយោ សិយា – ‘‘បារិវាសិកចតុត្ថោ ចេ, ភិក្ខវេ’’តិអាទីនិ បារិវាសិកភិក្ខូនំ សមាទិយិតព្ពានិ ន ហោន្តិ, អថ ខោ កម្មការកានំ ភិក្ខូនំ កត្តព្ពាកត្តព្ពកម្មទស្សនមេតំ, តស្មា បារិវាសិកវត្តេ ន បវេសេតព្ពំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បារិវាសិកេន ភិក្ខុនា សាទិតព្ព’’ន្តិអាទីនិ បន បារិវាសិកភិក្ខូនំ សម្មាវត្តិតព្ពវត្តានិយេវ ហោន្តិ, តស្មា ឥមានិយេវ បារិវាសិកវត្តេ បវេសេតព្ពានីតិ. អម្ហេហិ បន បាឡិអដ្ឋកថាដីកាសុ អាគតានុក្កមេន បឋមំ បញ្ញត្តវត្តានំ អត្ថំ បឋមំ ទស្សេត្វា បច្ឆា បញ្ញត្តបទានំ អត្ថោ បច្ឆា វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

គរុកាបត្តិវុដ្ឋានវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

ទ្វត្តិំសតិមោ បរិច្ឆេទោ.