១៧. មញ្ចបីឋាទិសង្ឃិកសេនាសនេសុបដិបជ្ជិតព្ពវិនិច្ឆយកថា

៨២. ឯវំ សហសេយ្យវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យាសុ កត្តព្ពវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘វិហារេ សង្ឃិកេ សេយ្យ’’ន្ត្យាទិមាហ. តត្ថ សមគ្គំ កម្មំ សមុបគច្ឆតីតិ សង្ឃោ, អយមេវ វចនត្ថោ សព្ពសង្ឃសាធារណោ. សង្ឃស្ស ទិន្នោ សង្ឃិកោ, វិហរតិ ឯត្ថាតិ វិហារោ, តស្មិំ. សយន្តិ ឯត្ថាតិ សេយ្យា, តំ. អសន្ថរីតិ សន្ថរិត្វាន. បក្កមនំ បក្កមោ, គមនន្តិ អត្ថោ. ‘‘វិហារេ សង្ឃិកេ សេយ្យំ, សន្ថរិត្វាន បក្កមោ’’តិ ឥមស្ស ឧទ្ទេសបាឋស្ស សង្ឃិកេ វិហារេ…បេ… បក្កមនន្តិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ យោជនា. តត្រាតិ តស្មិំ បក្កមនេ អយំ ឦទិសោ មយា វុច្ចមានោ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ អត្ថោ. កតមោ សោ វិនិច្ឆយោតិ អាហ ‘‘សង្ឃិកេ…បេ… បាចិត្តិយ’’ន្តិ. អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ នាម សេនាសនតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតា. បាចិត្តិយន្តិ បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តស្ស ទុក្កដំ, ទុតិយាតិក្កមេ បាចិត្តិយំ. កថំ វិញ្ញាយតិច្ចាហ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ…បេ… វចនតោ’’តិ.

តត្ថ សង្ឃិកោ វិហារោ បាកដោ, សេយ្យា អបាកដា, សា កតិវិធាឥច្ចាហ ‘‘សេយ្យា នាម…បេ… ទសវិធា’’តិ. តត្ថាបិ កតមា ភិសិ, កតមា ចិមិលិកាទយោតិ អាហ ‘‘តត្ថ ភិសីតិ…បេ… ឯស នយោ បណ្ណសន្ថារេ’’តិ. តត្ថ មញ្ចេ អត្ថរិតព្ពាតិ មញ្ចកភិសិ, ឯវំ ឥតរត្រ, វណ្ណានុរក្ខណត្ថំ កតាតិ បដខណ្ឌាទីហិ សិព្ពិត្វា កតា. ភូមិយំ អត្ថរិតព្ពាតិ ចិមិលិកាយ សតិ តស្សា ឧបរិ, អសតិ សុទ្ធភូមិយំ អត្ថរិតព្ពា. សីហធម្មាទីនំ បរិហរណេ ឯវ បដិក្ខេបោតិ ឥមិនា មញ្ចបីឋាទីសុ អត្ថរិត្វា បុន សំហរិត្វា ឋបនាទិវសេន អត្តនោ អត្ថាយ បរិហរណមេវ ន វដ្ដតិ, ភូមត្ថរណាទិវសេន បរិភោគោ បន អត្តនោ បរិហរណំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. ខន្ធកេ ហិ ‘‘អន្តោបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តិ, ពហិបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តី’’តិ ឯវំ អត្តនោ អត្ថាយ មញ្ចាទីសុ បញ្ញបេត្វា បរិហរណវត្ថុស្មិំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, មហាចម្មានិ ធារេតព្ពានិ សីហចម្មំ ព្យគ្ឃចម្មំ ទីបិចម្មំ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២៥៥) បដិក្ខេបោ កតោ, តស្មា វុត្តនយេនេវេត្ថ អធិប្បាយោ ទដ្ឋព្ពោ. សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.១១២) បន ‘‘យទិ ឯវំ ‘បរិហរណេយេវ បដិក្ខេបោ’តិ ឥទំ កស្មា វុត្តន្តិ ចោទនំ កត្វា ‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ បាសាទបរិភោគ’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) វចនតោ បុគ្គលិកេបិ សេនាសនេ សេនាសនបរិភោគវសេន និយមិតំ សុវណ្ណឃដាទិកំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដមានម្បិ កេវលំ អត្តនោ សន្តកំ កត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. ឯវមិទំ ភូមត្ថរណវសេន បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដមានម្បិ អត្តនោ សន្តកំ កត្វា តំ តំ វិហារំ ហរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ បរិហរណេយេវ បដិក្ខេបោ វេទិតព្ពោ’’តិ វុត្តំ.

បាវារោ កោជវោតិ បច្ចត្ថរណត្ថាយេវ ឋបិតា ឧគ្គតលោមា អត្ថរណវិសេសា. ឯត្តកមេវ វុត្តន្តិ អដ្ឋកថាសុ (បាចិ. អដ្ឋ. ១១៦) វុត្តំ. ‘‘ឥទំ អដ្ឋកថាសុ តថាវុត្តភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ, អញ្ញម្បិ តាទិសំ មញ្ចបីឋេសុ អត្ថរិតព្ពំ អត្ថរណមេវា’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) បន ‘‘បច្ចត្ថរណំ នាម បាវារោ កោជវោ’’តិ និយមេត្វា វុត្តំ, តស្មា គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ ឥមិនា ន សមេតិ, ‘‘វីមំសិត្វា គហេតព្ព’’ន្តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.១១៦) វុត្តំ. វីមំសិតេ បន ឯវមធិប្បាយោ បញ្ញាយតិ – មាតិកាដ្ឋកថាបិ អដ្ឋកថាយេវ, តស្មា មហាអដ្ឋកថាទីសុ វុត្តនយេន ‘‘បាវារោ កោជវោ’’តិ និយមេត្វា វុត្តំ, ឯវំ និយមនេ សតិបិ យថា ‘‘លទ្ធាតបត្តោ រាជកុមារោ’’តិ អាតបត្តស្ស លទ្ធភាវេយេវ និយមេត្វា វុត្តេបិ និទស្សននយវសេន រាជកកុធភណ្ឌសាមញ្ញេន សមានា វាលពីជនាទយោបិ វុត្តាយេវ ហោន្តិ, ឯវំ ‘‘បាវារោ កោជវោ’’តិ និយមេត្វា វុត្តេបិ និទស្សននយវសេន តេហិ មញ្ចបីឋេសុ អត្ថរិតព្ពភាវសាមញ្ញេន សមានា អញ្ញេ អត្ថរណាបិ វុត្តាយេវ ហោន្តិ, តស្មា គណ្ឋិបទេសុ វុត្តវចនំ អដ្ឋកថាវចនស្ស បដិលោមំ ន ហោតិ, អនុលោមមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឥមស្មិំ បន ឋានេ ‘‘យេន វិហារោ ការិតោ, សោ វិហារស្សាមិកោ’’តិ បាឋំ និស្សាយ ឯកច្ចេ វិនយធរា ‘‘សង្ឃិកវិហារស្ស វា បុគ្គលិកវិហារស្ស វា វិហារទាយកោយេវ សាមិកោ, សោយេវ ឥស្សរោ, តស្ស រុចិយា ឯវ វសិតុំ លភតិ, ន សង្ឃគណបុគ្គលានំ រុចិយា’’តិ វិនិច្ឆយំ ករោន្តិ, សោ វីមំសិតព្ពោ, កថំ អយំ បាឋោ កិមត្ថំ សាធេតិ ឥស្សរត្ថំ វា អាបុច្ឆិតព្ពត្ថំ វាតិ? ឯវំ វីមំសិតេ ‘‘ភិក្ខុម្ហិ សតិ ភិក្ខុ អាបុច្ឆិតព្ពោ’’តិអាទិវចនតោ អាបុច្ឆិតព្ពត្ថមេវ សាធេតិ, ន ឥស្សរត្ថន្តិ វិញ្ញាយតិ.

អថ សិយា ‘‘អាបុច្ឆិតព្ពត្ថេ សិទ្ធេ ឥស្សរត្ថោ សិទ្ធោយេវ ហោតិ. ឥស្សរភាវតោយេវ ហិ សោ អាបុច្ឆិតព្ពោ’’តិ. តត្ថេវំ វត្តព្ពំ – ‘‘អាបុច្ឆន្តេន ច ភិក្ខុម្ហិ សតិ ភិក្ខុ អាបុច្ឆិតព្ពោ, តស្មិំ អសតិ សាមណេរោ, តស្មិំ អសតិ អារាមិកោ’’តិអាទិវចនតោ អាយស្មន្តានំ មតេន ភិក្ខុបិ សាមណេរោបិ អារាមិកោបិ វិហារការកោបិ តស្ស កុលេ យោ កោចិ បុគ្គលោបិ ឥស្សរោតិ អាបជ្ជេយ្យ, ឯវំ វិញ្ញាយមានេបិ ភិក្ខុម្ហិ វា សាមណេរេ វា អារាមិកេ វា សតិ តេយេវ ឥស្សរា, ន វិហារការកោ. តេសុ ឯកស្មិម្បិ អសតិយេវ វិហារការកោ ឥស្សរោ សិយាតិ. ឥមស្មិំ បន អធិការេ សង្ឃិកំ សេនាសនំ រក្ខណត្ថាយ អាបុច្ឆិតព្ពំយេវ វទតិ, ន ឥស្សរភាវតោ អាបុច្ឆិតព្ពំ. វុត្តញ្ហិ អដ្ឋកថាយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ១១៦) ‘‘អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យាតិ ឯត្ថ ភិក្ខុម្ហិ សតិ ភិក្ខុ អាបុច្ឆិតព្ពោ’’តិអាទិ.

អថាបិ ឯវំ វទេយ្យ ‘‘ន សកលស្ស វាក្យបាឋស្ស អធិប្បាយត្ថំ សន្ធាយ អម្ហេហិ វុត្តំ, អថ ខោ ‘វិហារស្សាមិកោ’តិ ឯតស្ស បទត្ថំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. កថំ? សំ ឯតស្ស អត្ថីតិ សាមិកោ, វិហារស្ស សាមិកោ វិហារស្សាមិកោ. ‘កោ វិហារស្សាមិកោ នាមា’តិ វុត្តេ ‘យេន វិហារោ ការិតោ, សោ វិហារស្សាមិកោ នាមា’តិ វត្តព្ពោ, តស្មា វិហារការកោ ទាយកោ វិហារស្សាមិកោ នាមាតិ វិញ្ញាយតិ, ឯវំ វិញ្ញាយមានេ សតិ សាមិកោ នាម សស្ស ធនស្ស ឥស្សរោ, តស្ស រុចិយា ឯវ អញ្ញេ លភន្តិ, តស្មា វិហារស្សាមិកភូតស្ស ទាយកស្ស រុចិយា ឯវ ភិក្ខូ វសិតុំ លភន្តិ, ន សង្ឃគណបុគ្គលានំ រុចិយាតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ. តេ ឯវំ វត្តព្ពា – មា អាយស្មន្តោ ឯវំ អវចុត្ថ, យថា នាម ‘‘ឃដិការោ ព្រហ្មា’’តិ វុត្តោ សោ ព្រហ្មា ឥទានិ ឃដំ ន ករោតិ, បុរិមត្តភាវេ បន ករោតិ, តស្មា ‘‘ឃដំ ករោតី’’តិ វចនត្ថេន ‘‘ឃដិការោ’’តិ នាមំ លភតិ. ឥតិ បុព្ពេ លទ្ធនាមត្តា បុព្ពវោហារវសេន ព្រហ្មភូតោបិ ‘‘ឃដិការោ’’ឥច្ចេវ វុច្ចតិ, ឯវំ សោ វិហារការកោ ភិក្ខូនំ បរិច្ចត្តកាលតោ បដ្ឋាយ វិហារស្សាមិកោ ន ហោតិ វត្ថុបរិច្ចាគលក្ខណត្តា ទានស្ស, បុព្ពេ បន អបរិច្ចត្តកាលេ វិហារស្ស ការកត្តា វិហារស្សាមិកោ នាម ហោតិ, សោ ឯវំ បុព្ពេ លទ្ធនាមត្តា បុព្ពវោហារវសេន ‘‘វិហារស្សាមិកោ’’តិ វុច្ចតិ, ន, បរិច្ចត្តស្ស វិហារស្ស ឥស្សរភាវតោ. តេនេវ សម្មាសម្ពុទ្ធេន ‘‘វិហារទាយកានំ រុចិយា ភិក្ខូ វសន្តូ’’តិ អវត្វា សេនាសនបញ្ញាបកោ អនុញ្ញាតោតិ ទដ្ឋព្ពោ. តថា ហិ វុត្តំ វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.២៩៥) ‘‘តេសំ គេហានីតិ ឯត្ថ ភិក្ខូនំ វាសត្ថាយ កតម្បិ យាវ ន ទេន្តិ, តាវ តេសំ សន្តកំយេវ ភវិស្សតីតិ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ, តេន ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ តេសំ សន្តកានិ ន ហោន្តីតិ ទស្សេតិ. អយំ បន កថា បាឋស្ស សម្មុខីភូតត្តា ឥមស្មិំ ឋានេ កថិតា. វិហារវិនិច្ឆយោ បន ចតុបច្ចយភាជនវិនិច្ឆយេ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ១៩៤ អាទយោ) អាវិ ភវិស្សតិ. យោ កោចីតិ ញាតកោ វា អញ្ញាតកោ វា យោ កោចិ. យេន មញ្ចំ បីឋំ វា វិនន្តិ, តំ មញ្ចបីឋកវានំ.

៨៣. សិលុច្ចយលេណន្តិ សិលុច្ចយេ លេណំ, បព្ពតគុហាតិ អត្ថោ. ‘‘សេនាសនំ ឧបចិកាហិ ខាយិត’’ន្តិ ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តត្តា វត្ថុអនុរូបវសេន អដ្ឋកថាយំ ឧបចិកាសង្កាយ អភាវេន អនាបត្តិ វុត្តា. វត្តក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៣៦០ អាទយោ) គមិកវត្តំ បញ្ញាបេន្តេន ‘‘សេនាសនំ អាបុច្ឆិតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា កេវលំ ឥតិកត្តព្ពតាមត្តទស្សនត្ថំ ‘‘អាបុច្ឆនំ បន វត្ត’’ន្តិ វុត្តំ, ន បន វត្តភេទេ ទុក្កដន្តិ ទស្សនត្ថំ, តេនេវ អន្ធកដ្ឋកថាយំ ‘‘សេនាសនំ អាបុច្ឆិតព្ព’’ន្តិ ឯត្ថ ‘‘យំ បាសាណបិដ្ឋិយំ វា បាសាណត្ថម្ភេសុ វា កតសេនាសនំ យត្ថ ឧបចិកា នារោហន្តិ, តំ អនាបុច្ឆន្តស្សបិ អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ. តស្មា យំ វុត្តំ គណ្ឋិបទេ ‘‘តាទិសេ សេនាសនេ អនាបុច្ឆា គច្ឆន្តស្ស បាចិត្តិយំ នត្ថិ, គមិកវត្តេ សេនាសនំ អនាបុច្ឆា គច្ឆន្តោ វត្តភេទោ ហោតិ, តស្មា ទុក្កដំ អាបជ្ជតី’’តិ, តំ ន គហេតព្ពំ.

បច្ឆិមស្ស អាភោគេន មុត្តិ នត្ថីតិ តស្ស បច្ឆតោ គច្ឆន្តស្ស អញ្ញស្ស អភាវតោ វុត្តំ. ឯកំ វា បេសេត្វា អាបុច្ឆិតព្ពន្តិ ឯត្ថ គមនចិត្តស្ស ឧប្បន្នដ្ឋានតោ អនាបុច្ឆិត្វា គច្ឆន្តេ ទុតិយបាទុទ្ធារេ បាចិត្តិយំ. មណ្ឌបេ វាតិ សាខាមណ្ឌបេ វា បទរមណ្ឌបេ វា. រុក្ខមូលេតិ យស្ស កស្សចិ រុក្ខស្ស ហេដ្ឋា. បលុជ្ជតីតិ វិនស្សតិ.

៨៤. មជ្ឈេ សំខិត្តំ បណវសណ្ឋានំ កត្វា ពទ្ធន្តិ ឯរកបត្តាទីហិ វេណិំ កត្វា តាយ វេណិយា ឧភោសុ បស្សេសុ វិត្ថតដ្ឋានេ ពហុំ វេឋេត្វា តតោ បដ្ឋាយ យាវ មជ្ឈដ្ឋានំ, តាវ អន្តោអាកឌ្ឍនវសេន វេឋេត្វា មជ្ឈេ សំខិបិត្វា តត្ថ តត្ថ ពន្ធិត្វា កតំ. យត្ថ កាកា វា កុលលា វា ន ឩហទន្តីតិ យត្ថ ធុវនិវាសេន កុលាវកេ កត្វា វសមានា ឯតេ កាកកុលលា, អញ្ញេ វា សកុណា តំ សេនាសនំ ន ឩហទន្តិ, តាទិសេ រុក្ខមូលេ និក្ខិបិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

៨៥. នវវាយិមោតិ អធុនា សុត្តេន វីតកច្ឆេន បលិវេឋិតមញ្ចោ. ឱនទ្ធោតិ កប្បិយចម្មេន ឱនទ្ធោ, សោវ ឱនទ្ធកោ សកត្ថេ ក-បច្ចយវសេន. តេន ហិ វស្សេន សីឃំ ន នស្សតិ. ឧក្កដ្ឋអព្ភោកាសិកោតិ ឥទំ តស្ស សុខបដិបត្តិទស្សនមត្តំ, ឧក្កដ្ឋស្សាបិ បន ចីវរកុដិ វដ្ដតេវ. កាយានុគតិកត្តាតិ ភិក្ខុនោ តត្ថេវ និសិន្នភាវំ ទីបេតិ, តេន ច វស្សភយេន សយំ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តស្ស អាបត្តិំ ទស្សេតិ. អព្ភោកាសិកានំ អតេមនត្ថាយ និយមេត្វា ទាយកេហិ ទិន្នម្បិ អត្តានំ រក្ខន្តេន រក្ខិតព្ពមេវ. ‘‘យស្មា បន ទាយកេហិ ទានកាលេយេវ សតសហស្សគ្ឃនកម្បិ កម្ពលំ ‘បាទបុញ្ឆនិំ កត្វា បរិភុញ្ជថា’តិ ទិន្នំ តថេវ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, តស្មា ឥទម្បិ មញ្ចបីឋាទិសេនាសនំ ‘អជ្ឈោកាសេបិ យថាសុខំ បរិភុញ្ជថា’តិ ទាយកេហិ ទិន្នំ ចេ, សព្ពស្មិម្បិ កាលេ អជ្ឈោកាសេ និក្ខិបិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តី’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.១០៨-១១០) វុត្តំ. បេសេត្វា គន្តព្ពន្តិ ឯត្ថ ‘‘យោ ភិក្ខុ ឥមំ ឋានំ អាគន្ត្វា វសតិ, តស្ស ទេថា’’តិ វត្វា បេសេតព្ពំ.

វលាហកានំ អនុដ្ឋិតភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ឥមិនា គិម្ហានេបិ មេឃេ ឧដ្ឋិតេ អព្ភោកាសេ និក្ខិបិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. តត្រ តត្រាតិ ចេតិយង្គណាទិកេ តស្មិំ តស្មិំ អព្ភោកាសេ និយមេត្វា និក្ខិត្តា. មជ្ឈតោ បដ្ឋាយ បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ យត្ថ សមន្តតោ សម្មជ្ជិត្វា អង្គណមជ្ឈេ សព្ពទា កចវរស្ស សង្កឌ្ឍនេន មជ្ឈេ វាលិកា សញ្ចិតា ហោតិ, តត្ថ កត្តព្ពវិធិទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ឧច្ចវត្ថុបាទដ្ឋានាភិមុខំ, ភិត្តិបាទដ្ឋានាភិមុខំ វា វាលិកា ហរិតព្ពាតិ អត្ថោ. ‘‘យត្ថ វា បន កោណេសុ វាលិកា សញ្ចិតា, តត្ថ តតោ បដ្ឋាយ អបរទិសាភិមុខា ហរិតព្ពា’’តិ កេចិ អត្ថំ វទន្តិ. កេចិ បន ‘‘សម្មដ្ឋដ្ឋានស្ស បទវលញ្ជេន អវិកោបនត្ថាយ សយំ អសម្មដ្ឋដ្ឋានេ ឋត្វា អត្តនោ បាទាភិមុខំ វាលិកា ហរិតព្ពាតិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. តត្ថ ‘‘មជ្ឈតោ បដ្ឋាយា’’តិ វចនស្ស បយោជនំ ន ទិស្សតិ. សារត្ថទីបនិយំ បន ‘‘បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ និសីទន្តានំ បាទដ្ឋានាភិមុខន្តិ កេចិ, សម្មជ្ជន្តស្ស បាទដ្ឋានាភិមុខន្តិ អបរេ, ពហិវាលិកាយ អគមននិមិត្តំ បាទដ្ឋានាភិមុខា ហរិតព្ពាតិ វុត្តន្តិ ឯកេ’’តិ វុត្តំ. កចវរំ ហត្ថេហិ គហេត្វា ពហិ ឆឌ្ឌេតព្ពន្តិ ឥមិនា ‘‘កចវរំ ឆឌ្ឌេស្សាមី’’តិ វាលិកា ន ឆឌ្ឌេតព្ពាតិ ទីបេតិ.

៨៦. កប្បំ លភិត្វាតិ ‘‘គច្ឆា’’តិ វុត្តវចនេន កប្បំ លភិត្វា. ថេរស្ស ហិ អាណត្តិយា គច្ឆន្តស្ស អនាបត្តិ. បុរិមនយេនេវាតិ ‘‘និសីទិត្វា សយំ គច្ឆន្តោ’’តិអាទិនា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ.

អញ្ញត្ថ គច្ឆតីតិ តំ មគ្គំ អតិក្កមិត្វា អញ្ញត្ថ គច្ឆតិ. លេឌ្ឌុបាតុបចារតោ ពហិ ឋិតត្តា ‘‘បាទុទ្ធារេន ការេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ, អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តស្ស បឋមបាទុទ្ធារេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទុទ្ធារេ បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. បាកតិកំ អកត្វាតិ អបដិសាមេត្វា. អន្តរសន្និបាតេតិ អន្តរន្តរា សន្និបាតេ.

៨៧. អាវាសិកានំយេវ បលិពោធោតិ ឯត្ថ អាគន្តុកេសុ អាគន្ត្វា កិញ្ចិ អវត្វា តត្ថ និសិន្នេសុបិ និសីទិត្វា ‘‘អាវាសិកាយេវ ឧទ្ធរិស្សន្តី’’តិ គតេសុបិ អាវាសិកានមេវ បលិពោធោ. មហាបច្ចរិវាទេ បន ‘‘ឥទំ អម្ហាក’’ន្តិ វត្វាបិ អវត្វាបិ និសិន្នានមេវាតិ អធិប្បាយោ. មហាអដ្ឋកថាវាទេ ‘‘អាបត្តី’’តិ បាចិត្តិយមេវ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយំ បន សន្ថរាបនេ បាចិត្តិយេន ភវិតព្ពន្តិ អនាណត្តិយា បញ្ញត្តត្តា ទុក្កដំ វុត្តំ. ឧស្សារកោតិ សរភាណកោ. សោ ហិ ឧទ្ធំឧទ្ធំ បាឡិបាឋំ សារេតិ បវត្តេតីតិ ‘‘ឧស្សារកោ’’តិ វុច្ចតិ. ‘‘ឥទំ ឧស្សារកស្ស, ឥទំ ធម្មកថិកស្សា’’តិ វិសុំ បញ្ញត្តត្តា អនាណត្តិយា បញ្ញត្តេបិ បាចិត្តិយេនេវ ភវិតព្ពន្តិ អធិប្បាយេន ‘‘តស្មិំ អាគន្ត្វា និសិន្នេ តស្ស បលិពោធោ’’តិ វុត្តំ. កេចិ បន វទន្តិ ‘‘អនាណត្តិយា បញ្ញត្តេបិ ធម្មកថិកស្ស អនុដ្ឋាបនីយត្តា បាចិត្តិយេន ភវិតព្ពំ, អាគន្តុកស្ស បន បច្ឆា អាគតេហិ វុឌ្ឍតរេហិ ឧដ្ឋាបនីយត្តា ទុក្កដំ វុត្ត’’ន្តិ.

៨៨. បាទបុញ្ឆនី នាម រជ្ជុកេហិ វា បិលោតិកាយ វា បាទបុញ្ឆនត្ថំ កតា. ផលកបីឋំ នាម ផលកមយំ បីឋំ. អថ វា ផលកញ្ចេវ ទារុមយបីឋញ្ច. ទារុមយបីឋន្តិ ច ផលកមយមេវ បីឋំ វេទិតព្ពំ. បាទកឋលិកន្តិ អធោតបាទដ្ឋាបនកំ. អជ្ឈោកាសេ រជនំ បចិត្វា …បេ… បដិសាមេតព្ពន្តិ ឯត្ថ ថេវេ អសតិ រជនកម្មេ និដ្ឋិតេ បដិសាមេតព្ពំ. ‘‘ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា អារាមិកោ វា លជ្ជី ហោតីតិ វុត្តត្តា អលជ្ជិំ អាបុច្ឆិត្វា គន្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ឱតាបេន្តោ…បេ… គច្ឆតីតិ ឯត្ថ ‘‘កិញ្ចាបិ ‘ឯត្តកំ ទូរំ គន្តព្ព’ន្តិ បរិច្ឆេទោ នត្ថិ, តថាបិ លេឌ្ឌុបាតំ អតិក្កម្ម នាតិទូរំ គន្តព្ព’’ន្តិ វទន្តិ.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

មញ្ចបីឋាទិសង្ឃិកសេនាសនេសុបដិបជ្ជិតព្ព-

វិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

សត្តរសមោ បរិច្ឆេទោ.