១៨. កាលិកវិនិច្ឆយកថា

៨៩. ឯវំ សង្ឃិកសេនាសនេសុ កត្តព្ពវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ ចតុកាលិកវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘កាលិកានិបិ ចត្តារី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ករណំ ការោ, កិរិយា. ការោ ឯវ កាលោ រ-ការស្ស ល-ការោ យថា ‘‘មហាសាលោ’’តិ. កាលោតិ ចេត្ថ បច្ចុប្បន្នាទិកិរិយា. វុត្តញ្ហិ –

‘‘អារទ្ធានិដ្ឋិតោ ភាវោ, បច្ចុប្បន្នោ សុនិដ្ឋិតោ;

អតីតានាគតុប្បាទ-មប្បត្តាភិមុខា កិរិយា’’តិ.

ឯត្ថ បន តស្ស តស្ស កិរិយាសង្ខាតស្ស កាលស្ស បភេទភូតោ បុរេភត្តឯកអហោរត្តសត្តាហជីវិកបរិយន្តសង្ខាតោ កាលវិសេសោ អធិប្បេតោ. កាលេ តស្មិំ តស្មិំ កាលវិសេសេ បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ កាលិកានិ. បិ-សទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ, តេន កប្បិយា ចតុភូមិយោតិ សមុច្ចេតិ. ចត្តារីតិ សង្ខ្យានិទ្ទេសោ, តេន កាលិកានិ នាម ចត្តារិ ឯវ ហោន្តិ, ន តីណិ ន បញ្ចាតិ ទស្សេតិ, ឥទំ មាតិកាបទស្ស អត្ថវិវរណំ. តត្ថ ឧទ្ទេសេ យំ មាតិកាយំ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. គន្ថារម្ភកថា) ‘‘កាលិកានិបិ ចត្តារី’’តិ ឯវំ វុត្តំ, ឯត្ថ ឯតស្មិំ មាតិកាបទេ ចត្តារិ កាលិកានិ វេទិតព្ពានីតិ យោជនា. កតមានិ តានីតិ អាហ ‘‘យាវកាលិក’’ន្តិអាទិ. យាវកាលិកំ…បេ… យាវជីវិកំ ឥតិ ឥមានិ វត្ថូនិ ចត្តារិ កាលិកានិ នាមាតិ អត្ថោ.

ឥទានិ តេសំ វត្ថុញ្ច វិសេសនញ្ច នាមលាភហេតុញ្ច ទស្សេន្តោ ‘‘តត្ថ បុរេភត្ត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ តេសុ ចតូសុ កាលិកេសុ យំ កិញ្ចិ ខាទនីយំ ភោជនីយំ យាវកាលិកំ, អដ្ឋវិធបានំ យាមកាលិកំ, សប្បិអាទិបញ្ចវិធភេសជ្ជំ សត្តាហកាលិកំ, សព្ពម្បិ បដិគ្គហិតំ យាវជីវិកំ ឥតិ វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. យំ កិញ្ចិ ខាទនីយភោជនីយន្តិ ឯត្ថ អតិព្យាបិតំ បរិហរិតុំ វិសេសនមាហ ‘‘បុរេភត្ត’’ន្ត្យាទិ. បុរេភត្តំ បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពមេវ យាវកាលិកំ, ន អញ្ញំ ខាទនីយំ ភោជនីយន្ត្យត្ថោ. យាវ…បេ… បរិភុញ្ជិតព្ពតោតិ នាមលាភហេតុំ, ឯតេន យាវ កាលោ អស្សាតិ យាវកាលិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. អដ្ឋវិធំ បានន្តិ ឯត្ថ អព្យាបិតំ បរិហរិតុមាហ ‘‘សទ្ធិំ អនុលោមបានេហី’’តិ. យាវ…បេ… តព្ពតោតិ នាមលាភហេតុំ, ឯតេន យាមោ កាលោ អស្សាតិ យាមកាលិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. សត្តាហំ និធេតព្ពតោតិ នាមលាភហេតុំ, ឯតេន សត្តាហោ កាលោ អស្សាតិ សត្តាហកាលិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. សព្ពម្បិ បដិគ្គហិតន្តិ ឯត្ថ អតិព្យាបិតំ បរិហរិតុំ ‘‘ឋបេត្វា ឧទក’’ន្ត្យាហ. យាវ…បេ… បរិភុញ្ជិតព្ពតោតិ នាមលាភហេតុំ, តេន យាវជីវំ កាលោ អស្សាតិ យាវជីវិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

ឯត្ថាហ – ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អទិន្នំ មុខទ្វារំ អាហារំ អាហរេយ្យ អញ្ញត្រ ឧទកទន្តបោនា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២៦៥) វចនតោ ននុ ឧទកំ អប្បដិគ្គហិតព្ពំ, អថ កស្មា ‘‘ឋបេត្វា ឧទកំ អវសេសំ សព្ពម្បិ បដិគ្គហិត’’ន្តិ វុត្តន្តិ? សច្ចំ, បរិសុទ្ធឧទកំ អប្បដិគ្គហិតព្ពំ, កទ្ទមាទិសហិតំ បន បដិគ្គហេតព្ពំ ហោតិ, តស្មា បដិគ្គហិតេសុ អន្តោគធភាវតោ ‘‘ឋបេត្វា ឧទក’’ន្តិ វុត្តន្តិ. ឯវមបិ ‘‘សព្ពម្បិ បដិគ្គហិត’’ន្តិ ឥមិនាវ សិទ្ធំ បដិគ្គហេតព្ពស្ស ឧទកស្សបិ គហណតោតិ? សច្ចំ, តថាបិ ឧទកភាវេន សាមញ្ញតោ ‘‘សព្ពម្បិ បដិគ្គហិត’’ន្តិ ឯត្តកេ វុត្តេ ឯកច្ចស្ស ឧទកស្ស បដិគ្គហេតព្ពភាវតោ ឧទកម្បិ យាវជីវិកំ នាមាតិ ញាយេយ្យ, ន បន ឧទកំ យាវជីវិកំ សុទ្ធស្ស បដិគ្គហេតព្ពាភាវតោ, តស្មា ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ឯកច្ចស្ស ឧទកស្ស បដិគ្គហេតព្ពភាវេ សតិបិ សុទ្ធស្ស អប្បដិគ្គហិតព្ពត្តា តំ ឧទកំ ឋបេត្វា សព្ពម្បិ បដិគ្គហិតំ យាវជីវិកន្តិ វុច្ចតីតិ.

៩០. មូលកមូលាទីនិ ឧបទេសតោយេវ វេទិតព្ពានិ, តានិ បរិយាយតោ វុច្ចមានានិបិ ន សក្កា វិញ្ញាតុំ. បរិយាយន្តរេន ហិ វុច្ចមានេ តំ តំ នាមំ អជានន្តានំ សម្មោហោយេវ សិយា, តស្មា តត្ថ ន កិញ្ចិ វក្ខាម. ខាទនីយេ ខាទនីយត្ថន្តិ បូវាទិខាទនីយេ វិជ្ជមានំ ខាទនីយកិច្ចំ ខាទនីយេហិ កាតព្ពំ ជិឃច្ឆាហរណសង្ខាតំ អត្ថំ បយោជនំ នេវ ផរន្តិ ន និប្ផាទេន្តិ. ឯកស្មិំ ទេសេ អាហារកិច្ចំ សាធេន្តំ វា អសាធេន្តំ វា អបរស្មិំ ទេសេ ឧដ្ឋិតភូមិរសាទិភេទេន អាហារជិឃច្ឆាហរណកិច្ចំ អសាធេន្តម្បិ វា សម្ភវេយ្យាតិ អាហ ‘‘តេសុ តេសុ ជនបទេសូ’’តិអាទិ. កេចិ បន ‘‘ឯកស្មិំ ជនបទេ អាហារកិច្ចំ សាធេន្តំ សេសជនបទេសុបិ វិកាលេ ន កប្បតិ ឯវាតិ ទស្សនត្ថំ ឥទំ វុត្ត’’ន្តិបិ វទន្តិ. បកតិអាហារវសេនាតិ អញ្ញេហិ យាវកាលិកេហិ អយោជិតំ អត្តនោ បកតិយាវ អាហារកិច្ចករណវសេន. សម្មោហោយេវ ហោតីតិ អនេកត្ថានំ នាមានំ អប្បសិទ្ធានញ្ច សម្ភវតោ សម្មោហោ ឯវ សិយា. តេនេវេត្ថ មយម្បិ មូលកមូលាទីនំ បរិយាយន្តរទស្សនេ អាទរំ ន ករិម្ហ ឧបទេសតោវ គហេតព្ពតោ.

យន្តិ វដ្ដកន្ទំ.

មុឡាលន្តិ ថូលតរុណមូលមេវ.

រុក្ខវល្លិអាទីនន្តិ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ សម្បិណ្ឌេត្វា វុត្តំ.

អន្តោបថវីគតោតិ សាលកល្យាណិក្ខន្ធំ សន្ធាយ វុត្តំ.

សព្ពកប្បិយានីតិ មូលតចបត្តាទីនំ វសេន សព្ពសោ កប្បិយានិ, តេសម្បិ នាមវសេន ន សក្កា បរិយន្តំ ទស្សេតុន្តិ សម្ពន្ធោ.

អច្ឆិវាទីនំ អបរិបក្កានេវ ផលានិ យាវជីវិកានីតិ ទស្សេតុំ ‘‘អបរិបក្កានី’’តិ វុត្តំ.

ហរីតកាទីនំ អដ្ឋីនីតិ ឯត្ថ មិញ្ជំ បដិច្ឆាទេត្វា ឋិតានិ កបាលានិ យាវជីវិកានីតិ អាចរិយា. មិញ្ជម្បិ យាវជីវិកន្តិ ឯកេ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. បាចិត្តិយ ២.២៤៨-២៤៩) បន ‘‘ហរីតកាទីនំ អដ្ឋីនីតិ ឯត្ថ ‘មិញ្ជំ យាវកាលិក’ន្តិ កេចិ វទន្តិ, តំ ន យុត្តំ អដ្ឋកថាយំ អវុត្តត្តា’’តិ វុត្តំ.

ហិង្គូតិ ហិង្គុរុក្ខតោ បគ្ឃរិតនិយ្យាសោ. ហិង្គុជតុអាទយោបិ ហិង្គុវិកតិយោ ឯវ. តត្ថ ហិង្គុជតុ នាម ហិង្គុរុក្ខស្ស ទណ្ឌបត្តានិ បចិត្វា កតនិយ្យាសោ. ហិង្គុសិបាដិកំ នាម ហិង្គុបត្តានិ បចិត្វា កតនិយ្យាសោ. ‘‘អញ្ញេន មិស្សេត្វា កតោ’’តិបិ វទន្តិ. តកន្តិ អគ្គកោដិយា និក្ខន្តសិលេសោ. តកបត្តីតិ បត្តតោ និក្ខន្តសិលេសោ. តកបណ្ណីតិ បលាសេ ភជ្ជិត្វា កតសិលេសោ. ‘‘ទណ្ឌតោ និក្ខន្តសិលេសោ’’តិបិ វទន្តិ.

៩១. យាមកាលិកេសុ បនាតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ បាឡិយំ ខាទនីយភោជនីយបទេហិ យាវកាលិកមេវ សង្គហិតំ, ន យាមកាលិកំ, តថាបិ ‘‘អនាបត្តិ យាមកាលិកំ យាមេ និទហិត្វា ភុញ្ជតី’’តិ ឥធ ចេវ ‘‘យាមកាលិកេន ភិក្ខវេ សត្តាហកាលិកំ…បេ… យាវជីវិកំ តទហុបដិគ្គហិតំ យាមេ កប្បតិ, យាមាតិក្កន្តេ ន កប្បតី’’តិ អញ្ញត្ថ (មហាវ. ៣០៥) ច វុត្តត្តា ‘‘យាមកាលិក’’ន្តិវចនសាមត្ថិយតោ ច ភគវតោ អធិប្បាយញ្ញូហិ អដ្ឋកថាចរិយេហិ យាមកាលិកំ សន្និធិការកំ បាចិត្តិយវត្ថុមេវ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឋបេត្វា ធញ្ញផលរសន្តិ ឯត្ថ ‘‘តណ្ឌុលធោវនោទកម្បិ ធញ្ញផលរសោយេវា’’តិ វទន្តិ.

៩២. សត្តាហកាលិកេ បញ្ច ភេសជ្ជានីតិ ភេសជ្ជកិច្ចំ ករោន្តុ វា មា វា, ឯវំលទ្ធវោហារានិ បញ្ច. ‘‘គោសប្បី’’តិអាទិនា លោកេ បាកដំ ទស្សេត្វា ‘‘យេសំ មំសំ កប្បតី’’តិ ឥមិនា អញ្ញេសម្បិ រោហិតមិគាទីនំ សប្បិំ គហេត្វា ទស្សេតិ. យេសញ្ហិ ខីរំ អត្ថិ, សប្បិម្បិ តេសំ អត្ថិយេវ, តំ បន សុលភំ វា ទុល្លភំ វា អសម្មោហត្ថំ វុត្តំ. ឯវំ នវនីតម្បិ. ‘‘យេសំ មំសំ កប្បតី’’តិ ច ឥទំ និស្សគ្គិយវត្ថុទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន បន យេសំ មំសំ ន កប្បតិ, តេសំ សប្បិអាទិ ន កប្បតីតិ ទស្សនត្ថំ. មនុស្សខីរាទីនិបិ ហិ នោ ន កប្បន្តិ.

៩៣. យាវ កាលោ នាតិក្កមតិ, តាវ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ កាលោតិ ភិក្ខូនំ ភោជនកាលោ អធិប្បេតោ, សោ ច សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ឋិតមជ្ឈន្ហិកោ. ឋិតមជ្ឈន្ហិកោបិ ហិ កាលសង្គហំ គច្ឆតិ, តតោ បដ្ឋាយ បន ខាទិតុំ វា ភុញ្ជិតុំ វា ន សក្កា, សហសា បិវិតុំ សក្កា ភវេយ្យ, កុក្កុច្ចកេន បន ន កត្តព្ពំ. កាលបរិច្ឆេទជាននត្ថញ្ច កាលត្ថម្ភោ យោជេតព្ពោ. កាលន្តរេ វា ភត្តកិច្ចំ កាតព្ពំ. បដិគ្គហណេតិ គហណមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. បដិគ្គហិតមេវ ហិ តំ, សន្និហិតំ ន កប្បតីតិ បុន បដិគ្គហណកិច្ចំ នត្ថិ, តេនេវ ‘‘អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ គណ្ហន្តស្ស បដិគ្គហណេ’’តិ វុត្តំ. មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. សន្និធិការកសិក្ខាបទវណ្ណនា) បន ‘‘អជ្ឈោហរិស្សាមីតិ គណ្ហន្តស្ស គហណេ’’ឥច្ចេវ វុត្តំ.

យន្តិ យំ បត្តំ. សន្ទិស្សតីតិ យាគុយា ឧបរិ សន្ទិស្សតិ. តេលវណ្ណេ បត្តេ សតិបិ និស្នេហភាវេ អង្គុលិយា ឃំសន្តស្ស វណ្ណវសេនេវ លេខា បញ្ញាយតិ, តស្មា តត្ថ អនាបត្តីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘សា អព្ពោហារិកា’’តិ វុត្តំ. សយំ បដិគ្គហេត្វា អបរិច្ចត្តមេវ ហិ ទុតិយទិវសេ ន វដ្ដតីតិ ឯត្ថ បដិគ្គហណេ អនបេក្ខវិស្សជ្ជនេន, អនុបសម្បន្នស្ស និរបេក្ខទានេន វា វិជហិតបដិគ្គហណំ បរិច្ចត្តមេវ ហោតីតិ ‘‘អបរិច្ចត្ត’’ន្តិ ឥមិនា ឧភយថាបិ អវិជហិតបដិគ្គហណមេវ វុត្តំ, តស្មា យំ បរស្ស បរិច្ចជិត្វា អទិន្នម្បិ សចេ បដិគ្គហណេ និរបេក្ខវិស្សជ្ជនេន វិជហិតបដិគ្គហណំ ហោតិ, តម្បិ ទុតិយទិវសេ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. យទិ ឯវំ ‘‘បត្តោ ទុទ្ធោតោ ហោតី’’តិអាទីសុ កស្មា អាបត្តិ វុត្តាតិ? ‘‘បដិគ្គហណំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ សយំ វា អញ្ញេន វា តុច្ឆំ កត្វា ន សម្មា ធោវិត្វា និដ្ឋាបិតេ បត្តេ លគ្គម្បិ អវិជហិតបដិគ្គហណមេវ ហោតីតិ តត្ថ អាបត្តី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘សាមណេរានំ បរិច្ចជន្តីតិ ឥមស្មិំ អធិការេ ឋត្វា ‘អបរិច្ចត្តមេវា’តិ វុត្តត្តា អនុបសម្បន្នស្ស បរិច្ចត្តមេវ វដ្ដតិ, អបរិច្ចត្តំ ន វដ្ដតីតិ អាបន្នំ, តស្មា និរាលយភាវេន បដិគ្គហណេ វិជហិតេបិ អនុបសម្បន្នស្ស អបរិច្ចត្តំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. តំ យុត្តំ វិយ ន ទិស្សតិ. យទគ្គេន ហិ បដិគ្គហណំ វិជហតិ, តទគ្គេន សន្និធិម្បិ ន ករោតិ វិជហិតបដិគ្គហណស្ស អប្បដិគ្គហិតសទិសត្តា. បដិគ្គហេត្វា និទហិតេយេវ ច សន្និធិបច្ចយា អាបត្តិ វុត្តា.

វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. បាចិត្តិយ ២.២៥២-២៥៣) បន ‘‘អបរិច្ចត្តមេវាតិ និរបេក្ខតាយ អនុបសម្បន្នស្ស អទិន្នំ អបរិច្ចត្តញ្ច យាវកាលិកាទិវត្ថុមេវ សន្ធាយ វទតិ, ន បន តគ្គតបដិគ្គហណំ. ន ហិ វត្ថុំ អបរិច្ចជិត្វា តត្ថគតបដិគ្គហណំ បរិច្ចជិតុំ សក្កា, ន ច តាទិសំ វចនំ អត្ថិ, យទិ ភវេយ្យ, ‘សចេ បត្តោ ទុទ្ធោតោ ហោតិ…បេ… ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយ’ន្តិ វចនំ វិរុជ្ឈេយ្យ. ន ហិ ធោវនេន អាមិសំ អបនេតុំ វាយមន្តស្ស បដិគ្គហណេ អបេក្ខា វត្តតិ. យេន បុនទិវសេ ភុញ្ជតោ បាចិត្តិយំ ជនេយ្យ, បត្តេ បន វត្តមានា អបេក្ខា តគ្គតិកេ អាមិសេបិ វត្តតិ ឯវ នាមាតិ អាមិសេ អនបេក្ខតា ឯត្ថ ន លព្ភតិ, តតោ អាមិសេ អវិជហិតបដិគ្គហណំ បុនទិវសេ បាចិត្តិយំ ជនេតីតិ ឥទំ វុត្តំ. អថ មតំ ‘យទគ្គេនេត្ថ អាមិសានបេក្ខតា ន លព្ភតិ, តទគ្គេន បដិគ្គហណានបេក្ខតាបិ ន លព្ភតី’តិ. តថា សតិ យត្ថ អាមិសាបេក្ខា អត្ថិ, តត្ថ បដិគ្គហណាបេក្ខាបិ ន វិគច្ឆតីតិ អាបន្នំ, ឯវញ្ច បដិគ្គហណេ អនបេក្ខវិស្សជ្ជនំ វិសុំ ន វត្តព្ពំ សិយា, អដ្ឋកថាយញ្ចេតម្បិ បដិគ្គហណវិជហនំ ការណត្តេន អភិមតំ សិយា. ឥទំ សុដ្ឋុតរំ កត្វា វិសុំ វត្តព្ពំ ចីវរាបេក្ខាយ វត្តមានាយបិ បច្ចុទ្ធារេន អធិដ្ឋានវិជហនំ វិយ. ឯតស្មិញ្ច ឧបាយេ សតិ គណ្ឋិកាហតបត្តេសុ អវដ្ដនតា នាម ន សិយាតិ វុត្តោវាយមត្ថោ, តស្មា យំ វុត្តំ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.២៥២-២៥៣) ‘យំ បរស្ស បរិច្ចជិត្វា អទិន្នម្បិ សចេ បដិគ្គហណេ និរបេក្ខវិស្សជ្ជនេន វិជហិតបដិគ្គហណំ ហោតិ, តម្បិ ទុតិយទិវសេ វដ្ដតី’តិអាទិ, តំ ន សារតោ បច្ចេតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

បាឡិយំ (បាចិ. ២៥៥) ‘‘សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិអាទិនា សន្និហិតេសុ សត្តាហកាលិកយាវជីវិកេសុ បុរេភត្តម្បិ អាហារត្ថាយ អជ្ឈោហរណេបិ ទុក្កដស្ស វុត្តត្តា យាមកាលិកេបិ អជ្ឈោហារេ វិសុំ ទុក្កដេន ភវិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘អាហារត្ថាយ អជ្ឈោហរតោ ទុក្កដេន សទ្ធិំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ. បកតិអាមិសេតិ ឱទនាទិកប្បិយាមិសេ. ទ្វេតិ បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតំ យាមកាលិកំ បុរេភត្តំ សាមិសេន មុខេន ភុញ្ជតោ សន្និធិបច្ចយា ឯកំ, យាវកាលិកសំសដ្ឋតាយ យាវកាលិកត្តភជនេន អនតិរិត្តបច្ចយា ឯកន្តិ ទ្វេ បាចិត្តិយានិ. វិកប្បទ្វយេតិ សាមិសនិរាមិសបក្ខទ្វយេ. ថុល្លច្ចយំ ទុក្កដញ្ច វឌ្ឍតីតិ មនុស្សមំសេ ថុល្លច្ចយំ, សេសអកប្បិយមំសេ ទុក្កដំ វឌ្ឍតិ.

បដិគ្គហណបច្ចយា តាវ ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ សន្និហិតត្តា បុរេភត្តម្បិ ទុក្កដមេវ. សតិ បច្ចយេ បន សន្និហិតម្បិ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកញ្ច ភេសជ្ជត្ថាយ គណ្ហន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស ច អនាបត្តិយេវ.

៩៤. ឧគ្គហិតកំ កត្វា និក្ខិត្តន្តិ អបដិគ្គហិតំ សយមេវ គហេត្វា និក្ខិត្តំ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៦២២) ‘‘ឧគ្គហិតកន្តិ បរិភោគត្ថាយ សយំ គហិត’’ន្តិ វុត្តំ. សយំ ករោតីតិ បចិត្វា ករោតិ. បុរេភត្តន្តិ តទហុបុរេភត្តមេវ វដ្ដតិ សវត្ថុកបដិគ្គហិតត្តា. សយំកតន្តិ នវនីតំ បចិត្វា កតំ. និរាមិសមេវាតិ តទហុបុរេភត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ.

៩៥. អជ្ជ សយំកតំ និរាមិសមេវ ភុញ្ជន្តស្ស កស្មា សាមំបាកោ ន ហោតីតិ អាហ ‘‘នវនីតំ តាបេន្តស្សា’’តិអាទិ. បច្ឆាភត្តំ បដិគ្គហិតកេហីតិ ខីរទធីនិ សន្ធាយ វុត្តំ. ឧគ្គហិតកេហិ កតំ អព្ភញ្ជនាទីសុ ឧបនេតព្ពន្តិ យោជនា. ឧភយេសម្បីតិ បច្ឆាភត្តំ បដិគ្គហិតខីរទធីហិ ច បុរេភត្តំ ឧគ្គហិតកេហិ ច កតានំ. ឯស នយោតិ និស្សគ្គិយំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. អកប្បិយមំសសប្បិម្ហីតិ ហត្ថិអាទីនំ សប្បិម្ហិ. ការណបតិរូបកំ វត្វាតិ ‘‘សជាតិកានំ សប្បិភាវតោ’’តិ ការណបតិរូបកំ វត្វា. សប្បិនយេន វេទិតព្ពន្តិ និរាមិសមេវ សត្តាហំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ. ឯត្ថាតិ នវនីតេ. ធោតំ វដ្ដតីតិ អធោតញ្ចេ, សវត្ថុកបដិគ្គហិតំ ហោតិ, តស្មា ធោតំ បដិគ្គហេត្វា សត្តាហំ និក្ខិបិតុំ វដ្ដតីតិ ថេរានំ អធិប្បាយោ.

មហាសីវត្ថេរស្ស បន វត្ថុនោ វិយោជិតត្តា ទធិគុឡិកាទីហិ យុត្តតាមត្តេន សវត្ថុកបដិគ្គហិតំ នាម ន ហោតិ, តស្មា តក្កតោ ឧទ្ធដមត្តមេវ បដិគ្គហេត្វា ធោវិត្វា, បចិត្វា វា និរាមិសមេវ កត្វា ភុញ្ជិំសូតិ អធិប្បាយោ, ន បន ទធិគុឡិកាទីហិ សហ វិកាលេ ភុញ្ជិំសូតិ. តេនាហ ‘‘តស្មា នវនីតំ បរិភុញ្ជន្តេន…បេ… សវត្ថុកបដិគ្គហំ នាម ន ហោតី’’តិ. តត្ថ អធោតំ បដិគ្គហេត្វាបិ តំ នវនីតំ បរិភុញ្ជន្តេន ទធិអាទីនិ អបនេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ អត្ថោ. កេចិ បន ‘‘តក្កតោ ឧទ្ធដមត្តមេវ ខាទិំសូ’’តិ វចនស្ស អធិប្បាយំ អជានន្តា ‘‘តក្កតោ ឧទ្ធដមត្តំ អធោតម្បិ ទធិគុឡិកាទិសហិតំ វិកាលេ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. ន ហិ ទធិគុឡិកាទិអាមិសេន សំសដ្ឋរសំ នវនីតំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ សក្កា វត្តុំ. នវនីតំ បរិភុញ្ជន្តេនាតិ អធោវិត្វា បដិគ្គហិតនវនីតំ បរិភុញ្ជន្តេន. ទធិ ឯវ ទធិគតំ យថា ‘‘គូថគតំ មុត្តគត’’ន្តិ (ម. និ. ២.១១៩; អ. និ. ៩.១១). ‘‘ខយំ គមិស្សតី’’តិ វចនតោ ខីរំ បក្ខិបិត្វា បក្កសប្បិអាទិបិ វិកាលេ កប្បតីតិ វេទិតព្ពំ. ខយំ គមិស្សតីតិ និរាមិសំ ហោតិ, តស្មា វិកាលេបិ វដ្ដតីតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតាតិ នវនីតេ លគ្គមត្តេន វិសុំ ទធិអាទិវោហារំ អលទ្ធេន អប្បមត្តេន ទធិអាទិនាតិ អត្ថោ, ឯតេន វិសុំ បដិគ្គហិតទធិអាទីហិ សហ បក្កំ សវត្ថុកបដិគ្គហិតសង្ខមេវ គច្ឆតីតិ ទស្សេតិ. តស្មិម្បីតិ និរាមិសភូតេបិ. កុក្កុច្ចកានំ បន អយំ អធិប្បាយោ – បដិគ្គហណេ តាវ ទធិអាទីហិ អសម្ភិន្នរសត្តា ភត្តេន សហិតគុឡបិណ្ឌាទិ វិយ សវត្ថុកបដិគ្គហិតំ នាម ហោតិ. តំ បន បចន្តេន ធោវិត្វាវ បចិតព្ពំ. ឥតរថា បចនក្ខណេ បច្ចមានទធិគុឡិកាទីហិ សម្ភិន្នរសតាយ សាមំបក្កំ ជាតំ, តេសុ ខីណេសុបិ សាមំបក្កមេវ ហោតិ, តស្មា និរាមិសមេវ បចិតព្ពន្តិ. តេនេវ ‘‘អាមិសេន សទ្ធិំ បក្កត្តា’’តិ ការណំ វុត្តំ.

ឯត្ថ ចាយំ វិចារណា – សវត្ថុកបដិគ្គហិតត្តាភាវេ អាមិសេន សហ ភិក្ខុនា បក្កស្ស សយំបាកទោសោ វា បរិសង្កីយតិ, យាវកាលិកតា វា. តត្ថ ន តាវ សយំបាកទោសោ ឯត្ថ សម្ភវតិ សត្តាហកាលិកត្តា. យញ្ហិ តត្ថ ទធិអាទិ អាមិសគតំ, តំ បរិក្ខីណន្តិ. អថ បដិគ្គហិតទធិគុឡិកាទិនា សហ អត្តនា បក្កត្តា សវត្ថុកបក្កំ វិយ ភវេយ្យាតិ បរិសង្កីយតិ, តទា ‘‘អាមិសេន សហ បដិគ្គហិតត្តា’’តិ ការណំ វត្តព្ពំ, ន បន ‘‘បក្កត្តា’’តិ, តថា ច ឧបឌ្ឍត្ថេរានំ មតមេវ អង្គីកតំ សិយា. តត្ថ ច សាមណេរាទីហិ បក្កម្បិ យាវកាលិកមេវ សិយា បដិគ្គហិតខីរាទិំ បចិត្វា អនុបសម្បន្នេហិ កតសប្បិអាទិ វិយ, ន ច តំ យុត្តំ ភិក្ខាចារេន លទ្ធនវនីតាទីនំ តក្កាទិអាមិសសំសដ្ឋសម្ភវេន អបរិភុញ្ជិតព្ពត្តាប្បសង្គតោ. ន ហិ គហដ្ឋា ធោវិត្វា, សោធេត្វា វា បត្តេ អាកិរន្តីតិ និយមោ អត្ថិ.

អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘យថា តត្ថ បតិតតណ្ឌុលកណាទយោ ន បច្ចន្តិ, ឯវំ…បេ… បុន បចិត្វា ទេតិ, បុរិមនយេនេវ សត្តាហំ វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា វចនេនបេតំ វិរុជ្ឈតិ, តស្មា ឥធ កុក្កុច្ចកានំ កុក្កុច្ចុប្បត្តិយា និមិត្តមេវ ន ទិស្សតិ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ ‘‘លជ្ជី សាមណេរោ យថា តត្ថ តណ្ឌុលកណាទយោ ន បច្ចន្តិ, ឯវំ អគ្គិម្ហិ វិលីយាបេត្វា…បេ… ទេតី’’តិ វចនស្សាបិ និមិត្តំ ន ទិស្សតិ. យទិ ហិ ឯតំ យាវកាលិកសំសគ្គបរិហារាយ វុត្តំ សិយា. អត្តនាបិ តថា កាតព្ពំ ភវេយ្យ. គហដ្ឋេហិ ទិន្នសប្បិអាទីសុ ច អាមិសសំសគ្គសង្កា ន វិគច្ឆេយ្យ. ន ហិ គហដ្ឋា ឯវំ វិលីយាបេត្វា បរិស្សាវេត្វា កណតណ្ឌុលាទិំ អបនេត្វា បុន បចន្តិ. អបិច ភេសជ្ជេហិ សទ្ធិំ ខីរាទិំ បក្ខិបិត្វា យថា ខីរាទិ ខយំ គច្ឆតិ, ឯវំ បរេហិ បក្កភេសជ្ជតេលាទិបិ យាវកាលិកមេវ សិយា, ន ច តម្បិ យុត្តំ ទធិអាទិខយករណត្ថំ ‘‘បុន បចិត្វា ទេតី’’តិ វុត្តត្តា, តស្មា មហាសីវត្ថេរវាទេ កុក្កុច្ចំ អកត្វា អធោតម្បិ នវនីតំ តទហុបិ បុនទិវសាទីសុបិ បចិតុំ, តណ្ឌុលាទិមិស្សំ សប្បិអាទិំ អត្តនាបិ អគ្គិម្ហិ វិលីយាបេត្វា បុន តក្កាទិខយត្ថំ បចិតុញ្ច វដ្ដតិ.

តត្ថ វិជ្ជមានស្សាបិ បច្ចមានក្ខណេ សម្ភិន្នរសស្ស យាវកាលិកស្ស អព្ពោហារិកត្តេន សវត្ថុកបដិគ្គហិតបុរេបដិគ្គហិតកានម្បិ អព្ពោហារិកតោតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពន្តិ. តេនេវ ‘‘ឯត្តាវតា ហិ សវត្ថុកបដិគ្គហិតំ នាម ន ហោតី’’តិ វុត្តំ. វិសុំ បដិគ្គហិតេន បន ខីរាទិនា អាមិសេន នវនីតាទិំ មិស្សេត្វា ភិក្ខុនា វា អញ្ញេហិ វា បក្កតេលាទិភេសជ្ជំ សវត្ថុកបដិគ្គហិតសង្ខមេវ គច្ឆតិ តត្ថ បវិដ្ឋយាវកាលិកស្ស អព្ពោហារិកត្តាភាវា. យំ បន បុរេបដិគ្គហិតភេសជ្ជេហិ សទ្ធិំ អប្បដិគ្គហិតំ ខីរាទិំ បក្ខិបិត្វា បក្កតេលាទិកំ អនុបសម្បន្នេហេវ បក្កម្បិ សវត្ថុកបដិគ្គហិតម្បិ សន្និធិបិ ន ហោតិ តត្ថ បក្ខិត្តខីរាទិមិស្សាបិ តស្មិំ ខណេ សម្ភិន្នរសតាយ បុរេបដិគ្គហិតត្តាបត្តិតោ, សចេ បន អប្បដិគ្គហិតេហេវ, អញ្ញេហិ វា បក្កតេលាទីសុបិ អាមិសរសោ បញ្ញាយតិ, តំ យាវកាលិកំវ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. អយំ កថាមគ្គោ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៦២២) អាគតោ. សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៦២២) បន ‘‘កុក្កុច្ចាយន្តិ កុក្កុច្ចកាតិ ឥមិនា អត្តនោបិ តត្ថ កុក្កុច្ចសព្ភាវម្បិ ទីបេតិ. តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. ភេសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘និព្ពដ្ដិតសប្បិ វា នវនីតំ វា បចិតុំ វដ្ដតី’តិ វុត្ត’’ន្តិ ឯត្តកមេវ អាគតោ.

ឧគ្គហេត្វាតិ សយមេវ គហេត្វា. តានិ បដិគ្គហេត្វាតិ តានិ ខីរទធីនិ បដិគ្គហេត្វា. គហិតន្តិ តណ្ឌុលាទិវិគមត្ថំ បុន បចិត្វា គហិតន្តិ អត្ថោ. បដិគ្គហេត្វា ច ឋបិតភេសជ្ជេហីតិ អតិរេកសត្តាហបដិគ្គហិតេហិ យាវជីវិកភេសជ្ជេហិ, ឯតេន តេហិ យុត្តម្បិ សប្បិអាទិ អតិរេកសត្តាហបដិគ្គហិតំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. វទ្ទលិសមយេតិ វស្សកាលសមយេ, អនាតបកាលេតិ អត្ថោ. វុត្តនយេន យថា តណ្ឌុលាទីនិ ន បច្ចន្តិ, តថា លជ្ជីយេវ សម្បាទេត្វា ទេតីតិ លជ្ជិសាមណេរគ្គហណំ. អបិច អលជ្ជិនា អជ្ឈោហរិតព្ពំ យំ កិញ្ចិ អភិសង្ខរាបេតុំ ន វដ្ដតិ, តស្មាបិ ឯវមាហ.

៩៦. តិលេ បដិគ្គហេត្វា កតតេលន្តិ អត្តនា ភជ្ជាទីនិ អកត្វា កតតេលំ. តេនេវ ‘‘សាមិសម្បិ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. និព្ពដ្ដីតត្តាតិ យាវកាលិកតោ វិវេចិតត្តា, ឯតេន ឯលាអភាវតោ យាវកាលិកត្តាភាវំ, ភិក្ខុនោ សវត្ថុកបដិគ្គហណេន យាវកាលិកត្តុបគមនញ្ច ទស្សេតិ. ឧភយម្បីតិ អត្តនា អញ្ញេហិ ច កតំ.

យាវ អរុណុគ្គមនា តិដ្ឋតិ, និស្សគ្គិយន្តិ សត្តមេ ទិវសេ កតតេលំ សចេ យាវ អរុណុគ្គមនា តិដ្ឋតិ, និស្សគ្គិយំ.

អច្ឆវសន្តិ ទុក្កដវត្ថុនោ វសាយ អនុញ្ញាតត្តា តំសទិសានំ ទុក្កដវត្ថូនំយេវ អកប្បិយមំសសត្តានំ វសា អនុញ្ញាតា, ន ថុល្លច្ចយវត្ថុ មនុស្សានំ វសាតិ អាហ ‘‘ឋបេត្វា មនុស្សវស’’ន្តិ. សំសដ្ឋន្តិ បរិស្សាវិតំ. តិណ្ណំ ទុក្កដានន្តិ អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ តីណិ ទុក្កដានិ សន្ធាយ វុត្តំ. កិញ្ចាបិ បរិភោគត្ថាយ វិកាលេ បដិគ្គហណបចនបរិស្សាវនាទីសុ បុព្ពបយោគេសុ បាឡិយំ, អដ្ឋកថាយញ្ច អាបត្តិ ន វុត្តា, តថាបិ ឯត្ថ អាបត្តិយា ឯវ ភវិតព្ពំ បដិក្ខិត្តស្ស ករណតោ អាហារត្ថាយ វិកាលេ យាមកាលិកាទីនំ បដិគ្គហណេ វិយ. ‘‘កាលេ បដិគ្គហិតំ វិកាលេ អនុបសម្បន្នេនាបិ និបក្កំ សំសដ្ឋញ្ច បរិភុញ្ជន្តស្ស ទ្វេបិ ទុក្កដានិ ហោន្តិយេវា’’តិ វទន្តិ.

យស្មា ខីរាទីនិ បក្ខិបិត្វា បក្កភេសជ្ជតេលេ កសដំ អាមិសគតិកំ, តេន សហ តេលំ បដិគ្គហេតុំ, បចិតុំ វា ភិក្ខុនោ ន វដ្ដតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘បក្កតេលកសដេ វិយ កុក្កុច្ចាយតី’’តិ. ‘‘សចេ វសាយ សហ បក្កត្តា ន វដ្ដតិ, ឥទំ កស្មា វដ្ដតី’’តិ បុច្ឆន្តា ‘‘ភន្តេ…បេ… វដ្ដតី’’តិ អាហំសុ, ថេរោ អតិកុក្កុច្ចកតាយ ‘‘ឯតម្បិ អាវុសោ ន វដ្ដតី’’តិ អាហ, រោគនិគ្គហត្ថាយ ឯវ វសាយ អនុញ្ញាតត្តំ សល្លក្ខេត្វា បច្ឆា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិ.

៩៧. ‘‘មធុករីហិ មធុមក្ខិកាហីតិ ឥទំ ខុទ្ទកភមរានំ ទ្វិន្នំ ឯវ វិសេសន’’ន្តិ កេចិ វទន្តិ. អញ្ញេ បន ‘‘ទណ្ឌកេសុ មធុការិកា មធុករិមក្ខិកា នាម, តាហិ សហ តិស្សោ មធុមក្ខិកជាតិយោ’’តិ វទន្តិ. ភមរមក្ខិកាតិ មហាបដលការិកា. សិលេសសទិសន្តិ សុក្ខតាយ វា បក្កតាយ វា ឃនីភូតំ. ឥតរន្តិ តនុកមធុ. មធុបដលន្តិ មធុរហិតំ កេវលំ មធុបដលំ. ‘‘សចេ មធុសហិតំ បដលំ បដិគ្គហេត្វា និក្ខិបន្តិ. បដលស្ស ភាជនដ្ឋានិយត្តា មធុនោ វសេន សត្តាហាតិក្កមេ និស្សគ្គិយំ ហោតី’’តិ វទន្តិ, ‘‘មធុមក្ខិតំ បន មធុគតិកមេវា’’តិ ឥមិនា តំ សមេតិ.

៩៨. ‘‘ផាណិតំ នាម ឧច្ឆុម្ហា និព្ពត្ត’’ន្តិ បាឡិយំ (បាចិ. ២៦០) អវិសេសេន វុត្តត្តា, អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘ឧច្ឆុរសំ ឧបាទាយ…បេ… អវត្ថុកា ឧច្ឆុវិកតិ ‘ផាណិត’ន្តិ វេទិតព្ពា’’តិ វចនតោ ឧច្ឆុរសោបិ និក្កសដោ សត្តាហកាលិកោតិ វេទិតព្ពំ. កេនចិ បន ‘‘មធុម្ហិ ចត្តារោ កាលិកា យថាសម្ភវំ យោជេតព្ពា, ឧច្ឆុម្ហិ ចា’’តិ វត្វា ‘‘សមក្ខិកណ្ឌំ សេលកំ មធុ យាវកាលិកំ, អនេលកំ ឧទកសម្ភិន្នំ យាមកាលិកំ, អសម្ភិន្នំ សត្តាហកាលិកំ, មធុសិត្ថំ បរិសុទ្ធំ យាវជីវិកំ, តថា ឧច្ឆុរសោ សកសដោ យាវកាលិកោ, និក្កសដោ ឧទកសម្ភិន្នោ យាមកាលិកោ, អសម្ភិន្នោ សត្តាហកាលិកោ, សុទ្ធកសដំ យាវជីវិក’’ន្តិ ច វត្វា ឧត្តរិបិ ពហុធា បបញ្ចិតំ. តត្ថ ‘‘ឧទកសម្ភិន្នំ មធុ វា ឧច្ឆុរសោ វា សកសដោ យាវកាលិកោ, និក្កសដោ ឧទកសម្ភិន្នោ យាមកាលិកោ’’តិ ឥទំ នេវ បាឡិយំ, ន អដ្ឋកថាយំ ទិស្សតិ, ‘‘យាវកាលិកំ សមានំ គរុតរម្បិ មុទ្ទិកាជាតិរសំ អត្តនា សំសដ្ឋំ លហុកំ យាមកាលិកភាវំ ឧបនេន្តំ ឧទកំ លហុតរំ សត្តាហកាលិកំ អត្តនា សំសដ្ឋំ គរុតរំ យាមកាលិកភាវំ ឧបនេតី’’តិ ឯត្ថ ការណំ សោយេវ បុច្ឆិតព្ពោ. សព្ពត្ថ បាឡិយំ អដ្ឋកថាយញ្ច ឧទកសម្ភិន្នេន គរុតរស្សាបិ លហុភាវោបគមនំយេវ ទស្សិតំ. បាឡិយម្បិ (មហាវ. ២៨៤) ហិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស គុឡំ, អគិលានស្ស គុឡោទក’’ន្តិ វទន្តេន អគិលានេន បរិភុញ្ជិតុំ អយុត្តោបិ គុឡោ ឧទកសម្ភិន្នោ អគិលានស្សបិ វដ្ដតីតិ អនុញ្ញាតោ.

យម្បិ ច ‘‘ឧច្ឆុ ចេ, យាវកាលិកោ, ឧច្ឆុរសោ ចេ, យាមកាលិកោ, ផាណិតំ ចេ, សត្តាហកាលិកំ, តចោ ចេ, យាវជីវិកោ’’តិ អដ្ឋកថាវចនំ ទស្សេត្វា ‘‘ឧច្ឆុរសោ ឧទកសម្ភិន្នោ យាមកាលិកោ’’តិ អញ្ញេន កេនចិ វុត្តំ, តម្បិ តថាវិធស្ស អដ្ឋកថាវចនស្ស សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ អភាវតោ ន សារតោ បច្ចេតព្ពំ, តតោយេវ ច ‘‘ឧច្ឆុរសោ ឧទកសម្ភិន្នោបិ អសម្ភិន្នោបិ សត្តាហកាលិកោយេវា’’តិ កេចិ អាចរិយា វទន្តិ. ភេសជ្ជក្ខន្ធកេ ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ឆុរស’’ន្តិ ឯត្ថ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ អវិសេសេន វុត្តំ ‘‘ឧច្ឆុរសោ សត្តាហកាលិកោ’’តិ. សយំកតំ និរាមិសមេវ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ អបរិស្សាវិតំ បដិគ្គហិតម្បិ ករណសមយេ បរិស្សាវេត្វា, កសដំ អបនេត្វា ច អត្តនា កតន្តិ វេទិតព្ពំ, អយំ សារត្ថទីបនីបាឋោ (សារត្ថ. ដី. ២.៦២៣).

វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៦២៣) បន ឧច្ឆុរសំ ឧបាទាយាតិ និក្កសដរសស្សាបិ សត្តាហកាលិកត្តំ ទស្សេតិ ‘‘ឧច្ឆុម្ហា និព្ពត្ត’’ន្តិ បាឡិយំ សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា. យំ បន សុត្តន្តដ្ឋកថាយំ ‘‘ឧច្ឆុ ចេ, យាវកាលិកោ, ឧច្ឆុរសោ ចេ, យាមកាលិកោ, ផាណិតំ ចេ, សត្តាហកាលិកំ, តចោ ចេ, យាវជីវិកោ’’តិ វុត្តំ, តំ អម្ពផលរសាទិមិស្សតាយ យាមកាលិកត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ, អវិនយវចនត្តា តំ អប្បមាណន្តិ. តេនេវ ‘‘បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតេន អបរិស្សាវិតឧច្ឆុរសេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. និរាមិសមេវ វដ្ដតិ តត្ថ បវិដ្ឋយាវកាលិកស្ស អព្ពោហារិកត្តាតិ ឥទំ គុឡេ កតេ តត្ថ វិជ្ជមានម្បិ កសដំ បាកេន សុក្ខតាយ យាវជីវិកត្តំ ភជតីតិ វុត្តំ. តស្ស យាវកាលិកត្តេ ហិ សាមំបាកេន បុរេភត្តេបិ អនជ្ឈោហរណីយំ សិយាតិ. ‘‘សវត្ថុកបដិគ្គហិតត្តា’’តិ ឥទំ ឧច្ឆុរសេ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ហុត្វា ឋិតកសដំ សន្ធាយ វុត្តំ, តេន ច ‘‘អបរិស្សាវិតេន អប្បដិគ្គហិតេន អនុបសម្បន្នេហិ កតំ សត្តាហំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតី’’តិ វុត្តំ.

ឈាមឧច្ឆុផាណិតន្តិ អគ្គិម្ហិ ឧច្ឆុំ តាបេត្វា កតំ. កោដ្ដិតឧច្ឆុផាណិតន្តិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកំ ឆិន្ទិត្វា កោដ្ដេត្វា និប្បីឡេត្វា បក្កំ. តំ តត្ថ វិជ្ជមានម្បិ កសដំ បក្កកាលេ យាវកាលិកត្តំ វិជហតីតិ អាហ ‘‘តំ យុត្ត’’ន្តិ. សីតោទកេន កតន្តិ មធុកបុប្ផានិ សីតោទកេន មទ្ទិត្វា បរិស្សាវេត្វា បចិត្វា កតំ. ‘‘អបរិស្សាវេត្វា កត’’ន្តិ កេចិ, តត្ថ ការណំ ន ទិស្សតិ. ខីរំ បក្ខិបិត្វា កតំ មធុកផាណិតំ យាវកាលិកន្តិ ឯត្ថ ខីរំ បក្ខិបិត្វា បក្កតេលំ កស្មា វិកាលេ វដ្ដតីតិ ចេ? តេលេ បក្ខិត្តំ ខីរំ តេលមេវ ហោតិ, អញ្ញំ បន ខីរំ បក្ខិបិត្វា កតំ ខីរភាវំ គណ្ហាតីតិ ឥទមេត្ថ ការណំ. យទិ ឯវំ ខណ្ឌសក្ខរម្បិ ខីរំ បក្ខិបិត្វា ករោន្តិ, តំ កស្មា វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ខណ្ឌសក្ខរំ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ ខីរជល្លិកន្តិ ខីរផេណំ.

៩៩. ‘‘មធុកបុប្ផំ បនា’’តិអាទិ យាវកាលិករូបេន ឋិតស្សាបិ អវដ្ដនកំ មេរយពីជវត្ថុំ ទស្សេតុំ អារទ្ធំ. អាហារកិច្ចំ ករោន្តានិ ឯតានិ កស្មា ឯវំ បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ ចោទនាបរិហារាយ ភេសជ្ជោទិស្សំ ទស្សេន្តេន តប្បសង្គេន សព្ពានិបិ ឱទិស្សកានិ ឯកតោ ទស្សេតុំ ‘‘សត្តវិធញ្ហី’’តិអាទិ វុត្តំ សមន្តបាសាទិកាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣). វិនយសង្គហប្បករណេ បន តំ ន វុត្តំ, ‘‘បច្ឆាភត្តតោ បដ្ឋាយ សតិ បច្ចយេតិ វុត្តត្តា បដិគ្គហិតភេសជ្ជានិ ទុតិយទិវសតោ បដ្ឋាយ បុរេភត្តម្បិ សតិ បច្ចយេវ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, ន អាហារត្ថាយ ភេសជ្ជត្ថាយ បដិគ្គហិតត្តា’’តិ វទន្តិ. ទ្វារវាតបានកវាដេសូតិ មហាទ្វារស្ស វាតបានានញ្ច កវាដផលកេសុ. កសាវេ បក្ខិត្តានិ តានិ អត្តនោ សភាវំ បរិច្ចជន្តីតិ ‘‘កសាវេ…បេ… មក្ខេតព្ពានី’’តិ វុត្តំ, ឃុណបាណកាទិបរិហារត្ថំ មក្ខេតព្ពានីតិ អត្ថោ. អធិដ្ឋេតីតិ ‘‘ឥទានិ មយ្ហំ អជ្ឈោហរណីយំ ន ភវិស្សតិ, ពាហិរបរិភោគត្ថាយ ភវិស្សតី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេតីតិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘សប្បិញ្ច តេលញ្ច វសញ្ច មុទ្ធនិ តេលំ វា អព្ភញ្ជនំ វា’’តិអាទិ, ឯវំ បរិភោគេ អនបេក្ខតាយ បដិគ្គហណំ វិជហតីតិ អធិប្បាយោ. ឯវំ អញ្ញេសុបិ កាលិកេសុ អនជ្ឈោហរិតុកាមតាយ សុទ្ធចិត្តេន ពាហិរបរិភោគត្ថាយ និយមេបិ បដិគ្គហណំ វិជហតីតិ ឥទម្បិ វិសុំ ឯកំ បដិគ្គហណវិជហនន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

អញ្ញេន ភិក្ខុនា វត្តព្ពោតិ ឯត្ថ សុទ្ធចិត្តេន ទិន្នត្តា សយម្បិ អាហរាបេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិយេវ. ទ្វិន្នម្បិ អនាបត្តីតិ យថា អញ្ញស្ស សន្តកំ ឯកេន បដិគ្គហិតំ សត្តាហាតិក្កមេបិ និស្សគ្គិយំ ន ហោតិ បរសន្តកភាវតោ, ឯវមិទម្បិ អវិភត្តត្តា ឧភយសាធារណម្បិ វិនិព្ភោគាភាវតោ និស្សគ្គិយំ ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ. បរិភុញ្ជិតុំ បន ន វដ្ដតីតិ ភិក្ខុនា បដិគ្គហិតត្តា សត្តាហាតិក្កមេ យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុនោ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ បដិគ្គហិតសប្បិអាទីនំ បរិភោគស្ស សត្តាហេនេវ បរិច្ឆិន្នត្តា. ‘‘តានិ បដិគ្គហេត្វា សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ពានី’’តិ (បារា. ៦២៣) ហិ វុត្តំ.

‘‘អាវុសោ ឥមំ តេលំ សត្តាហមត្តំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា យេន បដិគ្គហិតំ, តេន អន្តោសត្តាហេយេវ បរស្ស វិស្សជ្ជិតភាវំ ទស្សេតិ. កស្ស អាបត្តីតិ ‘‘បឋមំ តាវ ឧភិន្នំ សាធារណត្តា អនាបត្តិ វុត្តា, ឥទានិ បន ឯកេន ឥតរស្ស វិស្សដ្ឋភាវតោ ឧភយសាធារណតា នត្ថីតិ វិភត្តសទិសំ ហុត្វា ឋិតំ, តស្មា ឯត្ថ បដិគ្គហិតស្ស សត្តាហាតិក្កមេ ឯកស្ស អាបត្តិយា ភវិតព្ព’’ន្តិ មញ្ញមានោ ‘‘កិំ បដិគ្គហណបច្ចយា បដិគ្គាហកស្ស អាបត្តិ, ឧទាហុ យស្ស សន្តកំ ជាតំ, តស្សា’’តិ បុច្ឆតិ. និស្សដ្ឋភាវតោយេវ ច ឥធ ‘‘អវិភត្តភាវតោ’’តិ ការណំ អវត្វា ‘‘យេន បរិគ្គហិតំ, តេន វិស្សជ្ជិតត្តា’’តិ វុត្តំ, ឥទញ្ច វិស្សដ្ឋាភាវតោ ឧភយសាធារណតំ បហាយ ឯកស្ស សន្តកំ ហោន្តម្បិ យេន បដិគ្គហិតំ, តតោ អញ្ញស្ស សន្តកំ ជាតំ, តស្មា បរសន្តកបដិគ្គហណេ វិយ បដិគ្គាហកស្ស បដិគ្គហណបច្ចយា នត្ថិ អាបត្តីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន បន ‘‘យេន បដិគ្គហិតំ, តេន វិស្សជ្ជិតត្តា’’តិ វចនតោ អវិស្សជ្ជិតេ សតិ អវិភត្តេបិ សត្តាហាតិក្កមេ អាបត្តីតិ ទស្សនត្ថំ អវិស្សជ្ជិតេ អវិភត្តភាវតោយេវ អនាបត្តិយា សិទ្ធត្តា. សចេ បន ឥតរោ យេន បដិគ្គហិតំ, តស្សេវ អន្តោសត្តាហេ អត្តនោ ភាគម្បិ វិស្សជ្ជេតិ, សត្តាហាតិក្កមេ សិយា អាបត្តិ យេន បដិគ្គហិតំ, តស្សេវ សន្តកភាវមាបន្នត្តា. ‘‘ឥតរស្ស អប្បដិគ្គហិតត្តា’’តិ ឥមិនា តស្ស សន្តកភាវេបិ អញ្ញេហិ បដិគ្គហិតសកសន្តកេ វិយ តេន អប្បដិគ្គហិតភាវតោ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ, ឥមំ បន អធិប្បាយំ អជានិត្វា ឥតោ អញ្ញថា គណ្ឋិបទការាទីហិ បបញ្ចិតំ, ន តំ សារតោ បច្ចេតព្ពំ, ឥទំ សារត្ថទីបនីវចនំ (សារត្ថ. ដី. ២.៦២៥).

វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៦២៥) បន – សចេ ទ្វិន្នំ…បេ… ន វដ្ដតីតិ ឯត្ថ បាឋោ គឡិតោ, ឯវំ បនេត្ថ បាឋោ វេទិតព្ពោ – សចេ ទ្វិន្នំ សន្តកំ ឯកេន បដិគ្គហិតំ អវិភត្តំ ហោតិ, សត្តាហាតិក្កមេ ទ្វិន្នម្បិ អនាបត្តិ, បរិភុញ្ជិតុំ បន ន វដ្ដតីតិ. អញ្ញថា បន សទ្ទប្បយោគោបិ ន សង្គហំ គច្ឆតិ, ‘‘គណ្ឋិបទេបិ ច អយមេវ បាឋោ ទស្សិតោ’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៦២៥) វុត្តំ. ‘‘ទ្វិន្នម្បិ អនាបត្តី’’តិ អវិភត្តត្តា វុត្តំ. ‘‘បរិភុញ្ជិតុំ បន ន វដ្ដតី’’តិ ឥទំ ‘‘សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៦២៣) វចនតោ វុត្តំ. ‘‘យេន បដិគ្គហិតំ, តេន វិស្សជ្ជិតត្តា’’តិ ឥមិនា ឧបសម្បន្នស្ស ទានម្បិ សន្ធាយ ‘‘វិស្សជ្ជេតី’’តិ ឥទំ វុត្តន្តិ ទស្សេតិ. ឧបសម្បន្នស្ស និរបេក្ខទិន្នវត្ថុម្ហិ បដិគ្គហណស្ស អវិគតត្តេបិ សកសន្តកតា វិគតាវ ហោតិ, តេន និស្សគ្គិយំ ន ហោតិ. ‘‘អត្តនាវ បដិគ្គហិតត្តំ សកសន្តកត្តញ្ចា’’តិ ឥមេហិ ទ្វីហិ ការណេហេវ និស្សគ្គិយំ ហោតិ, ន ឯកេន. អនុបសម្បន្នស្ស និរបេក្ខទានេ បន តទុភយម្បិ វិជហតិ, បរិភោគោបេត្ថ វដ្ដតិ, ន សាបេក្ខទានេ ទានលក្ខណាភាវតោ. ‘‘វិស្សជ្ជតី’’តិ ឯតស្មិញ្ច បាឡិបទេ កស្សចិ អទត្វា អនបេក្ខតាយ ឆឌ្ឌនម្បិ សង្គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘អនបេក្ខា ទត្វា’’តិ ឥទញ្ច បដិគ្គហណវិជហនវិធិទស្សនត្ថមេវ វុត្តំ. បដិគ្គហណេ ហិ វិជហិតេ បុន បដិគ្គហេត្វា បរិភោគោ សយមេវ វដ្ដិស្សតិ, តព្ពិជហនញ្ច វត្ថុនោ សកសន្តកតាបរិច្ចាគេន ហោតីតិ. ឯតេន ច វត្ថុម្ហិ អជ្ឈោហរណាបេក្ខាយ សតិ បដិគ្គហណវិស្សជ្ជនំ នាម វិសុំ ន លព្ភតីតិ សិជ្ឈតិ. ឥតរថា ហិ ‘‘បដិគ្គហណេ អនបេក្ខោវ បដិគ្គហណំ វិស្សជ្ជេត្វា បុន បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជតី’’តិ វត្តព្ពំ សិយា, ‘‘អប្បដិគ្គហិតត្តា’’តិ ឥមិនា ឯកស្ស សន្តកំ អញ្ញេន បដិគ្គហិតម្បិ និស្សគ្គិយំ ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឯវន្តិ ‘‘បុន គហេស្សាមី’’តិ អបេក្ខំ អកត្វា សុទ្ធចិត្តេន បរិចត្តតំ បរាមសតិ. បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ និស្សគ្គិយមូលិកាហិ បាចិត្តិយាទិអាបត្តីហិ អនាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ អធិប្បាយោ. បរិភោគេ អនាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ ឯត្ថ បន និស្សដ្ឋបដិលាភស្ស កាយិកបរិភោគាទីសុ យា ទុក្កដាបត្តិ វុត្តា, តាយ អនាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ អធិប្បាយោ.

១០០. ឯវំ ចតុកាលិកបច្ចយំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តេសុ វិសេសលក្ខណំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥមេសុ បនា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អកប្បិយភូមិយំ សហសេយ្យាបហោនកេ គេហេ វុត្តំ សង្ឃិកំ វា បុគ្គលិកំ វា ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខុនិយា វា សន្តកំ យាវកាលិកំ យាមកាលិកញ្ច ឯករត្តម្បិ ឋបិតំ អន្តោវុត្ថំ នាម ហោតិ, តត្ថ បក្កញ្ច អន្តោបក្កំ នាម ហោតិ. សត្តាហកាលិកំ បន យាវជីវិកញ្ច វដ្ដតិ. បដិគ្គហេត្វា ឯករត្តំ វីតិនាមិតំ បន យំ កិញ្ចិ យាវកាលិកំ វា យាមកាលិកំ វា អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ គណ្ហន្តស្ស បរិគ្គហណេ តាវ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហរតោ បន ឯកមេកស្មិំ អជ្ឈោហារេ សន្និធិបច្ចយា បាចិត្តិយំ ហោតីតិ អត្ថោ. ឥទានិ អញ្ញម្បិ វិសេសលក្ខណំ ទស្សេន្តោ ‘‘យាវកាលិកំ បនា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សម្ភិន្នរសានីតិ សំសដ្ឋរសានិ. ទីឃកាលានិ វត្ថូនិ រស្សកាលេន សំសដ្ឋានិ រស្សកាលមេវ អនុវត្តន្តីតិ អាហ ‘‘យាវកាលិកំ បន…បេ… តីណិបិ យាមកាលិកាទីនី’’តិ. ឥតរេសុបិ ឯសេវ នយោ. តស្មាតិអាទីសុ តទហុបុរេភត្តមេវ វដ្ដតិ, ន តទហុបច្ឆាភត្តំ, ន រត្តិយំ, ន ទុតិយទិវសាទីសូតិ អត្ថោ.

កស្មាតិ ចេ? តទហុបដិគ្គហិតេន យាវកាលិកេន សំសដ្ឋត្តាតិ. ឯត្ថ ច ‘‘យាវកាលិកេន សំសដ្ឋត្តា’’តិ ឯត្តកមេវ អវត្វា ‘‘តទហុបដិគ្គហិតេនា’’តិ វិសេសនស្ស វុត្តត្តា បុរេបដិគ្គហិតយាវកាលិកេន សំសដ្ឋេ សតិ តទហុបុរេភត្តម្បិ ន វដ្ដតិ, អនជ្ឈោហរណីយំ ហោតីតិ វិញ្ញាយតិ. ‘‘សម្ភិន្នរស’’ន្តិ ឥមិនា សចេបិ សំសដ្ឋំ, អសម្ភិន្នរសំ សេសកាលិកត្តយំ អត្តនោ អត្តនោ កាលេ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. យាមកាលិកេនាតិ ឯត្ថ ‘‘តទហុបដិគ្គហិតេនា’’តិ តតិយន្តវិសេសនបទំ អជ្ឈាហរិតព្ពំ, បុព្ពវាក្យតោ វា អនុវត្តេតព្ពំ. តស្ស ផលំ វុត្តនយមេវ.

បោត្ថកេសុ បន ‘‘យាមកាលិកេន សំសដ្ឋំ បន ឥតរទ្វយំ តទហុបដិគ្គហិត’’ន្តិ ទិស្សតិ, តំ ន សុន្ទរំ. យត្ថ នត្ថិ, តមេវ សុន្ទរំ, កស្មា? ទុតិយន្តញ្ហិ វិសេសនបទំ ឥតរទ្វយំ វិសេសេតិ. តតោ តទហុបដិគ្គហិតមេវ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកញ្ច យាមកាលិកេន សំសដ្ឋេ សតិ យាវ អរុណុគ្គមនា វដ្ដតិ, ន បុរេបដិគ្គហិតានីតិ អត្ថោ ភវេយ្យ, សោ ន យុត្តោ. កស្មា? សត្តាហកាលិកយាវជីវិកានំ អសន្និធិជនកត្តា, ‘‘ទីឃកាលិកានិ រស្សកាលិកំ អនុវត្តន្តី’’តិ ឥមិនា លក្ខណេន វិរុទ្ធត្តា ច, តស្មា តទហុបដិគ្គហិតំ វា ហោតុ បុរេបដិគ្គហិតំ វា, សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកញ្ច តទហុបដិគ្គហិតេន យាមកាលិកេន សំសដ្ឋត្តា យាវ អរុណុគ្គមនា វដ្ដតីតិ អត្ថោ យុត្តោ, ឯវញ្ច ឧបរិ វក្ខមានេន ‘‘សត្តាហកាលិកេន បន តទហុបដិគ្គហិតេន សទ្ធិំ សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ សត្តាហំ កប្បតី’’តិ វចនេន សមំ ភវេយ្យ.

អបិច ‘‘យាមកាលិកេន សំសដ្ឋំ បន ឥតរទ្វយំ តទហុ យាវ អរុណុគ្គមនា វដ្ដតី’’តិ បុព្ពបាឋេន ភវិតព្ពំ, តំ លេខកេហិ អញ្ញេសុ បាឋេសុ ‘‘តទហុបដិគ្គហិត’’ន្តិ វិជ្ជមានំ ទិស្វា, ឥធ តទហុបទតោ បដិគ្គហិតបទំ គឡិតន្តិ មញ្ញមានេហិ បក្ខិបិត្វា លិខិតំ ភវេយ្យ, ‘‘តទហូ’’តិ ឥទំ បន ‘‘យាវ អរុណុគ្គមនា’’តិ បទំ វិសេសេតិ, តេន យាវ តទហុអរុណុគ្គមនា វដ្ដតិ, ន ទុតិយាហាទិអរុណុគ្គមនាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. តេនេវ ឧបរិបាឋេបិ ‘‘សត្តាហកាលិកេន បន តទហុបដិគ្គហិតេនា’’តិ រស្សកាលិកត្ថបទេន តុល្យាធិករណំ វិសេសនបទំ តមេវ វិសេសេតិ, ន ទីឃកាលិកត្ថំ យាវជីវិកបទំ, តស្មា ‘‘តទហុបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ សត្តាហំ កប្បតី’’តិ វុត្តំ.

ទ្វីហបដិគ្គហិតេនាតិអាទីសុបិ ‘‘ទ្វីហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ ឆាហំ វដ្ដតិ, តីហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ បញ្ចាហំ វដ្ដតិ, ចតូហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ ចតុរាហំ វដ្ដតិ, បញ្ចាហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ តីហំ វដ្ដតិ, ឆាហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ ទ្វីហំ វដ្ដតិ, សត្តាហបដិគ្គហិតេន សត្តាហកាលិកេន សំសដ្ឋំ តទហុបដិគ្គហិតំ វា បុរេបដិគ្គហិតំ វា យាវជីវិកំ តទហេវ វដ្ដតី’’តិ ឯវំ សត្តាហកាលិកស្សេវ អតីតទិវសំ បរិហាបេត្វា សេសទិវសវសេន យោជេតព្ពំ, ន យាវជីវិកស្ស. ន ហិ យាវជីវិកស្ស ហាបេតព្ពោ អតីតទិវសោ នាម អត្ថិ សតិ បច្ចយេ យាវជីវំ បរិភុញ្ជិតព្ពតោ. តេនាហ ‘‘សត្តាហកាលិកម្បិ អត្តនា សទ្ធិំ សំសដ្ឋំ យាវជីវិកំ អត្តនោ សភាវញ្ញេវ ឧបនេតី’’តិ. កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘យាមកាលិកេន សំសដ្ឋំ បន ឥតរទ្វយំ តទហុបដិគ្គហិត’’ន្តិ លិខិតំ បាឋំ និស្សាយ ឥមស្មិម្បិ បាឋេ ‘‘តទហុបដិគ្គហិតន្តិ ឥទមេវ ឥច្ឆិតព្ព’ន្តិ មញ្ញមានា ‘‘បុរេបដិគ្គហិត’’ន្តិ បាឋំ បដិក្ខិបន្តិ. កេសុចិ ‘‘បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតំ វា’’តិ លិខន្តិ, តំ សព្ពំ យថាវុត្តនយំ អមនសិករោន្តា វិព្ភន្តចិត្តា ឯវំ ករោន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឥមេសុ ចតូសុ កាលិកេសុ យាវកាលិកំ មជ្ឈន្ហិកកាលាតិក្កមេ, យាមកាលិកំ បច្ឆិមយាមាតិក្កមេ, សត្តាហកាលិកំ សត្តាហាតិក្កមេ បរិភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តីតិ វុត្តំ. កតរសិក្ខាបទេន អាបត្តិ ហោតីតិ បុច្ឆាយមាហ ‘‘កាលយាម’’ឥច្ចាទិ. តស្សត្ថោ – យាវកាលិកំ កាលាតិក្កមេ បរិភុញ្ជន្តស្ស ‘‘យោ បន ភិក្ខុ វិកាលេ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ ឥមិនា វិកាលេភោជនសិក្ខាបទេន (បាចិ. ២៤៨) អាបត្តិ ហោតិ. យាមកាលិកំ យាមាតិក្កមេ បរិភុញ្ជន្តស្ស ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សន្និធិការកំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ ឥមិនា សន្និធិសិក្ខាបទេន (បាចិ. ២៥៣) អាបត្តិ ហោតិ. សត្តាហកាលិកំ សត្តាហាតិក្កមេ បរិភុញ្ជន្តស្ស ‘‘យានិ ខោ បន តានិ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បដិសាយនីយានិ ភេសជ្ជានិ, សេយ្យថិទំ, សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ, តានិ បដិគ្គហេត្វា សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, តំ អតិក្កាមយតោ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ ឥមិនា ភេសជ្ជសិក្ខាបទេន (បារា. ៦២២) អាបត្តិ ហោតីតិ.

ឥមានិ ចត្តារិ កាលិកានិ ឯកតោ សំសដ្ឋានិ សម្ភិន្នរសានិ បុរិមបុរិមកាលិកស្ស កាលវសេន បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ វុត្តំ. អសម្ភិន្នរសានិ ចេ ហោន្តិ, កថំ បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. តស្សត្ថោ សុវិញ្ញេយ្យោវ.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

ចតុកាលិកវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

អដ្ឋារសមោ បរិច្ឆេទោ.