៧. កថិនក្ខន្ធកោ

កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា

៣០៦. កថិនក្ខន្ធកេ សីសវសេនាតិ បធានវសេន. កថិនន្តិ បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ ថិរន្តិ អត្ថោ. សោ នេសំ ភវិស្សតីតិ យុជ្ជតីតិ ‘‘សោ តុម្ហាក’’ន្តិ អវត្វា ‘‘នេស’’ន្តិ វចនំ យុជ្ជតិ. យេ អត្ថតកថិនាតិ ន កេវលំ តុម្ហាកមេវ, យេ អញ្ញេបិ អត្ថតកថិនា, តេសំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. អថ វា វោតិ តទា សម្មុខីភូតេហិ សទ្ធិំ អសម្មុខីភូតេ ច អនាគតេ ច ភិក្ខូ សព្ពេ ឯកតោ សម្បិណ្ឌេត្វា វុត្តំ, តុម្ហាកន្តិ អត្ថោ. សោ នេសន្តិ ឯត្ថ សោ តេសន្តិ យោជេតព្ពំ. តេនាហ ‘‘អត្ថតកថិនានំ វោ, ភិក្ខវេ, ឥមានិ បញ្ច កប្បិស្សន្តី’’តិ. មតកចីវរន្តិ មតស្ស ចីវរំ. ‘‘វុត្ថវស្សវសេនា’’តិ ឥទំ បច្ឆិមវស្សំវុត្ថានម្បិ សាធារណន្តិ អាហ ‘‘បុរិមិកាយ វស្សំ ឧបគន្ត្វា បឋមបវារណាយ បវារិតា លភន្តី’’តិ. ឧបគតា វា ន លភន្តីតិ បច្ឆិមិកាយ វុត្ថវស្សេបិ សន្ធាយ វុត្តំ.

ខលិមក្ខិតសាដកោតិ អហតវត្ថំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘អកាតុំ ន លព្ភតី’’តិ ឥមិនា អនាទរិយេ សតិ ទុក្កដន្តិ ទីបេតិ.

‘‘អបលោកេត្វា’’តិ ឥទំ អញ្ញេសំ វស្សំវុត្ថភិក្ខូនំ អទត្វា ទាតុកាមេហិ កត្តព្ពវិធិទស្សនំ. យទិ ឯវំ កម្មវាចាយ ឯវ ទានំ អវុត្តន្តិ អាហ ‘‘កម្មវាចា បនា’’តិអាទិ. កថិនចីវរំ វិយ កម្មវាចាយ ទាតុំ ន វដ្ដតីតិ អបលោកេត្វាវ ទាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

៣០៨. មហាភូមិកន្តិ មហាវិសយំ, ចតុវីសតិអាការវន្តតាយ មហាវិត្ថារិកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. បញ្ចកន្តិ បញ្ចខណ្ឌំ. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ. បឋមចិមិលិកាតិ កថិនវត្ថតោ អញ្ញា អត្តនោ បកតិចិមិលិកា. កុច្ឆិចិមិលិកំ កត្វា សិព្ពិតមត្តេនាតិ ថិរជិណ្ណានំ ចិមិលិកានំ ឯកតោ កត្វា សិព្ពនស្សេតំ អធិវចនន្តិ វទន្តិ. មហាបច្ចរិយំ, កុរុន្ទិយញ្ច វុត្តវចនន្តិ ទស្សនំ, ព្យញ្ជនតោ ឯវ ភេទោ, ន អត្ថតោតិ ទស្សនត្ថំ កតន្តិបិ វទន្តិ. បិដ្ឋិអនុវាតារោបនមត្តេនាតិ ទីឃតោ អនុវាតស្ស អារោបនមត្តេន. កុច្ឆិអនុវាតារោបនមត្តេនាតិ បុថុលតោ អនុវាតស្ស អារោបនមត្តេន. រត្តិនិស្សគ្គិយេនាតិ រត្តិអតិក្កន្តេន.

៣០៩. ហតវត្ថកសាដកេនាតិ អតិជិណ្ណសាដកោ. ន ហិ តេនាតិអាទីសុ តេន បរិវារាគតបាឋេន ឥធ អានេត្វា អវុច្ចមានេន កថិនត្ថារកស្ស ជានិតព្ពេសុ ន កិញ្ចិ បរិហាយតិ, តស្ស សព្ពស្ស ឥធេវ វុត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ.

៣១០. មាតា វិយាតិ មាតិកា, ឥវត្ថេ ក-បច្ចយោ ទដ្ឋព្ពោ. តេន សិទ្ធមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មាតិកាតិ មាតរោ’’តិអាទិ. អស្សាតិ ឯតិស្សា មាតិកាយ. បក្កមនន្តិកោ កថិនុព្ភារោ ឯវ ហិ សយំ អត្តនោ ឧប្បជ្ជតីតិ ឯវមភេទូបចារេន ‘‘មាតិកា’’តិ វុត្តោ ឧព្ភារស្សេវ បក្កមនន្តេ សមុប្បត្តិតោ, តព្ពិនិមុត្តាយ ច មាតិកាយ អភាវា, តប្បកាសិកាបិ ចេត្ថ បាឡិ ‘‘មាតិកា’’តិ វត្តុំ យុជ្ជតិ. សាបិ ហិ បក្កមនន្តិកុព្ភារប្បកាសនេន ‘‘បក្កមនន្តិកា’’តិ វុត្តា. ឯសេវ នយោ សេសុព្ភារេសុបិ. បក្កមនន្តិ ចេត្ថ ឧបចារសីមាតិក្កមនំ ទដ្ឋព្ពំ.

កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាទាយសត្តកកថាវណ្ណនា

៣១១. ‘‘ន បុន អាគមិស្ស’’ន្តិ ឥទំ អាវាសបលិពោធុបច្ឆេទការណទស្សនំ. បញ្ចសុ ហិ ចីវរមាសេសុ យទា កទាចិ ន បច្ចេស្សន្តិ ចិត្តេន ឧបចារសីមាតិក្កមេន អាវាសបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ. បច្ចេស្សន្តិ ពហិឧបចារគតស្ស បន យត្ថ កត្ថចិ ន បច្ចេស្សន្តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នមត្តេ ឆិជ្ជតិ. បឋមំ ចីវរបលិពោធោ ឆិជ្ជតីតិ ន បច្ចេស្សន្តិ បក្កមនតោ បុរេតរមេវ ចីវរស្ស និដ្ឋិតត្តា វុត្តំ. ‘‘កតចីវរមាទាយា’’តិ ហិ វុត្តំ. អត្ថតកថិនស្ស ហិ ភិក្ខុនោ យាវ ‘‘សង្ឃតោ វា ទាយកកុលាទិតោ វា ចីវរំ លភិស្សាមី’’តិ ចីវរាសា វា លទ្ធវត្ថានំ សហាយសម្បទាទិយោគំ លភិត្វា សង្ឃាដិអាទិភាវេន ‘‘ឆិន្ទិត្វា ករិស្សាមី’’តិ ករណិច្ឆា វា បវត្តតិ, តាវ ចីវរបលិពោធោ អនុបច្ឆិន្នោ ឯវ. យទា បន យថាបត្ថិតដ្ឋានតោ ចីវរាទីនំ សព្ពថា អលាភេន វា ចីវរាសា ចេវ លទ្ធានំ កត្វា និដ្ឋានេន វា នដ្ឋវិនដ្ឋាទិភាវេន វា ចីវរេ និរបេក្ខតាយ វា ករណិច្ឆា ច វិគច្ឆតិ, តទា ចីវរបលិពោធោ ឧបច្ឆិន្នោ ហោតិ.

សោ ច ឥធ ‘‘កតចីវរំ អាទាយា’’តិ វចនេន បកាសិតោ. ឯវំ ឧបរិ សព្ពត្ថ បាឡិវចនក្កមំ និស្សាយ នេសំ បឋមំ, បច្ឆា ច ឧបច្ឆិជ្ជនំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សព្ពថាបិ ច ឥមេសំ ឧភិន្នំ បលិពោធានំ ឧបច្ឆេទេនេវ កថិនុព្ភារោ, ន ឯកស្ស. តេសញ្ច បុព្ពាបរិយេន, ឯកក្ខណេ ច ឧបច្ឆិជ្ជនំ ទស្សេតុំ ឥមា អដ្ឋ មាតិកា ឋបិតាតិ វេទិតព្ពា. អន្តោសីមាយន្តិ ចីវរនិដ្ឋានក្ខណេយេវ ឆិន្នត្តា វុត្តំ. នេវិមំ ចីវរំ ការេស្សន្តិ ចីវរេ អបេក្ខាយ វិគតត្តា ករណបលិពោធស្សាបិ ឧបច្ឆិន្នតំ ទស្សេតិ. យោ បន អប្បិច្ឆតាយ វា អនត្ថិកតាយ វា សព្ពថា ចីវរំ ន សម្បដិច្ឆតិ, តស្ស ពហិសីមាគតស្ស សព្ពថាបិ ចីវរបលិពោធាភាវេន ន បច្ចេស្សន្តិ សន្និដ្ឋានមត្តេន សន្និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុព្ភារោ វេទិតព្ពោ. សោ បនាតិ បលិពោធុបច្ឆេទោ. អយំ បនាតិ អាសាវច្ឆេទកោ កថិនុព្ភារោ វិសុំ វិត្ថារេត្វា វុត្តោ, ឥធ ន វុត្តោតិ សម្ពន្ធោ.

អនាសាយ លភតីតិ ‘‘យស្មិំ កុលេ ចីវរំ លភិស្សាមា’’តិ អាសា អនុប្បន្នបុព្ពា, តត្ថ ចីវរាសាយ អនុប្បន្នដ្ឋានេ យត្ថ កត្ថចិ លភតីតិ អត្ថោ. អាសាយ ន លភតីតិ អាសីសិតដ្ឋានេ ន លភតីតិ អត្ថោ. ឥធ ន វុត្តោតិ ឥធ សវនន្តិកានន្តរេ ន វុត្តោ. តត្ថាតិ តស្មិំ សីមាតិក្កន្តិកេ. សីមាតិក្កន្តិកោ នាម ចីវរមាសានំ បរិយន្តទិវសសង្ខាតាយ សីមាយ អតិក្កមនតោ សញ្ជាតោ. កេចិ ‘‘ពហិសីមាយ កាលាតិក្កមោ សីមាតិក្កមោ’’តិ មញ្ញន្តិ, តេសំ អន្តោឧបចារេ ចីវរកាលាតិក្កមេបិ កថិនុព្ភារោ អសម្មតោ នាម សិយាតិ ន ចេតំ យុត្តំ. តស្មា យត្ថ កត្ថចិ កាលាតិក្កមោ សីមាតិក្កមោតិ វេទិតព្ពោ. ឯត្ថ ច បាឡិយំ ‘‘កតចីវរោ’’តិ ឥទំ ឧបលក្ខណមត្តំ, អកតចីវរស្សបិ កាលាតិក្កមេន សីមាតិក្កន្តិកោ ហោតិ, ទ្វេ ច បលិពោធា ឯកតោ ឆិជ្ជន្តិ. ឯវំ អញ្ញត្ថាបិ យថាសម្ភវំ តំតំ វិសេសនាភាវេបិ កថិនុព្ភារតា, បលិពោធុបច្ឆេទប្បការោ ច វេទិតព្ពោ. ‘‘សហុព្ភារេ ទ្វេបិ បលិពោធា អបុព្ពំ អចរិមំ ឆិជ្ជន្តី’’តិ ឥទំ អកតចីវរស្ស បច្ចេស្សន្តិ អធិដ្ឋានសម្ភវបក្ខំ សន្ធាយ វុត្តំ, តេសុ អញ្ញតរាភាវេបិ សហុព្ភារោវ ហោតិ.

៣១២-៣២៥. សមាទាយវារោ អាទាយវារសទិសោវ. ឧបសគ្គមេវេត្ថ វិសេសោ. តេនាហ ‘‘បុន សមាទាយវារេបិ…បេ… តេយេវ ទស្សិតា’’តិ. វិប្បកតចីវរេ បក្កមនន្តិកស្ស អភាវតោ ‘‘យថាសម្ភវ’’ន្តិ វុត្តំ. តេនេវ វិប្បកតចីវរវារេ ឆឡេវ ឧព្ភារា វុត្តា, ចីវរេ ហត្ថគតេ ច អាសាវច្ឆេទិកស្ស អសម្ភវា, សោ ឯតេសុ វារេសុ យត្ថ កត្ថចិ ន វុត្តោ, វិសុញ្ញេវ វុត្តោ. វិប្បកតវារេ ចេត្ថ អាទាយវារសមាទាយវារវសេន ទ្វេ ឆក្កវារា វុត្តា.

តតោ បរំ និដ្ឋានសន្និដ្ឋាននាសនន្តិកានំ វសេន តីណិ តិកានិ ទស្សិតានិ. តត្ថ តតិយត្តិកេ អនធិដ្ឋិតេនាតិ ‘‘បច្ចេស្សំ, ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ ឯវំ អនធិដ្ឋិតេន, ន ឯវំ មនសិកត្វាតិ អត្ថោ. តតិយត្តិកតោ បន បរំ ឯកំ ឆក្កំ ទស្សិតំ. ឯវំ តីណិ តិកានិ, ឯកំ ឆក្កញ្ចាតិ បឋមំ បន្នរសកំ វុត្តំ, ឥមិនា នយេន ទុតិយបន្នរសកាទីនិ វេទិតព្ពានិ.

បាឡិយំ អាសាទ្វាទសកេ ពហិសីមាគតស្ស កថិនុទ្ធារេសុ តេសម្បិ ចីវរាសាទិវសេន ចីវរបលិពោធោ យាវ ចីវរនិដ្ឋានា តិដ្ឋតីតិ អាហ ‘‘សោ ពហិសីមាគតោ សុណាតិ ‘ឧព្ភតំ កិរ តស្មិំ អាវាសេ កថិនន្តិ…បេ… សវនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ’’’តិ. ឯត្ថ ច សវនក្ខណេ អាវាសបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ, និដ្ឋិតេ ចីវរបលិពោធោតិ វេទិតព្ពោ.

ទិសំគមិកនវកេ ទិសំគមិកោ បក្កមតីតិ ន បច្ចេស្សន្តិ បក្កមតិ, ឥមិនា អាវាសបលិពោធាភាវោ ទស្សិតោ ហោតិ. តេនេវ វស្សំវុត្ថាវាសេ បុន គន្ត្វា ចីវរនិដ្ឋាបិតមត្តេ និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ វុត្តោ. ‘‘ចីវរបដិវិសំ អបវិលាយមានោ’’តិ ឥមិនា ចីវរបលិពោធសមង្គិកត្តមស្ស ទស្សេតិ, អបវិលាយមានោតិ អាកង្ខមានោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អាទាយសត្តកកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កថិនក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.