១០. កោសម្ពកក្ខន្ធកោ
កោសម្ពកវិវាទកថាវណ្ណនា
៤៥១. កោសម្ពកក្ខន្ធកេ សចេ ហោតិ, ទេសេស្សាមីតិ វិនយធរស្ស វចនេន អាបត្តិទិដ្ឋិំ បដិលភិត្វា ឯវមាហ. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘សោ តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ ហោតី’’តិ វុត្តំ. នត្ថិ អាបត្តីតិ ឧទកស្ស ឋបនភាវំ អជានិត្វា វា ឋបិតំ ឆឌ្ឌេត្វា វិស្សរិត្វា វា គមនេ អសញ្ចិច្ច អសតិយា អនាបត្តិបក្ខោបិ សម្ភវតីតិ វិនយធរោ តត្ថ អនាបត្តិទិដ្ឋិំ បដិលភិត្វា ឯវមាហ. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្ស អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តី’’តិ វុត្តំ. បរិសាយបិស្ស អនាបត្តិទិដ្ឋិយា ឧប្បន្នត្តា ‘‘អញ្ញេ’’តិ ពហុវចនំ កតំ. អនាបត្តិទិដ្ឋិ អហោសីតិ សុត្តន្តិកត្ថេរស្ស វិនយេ អបកតញ្ញុតាយ វិនយធរស្ស វចនមត្តេន សោ ឯវមហោសិ, សា បនស្ស អាបត្តិ ឯវ ឧទកាវសេសស្ស ឋបនភាវំ ញត្វា ឋបិតត្តា. វត្ថុមត្តជាននេ ឯវ ហិ សេខិយា សចិត្តកា, ន បណ្ណត្តិវិជាននេ. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ ហោតី’’តិ សព្ពត្ថ អាបត្តិ ឥច្ចេវ វុត្តំ. ‘‘អាបត្តិំ អាបជ្ជមានោ’’តិ ឥទំ វិនយធរត្ថេរោ ‘‘តយា ឥទំ ឧទកំ ឋបិត’’ន្តិ អត្តនា បុដ្ឋេន សុត្តន្តិកត្ថេរេន ‘‘អាមាវុសោ’’តិ វុត្តវចនំ សរិត្វា បណ្ណត្តិអកោវិទតាយ សញ្ចិច្ចេវ អកាសីតិ អាបត្តិទិដ្ឋិ ហុត្វាវ អវោច. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តី’’តិ វុត្តំ.
៤៥៣. ‘‘ន តាវ ភិន្នោ’’តិ ឥទំ ឧក្ខិបនតទនុវត្តនមត្តេន សង្ឃោ ភិន្នោ នាម ន ហោតិ, តំ និស្សាយ បន ឧភយបក្ខិកានំ បក្ខំ បរិយេសិត្វា អញ្ញមញ្ញំ កោធវសេន កាយវចីកលហវឌ្ឍនេនេវ ហោតីតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘សោ ច ខោ កលហវសេនា’’តិ. សម្ភមអត្ថវសេនាតិ តុរិតត្ថវសេន.
៤៥៤. អការណេតិអាទិ អនុក្ខិបិត្វាវ ឧបាយេន សញ្ញាបេត្វា ហិតេសិតាយ អាបត្តិតោ មោចេតុំ យុត្តដ្ឋានេ កោធចិត្តវសេន វិហេឋនត្ថាយ កតភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន បន កម្មង្គស្ស អភាវំ សន្ធាយ. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘អាបត្តិ ឯសា, ភិក្ខវេ, នេសា អនាបត្តិ…បេ… ឧក្ខិត្តោ ឯសោ ភិក្ខូ’’តិអាទិ វុត្តំ.
៤៥៥. ‘‘អធម្មវាទីនំ បក្ខេ និសិន្នោ’’តិ ឥទំ ឧបលក្ខណមត្តំ, ធម្មវាទីនំ បក្ខេ និសីទិត្វា អធម្មវាទីនំ លទ្ធិំ គណ្ហន្តោបិ ធម្មវាទីនំ នានាសំវាសកោ ហោតិ ឯវ. កម្មំ កោបេតីតិ តំ វិនា គណស្ស អបូរណបក្ខំ សន្ធាយ វុត្តំ. យត្ថ វា តត្ថ វាតិ ធម្មវាទីនំ បក្ខេ វា អធម្មវាទីនំ បក្ខេ វាតិ អត្ថោ. ឥមេ ធម្មវាទិនោតិ គណ្ហាតីតិ តំតំបក្ខគតេ ភិក្ខូ យាថាវតោ វា អយាថាវតោ វា ‘‘ឥមេ ធម្មវាទិនោ’’តិ គណ្ហាតិ, អយំ តំតំបក្ខគតានំ អត្តានំ សមានសំវាសកំ ករោតិ.
៤៥៦. ឧបទំសេន្តីតិ បវត្តេន្តិ. បាឡិយំ ឯត្តាវតាតិ ‘‘ឯត្តកបទេសំ មុញ្ចិត្វា និសិន្នា មយំ កោធចិត្តេ ឧប្បន្នេបិ អញ្ញមញ្ញំ អននុលោមិកំ កាយកម្មាទិំ បវត្តេតុំ ន សក្ខិស្សាមា’’តិ សល្លេក្ខេត្វា ទូរេ និសីទិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា’’តិ.
៤៥៧. បាឡិយំ ភណ្ឌនជាតាតិអាទីសុ កលហស្ស បុព្ពភាគោ ភណ្ឌនំ នាម. ហត្ថបរាមាសាទិ កលហោ នាម. វិរុទ្ធវាទោ វិវាទោ នាម.
៤៥៨. បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោតិ ឯត្ថ កោសោ នាម សុវណ្ណមណិអាទិភណ្ឌាគារសារគព្ភោ. កោដ្ឋំ វុច្ចតិ ធញ្ញស្ស អាវសនដ្ឋានំ, កោដ្ឋភូតំ អគារំ កោដ្ឋាគារំ, ធញ្ញសង្គហដ្ឋានំ. អព្ភុយ្យាសីតិ យុទ្ធាយ អភិមុខោ និក្ខមីតិ អត្ថោ. ឯកសង្ឃាតម្បីតិ ឯកយុទ្ធម្បិ. ធោវនន្តិ ធោវនុទកំ.
៤៦៣. បរិយាទិន្នរូបាតិ កោធចិត្តេន បរិគ្គហិតសភាវា.
៤៦៤. តំ ន ជានន្តីតិ តំ កលហំ ន ជានន្តិ. យេ ឧបនយ្ហន្តីតិ យថាវុត្តំ កោធាការំ ចិត្តេ ពន្ធន្តិ. បាកដបរិស្សយេតិ សីហាទិកេ. បដិច្ឆន្នបរិស្សយេតិ រាគាទិកេ. បាឡិយំ នត្ថិ ពាលេ ៩៧ សហាយតាតិ ពាលំ និស្សាយ សីលាទិគុណសង្ខាតា សហាយតា នត្ថិ, ន សក្កា លទ្ធុន្តិ អត្ថោ.
៤៦៦. អត្តកាមរូបាតិ អត្តនោ ហិតកាមយមានសភាវា. អនុរុទ្ធាតិ ឯកសេសនយេន តិណ្ណម្បិ កុលបុត្តានំ អាលបនំ, តេនេវ ពហុវចននិទ្ទេសោ កតោ. ខមនីយំ សរីរំ យាបនីយំ ជីវិតំ ‘‘កច្ចិ វោ សរីរញ្ច ធារេតុំ, ជីវិតញ្ច យាបេតុំ សក្កា’’តិ បុច្ឆតិ. តគ្ឃាតិ ឯកំសត្ថេ និបាតោ, ឯកំសេន មយំ ភន្តេតិ អត្ថោ. យថា កថន្តិ ឯត្ថ យថាតិ និបាតមត្តំ, យថាកថន្តិ វា ឯកោ និបាតោ ការណបុច្ឆនត្ថោ, កេន បការេនាតិ អត្ថោ. ឯកញ្ច បន មញ្ញេ ចិត្តន្តិ ឯកស្ស ចិត្តវសេន ឥតរេសម្បិ បវត្តនតោ សព្ពេសំ នោ ឯកំ វិយ ចិត្តន្តិ អត្ថោ. កច្ចិ បន វោ អនុរុទ្ធាតិ ឯត្ថ វោតិ និបាតមត្តំ, បច្ចត្តវចនំ វា, កច្ចិ តុម្ហេតិ អត្ថោ. អម្ហាកន្តិ និទ្ធារណេ សាមិវចនំ, អម្ហេសុ តីសុ យោ បឋមំ បដិក្កមតីតិ អត្ថោ.
កោសម្ពកវិវាទកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា
៤៦៧. យេន បាលិលេយ្យកន្តិ បច្ចត្តេ ឧបយោគវចនំ, យត្ថ បាលិលេយ្យកោ គាមោ, តត្ថ អវសរីតិ អត្ថោ. ទហរបោតកេហីតិ ភិង្កច្ឆាបេហិ. ‘‘ឱគាហិ’’ន្តិបិ បាឋោ, នហានបោក្ខរណិន្តិ អត្ថោ.
ឧទានគាថាយំ បន – រថឦសសទិសទន្តស្ស នាគស្ស ហត្ថិនោ ឯតំ វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ នាគេន ពុទ្ធនាគស្ស វិវេកនិន្នចិត្តេន សមេតិ. កស្មា? យំ យស្មា ឯកោវ រមតិ វនេ, តស្មា ឯវំ យោជនា ទដ្ឋព្ពា.
បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
អដ្ឋារសវត្ថុកថាវណ្ណនា
៤៦៨. យថា ធម្មោ តថា តិដ្ឋាហីតិ យថា ធម្មោ ច វិនយោ ច ឋិតោ, តថា តិដ្ឋ, ធម្មវាទីបក្ខេ តិដ្ឋាតិ អត្ថោ.
៤៧៣. ‘‘យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ឥទំ សាមគ្គីភេទស្ស អការកេ សន្ធាយ វុត្តំ. យេ បន ភេទការកា វិរុទ្ធា អលជ្ជិនោ, តេសំ បដិពាហិតុំ វដ្ដតិ តេសំ សន្តកស្សបិ សេនាសនស្ស វិនាសនវចនតោ. ‘‘វិវិត្តំ កត្វាបិ ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា បន យថាវុឌ្ឍំ វរសេនាសនំ អទត្វា វុឌ្ឍានម្បិ អសញ្ញតានំ សញ្ញតេហិ វិវិត្តំ កត្វា ទាតព្ពន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.
៤៧៥. កម្មវាចាយ ឱសារេត្វាតិ ឯត្ថ ឧក្ខិត្តស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិយាបន្នភាវំ បដិជានិត្វា សម្មាវត្តនេន ឧក្ខេបកានំ សមុប្បន្នឱសារណច្ឆន្ទស្ស បគេវ ញាតត្តា បដិប្បស្សម្ភនកម្មវាចាយ ឧក្ខិត្តានុវត្តកា សយមេវ នំ ឱសារេសុន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.
៤៧៦. អត្ថតោ អបគតាតិ សាមគ្គីអត្ថវិរហិតា, តុច្ឆព្យញ្ជនាតិ អត្ថោ.
៤៧៧. អប្បដិច្ឆន្នាចារោតិ អប្បដិច្ឆាទេតព្ពសុន្ទរាចារោ. អនបគតន្តិ ការណតោ អនបេតំ. អាទាតព្ពតោ គហេតព្ពតោ អាទាយន្តិ អាចរិយវាទោ វុត្តោតិ អាហ ‘‘អាទាយំ អត្តនោ អាចរិយវាទ’’ន្តិ.
អដ្ឋហិ ទូតង្គេហីតិ ‘‘សោតា ច ហោតិ សាវេតា ច ឧគ្គហេតា ច ធារេតា ច វិញ្ញាតា ច វិញ្ញាបេតា ច កុសលោ ច សហិតាសហិតស្ស នោ ច កលហការកោ’’តិ (អ. និ. ៨.១៦) ឯវំ វុត្តេហិ អដ្ឋហិ ទូតង្គេហិ. សេសមេត្ថ, ហេដ្ឋា ច សព្ពត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.
អដ្ឋារសវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
កោសម្ពកក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.
ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ វិមតិវិនោទនិយំ
មហាវគ្គវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស