៥. ចម្មក្ខន្ធកោ

សោណកោឡិវិសកថាទិវណ្ណនា

២៤២. ចម្មក្ខន្ធកេ ឧណ្ណបាវារណន្តិ ឧភតោ លោមានិ ឧដ្ឋាបេត្វា កតំ ឧណ្ណមយំ បាវារណំ, ឧភតោ កប្បាសបិចុំ ឧដ្ឋាបេត្វា វីតបាវារោបិ អត្ថិ, តតោ និវត្តនត្ថំ ‘‘ឧណ្ណបាវារណ’’ន្តិ វុត្តំ.

អឌ្ឍចន្ទបាសាណេតិ សោបានមូលេ ឧបឌ្ឍំ អន្តោ បវេសេត្វា ឋបិតេ អឌ្ឍបាសាណេ. បាឡិយំ វិហារបច្ឆាយាយន្តិ វិហារបច្ចន្តេ ឆាយាយ, វិហារស្ស វឌ្ឍមានច្ឆាយាយន្តិបិ វទន្តិ.

២៤៣. ភោគាតិ ឧបយោគត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. អច្ចាយតាតិ អតិអាយតា ខរមុច្ឆនា. សរវតីតិ មធុរសរសំយុត្តា. អតិសិថិលា មន្ទមុច្ឆនា. វីរិយសមថន្តិ វីរិយសម្បយុត្តសមថំ. តត្ថ ច និមិត្តំ គណ្ហាហីតិ តស្មិញ្ច សមភាវេ សតិ យំ អាទាសេ មុខនិមិត្តំ វិយ និមិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ សមថនិមិត្តំ, វិបស្សនានិមិត្តំ, មគ្គនិមិត្តំ, ផលនិមិត្តញ្ច គណ្ហាហិ និព្ពត្តេហីតិ, ឯវមស្ស អរហត្តបរិយោសានំ កម្មដ្ឋានំ កថិតំ.

២៤៤. ឆឋានានីតិ ឆ ការណានិ. អធិមុត្តោតិ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតោ. នេក្ខម្មាធិមុត្តោតិអាទិ សព្ពំ អរហត្តវសេន វុត្តំ. អរហត្តញ្ហិ សព្ពកិលេសេហិ និក្ខន្តត្តា នេក្ខម្មំ, តេហេវ ច បវិវិត្តត្តា បវិវេកោ, ព្យាបជ្ជាភាវតោ អព្យាបជ្ជំ, ឧបាទានស្ស ខយន្តេ ឧប្បន្នត្តា ឧបាទានក្ខយោ, តណ្ហក្ខយន្តេ ឧប្បន្នត្តា តណ្ហក្ខយោ, សម្មោហាភាវតោ អសម្មោហោតិ ច វុច្ចតិ.

កេវលំ សទ្ធាមត្តកន្តិ កេវលំ បដិវេធបញ្ញាយ អសម្មិស្សំ សទ្ធាមត្តកំ. បដិចយន្តិ បុនប្បុនំ ករណេន វឌ្ឍិំ. វីតរាគត្តាតិ មគ្គបដិវេធេន រាគស្ស វិគតត្តា ឯវ នេក្ខម្មសង្ខាតំ អរហត្តំ បដិវិជ្ឈិត្វា សច្ឆិកត្វា ឋិតោ ហោតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. បវិវេកាធិមុត្តោតិ ‘‘បវិវេកេ អធិមុត្តោ អហ’’ន្តិ ឯវំ អរហត្តំ ព្យាករោតីតិ អត្ថោ.

សីលព្ពតបរាមាសន្តិ សីលញ្ច វតញ្ច បរាមសិត្វា គហិតគ្គហណមត្តំ. សារតោ បច្ចាគច្ឆន្តោតិ សារភាវេន ជានន្តោ. អព្យាបជ្ជាធិមុត្តោតិ អព្យាបជ្ជំ អរហត្តំ ព្យាករោតិ.

អមិស្សីកតន្តិ អមិស្សកតំ. កិលេសា ហិ អារម្មណេន សទ្ធិំ ចិត្តំ មិស្សំ ករោន្តិ, តេសំ អភាវា អមិស្សីកតំ. ភុសា វាតវុដ្ឋីតិ ពលវវាតក្ខន្ធោ.

ឧបាទានក្ខយស្ស ចាតិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. ទិស្វា អាយតនុប្បាទន្តិ ចក្ខាទិអាយតនានំ ឧប្បាទញ្ច វយញ្ច ទិស្វា. ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ ឥមាយ វិបស្សនាបដិបត្តិយា ផលសមាបត្តិវសេន ចិត្តំ វិមុច្ចតិ.

សោណកោឡិវិសកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា

២៤៥. សកដវាហេតិ ទ្វីហិ សកដេហិ បរិច្ឆិន្នេ វាហេ. ‘‘វាហេ’’តិ ពហុវចនស្ស ហិរញ្ញវិសេសនត្តេបិ សាមញ្ញាបេក្ខាយ ‘‘ហិរញ្ញ’’ន្តិ ឯកវចនំ កតំ.

២៤៦. អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណាតិ អល្លារិដ្ឋផលវណ្ណា, តិន្តកាកបក្ខវណ្ណាតិបិ វទន្តិ. រជនន្តិ ឧបលិត្តំ នីលាទិវណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ចោឡកេន បុញ្ឆិត្វា’’តិ. តញ្ហិ តថា បុញ្ឆិតេ វិគច្ឆតិ. យំ បន ចម្មស្ស ទុគ្គន្ធាបនយនត្ថំ កាឡរត្តាទិរជនេហិ រញ្ជិតត្តា កាឡរត្តាទិវណ្ណំ ហោតិ, តំ ចោឡាទីហិ អបនេតុំ ន សក្កា ចម្មគតិកមេវ, តស្មា តំ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ខល្លកន្តិ សព្ពបណ្ហិបិធានចម្មំ, អបរិគឡនត្ថំ បណ្ហិឧបរិភាគេ អបិធាយ អារោបនពន្ធនមត្តំ វដ្ដតិ. វិចិត្រាតិ សណ្ឋានតោ វិចិត្របដា អធិប្បេតា, ន វណ្ណតោ សព្ពសោ អបនេតព្ពេសុ ខល្លកាទីសុ បវិដ្ឋត្តា. ពិឡាលសទិសមុខត្តា មហាឧលូកា ‘‘បក្ខិពិឡាលា’’តិ វុច្ចតិ, តេសំ ចម្មំ នាម បក្ខលោមមេវ.

ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អជ្ឈារាមេឧបាហនបដិក្ខេបកថាទិវណ្ណនា

២៥១. ឧណ្ណាហិ កតបាទុកាតិ ឯត្ថ ឧណ្ណាមយកម្ពលេហិ កតា បាទុកា សង្គយ្ហន្តិ.

២៥៣. គង្គាមហកីឡិកាយាតិ គង្គាមហេ កីឡិកាយ. តត្ថ ហិ ឥត្ថិបុរិសា យានេហិ ឧទកកីឡំ គច្ឆន្តិ. បីឋកសិវិកន្តិ ផលកាទិនា កតំ បីឋកយានំ. បដបោតលិកំ អន្ទោលិកា. សព្ពម្បិ យានំ ឧបាហនេនបិ គន្តុំ អសមត្ថស្ស គិលានស្ស អនុញ្ញាតំ.

២៥៤. វាឡរូបានីតិ អាហរិមានិ វាឡរូបានិ. ចតុរង្គុលាធិកានីតិ ឧទ្ទលោមីឯកន្តលោមីហិ វិសេសទស្សនំ. ចតុរង្គុលតោ ហិ ឩនានិ កិរ ឧទ្ទលោមីអាទីសុ បវិសន្តិ. វានចិត្រោ ឧណ្ណាមយត្ថរណោតិ នានាវណ្ណេហិ ឧណ្ណាមយសុត្តេហិ ភិត្តិច្ឆេទាទិវសេន វាយិត្វា កតចិត្តត្ថរណោ. ឃនបុប្ផកោតិ ពហលរាគោ. បកតិតូលិកាតិ តូលបុណ្ណា ភិសិ. វិកតិកាតិ សីហរូបាទិវសេន វានចិត្រាវ គយ្ហតិ. ឧទ្ទលោមីតិ ‘‘ឧភតោទសំ ឧណ្ណាមយត្ថរណ’’ន្តិ ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. កោសេយ្យកដ្ដិស្សមយន្តិ កោសិយសុត្តានំ អន្តរា សុវណ្ណមយសុត្តានិ បវេសេត្វា វីតំ. សុវណ្ណសុត្តំ កិរ ‘‘កដ្ដិស្សំ, កសដ’’ន្តិ ច វុច្ចតិ. តេនេវ ‘‘កោសេយ្យកសដមយ’’ន្តិ អាចរិយ-ធម្មបាលត្ថេរេន វុត្តន្តិ វទន្តិ. រតនបរិសិព្ពិតន្តិ សុវណ្ណលិត្តំ. សុទ្ធកោសេយ្យន្តិ រតនបរិសិព្ពនរហិតំ.

អជិនមិគចម្មានំ អតិសុខុមត្តា ទុបដ្ដតិបដ្ដានិ កត្វា សិព្ពន្តីតិ វុត្តំ ‘‘អជិនប្បវេណី’’តិ. រត្តវិតានេនាតិ សព្ពរត្តេន វិតានេន. យំ បន នានាវណ្ណំ វានចិត្តំ វា លេបចិត្តំ វា, តំ វដ្ដតិ. ឧភតោលោហិតកូបធានេបិ ឯសេវ នយោ. ‘‘ចិត្រំ វា’’តិ ឥទំ បន សព្ពថា កប្បិយត្តា វុត្តំ, ន បន ឧភតោឧបធានេសុ អកប្បិយត្តា. ន ហិ លោហិតក-សទ្ទោ ចិត្តេ វត្តតិ, បដលិគ្គហណេនេវ ចិត្តកស្សបិ អត្ថរណស្ស សង្គហេតព្ពប្បសង្គតោ, កាសាវំ បន លោហិតកវោហារំ ន គច្ឆតិ. តស្មា វិតានេបិ ឧភតោឧបធានេបិ វដ្ដតិ. សចេ បមាណយុត្តន្តិអាទិ អញ្ញប្បមាណាតិក្កន្តស្ស ពិព្ពោហនស្ស បដិក្ខិត្តភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន បន ឧច្ចាសយនមហាសយនភាវទស្សនត្ថំ តថា អវុត្តត្តា. តំ បន ឧបធានំ ឧបោសថិកានំ គហដ្ឋានំ វដ្ដតិ. ឧច្ចាសយនមហាសយនមេវ ហិ តទា តេសំ ន វដ្ដតិ. ទីឃនិកាយដ្ឋកថាទីសុ កិញ្ចាបិ ‘‘ឋបេត្វា តូលិកំ សព្ពានេវ គោនកាទីនិ រតនបរិសិព្ពិតានិ វដ្ដន្តី’’តិអាទិ វុត្តំ, វិនយដ្ឋកថាយេវ កប្បិយាកប្បិយភាវេ បមាណន្តិ គហេតព្ពំ.

អជ្ឈារាមេឧបាហនបដិក្ខេបកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

គិហិវិកតានុញ្ញាតាទិកថាវណ្ណនា

២៥៦. អភិនិស្សាយាតិ អបស្សាយ. វិសុកាយិកវិប្ផន្ទិតានន្តិ បដិបក្ខភូតានំ ទិដ្ឋិចិត្តវិប្ផន្ទិតានន្តិ អត្ថោ.

២៥៧. យតិន្ទ្រិយន្តិ មនិន្ទ្រិយវសេន សញ្ញតិន្ទ្រិយំ.

២៥៨. បាឡិយំ អដ្ឋកវគ្គិកានីតិ សុត្តនិបាតេ (សុ. និ. ៧៧២ អាទយោ) អដ្ឋកវគ្គភូតានិ សោឡស សុត្តានិ. ឯវំ ចិរំ អកាសីតិ ឯវំ ចិរកាលំ បព្ពជ្ជំ អនុបគន្ត្វា អគារមជ្ឈេ កេន ការណេន វាសមកាសីតិ អត្ថោ. សោ កិរ មជ្ឈិមវយេ បព្ពជិតោ, តេន ភគវា ឯវមាហ. ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ កាមេសុ ទិដ្ឋាទីនវា ចិរាយិត្វាបិ ឃរាវាសេន បក្ខន្ទន្តីតិ ឯតមត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា.

អាទីនវំ លោកេតិ សង្ខារលោកេ អនិច្ចតាទិអាទីនវំ. និរុបធិន្តិ និព្ពានំ. ‘‘អរិយោ ន រមតី បាបេ’’តិ ឥមស្ស ហេតុមាហ ‘‘បាបេ ន រមតី សុចី’’តិ. តត្ថ សុចីតិ វិសុទ្ធបុគ្គលោ.

២៥៩. កាឡសីហោតិ កាឡមុខវានរជាតិ. ចម្មំ ន វដ្ដតីតិ និសីទនត្ថរណំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ភូមត្ថរណាទិវសេន សេនាសនបរិភោគោ វដ្ដតេវ.

គិហិវិកតានុញ្ញាតាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចម្មក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.