១០. ភណ្ឌបដិសាមនវិនិច្ឆយកថា

៥៣. ឯវំ ចីវរវិប្បវាសវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ ភណ្ឌបដិសាមនវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘ភណ្ឌស្ស បដិសាមន’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ភឌិតព្ពំ ភាជេតព្ពន្តិ ភណ្ឌំ, ភឌិតព្ពំ ឥច្ឆិតព្ពន្តិ វា ភណ្ឌំ, ភណ្ឌន្តិ បរិភណ្ឌន្តិ សត្តា ឯតេនាតិ វា ភណ្ឌំ, មូលធនំ, បរិក្ខារោ វា. វុត្តញ្ហិ អភិធានប្បទីបិកាយំ –

‘‘ភាជនាទិបរិក្ខារេ, ភណ្ឌំ មូលធនេបិ ចា’’តិ.

តស្ស ភណ្ឌស្ស, បដិសាមិយតេ បដិសាមនំ, រក្ខណំ គោបនន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បរេសំ ភណ្ឌស្ស គោបន’’ន្តិ. មាតុ កណ្ណបិឡន្ធនំ តាលបណ្ណម្បីតិ បិ-សទ្ទោ សម្ភាវនត្ថោ. តេន បគេវ អញ្ញាតកានំ សន្តកន្តិ ទស្សេតិ. គិហិសន្តកន្តិ ឥមិនា បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ សន្តកំ បដិសាមេតុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. ភណ្ឌាគារិកសីសេនាតិ ឯតេន វិស្សាសគ្គាហាទិនា គហេត្វា បដិសាមេន្តស្ស អនាបត្តីតិ ទស្សេតិ. តេន វក្ខតិ ‘‘អត្តនោ អត្ថាយ គហេត្វា បដិសាមេតព្ព’’ន្តិ. ឆន្ទេនបិ ភយេនបីតិ វឌ្ឍកីអាទីសុ ឆន្ទេន, រាជវល្លភាទីសុ ភយេន ពលក្ការេន បាតេត្វា គតេសុ ច បដិសាមេតុំ វដ្ដតីតិ យោជេតព្ពំ.

សង្គោបនត្ថាយ អត្តនោ ហត្ថេ និក្ខិត្តស្ស ភណ្ឌស្ស គុត្តដ្ឋានេ បដិសាមនបយោគំ វិនា ‘‘នាហំ គណ្ហាមី’’តិអាទិនា អញ្ញស្មិំ បយោគេ អកតេ រជ្ជសង្ខោភាទិកាលេ ‘‘ន ទានិ តស្ស ទស្សាមិ, ន មយ្ហំ ទានិ ទស្សតី’’តិ ឧភោហិបិ សកសកដ្ឋានេ និសីទិត្វា ធុរនិក្ខេបេ កតេបិ អវហារោ នត្ថិ. កេចិ បនេត្ថ ‘‘បារាជិកមេវ បដិសាមនបយោគស្ស កតត្តា’’តិ វទន្តិ, តំ តេសំ មតិមត្តំ, ន សារតោ បច្ចេតព្ពំ. បដិសាមនកាលេ ហិស្ស ថេយ្យចិត្តំ នត្ថិ, ‘‘ន ទានិ តស្ស ទស្សាមី’’តិ ថេយ្យចិត្តុប្បត្តិក្ខណេ ច សាមិនោ ធុរនិក្ខេបចិត្តប្បវត្តិយា ហេតុភូតោ កាយវចីបយោគោ នត្ថិ, យេន សោ អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យ. ន ហិ អកិរិយសមុដ្ឋានា អយំ អាបត្តីតិ. ទានេ សឧស្សាហោ, រក្ខតិ តាវាតិ អវហារំ សន្ធាយ អវុត្តត្តា ‘‘នាហំ គណ្ហាមី’’តិអាទិនា មុសាវាទករណេ បាចិត្តិយមេវ ហោតិ, ន ទុក្កដំ ថេយ្យចិត្តាភាវេន សហបយោគស្សបិ អភាវតោតិ គហេតព្ពំ.

យទិបិ មុខេន ទស្សាមីតិ វទតិ…បេ… បារាជិកន្តិ ឯត្ថ កតរបយោគេន អាបត្តិ, ន តាវ បឋមេន ភណ្ឌបដិសាមនបយោគេន តទា ថេយ្យចិត្តភាវា, នាបិ ‘‘ទស្សាមី’’តិ កថនបយោគេន តទា ថេយ្យចិត្តេ វិជ្ជមានេបិ បយោគស្ស កប្បិយត្តាតិ? វុច្ចតេ – សាមិនា ‘‘ទេហី’’តិ ពហុសោ យាចិយមានោបិ អទត្វា យេន បយោគេន អត្តនោ អទាតុកាមតំ សាមិកស្ស ញាបេសិ, យេន ច សោ អទាតុកាមោ អយំ វិក្ខិបតីតិ ញត្វា ធុរំ និក្ខិបតិ, តេនេវ បយោគេនស្ស អាបត្តិ. ន ហេត្ថ ឧបនិក្ខិត្តភណ្ឌេ បរិយាយេន មុត្តិ អត្ថិ. អទាតុកាមតាយ ហិ ‘‘កទា តេ ទិន្នំ, កត្ថ តេ ទិន្ន’’ន្តិអាទិបរិយាយវចនេនបិ សាមិកស្ស ធុរេនិក្ខិបាបិតេ អាបត្តិយេវ. តេនេវ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ ‘‘កិំ តុម្ហេ ភណថ…បេ… ឧភិន្នំ ធុរនិក្ខេបេន ភិក្ខុនោ បារាជិក’’ន្តិ. បរសន្តកស្ស បរេហិ គណ្ហាបនេ ឯវ ហិ បរិយាយតោ មុត្តិ, ន សព្ពត្ថាតិ គហេតព្ពំ. អត្តនោ ហត្ថេ និក្ខិត្តត្តាតិ ឯត្ថ អត្តនោ ហត្ថេ សាមិនា ទិន្នតាយ ភណ្ឌាគារិកដ្ឋានេ ឋិតត្តា ច ឋានាចាវនេបិ នត្ថិ អវហារោ, ថេយ្យចិត្តេន បន គហណេ ទុក្កដតោ ន មុច្ចតីតិ វេទិតព្ពំ. ឯសេវ នយោតិ អវហារោ នត្ថិ, ភណ្ឌទេយ្យំ បន ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

៥៤. បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីសិក្ខមានសាមណេរសាមណេរីនំ. ឯតេន ន កេវលំ គិហីនំ ឯវ, អថ ខោ តាបសបរិព្ពាជកាទីនម្បិ សន្តកំ បដិសាមេតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. នដ្ឋេបិ គីវា ន ហោតិ, កស្មា? អសម្បដិច្ឆាបិតត្តាតិ អត្ថោ. ទុតិយេ ឯសេវ នយោតិ គីវា ន ហោតិ, កស្មា? អជានិតត្តា. តតិយេ ច ឯសេវ នយោតិ គីវា ន ហោតិ, កស្មា? បដិក្ខិបិតត្តា. ឯត្ថ ច កាយេន វា វាចាយ វា ចិត្តេន វា បដិក្ខិត្តោបិ បដិក្ខិត្តោយេវ នាម ហោតិ.

តស្សេវ គីវា ហោតិ, ន សេសភិក្ខូនំ, កស្មា? តស្សេវ ភណ្ឌាគារិកស្ស ភណ្ឌាគារេ ឥស្សរភាវតោ. ភណ្ឌាគារិកស្ស គីវា ន ហោតិ អលសជាតិកស្សេវ បមាទេន ហរិតត្តា. ទុតិយេ ភណ្ឌាគារិកស្ស គីវា ន ហោតិ តស្ស អនារោចិតត្តា. នដ្ឋេ តស្ស គីវា តេន ឋបិតត្តា. តស្សេវ គីវា, ន អញ្ញេសំ តេន ភណ្ឌាគារិកេន សម្បដិច្ឆិតត្តា ឋបិតត្តា ច. នត្ថិ គីវា តេន បដិក្ខិបិតត្តា. នដ្ឋំ សុនដ្ឋមេវ ភណ្ឌាគារិកស្ស អសម្បដិច្ឆាបនតោ. នដ្ឋេ គីវា តេន ឋបិតត្តា. សព្ពំ តស្ស គីវា តស្ស ភណ្ឌាគារិកស្ស បមាទេន ហរណតោ. តត្ថេវ ឧបចារេ វិជ្ជមានេតិ ភណ្ឌាគារិកស្ស សមីបេយេវ ឧច្ចារបស្សាវដ្ឋានេ វិជ្ជមានេ.

៥៥. មយិ ច មតេ សង្ឃស្ស ច សេនាសនេ វិនដ្ឋេតិ ឯត្ថ កេវលំ សង្ឃស្ស សេនាសនំ មា វិនស្សីតិ ឥមិនា អធិប្បាយេន វិវរិតុម្បិ វដ្ដតិយេវាតិ វទន្តិ. ‘‘តំ មារេស្សាមី’’តិ ឯត្តកេ វុត្តេបិ វិវរិតុំ វដ្ដតិ ‘‘គិលានបក្ខេ ឋិតត្តា អវិសយោ’’តិ វុត្តត្តា. មរណតោ ហិ បរំ គេលញ្ញំ អវិសយត្តញ្ច នត្ថិ. ‘‘ទ្វារំ ឆិន្ទិត្វា ហរិស្សាមា’’តិ ឯត្តកេ វុត្តេបិ វិវរិតុំ វដ្ដតិយេវ. សហាយេហិ ភវិតព្ពន្តិ តេហិបិ ភិក្ខាចារាទីហិ បរិយេសិត្វា អត្តនោ សន្តកម្បិ កិញ្ចិ កិញ្ចិ ទាតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អយញ្ហិ សាមីចីតិ ភណ្ឌាគារេ វសន្តានំ ឥទំ វត្តំ. លោលមហាថេរោតិ មន្ទោ មោមូហោ អាកិណ្ណវិហារី សទា កីឡាបសុតោ វា មហាថេរោ.

៥៦. ឥតរេហីតិ តស្មិំយេវ គព្ភេ វសន្តេហិ ភិក្ខូហិ. វិហាររក្ខណវារេ និយុត្តោ វិហារវារិកោ, វុឌ្ឍបដិបាដិយា អត្តនោ វារេ វិហាររក្ខណកោ. និវាបន្តិ ភត្តវេតនំ. ចោរានំ បដិបថំ គតេសូតិ ចោរានំ អាគមនំ ញត្វា ‘‘បឋមតរំយេវ គន្ត្វា សទ្ទំ ករិស្សាមា’’តិ ចោរានំ អភិមុខំ គតេសុ. ‘‘ចោរេហិ ហដភណ្ឌំ អាហរិស្សាមា’’តិ តេសំ អនុបថំ គតេសុបិ ឯសេវ នយោ. និពទ្ធំ កត្វាតិ ‘‘អសុកកុលេ យាគុភត្តំ វិហារវារិកានំយេវា’’តិ ឯវំ និយមនំ កត្វា. ទ្វេ តិស្សោ យាគុសលាកា ច ចត្តារិ បញ្ច សលាកភត្តានិ ច លភមានោវាតិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ, តតោ ឩនំ វា ហោតុ អធិកំ វា, អត្តនោ ច វេយ្យាវច្ចករស្ស ច យាបនមត្តំ លភនមេវ បមាណន្តិ គហេតព្ពំ. និស្សិតកេ ជគ្គាបេន្តីតិ អត្តនោ អត្តនោ និស្សិតកេ ភិក្ខាចរិយាយ បោសេន្តា និស្សិតកេហិ វិហារំ ជគ្គាបេន្តិ. អសហាយស្សាតិ សហាយរហិតស្ស. ‘‘អសហាយស្ស អទុតិយស្សា’’តិ បាឋោ យុត្តោ. បច្ឆិមំ បុរិមស្សេវ វេវចនំ. អសហាយស្ស វា អត្តទុតិយស្ស វាតិ ឥមស្មិំ បន បាឋេ ឯកេន អានីតំ ទ្វិន្នំ នប្បហោតីតិ អត្តទុតិយស្សបិ វារោ និវារិតោតិ វទន្តិ, តំ ‘‘យស្ស សភាគោ ភិក្ខុ ភត្តំ អានេត្វា ទាតា នត្ថី’’តិ ឥមិនា ន សមេតិ, វីមំសិតព្ពំ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.១១២) បន ‘‘អត្តទុតិយស្សាតិ អប្បិច្ឆស្ស. អត្តាសរីរមេវ ទុតិយោ, ន អញ្ញោតិ ហិ អត្តទុតិយោ, តទុភយស្សបិ អត្ថស្ស វិភាវនំ ‘យស្សា’តិអាទិ. ឯតេន សព្ពេន ឯកេកស្ស វារោ ន បាបេតព្ពោតិ ទស្សេតី’’តិ វុត្តំ.

បាកវត្តត្ថាយាតិ និច្ចំ បចិតព្ពយាគុភត្តសង្ខាតវត្តត្ថាយ. ឋបេន្តីតិ ទាយកា ឋបេន្តិ. តំ គហេត្វាតិ តំ អារាមិកាទីហិ ទីយមានំ ភាគំ គហេត្វា. ឧបជីវន្តេន ឋាតព្ពន្តិ អព្ភោកាសិករុក្ខមូលិកេនបិ បាកវត្តំ ឧបនិស្សាយ ជីវន្តេន អត្តនោ បត្តចីវររក្ខណត្ថាយ វិហារវារេ សម្បត្តេ ឋាតព្ពំ. ន គាហាបេតព្ពោតិ ឯត្ថ យស្ស អព្ភោកាសិកស្សបិ អត្តនោ អធិកបរិក្ខារោ ចេ ឋបិតោ អត្ថិ, ចីវរាទិសង្ឃិកភាគេបិ អាលយោ អត្ថិ, សោបិ គាហាបេតព្ពោ. បរិបុច្ឆន្តិ បុច្ឆិតបញ្ហវិស្សជ្ជនំ, អដ្ឋកថំ វា. ទិគុណន្តិ អញ្ញេហិ លព្ភមានតោ ទ្វិគុណំ. បក្ខវារេនាតិ អឌ្ឍមាសវារេន.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

ភណ្ឌបដិសាមនវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

ទសមោ បរិច្ឆេទោ.