៦. ភេសជ្ជក្ខន្ធកោ

បញ្ចភេសជ្ជាទិកថាវណ្ណនា

២៦០. ភេសជ្ជក្ខន្ធកេ បិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតីតិ ពហិសរីរេ ព្យាបេត្វា ឋិតំ អពទ្ធបិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតិ, តេន បិត្តំ កុបិតំ ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

២៦១-២. បាឡិយំ នច្ឆាទេន្តីតិ រុចិំ ន ឧប្បាទេន្តិ. សុសុកាតិ សមុទ្ទេ ឯកា មច្ឆជាតិ, កុម្ភិលាតិបិ វទន្តិ. សំសដ្ឋន្តិ បរិស្សាវិតំ.

២៦៣. បិដ្ឋេហីតិ បិសិតេហិ. កសាវេហីតិ តចាទីនិ ឧទកេ តាបេត្វា គហិតឩសរេហិ. ឧព្ភិទន្តិ ឩសរបំសុមយំ. លោណពិលន្តិ លោណវិសេសោ.

២៦៤-៥. ឆកណន្តិ គោមយំ. បាកតិកចុណ្ណន្តិ អបក្កកសាវចុណ្ណំ, គន្ធចុណ្ណំ បន ន វដ្ដតិ. បាឡិយំ ចុណ្ណចាលិនិន្តិ ឧទុក្ខលេ កោដ្ដិតចុណ្ណបរិស្សាវនិំ. សុវណ្ណគេរុកោតិ សុវណ្ណតុត្ថាទិ. បាឡិយំ អញ្ជនូបបិសនន្តិ អញ្ជនេ ឧបនេតុំ បិសិតព្ពភេសជ្ជំ.

២៦៧-៩. កពឡិកាតិ ឧបនាហភេសជ្ជំ. ឃរទិន្នកាពាធោ នាម ឃរណិយា ទិន្នវសីករណភេសជ្ជសមុដ្ឋិតអាពាធោ. តាយ ឆារិកាយ បគ្ឃរិតំ ខារោទកន្តិ បរិស្សាវនេ តច្ឆារិកំ បក្ខិបិត្វា ឧទកេ អភិសិញ្ចិតេ តតោ ឆារិកតោ ហេដ្ឋា បគ្ឃរិតំ ខារោទកំ. បាឡិយំ អកដយូសេនាតិ អនភិសង្ខតេន មុគ្គយូសេន. កដាកដេនាតិ មុគ្គេ បចិត្វា អចាលេត្វា បរិស្សាវិតេន មុគ្គយូសេនាតិ វទន្តិ.

បញ្ចភេសជ្ជាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

គុឡាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

២៧២-៤. គុឡករណន្តិ ឧច្ឆុសាលំ. អវិស្សត្ថាតិ សាសង្កា.

២៧៦. អប្បមត្តកេបិ វារេន្តីតិ អប្បមត្តកេ ទិន្នេ ទាយកានំ បីឡាតិ បដិក្ខិបន្តិ. បដិសង្ខាបីតិ ឯត្តកេនបិ យាបេតុំ សក្កា, ‘‘អវសេសំ អញ្ញេសំ ហោតូ’’តិ សល្លក្ខេត្វាបិ បដិក្ខិបន្តិ.

២៧៩. វត្ថិបីឡនន្តិ យថា វត្ថិគតតេលាទិ អន្តោសរីរេ អារោហន្តិ, ឯវំ ហត្ថេន វត្ថិមទ្ទនំ. សម្ពាធេ សត្ថកម្មវត្ថិកម្មានមេវ បដិក្ខិត្តត្តា ទហនកម្មំ វដ្ដតិ ឯវ.

គុឡាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

យាគុមធុគោឡកាទិកថាវណ្ណនា

២៨២-៣. បាឡិយំ ទសស្ស ឋានានីតិ អស្ស បដិគ្គាហកស្ស ទស ឋានានិ ការណានិ ធម្មេនាតិ អត្ថោ. អនុប្បវេច្ឆតីតិ ទេតិ. វាតញ្ច ព្យបនេតីតិ សម្ពន្ធោ, វាតញ្ច អនុលោមេតីតិ អត្ថោ. សគ្គា តេ អារទ្ធាតិ តយា ទេវលោកា អារាធិតា.

យាគុមធុគោឡកាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បាដលិគាមវត្ថុកថាវណ្ណនា

២៨៦. បាដលិគាមេ នគរំ មាបេន្តីតិ បាដលិគាមស្ស សមីបេ តស្សេវ គាមខេត្តភូតេ មហន្តេ អរញ្ញប្បទេសេ បាដលិបុត្តំ នាម នគរំ មាបេន្តិ. យាវតា អរិយំ អាយតនន្តិ យត្តកំ អរិយមនុស្សានំ ឱសរណដ្ឋានំ. យាវតា វណិប្បថោតិ យត្តកំ វាណិជានំ ភណ្ឌវិក្កីណនដ្ឋានំ, វសនដ្ឋានំ វា, ឥទំ តេសំ សព្ពេសំ អគ្គនគរំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. បុដភេទនន្តិ សកដាទីហិ នានាទេសតោ អាហដានំ ភណ្ឌបុដានំ វិក្កីណនត្ថាយ មោចនដ្ឋានំ. សរន្តិ តឡាកាទីសុបិ វត្តតិ, តន្និវត្តនត្ថំ ‘‘សរន្តិ ឥធ នទី អធិប្បេតា’’តិ វុត្តំ សរតិ សន្ទតីតិ កត្វា. វិនា ឯវ កុល្លេន តិណ្ណាតិ ឥទំ អប្បមត្តកឧទកម្បិ អផុសិត្វា វិនា កុល្លេន បារប្បត្តា.

បាដលិគាមវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កោដិគាមេសច្ចកថាវណ្ណនា

២៨៧. បាឡិយំ សន្ធាវិតន្តិ ភវតោ ភវំ បដិសន្ធិគ្គហណវសេន សន្ធាវនំ កតំ. សំសរិតន្តិ តស្សេវ វេវចនំ. មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ចាតិ មយា ច តុម្ហេហិ ច, សាមិវសេនេវ វា មម ច តុម្ហាកញ្ច សន្ធាវនំ អហោសីតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. សំសរិតន្តិ សំសរិ. ភវតណ្ហា ឯវ ភវតោ ភវំ នេតីតិ ភវនេត្តីតិ វុត្តា.

២៨៩. ‘‘នីលា ហោន្តី’’តិ វុត្តមេវត្ថំ វិវរិតុំ ‘‘នីលវណ្ណា’’តិអាទិ វុត្តំ. នីលវណ្ណាតិ នីលវិលេបនា. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. បដិវដ្ដេសីតិ បហរិ. អម្ពកាយាតិ អម្ពាយ. ឧបចារវចនញ្ហេតំ, មាតុគាមេនាតិ អត្ថោ. ឧបសំហរថាតិ ឧបនេថ, ‘‘ឦទិសា តាវតិំសា’’តិ បរិកប្បេថាតិ អត្ថោ. ឥទញ្ច ភិក្ខូនំ សំវេគជននត្ថំ វុត្តំ, ន និមិត្តគ្គាហត្ថំ. លិច្ឆវិរាជានោ ហិ សព្ពេ ន ចិរស្សេវ អជាតសត្តុនា វិនាសំ បាបុណិស្សន្តិ.

កោដិគាមេសច្ចកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សីហសេនាបតិវត្ថុអាទិកថាវណ្ណនា

២៩០. សន្ធាគារេតិ រាជកិច្ចស្ស សន្ធារណត្ថាយ និច្ឆិទ្ទំ កត្វា វិចារណត្ថាយ កតមហាសភាយ. គមិកាភិសង្ខារោតិ គមនេ វាយាមោ. ធម្មស្ស ច អនុធម្មន្តិ តុម្ហេហិ វុត្តស្ស ការណស្ស អនុការណំ, តុម្ហេហិ វុត្តស្ស អត្ថស្ស អនុរូបមេវាតិ អធិប្បាយោ. សហធម្មិកោ វាទានុវាទោតិ បរេហិ វុត្តការណេន សការណោ ហុត្វា តុម្ហាកំ វាទោ វា ឥតោ បរំ តស្ស អនុវាទោ វា. កោចិ អប្បមត្តកោបិ គារយ្ហំ ឋានំ ន អាគច្ឆតីតិ កិំ តវ វាទេ គារយ្ហការណំ នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ.

២៩៣. អនុវិច្ចការន្តិ អនុវិទិតាការំ. រតនត្តយស្ស សរណគមនាទិកិរិយំ ករោតិ. សហសា កត្វា មា បច្ឆា វិប្បដិសារី អហោសីតិ អត្ថោ. បដាកំ បរិហរេយ្យុន្តិ ធជបដាកំ ឧក្ខិបិត្វា ‘‘ឦទិសោ អម្ហាកំ សរណំ គតោ សាវកោ ជាតោ’’តិ នគរេ ឃោសេន្តា អាហិណ្ឌន្តិ.

២៩៤. និមិត្តកម្មស្សាតិ មំសខាទននិមិត្តេន ឧប្បន្នបាណាតិបាតកម្មស្ស.

សីហសេនាបតិវត្ថុអាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កប្បិយភូមិអនុជាននកថាវណ្ណនា

២៩៥. អនុប្បគេ ឯវាតិ បាតោវ. ឱរវសទ្ទន្តិ មហាសទ្ទំ. តំ បន អវត្វាបីតិ បិ-សទ្ទេន តថាវចនម្បិ អនុជានាតិ. អដ្ឋកថាសូតិ អន្ធកដ្ឋកថាវិរហិតាសុ សេសដ្ឋកថាសុ. សាធារណលក្ខណន្តិ អន្ធកដ្ឋកថាយ សហ សព្ពដ្ឋកថានំ សមានំ.

ចយន្តិ អធិដ្ឋានឧច្ចវត្ថុំ. យតោ បដ្ឋាយាតិ យតោ ឥដ្ឋកាទិតោ បដ្ឋាយ, យំ អាទិំ កត្វា ភិត្តិំ ឧដ្ឋាបេតុកាមាតិ អត្ថោ. ‘‘ថម្ភា បន ឧបរិ ឧគ្គច្ឆន្តិ, តស្មា វដ្ដន្តី’’តិ ឯតេន ឥដ្ឋកបាសាណា ហេដ្ឋា បតិដ្ឋាបិតាបិ យទិ ចយតោ, ភូមិតោ វា ឯកង្គុលមត្តម្បិ ឧគ្គតា តិដ្ឋន្តិ, វដ្ដន្តីតិ សិទ្ធំ ហោតិ.

អារាមោតិ ឧបចារសីមាបរិច្ឆិន្នោ សកលោ វិហារោ. សេនាសនានីតិ វិហារស្ស អន្តោ តិណកុដិអាទិកានិ សង្ឃស្ស និវាសគេហានិ. វិហារគោនិសាទិកា នាមាតិ សេនាសនគោនិសាទិកា. សេនាសនានិ ហិ សយំ បរិក្ខិត្តានិបិ អារាមបរិក្ខេបាភាវេន ‘‘គោនិសាទិកានី’’តិ វុត្តានិ. ‘‘ឧបឌ្ឍបរិក្ខិត្តោបី’’តិ ឥមិនា តតោ ឩនបរិក្ខិត្តោ យេភុយ្យេន អបរិក្ខិត្តោ នាម, តស្មា អបរិក្ខិត្តសង្ខ្យមេវ គច្ឆតីតិ ទស្សេតិ. ឯត្ថាតិ ឧបឌ្ឍាទិបរិក្ខិត្តេ. កប្បិយកុដិំ លទ្ធុំ វដ្ដតីតិ គោនិសាទិយា អភាវេន សេសកប្បិយកុដីសុ តីសុ យា កាចិ កប្បិយកុដិ កាតព្ពាតិ អត្ថោ.

តេសំ គេហានីតិ ឯត្ថ ភិក្ខូនំ វាសត្ថាយ កតម្បិ យាវ ន ទេន្តិ, តាវ តេសំ សន្តកំយេវ ភវិស្សតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. វិហារំ ឋបេត្វាតិ ឧបសម្បន្នានំ វាសត្ថាយ កតគេហំ ឋបេត្វាតិ អត្ថោ. គេហន្តិ និវាសគេហំ, តទញ្ញំ បន ឧបោសថាគារាទិ សព្ពំ អនិវាសគេហំ ចតុកប្បិយភូមិវិមុត្តា បញ្ចមី កប្បិយភូមិ. សង្ឃសន្តកេបិ ហិ ឯតាទិសេ គេហេ សុដ្ឋុ បរិក្ខិត្តារាមត្តេបិ អព្ភោកាសេ វិយ អន្តោវុត្ថាទិទោសោ នត្ថិ. យេន កេនចិ ឆន្នេ, បរិច្ឆន្នេ ច សហសេយ្យប្បហោនកេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស និវាសគេហេ អន្តោវុត្ថាទិទោសោ, ន អញ្ញត្ថ. តេនាហ ‘‘យំ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘សង្ឃិកំ វា បុគ្គលិកំ វា’’តិ ឥទំ កិញ្ចាបិ ភិក្ខុនីនំ សាមញ្ញតោ វុត្តំ, ភិក្ខូនំ បន សង្ឃិកំ បុគ្គលិកញ្ច ភិក្ខុនីនំ, តាសំ សង្ឃិកំ បុគ្គលិកញ្ច ភិក្ខូនំ គិហិសន្តកដ្ឋានេ តិដ្ឋតីតិ វេទិតព្ពំ.

មុខសន្និធីតិ អន្តោសន្និហិតទោសោ ហិ មុខប្បវេសននិមិត្តំ អាបត្តិំ ករោតិ, នាញ្ញថា. តស្មា ‘‘មុខសន្និធី’’តិ វុត្តោ.

តត្ថ តត្ថ ខណ្ឌា ហោន្តីតិ ឧបឌ្ឍតោ អធិកំ ខណ្ឌា ហោន្តិ. សព្ពស្មិំ ឆទនេ វិនដ្ឋេតិ តិណបណ្ណាទិវស្សបរិត្តាយកេ ឆទនេ វិនដ្ឋេ. គោបានសីនំ បន ឧបរិ វល្លីហិ ពទ្ធទណ្ឌេសុ ឋិតេសុបិ ជហិតវត្ថុកា ហោន្តិ ឯវ. បក្ខបាសកមណ្ឌលន្តិ ឯកស្មិំ បស្សេ តិណ្ណំ គោបានសីនំ ឧបរិ ឋិតតិណបណ្ណាទិច្ឆទនំ វុច្ចតិ.

អនុបសម្បន្នស្ស ទាតព្ពោ អស្សាតិអាទិនា អកប្បិយកុដិយំ វុត្ថម្បិ អនុបសម្បន្នស្ស ទិន្នេ កប្បិយំ ហោតិ, សាបេក្ខទានញ្ចេត្ថ វដ្ដតិ, បដិគ្គហណំ វិយ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ.

២៩៩. បាឡិយំ កន្តារេ សម្ភាវេសីតិ អប្បភក្ខកន្តារេ សម្បាបុណិ.

កប្បិយភូមិអនុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣០០. ជដិលោតិ អាហរិមជដាធរោ តាបសវេសធារកោ យញ្ញយុត្តោ លោកបូជិតោ ព្រាហ្មណោ. បវត្តារោ បាវចនវសេន វត្តារោ. យេសំ សន្តកមិទំ, យេហិ វា ឥទំ គីតន្តិ អត្ថោ. គីតំ បវុត្តំ សមិហិតន្តិ អញ្ញមញ្ញស្ស បរិយាយវចនំ វុត្តន្តិ អត្ថោ. តទនុគាយន្តីតិ តំ តេហិ បុព្ពេ គីតំ អនុគាយន្តិ. ឯវំ សេសេសុ ច.

យាវកាលិកបក្កានន្តិ បក្កេ សន្ធាយ វុត្តំ, អាមានិ បន អនុបសម្បន្នេហិ សីតុទកេ មទ្ទិត្វា បរិស្សាវេត្វា ទិន្នបានំ បច្ឆាភត្តម្បិ កប្បតិ ឯវ. អយញ្ច អត្ថោ មហាអដ្ឋកថាយំ សរូបតោ អវុត្តោតិ អាហ ‘‘កុរុន្ទិយំ បនា’’តិអាទិ. ‘‘ឧច្ឆុរសោ និកសដោ’’តិ ឥទំ បាតព្ពសាមញ្ញេន យាមកាលិកកថាយំ វុត្តំ, តំ បន សត្តាហកាលិកមេវាតិ គហេតព្ពំ. ឥមេ ចត្តារោ រសាតិ ផលបត្តបុប្ផឧច្ឆុរសា ចត្តារោ.

បាឡិយំ អគ្គិហុត្តមុខាតិ អគ្គិជុហនបុព្ពកា. ឆន្ទសោតិ វេទស្ស. សាវិត្តី មុខំ បឋមំ សជ្ឈាយិតព្ពាតិ អត្ថោ. តបតន្តិ វិជោតន្តានំ.

កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

រោជមល្លាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣០១. ពហុកតោ ពុទ្ធេ វាតិ ពុទ្ធេ កតពហុមានោតិ អត្ថោ. សោ ខោ អហំ, ភន្តេ អានន្ទ, ញាតីនំ ទណ្ឌភយតជ្ជិតោ អហោសិន្តិ សេសោ. ឯវញ្ហិ សតិ ‘‘ឯវាហ’’ន្តិ បុន អហំ-គហណំ យុជ្ជតិ. វិវរីតិ ‘‘វិវរតូ’’តិ ចិន្តាមត្តេន វិវរិ, ន ឧដ្ឋាយ ហត្ថេន.

៣០៣. អញ្ញតរោតិ សុភទ្ទោ វុឌ្ឍបព្ពជិតោ. ទ្វេ ទារកាតិ សាមណេរភូមិយំ ឋិតា ទ្វេ បុត្តា. នាឡិយាវាបកេនាតិ នាឡិយា ចេវ ថវិកាយ ច. សំហរថ ឥមេហិ ភាជនេហិ តណ្ឌុលាទីនិ សង្កឌ្ឍថាតិ អត្ថោ. ភុសាគារេតិ បលាលមយេ អគារេ, បលាលបុញ្ជំ អព្ភន្តរតោ បលាលំ សង្កឌ្ឍិត្វា អគារំ កតំ ហោតិ, តត្ថាតិ អត្ថោ.

រោជមល្លាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុមហាបទេសកថាវណ្ណនា

៣០៥. បរិមទ្ទន្តាតិ ឧបបរិក្ខន្តា. ទ្វេ បដា ទេសនាមេនេវ វុត្តាតិ តេសំ សរូបទស្សនបទមេតំ. នាញ្ញនិវត្តនបទំ បត្តុណ្ណបដស្សាបិ ទេសនាមេន វុត្តត្តា.

តុម្ពាតិ ភាជនានិ. ផលតុម្ពោ នាម លាពុអាទិ. ឧទកតុម្ពោ ឧទកឃដោ. កិលញ្ជច្ឆត្តន្តិ វេឡុវិលីវេហិ វាយិត្វា កតឆត្តំ. សម្ភិន្នរសន្តិ មិស្សីភូតរសំ.

ចតុមហាបទេសកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ភេសជ្ជក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.