៣. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកោ

វស្សូបនាយិកអនុជាននកថាទិវណ្ណនា

១៨៤. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកេ អបរស្មិំ ទិវសេតិ ទុតិយេ បាដិបទទិវសេ.

១៨៥. អញ្ញត្ថ អរុណំ ឧដ្ឋាបនេន វាតិ សាបេក្ខស្ស អករណីយេន គន្ត្វា អញ្ញត្ថ អរុណំ ឧដ្ឋាបនេន វា. បរិហានីតិ គុណបរិហានិ.

១៨៧. បាឡិយំ សត្តាហំ សន្និវត្តោ កាតព្ពោតិ សកលំ សត្តាហំ ពហិ ឯវ អវីតិនាមេត្វា សត្តាហបរិយោសានភូតំ អរុណុដ្ឋានកាលំ បុន វិហារេវ សម្ពន្ធវសេន សត្តាហំ វិហារេ សន្និវត្តំ កាតព្ពំ. សត្តាហបរិយោសានកាលោ ហិ ឥធ សត្តាហ-សទ្ទេន វុត្តោ, តទបេក្ខាយ ច ‘‘សន្និវត្តោ’’តិ បុល្លិង្គេន វុត្តំ. តីណិ បរិហីនានីតិ ភិក្ខុនីនំ វច្ចកុដិអាទីនំ បដិក្ខិត្តត្តា បរិហីនានិ.

១៨៩. ន បលុជ្ជតីតិ អញ្ញេសំ អប្បគុណត្តា, មម ច មរណេន ន វិនស្សតិ.

វស្សូបនាយិកអនុជាននកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បហិតេយេវអនុជាននកថាវណ្ណនា

១៩៩. ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសនកបុរិសោតិ អនញ្ញគតិកោតិ ទស្សេតិ. គន្តព្ពន្តិ សង្ឃករណីយេន អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ. ឯត្ថ ច អនុបាសកេហិបិ សាសនភាវំ ញាតុកាមេហិ បហិតេ តេសំ បសាទវឌ្ឍិំ សម្បស្សន្តេហិបិ សត្តាហករណីយេន គន្តុំ វដ្ដតីតិ គហេតព្ពំ.

រត្តិច្ឆេទវិនិច្ឆយោតិ សត្តាហករណីយេន គន្ត្វា ពហិទ្ធា អរុណុដ្ឋាបនសង្ខាតស្ស រត្តិច្ឆេទស្ស វិនិច្ឆយោ. គន្តុំ វដ្ដតីតិ អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតេនេវ សត្តាហករណីយនិមិត្តំ សល្លក្ខេត្វា ឥមិនា និមិត្តេន គន្ត្វា ‘‘អន្តោសត្តាហេ អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គន្តុំ វដ្ដតិ. បុរិមក្ខណេ អាភោគំ កត្វា គមនក្ខណេ វិស្សរិត្វា គតេបិ ទោសោ នត្ថិ ‘‘សករណីយោ បក្កមតី’’តិ (មហាវ. ២០៧) វុត្តត្តា. សព្ពថា បន អាភោគំ អកត្វា គតស្ស វស្សច្ឆេទោតិ វទន្តិ. យោ បន សត្តាហករណីយនិមិត្តាភាវេបិ ‘‘សត្តាហព្ភន្តរេ អាគមិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គន្ត្វា សត្តាហព្ភន្តរេ អាគច្ឆតិ, តស្ស អាបត្តិយេវ, វស្សច្ឆេទោ នត្ថិ សត្តាហស្ស សន្និវត្តត្តាតិ វទន្តិ. វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ. ភណ្ឌកន្តិ ចីវរភណ្ឌំ. សម្បាបុណិតុំ ន សក្កោតិ, វដ្ដតីតិ តទហេវ អាគមនេ សឧស្សាហត្តា វស្សច្ឆេទោ វា អាបត្តិ វា ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ. អាចរិយន្តិ អគិលានម្បិ និស្សយាចរិយញ្ច ធម្មាចរិយញ្ច, បគេវ ឧបសម្បទាចរិយឧបជ្ឈាយេសុ. វទតិ, វដ្ដតីតិ សត្តាហាតិក្កមេ អាបត្តិអភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ, វស្សច្ឆេទោ បន ហោតិ ឯវ.

បហិតេយេវអនុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អន្តរាយេអនាបត្តិវស្សច្ឆេទកថាវណ្ណនា

២០០. បាឡិយំ គណ្ហិំសូតិ គហេត្វា ខាទិំសុ. បរិបាតិំសូតិ បលាបេសុំ, អនុពន្ធិំសូតិ អត្ថោ.

២០១. សត្តាហវារេន អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោតិ ឯត្ថ ឆទិវសានិ ពហិទ្ធា វីតិនាមេត្វា សត្តមេ ទិវសេ បុរារុណា ឯវ អន្តោឧបចារសីមាយ បវិសិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេត្វា បុនទិវសេ សត្តាហំ អធិដ្ឋាយ គន្តព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. កេចិ បន ‘‘សត្តមេ ទិវសេ អាគន្ត្វា អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា តទហេវ ទិវសភាគេបិ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ ‘‘អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ វុត្តត្តា. សត្តមេ ទិវសេ តត្ថ អរុណុដ្ឋាបនមេវ ហិ សន្ធាយ បាឡិយម្បិ ‘‘សត្តាហំ សន្និវត្តោ កាតព្ពោ’’តិ វុត្តំ. អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា គច្ឆន្តោ អន្តោ អប្បវិសិត្វា ពហិទ្ធាវ សត្តាហំ វីតិនាមេន្តេន សមុច្ឆិន្នវស្សោ ឯវ ភវិស្សតិ អរុណស្ស ពហិ ឯវ ឧដ្ឋាបិតត្តា. ឥតរថា ‘‘អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ វចនំ និរត្ថកំ សិយា ‘‘សត្តាហវារេន អន្តោវិហារេ បវិសិត្វា អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វាបិ គន្តព្ព’’ន្តិ វត្តព្ពតោ. អញ្ញេសុ ច ឋានេសុ អរុណុដ្ឋាបនមេវ វុច្ចតិ. វក្ខតិ ហិ ចីវរក្ខន្ធកេ ‘‘ឯកស្មិំ វិហារេ វសន្តោ ឥតរស្មិំ សត្តាហវារេន អរុណមេវ ឧដ្ឋាបេតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៦៤).

អថាបិ យំ តេ វទេយ្យុំ ‘‘សត្តមេ ទិវសេ យទា កទាចិ បវិដ្ឋេន តំទិវសនិស្សិតោ អតីតអរុណោ ឧដ្ឋាបិតោ នាម ហោតីតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ អដ្ឋកថាយំ វុត្ត’’ន្តិ, តំ សទ្ទគតិយាបិ ន សមេតិ. ន ហិ ឧដ្ឋិតេ អរុណេ បច្ឆា បវិដ្ឋោ តស្ស បយោជកោ ឧដ្ឋាបកោ ភវិតុមរហតិ. យទិ ភវេយ្យ, វស្សំ ឧបគន្ត្វា បនស្ស អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា តទហេវ សត្តាហករណីយេន បក្កន្តស្សាបីតិ ឯត្ថ ‘‘អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា’’តិ វចនំ វិរុជ្ឈេយ្យ, តេនបិ តំទិវសសន្និស្សិតស្ស អរុណស្ស ឧដ្ឋាបិតត្តា. អារញ្ញកស្សាបិ ហិ ភិក្ខុនោ សាយន្ហសមយេ អង្គយុត្តំ អរញ្ញដ្ឋានំ គន្ត្វា តទា ឯវ និវត្តន្តស្ស អរុណោ ឧដ្ឋាបិតោ ធុតង្គញ្ច វិសោធិតំ សិយា, ន ចេតំ យុត្តំ អរុណុគ្គមនកាលេ ឯវ អរុណុដ្ឋាបនស្ស វុត្តត្តា. វុត្តញ្ហិ ‘‘កាលស្សេវ បន និក្ខមិត្វា អង្គយុត្តេ ឋានេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ. សចេ អរុណុដ្ឋានវេលាយំ តេសំ អាពាធោ វឌ្ឍតិ, តេសំ ឯវ កិច្ចំ កាតព្ពំ, ន ធុតង្គវិសុទ្ធិកេន ភវិតព្ព’’ន្តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៣១). តថា បារិវាសិកាទីនម្បិ អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា វត្តំ និក្ខិបន្តានំ រត្តិច្ឆេទោ វុត្តោ. ‘‘ឧគ្គតេ អរុណេ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ៩៧) ហិ វុត្តំ. សហសេយ្យសិក្ខាបទេបិ អនុបសម្បន្នេហិ សហ និវុត្ថភាវបរិមោចនត្ថំ ‘‘បុរារុណា និក្ខមិត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯវំ ចីវរវិប្បវាសាទីសុ ច សព្ពត្ថ រត្តិបរិយោសានេ អាគាមិអរុណវសេនេវ អរុណុដ្ឋាបនំ ទស្សិតំ, ន អតីតារុណវសេន. តស្មា វុត្តនយេនេវេត្ថ អរុណុដ្ឋាបនំ វេទិតព្ពំ អញ្ញថា វស្សច្ឆេទត្តា.

យំ បន វស្សំ ឧបគតស្ស តទហេវ អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា សករណីយស្ស បក្កមនវចនំ, តំ វស្សំ ឧបគតកាលតោ បដ្ឋាយ យទា កទាចិ និមិត្តេ សតិ គមនស្ស អនុញ្ញាតត្តា យុត្តំ, ន បន សត្តាហវារេន គតស្ស អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា តទហេវ គមនំ ‘‘អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ វុត្តត្តា ឯវ. យថា វា ‘‘សត្តាហំ អនាគតាយ បវារណាយ សករណីយោ បក្កមតិ, អាគច្ឆេយ្យ វា សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តំ អាវាសំ, ន វា អាគច្ឆេយ្យា’’តិអាទិនា (មហាវ. ២០៧) បច្ឆិមសត្តាហេ អនាគមនេ អនុញ្ញាតេបិ អញ្ញសត្តាហេសុ ន វដ្ដតិ. ឯវំ បឋមសត្តាហេ អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា គមនេ អនុញ្ញាតេបិ តតោ បរេសុ សត្តាហេសុ អាគតស្ស អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា គមនំ ន វដ្ដតីតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ. ឥធ អាហដន្តិ វិហារតោ ពហិ អាគតដ្ឋានេ អានីតំ.

អន្តរាយេអនាបត្តិវស្សច្ឆេទកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វជាទីសុ វស្សូបគមនកថាវណ្ណនា

២០៣. ឧបគន្តុំ ៦៨ ន វដ្ដតីតិ កុដិកាទីនំ អភាវេន ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ ឯវំ វចីភេទំ កត្វា ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ.

២០៤. បាឡិយំ បិសាចិល្លិកាតិ បិសាចទារកា. បវិសនទ្វារំ យោជេត្វាតិ សកវាដទ្វារំ កត្វា. រុក្ខំ ឆិន្ទិត្វាតិ សុសិរដ្ឋានស្ស ឧបរិភាគំ ឆិន្ទិត្វា. ខាណុមត្ថកេតិ សុសិរខាណុមត្ថកេ. ដង្កិតមញ្ចោ នាម ទីឃេ មញ្ចបាទេ វិជ្ឈិត្វា អដនិយោ បវេសេត្វា កតោ, សោ ហេដ្ឋុបរិយវសេន បញ្ញត្តោបិ បុរិមសទិសោវ ហោតិ, តំ សុសានេ, ទេវតាឋានេ ច ឋបេន្តិ. ចតុន្នំ បាសាណានំ ឧបរិ បាសាណផលកេ អត្ថរិត្វា កតគេហម្បិ ‘‘ដង្កិតមញ្ចោ’’តិ វុច្ចតិ.

វជាទីសុវស្សូបគមនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធម្មិកកតិកាទិកថាវណ្ណនា

២០៥. មហាវិភង្គេតិ ចតុត្ថបារាជិកវណ្ណនាយំ. បរតោ សេនាសនក្ខន្ធកេបិ អធម្មិកំ កតិកវត្តំ អាវិ ភវិស្សតិ ឯវ.

២០៧. យស្មា នានាសីមាយំ ទ្វីសុ អាវាសេសុ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តស្ស ‘‘ទុតិយេ វសិស្សាមី’’តិ ឧបចារតោ និក្ខន្តមត្តេ បឋមោ សេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិ. តស្មា បាឡិយំ ‘‘តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បុរិមិកា ច ន បញ្ញាយតី’’តិ បឋមំ សេនាសនគ្គាហំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទុតិយេ សេនាសនគ្គាហេ បន បុរិមិកា បញ្ញាយតេវ, តត្ថេវ តេមាសំ វសន្តោ បុរិមវស្សំវុត្ថោ ឯវ ហោតិ, តតោ វា បន ទុតិយទិវសាទីសុ ‘‘បឋមសេនាសនេ វសិស្សាមី’’តិ ឧបចារាតិក្កមេ បុរិមិកាបិ ន បញ្ញាយតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

២០៨. បាឡិយំ ‘‘សោ សត្តាហំ អនាគតាយ បវារណាយ សករណីយោ បក្កមតី’’តិ វុត្តត្តា បវារណាទិវសេបិ សត្តាហករណីយំ វិនា គន្តុំ ន វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. កោមុទិយា ចាតុមាសិនិយាតិ បច្ឆិម-កត្តិកបុណ្ណមាយ. សា ហិ តស្មិំ កាលេ កុមុទានំ អត្ថិតាយ កោមុទី, ចតុន្នំ វស្សិកមាសានំ បរិយោសានត្តា ចាតុមាសិនីតិ ច វុច្ចតិ.

អធម្មិកកតិកាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.