៦. សេនាសនក្ខន្ធកោ

វិហារានុជាននកថាវណ្ណនា

២៩៥. សេនាសនក្ខន្ធកេ សិសិរេតិ សិសិរកាលេ ហិមបាតវសេន សត្តាហវទ្ទលិកាទិវស្សបាតវស្សេន ច ឧប្បន្នោ ខរោ សីតសម្ផស្សោ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘សម្ផុសិតកោ’’តិ. ‘‘តតោ’’តិ ឥទំ កត្តុអត្ថេ និស្សក្កវចនំ, តេន ច វិហារេន វាតាតបោ បដិហញ្ញតីតិ អត្ថោតិ អាហ ‘‘វិហារេន បដិហញ្ញតី’’តិ.

២៩៦. អាវិញ្ឆនឆិទ្ទន្តិ យត្ថ អង្គុលិំ វា រជ្ជុសង្ខលិកាទិំ វា បវេសេត្វា កវាដំ អាកឌ្ឍន្តា ទ្វារពាហំ ផុសាបេន្តិ, តស្សេតំ អធិវចនំ. សេនាសនបរិភោគេ អកប្បិយំ នាម នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘សចេបិ ទីបិនង្គុដ្ឋេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ចេតិយេ វេទិកាសទិសន្តិ វាតបានទារុំ វា ជាលំ វា អដ្ឋបេត្វា ទារុដ្ឋានេ ចេតិយេ វេទិកាយ បដ្ដាទីនិ វិយ ឥដ្ឋកាទីហិ ឧទ្ធំ, តិរិយញ្ច បដ្ដិកាទយោ ទស្សេត្វា ចតុឆិទ្ទយុត្តំ កតំ. ថម្ភកវាតបានំ នាម តិរិយំ ទារូនិ អទត្វា ឧទ្ធំ ឋបិតទារូហិ ឯវ កតំ. ចោឡកបាទបុញ្ឆនំ ពន្ធិតុន្តិ វាតបានប្បមាណេន បាទបុញ្ឆនសទិសំ ចោឡកាទិនា ពន្ធិត្វា វគ្គុលិអាទិប្បវេសននិវារណត្ថំ, កថេតុន្តិ អត្ថោ. មិឌ្ឍកន្តិ មញ្ចាការេន កដ្ឋមត្តិកាទីហិ កតវេទិកាការំ.

២៩៧. ចតុរស្សបីឋន្តិ សមចតុរស្សំ. អដ្ឋង្គុលបាទកំ វដ្ដតីតិ អដ្ឋង្គុលបាទកមេវ វដ្ដតិ. បមាណាតិក្កន្តោបិ វដ្ដតីតិ សមចតុរស្សមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. អាយតចតុរស្សា បន សត្តង្គបញ្ចង្គាបិ ឧច្ចបាទា ន វដ្ដន្តិ. វេត្តេហេវ ចតុរស្សាទិអាការេន កតំ ភទ្ទបីឋន្តិ អាហ ‘‘វេត្តមយំ បីឋ’’ន្តិ. ទារុបដ្ដិកាយ ឧបរីតិ អដនិអាការេន ឋិតទារុបដលស្ស ហេដ្ឋា ឧទ្ធំ បាទំ កត្វា. បវេសនកាលញ្ហិ សន្ធាយ ‘‘ឧបរី’’តិ វុត្តំ. ឯឡកស្ស បច្ឆិមបាទទ្វយំ វិយ វង្កាការេន ឋិតត្តា បនេតំ ‘‘ឯឡកបាទបីឋ’’ន្តិ វុត្តំ. បលោឋេន្តីតិ សហ មញ្ចេហិ បវដ្ដេន្តិ. រុក្ខេ, លតា ច មុញ្ចិត្វា អវសេសំ គច្ឆាទិកំ សព្ពម្បិ តិណជាតិ ឯវាតិ អាហ ‘‘យេសំ កេសញ្ចិ តិណជាតិកាន’’ន្តិអាទិ.

ឧបទហន្តីតិ ឋបេន្តិ. សីសប្បមាណំ នាម យត្ថ គីវាយ សហ សកលំ សីសំ ឋបេតុំ សក្កា, តស្ស ច មុដ្ឋិរតនំ វិត្ថារប្បមាណន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘វិត្ថារតោ’’តិអាទិមាហ. ឥទញ្ច ពិម្ពោហនស្ស ឧភោសុ អន្តេសុ ឋបេតព្ពចោឡប្បមាណទស្សនំ. តស្ស វសេន ពិម្ពោហនស្ស វិត្ថារប្បមាណំ បរិច្ឆិជ្ជតិ, តំ វដ្ដំ វា ចតុរស្សំ វា កត្វា សិព្ពិតំ យថា កោដិតោ កោដិ វិត្ថារតោ បុថុលដ្ឋានំ មុដ្ឋិរតនប្បមាណំ ហោតិ, ឯវំ សិព្ពិតព្ពំ. ឥតោ អធិកំ ន វដ្ដតិ, តំ បន អន្តេសុ ឋបិតចោឡំ កោដិយា កោដិំ អាហច្ច ទិគុណំ កតំ តិកណ្ណំ ហោតិ. តេសុ តីសុ កណ្ណេសុ ទ្វិន្នំ កណ្ណានមន្តរំ វិទត្ថិចតុរង្គុលំ ហោតិ, មជ្ឈដ្ឋានំ កោដិតោ កោដិំ អាហច្ច មុដ្ឋិរតនំ ហោតិ, ឥទមស្ស ឧក្កដ្ឋប្បមាណំ. តេនាហ ‘‘តីសុ កណ្ណេសូ’’តិអាទិ.

‘‘កម្ពលមេវ…បេ… ឧណ្ណភិសិសង្ខ្យមេវ គច្ឆតី’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា គោនកាទិអកប្បិយម្បិ ឧណ្ណមយត្ថរណំ ភិសិយំ បក្ខិបិត្វា សយិតុំ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

មសូរកេតិ ចម្មមយភិសិយំ. ចម្មមយំ បន ពិម្ពោហនំ តូលបុណ្ណម្បិ ន វដ្ដតិ. បាឡិយំ សេនាសនបរិក្ខារទុស្សន្តិ សេនាសនបរិក្ខារករណត្ថាយ ទុស្សំ. ភិសិំ ឱនន្ធិតុន្តិ ភិសិត្ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា ពន្ធិតុំ. បរិភិជ្ជតីតិ មញ្ចាទិតោ សារិយមានា បីឋកោដិអាទីសុ និសីទន្តេហិ ឃំសិយមានា ភិសិ បរិភិជ្ជតិ. ឱនទ្ធមញ្ចន្តិ ភិសិំ ឯកាពទ្ធំ កត្វា ពទ្ធមញ្ចំ. បាឡិយំ ឆវិំ ឧប្បាដេត្វា ហរន្តីតិ ភិសិច្ឆវិំ ចោរា ហរន្តិ. ផោសិតុន្តិ ចោរេហិ ហរិតស្ស បច្ឆា ហរិតសញ្ញាណផុសិតពិន្ទូនិ ទាតុំ. ភិត្តិកម្មន្តិ នានាវណ្ណេហិ វិភិត្តិរាជិករណំ. ហត្ថកម្មន្តិ ហត្ថេន យំ កិញ្ចិ សញ្ញាករណំ.

២៩៨. បាឡិយំ ន និបតតីតិ ន អល្លីយតិ. បដិពាហេត្វាតិ ឃំសិត្វា. ន និពន្ធតីតិ អនិពន្ធនីយោ, ន លគ្គនកោតិ អត្ថោ.

២៩៩. ‘‘ករោហី’’តិ វត្តុម្បិ ន លព្ភតីតិ អាណត្តិយា ឯវ បដិក្ខិត្តត្តា ទ្វារបាលំ ‘‘កិំ ន ករោសី’’តិអាទិនា បរិយាយេន វត្តុំ វដ្ដតិ. ជាតកបករណន្តិ ជាតកបដិសំយុត្តំ ឥត្ថិបុរិសាទិ យំ កិញ្ចិ រូបំ អធិប្បេតំ. ‘‘បរេហិ ការាបេតុ’’ន្តិ វុត្តត្តា ពុទ្ធរូបម្បិ សយំ កាតុំ ន លភតិ. បាឡិយំ បញ្ចបដិកន្តិ ជាតិអាទិបញ្ចប្បការវណ្ណមដ្ឋំ.

៣០០. ឧបចារោ ន ហោតីតិ គព្ភស្ស ពហិ សមន្តា អនុបរិគមនស្ស ឱកាសោ នប្បហោតិ. រុក្ខំ វិជ្ឈិត្វាតិ តច្ឆិតសារទារុំ អគ្គសមីបេ វិជ្ឈិត្វា. កត្វាតិ ឆិទ្ទេ កត្វា. កប្បកតំ វិយ សារខាណុកេ អាកោដេត្វា ឯវំ កតមេវ ‘‘អាហរិមំ ភិត្តិបាទ’’ន្តិ វុត្តំ. ឧបត្ថម្ភនត្ថំ ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេតុន្តិ ជិណ្ណភិត្តិបាទេន ពហិ សមានភារំ ខាណុកប្បសីសេន ឧស្សាបេត្វា មូលេន ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេតុំ. បរិត្តាណត្ថន្តិ ឧល្លិត្តាវលិត្តកុដិយា ឱវស្សនដ្ឋានស្ស បរិត្តាណត្ថំ. កិដិកន្តិ តាលបណ្ណាទីហិ កតបទលំ. មទ្ទិតមត្តិកន្តិ ឱវស្សនឆិទ្ទស្ស បិទហនត្ថំ វុត្តំ.

ឧភតោកុដ្ដំ នីហរិត្វា កតបទេសស្សាតិ យថា ពហិ ឋិតា ឧជុកំ អន្តោ និសិន្នេ ន បស្សន្តិ, ឯវំ ទ្វារាភិមុខំ បិទហនវសេន ភិត្តិញ្ច អញ្ញតោ ទ្វារញ្ច យោជេត្វា កតដ្ឋានំ វទតិ. សមន្តា បរិយាគារោតិ សមន្តតោ អាវិទ្ធបមុខំ. វំសំ ទត្វាតិ បុរិសប្បមាណេ បាទេ និខណិត្វា តេសំ ឧបរិ បិដ្ឋិវំសសទិសំ បស្សវំសំ ឋបេត្វា ឱសារេត្វា. ឯកំ ទណ្ឌកោដិំ អតិឧច្ចាយ វិហារភិត្តិកោដិយា ឯកំ កោដិំ នីចេ វំសបិដ្ឋិយំ ឋបនវសេន ទណ្ឌកេ បសារេត្វា. ចក្កលយុត្តោ កិដិកោតិ កវាដំ វិយ វិវរណថកនសុខត្ថំ ចក្កលពន្ធកិដិកំ. បាឡិយំ ឧគ្ឃាដនកិដិកន្តិ អាបណាទីសុ អនត្ថិកកាលេ ឧក្ខិបិត្វា, ឧបរិ ច ពន្ធិត្វា បច្ឆា ឱតរណកិដិកំ, កប្បសីសេហិ វា ឧបត្ថម្ភនីហិ ឧក្ខិបិត្វា បច្ឆា ឱតរណកិដិកម្បិ.

៣០១. បានីយំ ឱតប្បតីតិ បានីយភាជនេសុ ឋបិតបានីយំ អាតបេន សន្តប្បតិ.

៣០៣. តយោ វាដេតិ តយោ បរិក្ខេបេ. វេឡុវាដន្តិ សព្ពំ ទារុបរិក្ខេបំ សង្គណ្ហាតិ. កណ្ដកវាដន្តិ សព្ពសាខាបរិក្ខេបំ.

៣០៥. អាលោកោ អន្តរធាយីតិ យោ ពុទ្ធារម្មណាយ បីតិយា អានុភាវេន មហន្តោ ឱភាសោ អហោសិ, យេន ចស្ស បទីបសហស្សេន វិយ វិគតន្ធការោ មគ្គោ អហោសិ, សោ ពហិនគរេ ឆវសរីរសមាកុលំ ទុគ្គន្ធំ ពីភច្ឆំ អាមកសុសានំ បត្តស្ស ភយេន បីតិវេគេ មន្ទីភូតេ អន្តរធាយិ.

សតំ ហត្ថីតិ គាថាយ ហត្ថិនោ សតសហស្សានីតិ ឯវំ បច្ចេកំ សហស្ស-សទ្ទេន យោជេត្វា អត្ថោ ញាតព្ពោ. បទវីតិហារស្សាតិ ‘‘ពុទ្ធំ វន្ទិស្សាមី’’តិ រតនត្តយំ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆតោ ឯកបទវីតិហារស្ស, តប្បច្ចយកុសលផលស្សាតិ អត្ថោ. តស្ស សោឡសមោ ភាគោ កលំ នាម, តំ សោឡសិំ កលំ យថាវុត្តា ហត្ថិអាទយោ សព្ពេ នាគ្ឃន្តិ នារហន្តិ, និទស្សនមត្តញ្ចេតំ. អនេកសតសហស្សភាគម្បិ នាគ្ឃន្តិ.

អន្ធការោ អន្តរធាយីតិ បុន ពលវបីតិយា អាលោកេ សមុប្បន្នេ អន្តរធាយិ. អាសត្តិយោតិ តណ្ហាយោ. វយករណន្តិ ទេយ្យធម្មមូលំ នវកម្មំ.

៣០៩. ទទេយ្យាតិ នវកម្មំ អធិដ្ឋាតុំ វិហារេ ឥស្សរិយំ ទទេយ្យាតិ អត្ថោ. ទិន្នោតិ នវកម្មំ កាតុំ វិហារោ ទិន្នោ, វិហារេ នវកម្មំ ទិន្នន្តិ វា អត្ថោ.

៣១៣-៤. សន្ថាគារេតិ សន្និបាតមណ្ឌបេ. ឱកាសេតិ និវាសោកាសេ. ឧទ្ទិស្ស កតន្តិ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស កតំ. គិហិវិកដន្តិ គិហីហិ កតំ បញ្ញត្តំ, គិហិសន្តកន្តិ អត្ថោ.

វិហារានុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សេនាសនគ្គាហកថាវណ្ណនា

៣១៨. ‘‘ឆមាសច្ចយេន ឆមាសច្ចយេនា’’តិ ឥទំ ទ្វិក្ខត្តុំ បច្ចយទានកាលបរិច្ឆេទទស្សនំ, ឯវំ ឧបរិបិ. ‘‘តំ ន គាហេតព្ព’’ន្តិ វចនស្ស ការណមាហ ‘‘បច្ចយេនេវ ហិ ត’’ន្តិអាទិនា, បច្ចយញ្ញេវ និស្សាយ តត្ថ វសិត្វា បដិជគ្គនា ភវិស្សន្តីតិ អធិប្បាយោ.

ឧព្ភណ្ឌិកាតិ ឧក្ខិត្តភណ្ឌា ភវិស្សន្តិ. ទីឃសាលាតិ ចង្កមនសាលា. មណ្ឌលមាឡោតិ ឧបដ្ឋានសាលា. អនុទហតីតិ បីឡេតិ. ‘‘អទាតុំ ន លព្ភតី’’តិ ឥមិនា សញ្ចិច្ច អទទន្តស្ស បដិពាហនេ បវិសនតោ ទុក្កដន្តិ ទីបេតិ.

‘‘ន គោចរគាមោ ឃដ្ដេតព្ពោ’’តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘ន តត្ថ មនុស្សា វត្តព្ពា’’តិអាទិ វុត្តំ. វិតក្កំ ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘ឥមិនា នីហារេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា និវារេត្វា បច្ចយេ ទស្សន្តី’’តិ ឯវរូបំ វិតក្កំ អនុប្បាទេត្វា. ភណ្ឌប្បដិច្ឆាទនន្តិ បដិច្ឆាទនភណ្ឌំ. សរីរប្បដិច្ឆាទនចីវរន្តិ អត្ថោ. ‘‘សុទ្ធចិត្តត្តាវ អនវជ្ជ’’ន្តិ ឥទំ បុច្ឆិតក្ខណេ ការណាចិក្ខនំ សន្ធាយ វុត្តំ ន ហោតិ អសុទ្ធចិត្តស្សបិ បុច្ឆិតបញ្ហវិសជ្ជនេ ទោសាភាវា. ឯវំ បន គតេ មំ បុច្ឆិស្សន្តីតិសញ្ញាយ អគមនំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

បដិជគ្គិតព្ពានីតិ ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណសម្មជ្ជនាទីហិ បដិជគ្គិតព្ពានិ. មុទ្ទវេទិកាយាតិ ចេតិយស្ស ហម្មិយវេទិកាយ ឃដាការស្ស ឧបរិ ចតុរស្សវេទិកាយ. កស្មា បុច្ឆិតព្ពន្តិអាទិ យតោ បកតិយា លភតិ. តត្ថាបិ បុច្ឆនស្ស ការណសន្ទស្សនត្ថំ វុត្តំ.

បដិក្កម្មាតិ វិហារតោ អបសក្កិត្វា. តមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘យោជនទ្វិយោជនន្តរេ ហោតី’’តិ អាហ. ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វាតិ វឌ្ឍិយា កហាបណាទិំ ឋបេត្វា, ខេត្តាទីនិ វា និយមេត្វា. ឥតិ សទ្ធាទេយ្យេតិ ឯវំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន សទ្ធាយ ទាតព្ពេ វស្សាវាសិកលាភវិសយេតិ អត្ថោ.

វត្ថុ បនាតិ តត្រុប្បាទេ ឧប្បន្នរូបិយំ, តញ្ច ‘‘តតោ ចតុបច្ចយំ បរិភុញ្ជថា’’តិ ទិន្នខេត្តាទិតោ ឧប្បន្នត្តា កប្បិយការកានំ ហត្ថេ ‘‘កប្បិយភណ្ឌំ បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាយកេហិ ទិន្នវត្ថុសទិសំ ហោតីតិ អាហ ‘‘កប្បិយការកានំ ហី’’តិអាទិ.

សង្ឃសុដ្ឋុតាយាតិ សង្ឃស្ស ហិតាយ. បុគ្គលវសេនាតិ ‘‘ភិក្ខូ ចីវរេន កិលមន្តី’’តិ ឯវំ បុគ្គលបរាមាសវសេន, ន ‘‘សង្ឃោ កិលមតី’’តិ ឯវំ សង្ឃបរាមាសវសេន.

‘‘កប្បិយភណ្ឌវសេនា’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘ចីវរតណ្ឌុលាទិវសេនេវ ចា’’តិ វុត្តំ. ច-ការោ ចេត្ថ បន-សទ្ទត្ថេ វត្តតិ, ន សមុច្ចយត្ថេតិ ទដ្ឋព្ពំ. បុគ្គលវសេនេវ, កប្បិយភណ្ឌវសេន ច អបលោកនប្បការំ ទស្សេតុំ ‘‘តំ បន ឯវំ កត្តព្ព’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

ចីវរបច្ចយំ សល្លក្ខេត្វាតិ សទ្ធាទេយ្យតត្រុប្បាទាទិវសេន តស្មិំ វស្សាវាសេ លព្ភមានំ ចីវរសង្ខាតំ បច្ចយំ ‘‘ឯត្តក’’ន្តិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា. សេនាសនស្សាតិ សេនាសនគ្គាហាបនស្ស. ‘‘នវកោ វុឌ្ឍតរស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្សា’’តិ ឥទំ សេនាសនគ្គាហស្ស អត្តនាវ អត្តនោ គហណំ អសារុប្បន្តិ វុត្តំ, ទ្វេ អញ្ញមញ្ញំ គាហេស្សន្តីតិ អធិប្បាយោ. អដ្ឋបិ សោឡសបិ ជនេ សម្មន្និតុំ វដ្ដតីតិ ឯកកម្មវាចាយ សព្ពេបិ ឯកតោ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ. និគ្គហកម្មមេវ ហិ សង្ឃោ សង្ឃស្ស ន ករោតិ. តេនេវ សត្តសតិកក្ខន្ធកេ ‘‘ឧព្ពាហិកកម្មសម្មុតិយំ អដ្ឋបិ ជនា ឯកតោវ សម្មតាតិ.

អាសនឃរន្តិ បដិមាឃរំ. មគ្គោតិ ឧបចារសីមព្ភន្តរគតេ គាមាភិមុខមគ្គេ កតសាលា វុច្ចតិ. ឯវំ បោក្ខរណីរុក្ខមូលាទីសុបិ.

លភន្តីតិ តត្រវាសិនោ ភិក្ខូ លភន្តិ. វិជដេត្វាតិ ‘‘ឯកេកស្ស បហោនកប្បមាណេន វិយោជេត្វា. អាវាសេសុ បក្ខិបិត្វាតិ ‘‘ឥតោ ឧប្បន្នំ អសុកស្មិំ អសុកស្មិញ្ច អាវាសេ វសន្តា បាបេត្វា គណ្ហន្តូ’’តិ វាចាយ ឧបសំហរិត្វា. បវិសិតព្ពន្តិ មហាលាភេ បរិវេណេ វសិត្វាវ លាភោ គហេតព្ពោតិ អធិប្បាយោ.

អយម្បីតិ ឯត្ថ យោ បំសុកូលិកោ បច្ចយំ វិស្សជ្ជេតិ. តេនេវ វិស្សដ្ឋោ អយំ ចីវរបច្ចយោបីតិ យោជនា. បាទមូលេ ឋបេត្វា សាដកំ ទេន្តីតិ បច្ចយទាយកា ទេន្តិ. ឯតេន គហដ្ឋេហិ បាទមូលេ ឋបេត្វា ទិន្នម្បិ បំសុកូលិកានម្បិ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. អថ វស្សាវាសិកំ ទេមាតិ វទន្តីតិ ឯត្ថ បំសុកូលិកានំ ន វដ្ដតីតិ អជ្ឈាហរិត្វា យោជេតព្ពំ. វស្សំវុត្ថភិក្ខូនន្តិ បំសុកូលិកតោ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ.

ឧបនិពន្ធិត្វា គាហាបេតព្ពន្តិ ឥធ រុក្ខាទីសុ វសិត្វា ចីវរំ គណ្ហថាតិ បដិពន្ធំ កត្វា គាហេតព្ពំ.

បាដិបទអរុណតោតិអាទិ វស្សូបនាយិកទិវសំ សន្ធាយ វុត្តំ. អន្តរាមុត្តកំ បន បាដិបទំ អតិក្កមិត្វាបិ គាហេតុំ វដ្ដតិ. និពទ្ធវត្តំ ឋបេត្វាតិ សជ្ឈាយមនសិការាទីសុ និរន្តរករណីយេសុ កត្តព្ពំ កតិកវត្តំ កត្វា. កសាវបរិភណ្ឌន្តិ កសាវរសេហិ ភូមិបរិកម្មំ.

តិវិធម្បីតិ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធវសេន តិវិធម្បិ. សោធេត្វាតិ អាចារាទីសុ ឧបបរិក្ខិត្វា. ឯកចារិកវត្តន្តិ ភាវនាកម្មំ. តញ្ហិ គណសង្គណិកំ បហាយ ឯកចារិកេនេវ វត្តិតព្ពត្តា ឯវំ វុត្តំ. ទសវត្ថុកកថា នាម អប្បិច្ឆកថា, សន្តុដ្ឋិ, បវិវេក, អសំសគ្គ, វីរិយារម្ភ, សីល, សមាធិ, បញ្ញា, វិមុត្តិ, វិមុត្តិញាណទស្សនកថាតិ ឥមា ទស.

ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តន្តិ ទន្តកដ្ឋមាឡកេ និក្ខិត្តេសុ ទន្តកដ្ឋេសុ ‘‘ទិវសេ ទិវសេ ឯកមេវ ទន្តកដ្ឋំ គហេតព្ព’’ន្តិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ១.១០៩) អទិន្នាទានេ ទន្តបោនកថាយំ វុត្តំ វត្តំ. បត្តំ វា…បេ… ន កថេតព្ពន្តិ បត្តគុត្តត្ថាយ វុត្តំ. វិសភាគកថាតិ តិរច្ឆានកថា. ខន្ធកវត្តន្តិ វត្តក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៣៦៥) អាគតំ បិណ្ឌចារិកវត្តតោ អវសិដ្ឋវត្តំ តស្ស ‘‘ភិក្ខាចារវត្ត’’ន្តិ វិសុំ គហិតត្តា.

ឥទានិ យំ ទាយកា បច្ឆិមវស្សំវុត្ថានំ វស្សាវាសិកំ ទេន្តិ, តត្ថ បដិបជ្ជនវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ បនា’’តិ អារទ្ធំ. អាគន្តុកោ សចេ ភិក្ខូតិ ចីវរេ គាហិតេ បច្ឆា អាគតោ អាគន្តុកោ ភិក្ខុ. បត្តដ្ឋានេតិ វស្សគ្គេន បត្តដ្ឋានេ. បឋមវស្សូបគតាតិ អាគន្តុកស្ស អាគមនតោ បុរេតរមេវ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបនាយិកាយ វស្សូបគតា. លទ្ធំ លទ្ធន្តិ បុនប្បុនំ ទាយកានំ សន្តិកា អាគតាគតសាដកំ.

នេវ វស្សាវាសិកស្ស សាមិនោតិ ឆិន្នវស្សត្តា វុត្តំ. បឋមមេវ កតិកាយ កតត្តា ‘‘នេវ អទាតុំ លភន្តី’’តិ វុត្តំ, ទាតព្ពំ វារេន្តានំ គីវា ហោតីតិ អធិប្បាយោ. តេសមេវ ទាតព្ពន្តិ វស្សូបគតេសុ អលទ្ធវស្សាវាសិកានំ ឯកច្ចានមេវ ទាតព្ពំ.

ភតិនិវិដ្ឋន្តិ បានីយុបដ្ឋានាទិភតិំ កត្វា លទ្ធំ. សង្ឃិកំ បនាតិអាទិ កេសញ្ចិ វាទទស្សនំ. តត្ថ អបលោកនកម្មំ កត្វា គាហិតន្តិ ‘‘ឆិន្នវស្សានំ វស្សាវាសិកញ្ច ឥទានិ ឧប្បជ្ជនកវស្សាវាសិកញ្ច ឥមេសំ ទាតុំ រុច្ចតី’’តិ អនន្តរេ វុត្តនយេន អបលោកនំ កត្វា គាហិតំ សង្ឃេន ទិន្នត្តា វិព្ភន្តោបិ លភតិ. បគេវ ឆិន្នវស្សោ. បច្ចយវសេន គាហិតំ បន តេមាសំ វសិត្វា គហេតុំ អត្តនា, ទាយកេហិ ច អនុមតត្តា ភតិនិវិដ្ឋម្បិ ឆិន្នវស្សោបិ វិព្ភន្តោបិ ន លភតីតិ កេចិ អាចរិយា វទន្តិ. ឥទញ្ច បច្ឆា វុត្តត្តា បមាណំ. តេនេវ វស្សូបនាយិកទិវសេ ឯវ ទាយកេហិ ទិន្នវស្សាវាសិកំ គហិតភិក្ខុនោ វស្សច្ឆេទំ អកត្វា វាសោវ ហេដ្ឋា វិហិតោ, ន បានីយុបដ្ឋានាទិភតិករណវត្តំ. យទិ ហិ តំ និវិដ្ឋមេវ សិយា, ភតិករណមេវ វិធាតព្ពំ. តស្មា វស្សគ្គេន គាហិតំ ឆិន្នវស្សាទយោ ន លភន្តីតិ វេទិតព្ពំ.

‘‘សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ ឯតេន វុត្ថវស្សានម្បិ វស្សាវាសិកភាគោ សង្ឃិកតោ អមោចិតោ តេសំ វិព្ភមេន សង្ឃិកោ ហោតីតិ ទស្សេតិ. លភតីតិ ‘‘មម បត្តភាគំ ឯតស្ស ទេថា’’តិ ទាយកេ សម្បដិច្ឆាបេន្តេនេវ សង្ឃិកតោ វិយោជិតំ ហោតីតិ វុត្តំ.

វរភាគំ សាមណេរស្សាតិ តស្ស បឋមគាហត្តា, ថេរេន បុព្ពេ បឋមភាគស្ស គហិតត្តា, ឥទានិ គយ្ហមានស្ស ទុតិយភាគត្តា ច វុត្តំ.

សេនាសនគ្គាហកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧបនន្ទវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣១៩. បាឡិយំ ឧភយត្ថ បរិពាហិរោតិ កមេន ឧភយស្សបិ មុត្តត្តា វុត្តំ, ន សព្ពថា ឧភយតោ បរិពាហិរត្តា. តេនាហ ‘‘បច្ឆិមេ…បេ… តិដ្ឋតី’’តិ.

៣២០. យំ តិណ្ណំ បហោតីតិ មញ្ចបីឋវិនិមុត្តំ យំ អាសនំ តិណ្ណំ សុខំ និសីទិតុំ បហោតិ, ឥទំ បច្ឆិមទីឃាសនំ. ឯត្ថ មញ្ចបីឋរហិតេសុ អសមានាសនិកាបិ តយោ និសីទិតុំ លភន្តិ. មញ្ចបីឋេសុ បន ទ្វេ. អទីឃាសនេសុ មញ្ចបីឋេសុ សមានាសនិកា ឯវ ទ្វេ និសីទិតុំ លភន្តិ ទុវគ្គស្សេវ អនុញ្ញាតត្តា.

ហត្ថិនខោ ហេដ្ឋាភាគេ ឯតស្ស អត្ថីតិ ហត្ថិនខោ, បាសាទោ. បាសាទស្ស នខោ នាម ហេដ្ឋិមភាគោ បាទនខសទិសត្តា, សោ សព្ពទិសាសុ អនេកេហិ ហត្ថិរូបេហិ សមលង្កតោ ឋិតោ. តស្សូបរិ កតោ បាសាទោ ហត្ថិកុម្ភេ បតិដ្ឋិតោ វិយ ហោតីតិ អាហ ‘‘ហត្ថិកុម្ភេ បតិដ្ឋិត’’ន្តិ. សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានីតិ សង្ឃិកសេនាសនំ សន្ធាយ វុត្តំ. បុគ្គលិកំ បន សុវណ្ណាទិវិចិត្រំ ភិក្ខុស្ស សម្បដិច្ឆិតុមេវ ន វដ្ដតិ ‘‘ន កេនចិ បរិយាយេន ជាតរូបរជតំ សាទិតព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ២៩៩) វុត្តត្តា. តេនេវេត្ថ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា’’តិ ន វុត្តំ, គោនកាទិអកប្បិយភណ្ឌវិសយេ ឯវ វុត្តំ ឯកភិក្ខុស្សាបិ តេសំ គហណេ ទោសាភាវា. គិហិវិកដនីហារេនាតិ គិហីហិ កតនីហារេន, គិហីហិ អត្តនោ សន្តកំ អត្ថរិត្វា ទិន្ននិយាមេនាតិ អត្ថោ. លព្ភន្តីតិ និសីទិតុំ លព្ភន្តិ.

ឧបនន្ទវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣២១. អរញ្ជរោតិ ពហុឧទកគណ្ហនិកា មហាចាដិ, ជលំ គណ្ហិតុមលន្តិ អរញ្ជរោ.

ថាវរេន ច ថាវរន្តិអាទីសុ បញ្ចសុ កោដ្ឋាសេសុ បុរិមទ្វយំ ថាវរំ, បច្ឆិមត្តយំ គរុភណ្ឌន្តិ វេទិតព្ពំ. សមកមេវ ទេតីតិ ឯត្ថ ឩនកំ ទេន្តម្បិ វិហារវត្ថុសាមន្តំ គហេត្វា ទូរតរំ ទុក្ខគោបំ វិស្សជ្ជេតុំ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. វក្ខតិ ហិ ‘‘ភិក្ខូនំ ចេ មហគ្ឃតរំ…បេ… សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១). ជានាបេត្វាតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ជានាបេត្វា, អបលោកេត្វាតិ អត្ថោ. ‘‘ននុ តុម្ហាកំ ពហុតរា រុក្ខាតិ វត្តព្ព’’ន្តិ ឥទំ សាមិកេសុ អត្តនោ ភណ្ឌស្ស មហគ្ឃតំ អជានិត្វា ទេន្តេសុ តំ ញត្វា ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហតោ អវហារោ ហោតីតិ វុត្តំ.

វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោតិ សវត្ថុកេន អញ្ញេសំ ភូមិយំ កតបាសាទាទិនា, អវត្ថុកេន វា សវត្ថុកំ បរិវត្តេតព្ពំ. អវត្ថុកំ បន អវត្ថុកេនេវ បរិវត្តេតព្ពំ. កេវលំ បាសាទស្ស ភូមិតោ អថាវរត្តា. ឯវំ ថាវរេសុបិ ថាវរវិភាគំ ញត្វាវ បរិវត្តេតព្ពំ.

‘‘កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពា’’តិ ឥមិនា សុវណ្ណាទិវិចិត្តំ អកប្បិយមញ្ចំ ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ វុត្តេបិ សម្បដិច្ឆិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. ‘‘វិហារស្ស ទេមា’’តិ វុត្តេ សង្ឃស្ស វដ្ដតិ, ន បុគ្គលស្ស ខេត្តាទិ វិយាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯតេសូតិ មញ្ចាទីសុ. កប្បិយាកប្បិយំ វុត្តនយមេវាតិ អាសន្ទីតូលិកាទិវិនិច្ឆយេសុ វុត្តនយមេវ. អកប្បិយំ វាតិ អាសន្ទីអាទិ, បមាណាតិក្កន្តំ ពិម្ពោហនាទិ ច. មហគ្ឃំ កប្បិយំ វាតិ សុវណ្ណាទិវិចិត្តំ កប្បិយវោហារេន ទិន្នំ.

‘‘កាឡលោហ…បេ… ភាជេតព្ពោ’’តិ វុត្តត្តា វដ្ដកំសលោហមយម្បិ ភាជនំ បុគ្គលិកម្បិ សម្បដិច្ឆិតុម្បិ បរិហរិតុម្បិ វដ្ដតិ បុគ្គលបរិហរិតព្ពស្សេវ ភាជេតព្ពត្តាតិ វទន្តិ. តំ ឧបរិ ‘‘កំសលោហវដ្ដលោហភាជនវិកតិ សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដា វា វដ្ដតី’’តិអាទិកេន មហាបច្ចរិវចនេន វិរុជ្ឈតិ. ឥមស្ស ហិ ‘‘វដ្ដលោហកំសលោហានំ យេន កេនចិ កតោ សីហឡទីបេ បាទគ្គណ្ហនកោ ភាជេតព្ពោ’’តិ វុត្តស្ស មហាអដ្ឋកថាវចនស្ស បដិក្ខេបាយ តំ មហាបច្ចរិវចនំ បច្ឆា ទស្សិតំ. តស្មា វដ្ដលោហកំសលោហមយំ យំ កិញ្ចិ បាទគ្គណ្ហនកវារកម្បិ ឧបាទាយ អភាជនីយមេវ. គិហីហិ ទិយ្យមានម្បិ បុគ្គលស្ស សម្បដិច្ឆិតុម្បិ ន វដ្ដតិ. បារិហារិយំ ន វដ្ដតីតិ បត្តាទិបរិក្ខារំ វិយ សយមេវ បដិសាមេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. គិហិសន្តកំ វិយ អារាមិកាទយោ ចេ សយមេវ គោបេត្វា វិនិយោគកាលេ អានេត្វា បដិនេន្តិ, បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘បដិសាមេត្វា ភិក្ខូនំ ទេថា’’តិ វត្តុម្បិ វដ្ដតិ.

បណ្ណសូចិ នាម លេខនីតិ វទន្តិ. ‘‘អត្តនា លទ្ធានិបី’’តិអាទិនា បដិគ្គហណេ ទោសោ នត្ថិ, បរិហរិត្វា បរិភោគោវ អាបត្តិករោតិ ទស្សេតិ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ ឧបរិ អភាជនីយវាសិអាទីសុ អត្តនោ សន្តកេសុបិ.

អនាមាសម្បីតិ សុវណ្ណាទិមយម្បិ សព្ពំ តំ អាមសិត្វាបិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ឧបក្ខរេតិ ឧបករណេ. អឌ្ឍពាហុប្បមាណា នាម អឌ្ឍពាហុមត្តា. អឌ្ឍព្យាមមត្តាតិបិ វទន្តិ. យោត្តានីតិ ចម្មរជ្ជុកា.

អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោបីតិ តសរទណ្ឌាទិសូចិអាការតនុទណ្ឌកមត្តោបិ. រិត្តបោត្ថកោបីតិ អលិខិតបោត្ថកោ. ឥទញ្ច បណ្ណប្បសង្គេន វុត្តំ.

‘‘ឃដ្ដនផលកំ ឃដ្ដនមុគ្គរោ’’តិ ឥទំ រជិតចីវរំ ឯកស្មិំ មដ្ឋេ ទណ្ឌមុគ្គរេ វេឋេត្វា ឯកស្ស មដ្ឋផលកស្ស ឧបរិ ឋបេត្វា ឧបរិ អបរេន មដ្ឋផលកេន និកុជ្ជិត្វា ឯកោ ឧបរិ អក្កមិត្វា តិដ្ឋតិ. ទ្វេ ជនា ឧបរិ ផលកំ ទ្វីសុ កោដីសុ គហេត្វា អបរាបរំ អាកឌ្ឍនវិកឌ្ឍនំ ករោន្តិ, ឯតំ សន្ធាយ វុត្តំ. ហត្ថេ ឋបាបេត្វា ហត្ថេន បហរណំ បន និដ្ឋិតរជនស្ស ចីវរស្ស អល្លកាលេ កាតព្ពំ. ឥទំ បន ផលកមុគ្គរេហិ ឃដ្ដនំ សុក្ខកាលេ ថទ្ធភាវវិមោចនត្ថន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អម្ពណន្តិ ឯកទោណិកនាវាផលកេហិ បោក្ខរណីសទិសំ កតំ. បានីយភាជនន្តិបិ វទន្តិ. រជនទោណីតិ ឯកទារុនាវ កតំ រជនភាជនំ. ឧទកទោណីបិ ឯកទារុនាវ កតំ ឧទកភាជនំ.

ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតីតិ អកប្បិយចម្មំ សន្ធាយ វុត្តំ. តត្ថ ភូមត្ថរណសង្ខេបេន សយិតុម្បិ វដ្ដតិយេវ. ‘‘បច្ចត្ថរណគតិក’’ន្តិ ឥមិនា មញ្ចាទីសុ អត្ថរិតព្ពំ មហាចម្មំ ឯឡកចម្មំ នាមាតិ ទស្សេតិ.

ឆត្តមុដ្ឋិបណ្ណន្តិ តាលបណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ. បត្តកដាហន្តិ បត្តបចនកដាហំ.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នវកម្មទានកថាវណ្ណនា

៣២៣. បាឡិយំ បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេនាតិអាទីសុ ខណ្ឌផុល្លដ្ឋានេ មត្តិកាបិណ្ឌដ្ឋបនំ បិណ្ឌនិក្ខេបនំ នាម. នវកម្មន្តិ នវកម្មសម្មុតិ. អគ្គឡវដ្ដិ នាម កវាដពន្ធោ. ឆាទនំ នាម តិណាទីហិ គេហច្ឆាទនំ. ពន្ធនំ នាម ទណ្ឌវល្លិអាទីហិ ឆទនពន្ធនមេវ. ចតុហត្ថវិហារេតិ វិត្ថារប្បមាណតោ វុត្តំ. ឧព្ពេធតោ បន អនេកភូមកត្តា វឌ្ឍកីហត្ថេន វីសតិហត្ថោបិ នានាសណ្ឋានវិចិត្តោបិ ហោតិ. តេនស្ស ចតុវស្សិកំ នវកម្មំ វុត្តំ. ឯវំ សេសេសុបិ.

បាឡិយំ សព្ពេ វិហារេតិ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគពហុវចនំ. ឯកស្ស សព្ពេសុ វិហារេសុ នវកម្មំ ទេតីតិ អត្ថោ. សព្ពកាលំ បដិពាហន្តីតិ នវកម្មិកា អត្តនោ គាហិតំ វរសេយ្យំ សម្បត្តានំ យថាវុឌ្ឍំ អកត្វា ឧតុកាលេបិ បដិពាហន្តិ.

‘‘សចេ សោ អាវាសោ ជីរតី’’តិអាទិ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយោ. មញ្ចដ្ឋានំ ទត្វាតិ មញ្ចដ្ឋានំ បុគ្គលិកំ ទត្វា. តិភាគន្តិ តតិយភាគំ. ឯវំ វិស្សជ្ជនម្បិ ថាវរេន ថាវរបរិវត្តនដ្ឋានេ ឯវ បវិសតិ, ន ឥតរថា សព្ពសេនាសនានំ វិនស្សនតោ. សចេ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុកាមោ ហោតីតិ សចេ សោ សង្ឃស្ស ភណ្ឌកដ្ឋបនដ្ឋានំ វា អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ វសនដ្ឋានំ វា ទាតុំ ន ឥច្ឆតិ, អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកានញ្ញេវ ទាតុកាមោ ហោតិ, តាទិសស្ស តុយ្ហំ បុគ្គលិកមេវ កត្វា ជគ្គាតិ ន សព្ពំ តស្ស ទាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. តត្ថ បន កត្តព្ពវិធិំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កម្ម’’ន្តិអាទិ. ឯវញ្ហីតិអាទិម្ហិ វយានុរូបំ តតិយភាគេ វា ឧបឌ្ឍភាគេ វា គហិតេ តំ ភាគំ ទាតុំ លភតីតិ អត្ថោ.

យេនាតិ តេសុ ទ្វីសុ ភិក្ខូសុ យេន. សោ សាមីតិ តស្សា ភូមិយា វិហារករណេ សោវ សាមី, តំ បដិពាហិត្វា ឥតរេន ន កាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. សោ ហិ បឋមំ គហិតោ. អកតដ្ឋានេតិ ចយាទីនំ អកតបុព្ពដ្ឋានេ. ចយំ វា បមុខំ វាតិ សង្ឃិកសេនាសនំ និស្សាយ តតោ ពហិ ចយំ ពន្ធិត្វា, ឯកំ សេនាសនំ វា. ពហិកុដ្ដេតិ កុដ្ដតោ ពហិ, អត្តនោ កតដ្ឋានេតិ អត្ថោ.

នវកម្មទានកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិកថាវណ្ណនា

៣២៤. វឌ្ឍិកម្មត្ថាយាតិ យថា តម្មូលគ្ឃតោ ន បរិហាយតិ, ឯវំ កត្តព្ពស្ស ឯវំ និប្ផាទេតព្ពស្ស មញ្ចបីឋាទិនោ អត្ថាយ.

ចក្កលិកន្តិ បាទបុញ្ឆនត្ថំ ចក្កាការេន កតំ. បរិភណ្ឌកតភូមិ វាតិ កាឡវណ្ណាទិកតសណ្ហភូមិ វា. សេនាសនំ វាតិ មញ្ចបីឋាទិ វា.

‘‘តថេវ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា នេវាសិកេហិ ធោតបាទាទីហិ វឡញ្ជនដ្ឋានេ សញ្ចិច្ច អធោតបាទាទីហិ វឡញ្ជន្តស្សេវ អាបត្តិ បញ្ញត្តាតិ ទស្សេតិ.

‘‘ទ្វារម្បី’’តិអាទិនា សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា ទ្វារវាតបានាទយោ អបរិកម្មកតាបិ ន អបស្សយិតព្ពា. អជានិត្វា អបស្សយន្តស្សបិ ឥធ លោមគណនាយ អាបត្តិ.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

៣២៥. ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិ ឥមំ វោហារំ បត្តានីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ, ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិអាទិវោហារំ បត្តានីតិ អត្ថោ. តម្បីតិ សង្ឃភត្តម្បិ.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧទ្ទេសភត្តកថាវណ្ណនា

ភោជនសាលាយាតិ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯកវឡញ្ជន្តិ ឯកទ្វារេន វឡញ្ជិតព្ពំ. នានានិវេសនេសូតិ នានាកុលស្ស នានូបចារេសុ និវេសនេសុ.

និសិន្នស្សបិ និទ្ទាយន្តស្សបីតិ អនាទរេ សាមិវចនំ, វុឌ្ឍតរេ និទ្ទាយន្តេ នវកស្ស គាហិតំ សុគ្គហិតន្តិ អត្ថោ.

វិស្សដ្ឋទូតោតិ យថារុចិ វត្តុំ លភនតោ និរាសង្កទូតោ. បុច្ឆាសភាគេនាតិ បុច្ឆាវចនបដិភាគេន. ‘‘ឯកា កូដដ្ឋិតិកា នាមា’’តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘រញ្ញោ វា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ.

សព្ពំ បត្តស្សាមិកស្ស ហោតីតិ ចីវរាទិកម្បិ សព្ពំ បត្តស្សាមិកស្សេវ ហោតិ, មយា ភត្តមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, ន ចីវរាទិន្តិ វត្វា គហេតុំ ន វដ្ដតីតិ អត្ថោ.

អកតភាគោនាមាតិ អាគន្តុកភាគោ នាម, អទិន្នបុព្ពភាគោតិ អត្ថោ.

កិំ អាហរីយតីតិ អវត្វាតិ ‘‘កតរភត្តំ វា តយា អាហរីយតី’’តិ ទាយកំ អបុច្ឆិត្វា. បកតិដ្ឋិតិកាយាតិ ឧទ្ទេសភត្តដ្ឋិតិកាយ.

ឧទ្ទេសភត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និមន្តនភត្តកថាវណ្ណនា

វិច្ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ បទំ អវត្វា. តេនេវាហ ‘‘ភត្តន្តិ អវទន្តេនា’’តិ.

អាលោបសង្ខេបេនាតិ ឯកេកបិណ្ឌវសេន, ឯវញ្ច ភាជនំ ឧទ្ទេសភត្តេ ន វដ្ដតិ. តត្ថ ហិ ឯកស្ស បហោនកប្បមាណេនេវ ភាជេតព្ពំ.

អារុឡ្ហាយេវ មាតិកំ, សង្ឃតោ អដ្ឋ ភិក្ខូតិ ឯត្ថ យេ មាតិកំ អារុឡ្ហា, តេ អដ្ឋ ភិក្ខូតិ យោជេតព្ពំ. ឧទ្ទេសភត្តនិមន្តនភត្តាទិសង្ឃិកភត្តមាតិកាសុ និមន្តនភត្តមាតិកាយ ឋិតិវសេន អារុឡ្ហេ ភត្តុទ្ទេសកេន វា សយំ វា សង្ឃតោ ឧទ្ទិសាបេត្វា គហេត្វា គន្តព្ពំ, ន អត្តនោ រុចិតេ គហេត្វាតិ អធិប្បាយោ. មាតិកំ អារោបេត្វាតិ ‘‘សង្ឃតោ គណ្ហាមី’’តិអាទិនា វុត្តមាតិកាភេទំ ទាយកស្ស វិញ្ញាបេត្វាតិ អត្ថោ.

បដិពទ្ធកាលតោ បន បដ្ឋាយាតិ តត្ថេវ វាសស្ស និពទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ.

និមន្តនភត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សលាកភត្តកថាវណ្ណនា

ឧបនិពន្ធិត្វាតិ លិខិត្វា. គាមវសេនបីតិ យេភុយ្យេន សមលាភគាមវសេនបិ. ពហូនិ សលាកភត្តានីតិ តិំសំ វា ចត្តារីសំ វា ភត្តានិ. ‘‘សចេ ហោន្តី’’តិ អជ្ឈាហរិត្វា យោជេតព្ពំ.

សល្លក្ខេត្វាតិ តានិ ភត្តានិ បមាណវសេន សល្លក្ខេត្វា. និគ្គហេន ទត្វាតិ ទូរំ គន្តុំ អនិច្ឆន្តស្ស និគ្គហេន សម្បដិច្ឆាបេត្វា ទត្វា. បុន វិហារំ អាគន្ត្វាតិ ឯត្ថ វិហារំ អនាគន្ត្វា ភត្តំ គហេត្វា បច្ឆា វិហារេ អត្តនោ បាបេត្វា ភុញ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ.

ឯកគេហវសេនាតិ វីថិយម្បិ ឯកបស្សេ ឃរបាឡិយា វសេន. ឧទ្ទិសិត្វាបីតិ អសុកកុលេ សលាកភត្តានិ តុយ្ហំ បាបុណន្តីតិ វត្វា.

វារគាមេតិ អតិទូរត្តា វារេន គន្តព្ពគាមេ. សដ្ឋិតោ វា បណ្ណាសតោ វាតិ ទណ្ឌកម្មត្ថាយ ឧទកឃដំ សន្ធាយ វុត្តំ. វិហារវារោតិ សព្ពភិក្ខូសុ ភិក្ខត្ថាយ គតេសុ វិហាររក្ខណវារោ.

តេសន្តិ វិហារវារិកានំ. ផាតិកម្មមេវាតិ វិហាររក្ខណកិច្ចស្ស បហោនកបដិបាទនមេវ. ឯកស្សេវ បាបុណន្តីតិ ទិវសេ ទិវសេ ឯកេកស្សេវ បាបិតានីតិ អត្ថោ.

រសសលាកន្តិ ឧច្ឆុរសសលាកំ. ‘‘សលាកវសេន គាហិតត្តា បន ន សាទិតព្ពា’’តិ ឥទំ អសារុប្បវសេន វុត្តំ, ន ធុតង្គភេទវសេន. ‘‘សង្ឃតោ និរាមិសសលាកា…បេ… វដ្ដតិយេវា’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.២៦) ហិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តំ. អគ្គភិក្ខាមត្តន្តិ ឯកកដច្ឆុភិក្ខាមត្តំ. លទ្ធា វា អលទ្ធា វា ស្វេបិ គណ្ហេយ្យាសីតិ លទ្ធេបិ អប្បមត្តតាយ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘យាវទត្ថំ លភតិ…បេ… អលភិត្វា ‘ស្វេ គណ្ហេយ្យាសី’តិ វត្តព្ពោ’’តិ.

តត្ថាតិ តស្មិំ ទិសាភាគេ. តំ គហេត្វាតិ តំ វារគាមេ សលាកំ អត្តនោ គហេត្វា. តេនាតិ ទិសំគមិកតោ អញ្ញេន តស្មិំ ទិសំគមិកេ. ទេវសិកំ បាបេតព្ពាតិ ឧបចារសីមាយ ឋិតស្ស យស្ស កស្សចិ វស្សគ្គេន បាបេតព្ពា. ឯវំ ឯតេសុ អគតេសុ អាសន្នវិហារេ ភិក្ខូនំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ ឥតរថា សង្ឃិកតោ.

អម្ហាកំ គោចរគាមេវាតិ សលាកភត្តទាយកានំ គាមំ សន្ធាយ វុត្តំ. វិហារេ ថេរស្ស បត្តសលាកភត្តន្តិ វិហារេ ឯកេកស្សេវ ឱហីនត្ថេរស្ស សព្ពសលាកានំ អត្តនោ បាបនវសេន បត្តសលាកភត្តំ.

សលាកភត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បក្ខិកភត្តាទិកថាវណ្ណនា

‘‘ស្វេ បក្ខោ’’តិ អជ្ជ បក្ខិកំ ន គាហេតព្ពន្តិ អដ្ឋមិយា ភុញ្ជិតព្ពំ សត្តមិយា ភុញ្ជនត្ថាយ ន គាហេតព្ពំ, ទាយកេហិ និយមិតទិវសេនេវ គាហេតព្ពន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. ស្វេ លូខន្តិ អជ្ជ អាវាហមង្គលាទិករណតោ អតិបណីតភោជនំ ករីយតិ, ស្វេ តថា ន ភវិស្សតិ, អជ្ជេវ ភិក្ខូ ភោជេស្សាមីតិ អធិប្បាយោ.

បក្ខិកភត្តតោ ឧបោសថិកស្ស ភេទំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបោសថង្គានិ សមាទិយិត្វា’’តិអាទិ. និពន្ធាបិតន្តិ ‘‘អសុកវិហារេ អាគន្តុកា ភុញ្ជន្តូ’’តិ និយមិតំ.

គមិកោ អាគន្តុកភត្តម្បីតិ គាមន្តរតោ អាគន្ត្វា អវូបសន្តេន គមិកចិត្តេន វសិត្វា បុន អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. អាវាសិកស្ស បន គន្តុកាមស្ស គមិកភត្តមេវ លព្ភតិ. ‘‘លេសំ ឱឌ្ឌេត្វា’’តិ វុត្តត្តា លេសាភាវេ យាវ គមនបរិពន្ធោ វិគច្ឆតិ, តាវ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ញាបិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

តណ្ឌុលាទីនិ បេសេន្តិ…បេ… វដ្ដតីតិ អភិហដភិក្ខត្តា វដ្ដតិ. តថា បដិគ្គហិតត្តាតិ ភិក្ខានាមេន បដិគ្គហិតត្តា.

អវិភត្តំ សង្ឃិកំ ភណ្ឌន្តិ កុក្កុច្ចុប្បត្តិអាការទស្សនំ. ឯវំ កុក្កុច្ចំ កត្វា បុច្ឆិតព្ពកិច្ចំ នត្ថិ, អបុច្ឆិត្វា ទាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

បក្ខិកភត្តាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.