៧. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកោ

ឆសក្យបព្ពជ្ជាកថាទិវណ្ណនា

៣៣០. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ បាឡិយំ អនុបិយំ នាមាតិ អនុបិយា នាម. ហេដ្ឋា បាសាទាតិ បាសាទតោ ហេដ្ឋា ហេដ្ឋិមតលំ, ‘‘ហេដ្ឋាបាសាទ’’ន្តិបិ បាឋោ. អភិនេតព្ពន្តិ វបិតខេត្តេសុ បវេសេតព្ពំ. និន្នេតព្ពន្តិ តតោ នីហរិតព្ពំ. និទ្ធាបេតព្ពន្តិ សស្សទូសកតិណាទីនិ ឧទ្ធរិតព្ពំ. ឧជុំ ការាបេតព្ពន្តិ បុញ្ជំ ការាបេតព្ពំ, អយមេវ វា បាឋោ.

៣៣២. បរទត្តោតិ បរេហិ ទិន្នបច្ចយេហិ បវត្តមានោ. មិគភូតេន ចេតសាតិ កត្ថចិ អលគ្គតាយ មិគស្ស វិយ ជាតេន ចិត្តេន.

៣៣៣. មនោមយំ កាយន្តិ ឈានមនេន និព្ពត្តំ ព្រហ្មកាយំ, ‘‘កិំ នុ ខោ អហំ បសាទេយ្យំ, យស្មិំ មេ បសន្នេ ពហុលាភសក្ការោ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ បឋមំ ឧប្បន្នបរិវិតក្កស្ស មន្ទបរិយុដ្ឋានតាយ ទេវទត្តស្ស តស្មិំ ខណេ ឈានបរិហានិ នាហោសិ, បច្ឆា ឯវ អហោសីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ ‘‘សហ ចិត្តុប្បាទា’’តិអាទិ. ទ្វេ វា តីណិ វា មាគធកានិ គាមខេត្តានីតិ ឯត្ថ មគធរដ្ឋេ ខុទ្ទកំ គាមខេត្តំ គាវុតមត្តំ, មជ្ឈិមំ បន ទិយឌ្ឍគាវុតមត្តំ, មហន្តំ អនេកយោជនម្បិ ហោតិ. តេសុ មជ្ឈិមេន គាមខេត្តេន ទ្វេ វា ខុទ្ទកេន តីណិ វា គាមខេត្តានិ, តស្ស សរីរំ តិគាវុតប្បមាណោ អត្តភាវោតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣៣៤. សត្ថារោតិ គណសត្ថារោ. នាស្សស្សាតិ ន ឯតស្ស ភវេយ្យ. តន្តិ សត្ថារំ. តេនាតិ អមនាបេន. សម្មន្នតីតិ ចីវរាទិនា អម្ហាកំ សម្មានំ ករោតិ, បរេហិ វា អយំ សត្ថា សម្មានីយតីតិ អត្ថោ.

៣៣៥. នាសាយ បិត្តំ ភិន្ទេយ្យុន្តិ អច្ឆបិត្តំ វា មច្ឆបិត្តំ វា នាសាបុដេ បក្ខិបេយ្យុំ. អស្សតរីតិ វឡវាយ កុច្ឆិស្មិំ គទ្រភស្ស ជាតា. តស្សា ហិ គហិតគព្ភាយ វិជាយិតុមសក្កោន្តិយា ឧទរំ ផាលេត្វា បោតកំ នីហរន្តិ. តេនាហ ‘‘អត្តវធាយ គព្ភំ គណ្ហាតី’’តិ.

៣៣៩. បោត្ថនិកន្តិ ឆុរិកំ, ‘‘ខរ’’ន្តិបិ វុច្ចតិ.

៣៤២. មា កុញ្ជរ នាគមាសទោតិ ហេ កុញ្ជរ ពុទ្ធនាគំ វធកចិត្តេន មា ឧបគច្ឆ. ទុក្ខន្តិ ទុក្ខការណត្តា ទុក្ខំ. ឥតោតិ ឥតោ ជាតិតោ. យតោតិ យស្មា, យន្តស្ស វា, គច្ឆន្តស្សាតិ អត្ថោ. មា ច មទោតិ មទោ តយា ន កាតព្ពោតិ អត្ថោ.

៣៤៣. តិកភោជនន្តិ តីហិ ភុញ្ជិតព្ពំ ភោជនំ, តតោ អធិកេហិ ឯកតោ បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដនកំ គណភោជនបដិបក្ខំ ភោជនន្តិ អត្ថោ. កោកាលិកោតិអាទីនិ ទេវទត្តបរិសាយ គណបាមោក្ខានំ នាមានិ. កប្បន្តិ មហានិរយេ អាយុកប្បំ, តំ អន្តរកប្បន្តិ កេចិ. កេចិ បន ‘‘អសង្ខ្យេយ្យកប្ប’’ន្តិ.

ឆសក្យបព្ពជ្ជាកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភេទកកថាវណ្ណនា

៣៤៥. បរស្ស ចិត្តំ ញត្វា កថនំ អាទេសនាបាដិហារិយំ. កេវលំ ធម្មទេសនា អនុសាសនីបាដិហារិយំ. តទុភយម្បិ ធម្មី កថា នាម. តាយ ថេរោ ឱវទិ. ឥទ្ធិវិធំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ នាម. តេន សហិតា អនុសាសនី ឯវ ធម្មី កថា. តាយ ថេរោ ឱវទិ.

‘‘ថុល្លច្ចយំ ទេសាបេហី’’តិ ឥទំ ភេទបុរេក្ខារស្ស ឧបោសថាទិករណេ ថុល្លច្ចយស្ស ឧបោសថក្ខន្ធកាទីសុ បឋមមេវ បញ្ញត្តត្តា វុត្តំ, ឥតរថា ឯតេសំ អាទិកម្មិកត្តា អនាបត្តិយេវ សិយា.

៣៤៦. សរសីតិ សរោ. មហិំ វិក្រុព្ពតោតិ មហិំ ទន្តេហិ វិលិខន្តស្ស. ឥទញ្ច ហត្ថីនំ សភាវទស្សនំ. នទីសូតិ សរេសុ. ភិសំ ឃសមានស្សាតិ យោជនា. ជគ្គតោតិ យូថំ បាលេន្តស្ស.

៣៤៧. ទូតេយ្យំ គន្តុន្តិ ទូតកម្មំ បត្តុំ, ទូតកម្មំ កាតុន្តិ អត្ថោ. សហិតាសហិតស្សាតិ យុត្តាយុត្តស្ស, យំ វត្តុំ, កាតុញ្ច យុត្តំ, តត្ថ កុសលោ. អថ វា អធិប្បេតានាធិប្បេតស្ស វចនស្ស កុសលោ, ព្យញ្ជនមត្តេ ន តិដ្ឋតិ, អធិប្បេតត្ថមេវ អារោចេតីតិ អត្ថោ.

៣៥០. គាថាសុ ជាតូតិ ឯកំសេន. មា ឧទបជ្ជថ មា ហោតូតិ អត្ថោ. បាបិច្ឆានំ យថាគតីតិ បាបិច្ឆានំ បុគ្គលានំ យាទិសី គតិ អភិសម្បរាយោ. តំ អត្ថជាតំ. ឥមិនាបិ ការណេន ជានាថាតិ ទេវទត្តស្ស ‘‘បណ្ឌិតោ’’តិអាទិនា ឧបរិ វក្ខមានាការំ ទស្សេតិ.

បមាទំ អនុចិណ្ណោតិ បមាទំ អាបន្នោ. អាសីសាយន្តិ អវស្សំភាវីអត្ថសិទ្ធិយំ. សា ហិ ឥធ អាសីសាតិ អធិប្បេតា, ន បត្ថនា. ឦទិសេ អនាគតត្ថេ អតីតវចនំ សទ្ទវិទូ ឥច្ឆន្តិ.

ទុព្ភេតិ ទុព្ភេយ្យ. វិសកុម្ភេនាតិ ឯកេន វិសបុណ្ណកុម្ភេន. សោតិ សោ បុគ្គលោ. ន បទូសេយ្យ វិសមិស្សំ កាតុំ ន សក្កោតីតិ អត្ថោ. ភយានកោតិ វិបុលគម្ភីរភាវេន ភយានកោ. តេនាបិ ទូសេតុំ ន សក្កុណេយ្យតំ ទស្សេតិ. វាទេនាតិ ទោសកថនេន. ឧបហិំសតីតិ ពាធតិ.

សង្ឃភេទកកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧបាលិបញ្ហាកថាវណ្ណនា

៣៥១. ន បន ឯត្តាវតា សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតីតិ សលាកគ្គាហាបនមត្តេន សង្ឃភេទានិព្ពត្តិតោ វុត្តំ. ឧបោសថាទិសង្ឃកម្មេ កតេ ឯវ ហិ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ. តត្ថ ច ឧបោសថបវារណាសុ ញត្តិនិដ្ឋានេន, សេសកម្មេសុ អបលោកនាទិកម្មបរិយោសានេន សង្ឃភេទោ សមត្ថោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

‘‘អភព្ពតា ន វុត្តា’’តិ ឥទំ ‘‘ភិក្ខវេ, ទេវទត្តេន បឋមំ អានន្តរិយកម្មំ ឧបចិត’’ន្តិអាទិនា អានន្តរិយត្តំ វទតា ភគវតា តស្ស អភព្ពតាសង្ខាតា បារាជិកតា ន បញ្ញត្តា. ឯតេន អាបត្តិ វិយ អភព្ពតាបិ បញ្ញត្តិអនន្តរមេវ ហោតិ, ន តតោ បុរេតិ ទស្សេតិ. ឥធ បន អាទិកម្មិកស្សបិ អនាបត្តិយា អវុត្តត្តា ទេវទត្តាទយោបិ ន មុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

តយោ សតិបដ្ឋានាតិអាទីសុ តយោ ឯវ សតិបដ្ឋានា, ន តតោ បរន្តិ ឯកស្ស សតិបដ្ឋានស្ស បដិក្ខេបោវ ឥធ អធម្មោ, ន បន តិណ្ណំ សតិបដ្ឋានត្តវិធានំ តស្ស ធម្មត្តា. ឯវំ សេសេសុបិ ហាបនកោដ្ឋាសេសុ. វឌ្ឍនេសុ បន ឆ ឥន្ទ្រិយានីតិ អនិន្ទ្រិយស្សបិ ឯកស្ស ឥន្ទ្រិយត្តវិធានមេវ អធម្មោ. ឯវំ សេសេសុបិ. ន កេវលញ្ច ឯតេវ, ‘‘ចត្តារោ ខន្ធា, តេរសាយតនានី’’តិអាទិនា យត្ថ កត្ថចិ វិបរីតតោ បកាសនំ សព្ពំ អធម្មោ. យាថាវតោ បកាសនញ្ច សព្ពំ ធម្មោតិ ទដ្ឋព្ពំ. បកាសនន្តិ ចេត្ថ តថា តថា កាយវចីបយោគសមុដ្ឋាបិកា អរូបក្ខន្ធាវ អធិប្បេតា, ឯវមេត្ថ ទសកុសលកម្មបថាទីសុ អនវជ្ជដ្ឋេន សរូបតោ ធម្មេសុ, អកុសលកម្មបថាទីសុ សាវជ្ជដ្ឋេន សរូបតោ អធម្មេសុ ច តទញ្ញេសុ ច អព្យាកតេសុ យស្ស កស្សចិ កោដ្ឋាសស្ស ភគវតា បញ្ញត្តក្កមេនេវ បកាសនំ ‘‘ធម្មោ’’តិ ច វិបរីតតោ បកាសនំ ‘‘អធម្មោ’’តិ ច ទស្សិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. កាមញ្ចេត្ថ វិនយាទយោបិ យថាភូតតោ, អយថាភូតតោ ច បកាសនវសេន ធម្មាធម្មេសុ ឯវ បវិសន្តិ, វិនយាទិនាមេន បន វិសេសេត្វា វិសុំ គហិតត្តា តទវសេសមេវ ធម្មាធម្មកោដ្ឋាសេ បវិសតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឥមំ អធម្មំ ធម្មោតិ ករិស្សាមាតិអាទិ ធម្មញ្ច អធម្មញ្ច យាថាវតោ ញត្វាវ បាបិច្ឆំ និស្សាយ វិបរីតតោ បកាសេន្តស្សេវ សង្ឃភេទោ ហោតិ, ន បន តថាសញ្ញាយ បកាសេន្តស្សាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឯស នយោ ‘‘អវិនយំ វិនយោតិ ទីបេន្តី’’តិអាទីសុបិ. តត្ថ និយ្យានិកន្តិ ឧក្កដ្ឋន្តិ អត្ថោ. ‘‘តថេវា’’តិ ឥមិនា ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយកុល’’ន្តិអាទិនា វុត្តមត្ថំ អាកឌ្ឍតិ.

សំវរោ បហានំ បដិសង្ខាតិ សំវរវិនយោ, បហានវិនយោ, បដិសង្ខាវិនយោ ច វុត្តោ. តេនាហ ‘‘អយំ វិនយោ’’តិ. ‘‘បញ្ញត្តំ អបញ្ញត្ត’’ន្តិ ទុកំ ‘‘ភាសិតំ អភាសិត’’ន្តិ ទុកេន អត្ថតោ សមានមេវ, តថា ទុដ្ឋុល្លទុកំ គរុកទុកេន. តេនេវ តេសំ ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ… ឥទំ អបញ្ញត្តំ នាមា’’តិអាទិនា សទិសនិទ្ទេសោ កតោ. សាវសេសាបត្តិន្តិ អវសេសសីលេហិ សហិតាបត្តិំ. នត្ថិ ឯតិស្សំ អាបន្នាយំ សីលាវសេសាតិ អនវសេសាបត្តិ.

៣៥៤. បាឡិយំ សមគ្គានញ្ច អនុគ្គហោតិ យថា សមគ្គានំ សាមគ្គី ន ភិជ្ជតិ, ឯវំ អនុគ្គហណំ អនុពលប្បទានំ.

៣៥៥. សិយា នុ ខោតិ សម្ភវេយ្យ នុ ខោ. តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋីតិ អត្តនោ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ឯតស្មិំ ទីបនេ អយុត្តទិដ្ឋិ. ភេទេ អធម្មទិដ្ឋីតិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ទីបេត្វា អនុស្សាវនសលាកគ្គាហាបនាទិនា អត្តានំ មុញ្ចិត្វា ចតុវគ្គាទិកំ សង្ឃំ ឯកសីមាយមេវ ឋិតតោ ចតុវគ្គាទិសង្ឃតោ វិយោជេត្វា ឯកកម្មាទិនិប្ផាទនវសេន សង្ឃភេទករណេ អធម្មទិដ្ឋិកោ ហុត្វាតិ អត្ថោ. វិនិធាយ ទិដ្ឋិន្តិ យា តស្មិំ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ទីបនេ អត្តនោ អធម្មទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, តំ វិនិធាយ បដិច្ឆាទេត្វា ‘‘ធម្មោ ឯវាយ’’ន្តិ វិបរីតតោ បកាសេត្វាតិ អត្ថោ. ឯវំ សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

ភេទេ ធម្មទិដ្ឋីតិ យថាវុត្តនយេន សង្ឃភេទនេ ទោសោ នត្ថីតិ លទ្ធិកោ. អយំ បន ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ទីបនេ អធម្មទិដ្ឋិកោ ហុត្វាបិ តំ ទិដ្ឋិំ វិនិធាយ ករណេន សង្ឃភេទកោ អតេកិច្ឆោ ជាតោ. ឯវំ ភេទេ វេមតិកោតិ ឥមស្ស បន ភេទេ វេមតិកទិដ្ឋិយា វិនិធានម្បិ អត្ថិ. សេសំ សមមេវ. តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិភេទេ អធម្មទិដ្ឋីតិ អយំ បន ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិំ វិនិធាយ កតត្តា សង្ឃភេទកោ អតេកិច្ឆោ ជាតោ. សុក្កបក្ខេ បន សព្ពត្ថ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិអាទិទីបនេ វា ភេទេ វា ធម្មទិដ្ឋិតាយ ទិដ្ឋិំ អវិនិធាយេវ កតត្តា សង្ឃភេទកោបិ សតេកិច្ឆោ ជាតោ. តស្មា ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិអាទិទីបនេ វា សង្ឃភេទេ វា ឧភោសុបិ វា អធម្មទិដ្ឋិ វា វេមតិកោ វា ហុត្វា តំ ទិដ្ឋិំ, វិមតិញ្ច វិនិធាយ ‘‘ធម្មោ’’តិ បកាសេត្វា វុត្តនយេន សង្ឃភេទំ ករោន្តស្សេវ អានន្តរិយំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ.

ឧបាលិបញ្ហាកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភេទកក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.