១០. បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤១០. ទសមេ ពហូនន្តិ ទុព្ពលតាយ អរញ្ញាទិសេវាយ ចិត្តំ សមាហិតំ កាតុំ អសក្កោន្តានំ. ទុក្ខស្សន្តកិរិយាយ តស្មិំ អត្តភាវេ ពុទ្ធវចនគ្គហណធារណាទិសង្ខាតំ ព្យញ្ជនបទមេវ បរមំ អស្ស, ន មគ្គលាភោតិ បទបរមោ. អភិសម្ភុណិត្វាតិ និប្ផាទេត្វា. ធម្មតោ អបេតំ ឧទ្ធម្មំ. បដិក្ខិត្តមេវាតិ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ២០៤) វចនតោ វុត្តំ, ឥទមេវ វចនំ សន្ធាយ បាឡិយម្បិ ‘‘អដ្ឋ មាសេ’’តិអាទិ (បារា. ៤០៩) វុត្តំ.

តីហិ កោដីហីតិ អសុទ្ធមូលេហិ. ឯត្ថ ច ភិក្ខូនំ ចតូសុ កុលេសុ បក្កបិណ្ឌិយាលោបភោជននិស្សិតតាយ, មច្ឆមំសភោជនវិរហិតស្ស ច កុលស្ស ទុល្លភតាយ តត្ថ លទ្ធេសុ ភត្តព្យញ្ជនេសុ មច្ឆមំសសំសគ្គសង្កាយ, ទុន្និវារណតាយ ច ភិក្ខូនំ សរីរយាបនម្បិ ន សិយាតិ ភគវតា មច្ឆមំសំ សព្ពថា អប្បដិក្ខិបិត្វា តីហិ កោដីហិ អបរិសុទ្ធមេវ បដិក្ខិត្តំ. យទិ ហិ តំ ភគវា សព្ពថា បដិក្ខិបេយ្យ, ភិក្ខូ មរមានាបិ មច្ឆាទិសំសគ្គសង្កិតំ ភត្តំ ន ភុញ្ជេយ្យុំ, តតោ តណ្ឌុលធញ្ញាទិំ បដិគ្គហេត្វា និទហិត្វា សយំ បចិត្វា ភុញ្ជិតុំ តទុបករណភូតំ ទាសិទាសំ, ឧទុក្ខលមុសលាទិកញ្ច ភិក្ខូនំ បត្តាទិ វិយ អវស្សំ គហេតុំ អនុជានិតព្ពំ សិយាតិ តិត្ថិយានំ វិយ គហដ្ឋាវាសោ ឯវ សិយា, ន ភិក្ខុអាវាសោតិ វេទិតព្ពំ. ជាលំ មច្ឆពន្ធនំ. វាគុរា មិគពន្ធនី. កប្បតីតិ យទិ តេសំ វចនេន សង្កា ន វត្តតិ, វដ្ដតិ, ន តំ វចនំ លេសកប្បំ កាតុំ វដ្ដតិ. តេនេវ វក្ខតិ ‘‘យត្ថ ច និព្ពេមតិកោ ហោតិ, តំ សព្ពំ កប្បតី’’តិ.

បវត្តមំសន្តិ អាបណាទីសុ បវត្តំ វិក្កាយិកំ មតមំសំ. ភិក្ខូនំយេវ អត្ថាយ អកតន្តិ ឯត្ថ អដ្ឋានប្បយុត្តោ ឯវ-សទ្ទោ, ភិក្ខូនំ អត្ថាយ អកតមេវាតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ, តស្មា ភិក្ខូនញ្ច មង្គលាទីនញ្ចាតិ មិស្សេត្វា កតម្បិ ន វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. កេចិ បន យថាឋិតវសេន អវធារណំ គហេត្វា ‘‘វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ. ‘‘វត្ត’’ន្តិ ឥមិនា អាបត្តិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ.

កប្បន្តិ អសង្ខេយ្យកប្បំ, ‘‘អាយុកប្ប’’ន្តិបិ (សារត្ថ. ដី. ២.៤១០) កេចិ. មហាកប្បស្ស ហិ ចតុត្ថភាគោ អសង្ខេយ្យកប្បោ, តតោ វីសតិមោ ភាគោ សង្ឃភេទកស្ស អាយុកប្បន្តិ វទន្តិ, តំ អដ្ឋកថាសុ កប្បដ្ឋកថាយ ន សមេតិ ‘‘កប្បវិនាសេ ឯវ មុច្ចតី’’តិអាទិ (វិភ. អដ្ឋ. ៨០៩) វចនតោ. ព្រហ្មំ បុញ្ញន្តិ សេដ្ឋំ បុញ្ញំ. កប្បំ សគ្គម្ហីតិ ឯត្ថ បដិសន្ធិបរម្បរាយ កប្បដ្ឋតា វេទិតព្ពា.

៤១១. លទ្ធិនានាសំវាសកេនាតិ ឧក្ខិត្តានុវត្តកភាវេន ភាវប្បធានត្តា និទ្ទេសស្ស. កម្មនានាសំវាសកេនាតិ ឧក្ខិត្តភាវេន. ‘‘ភេទាយ បរក្កមេយ្យា’’តិ វិសុំ វុត្តត្តា ភេទនសំវត្តនិកស្ស អធិករណស្ស សមាទាយ បគ្គណ្ហនតោ បុព្ពេបិ បក្ខបរិយេសនាទិវសេន សង្ឃភេទាយ បរក្កមន្តស្ស សមនុភាសនកម្មំ កាតុំ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. យោបិ ចាយំ សង្ឃភេទោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

កម្មេនាតិ អបលោកនាទិនា. ឧទ្ទេសេនាតិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេន. វោហារេនាតិ តាហិ តាហិ ឧបបត្តីហិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិអាទិនា (អ. និ. ៣.១០-៣៩, ៤២; ចូឡវ. ៣៥២) វោហារេន, បរេសំ បញ្ញាបនេនាតិ អត្ថោ. អនុសាវនាយាតិ អត្តនោ លទ្ធិយា គហណត្ថមេវ អនុ បុនប្បុនំ កណ្ណមូលេ មន្តសាវនាយ, កថនេនាតិ អត្ថោ. សលាកគ្គាហេនាតិ ឯវំ អនុសាវនាយ តេសំ ចិត្តំ ឧបត្ថម្ភេត្វា អត្តនោ បក្ខេ បវិដ្ឋភាវស្ស សញ្ញាណត្ថំ ‘‘គណ្ហថ ឥមំ សលាក’’ន្តិ សលាកគ្គាហេន. ឯត្ថ ច កម្មមេវ, ឧទ្ទេសោ វា សង្ឃភេទេ បធានំ ការណំ, វោហារាទយោ បន សង្ឃភេទស្ស បុព្ពភាគាតិ វេទិតព្ពា. អព្ភុស្សិតន្តិ អព្ភុគ្គតំ. អច្ឆេយ្យាតិ វិហរេយ្យ.

‘‘លជ្ជី រក្ខិស្សតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤២; បារា. អដ្ឋ. ១.៤៥) វចនតោ អាបត្តិភយេន អារោចនំ លជ្ជីនំ ឯវ ភារោតិ អាហ ‘‘លជ្ជីហិ ភិក្ខូហី’’តិ, អលជ្ជិស្សបិ អនារោចេន្តស្ស អាបត្តិយេវ. អប្បដិនិស្សជ្ជតោ ទុក្កដន្តិ វិសុំ វិសុំ វទន្តានំ គណនាយ ទុក្កដំ. បហោន្តេនាតិ គន្តុំ សមត្ថេន, ឥច្ឆន្តេនាតិ អត្ថោ. អាបត្តិ បន អឌ្ឍយោជនព្ភន្តរេនេវ អគិលានស្ស វសេន វេទិតព្ពា.

៤១៦. ញត្តិយាទីហិ ទុក្កដាទិសព្ភាវំ សន្ធាយ ‘‘សង្ឃាទិសេសេន អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ. អស្សាតិ ទេវទត្តស្ស. អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ សមនុភាសនកម្មស្សេវ អភាវតោ ‘‘ន ហិ បញ្ញត្តំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមន្តស្សា’’តិ វុត្តំ. សិក្ខាបទំ បញ្ញបេន្តេនេវ ហិ សមនុភាសនកម្មំ អនុញ្ញាតំ. ឧទ្ទិស្ស អនុញ្ញាតតោតិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រោមន្ថកស្ស រោមន្ថន’’ន្តិអាទិំ (ចូឡវ. ២៧៣) ឧទ្ទិស្សានុញ្ញាតំ សន្ធាយ វទតិ. អនាបត្តិយន្តិ អនាបត្តិវារេ. អាបត្តិំ រោបេតព្ពោតិ សមនុភាសនាយ បាចិត្តិយអាបត្តិំ រោបេតព្ពោ. អាបត្តិយេវ ន ជាតាតិ សង្ឃាទិសេសាបត្តិ ន ជាតា ឯវ.

‘‘ន បដិនិស្សជ្ជាមី’’តិ សញ្ញាយ អភាវេន មុច្ចនតោ សញ្ញាវិមោក្ខំ. សចិត្តកន្តិ ‘‘ន បដិនិស្សជ្ជាមី’’តិ ជាននចិត្តេន សចិត្តកំ. យោ វិសញ្ញី វា ភីតោ វា វិក្ខិត្តោ វា ‘‘បដិនិស្សជ្ជិតព្ព’’ន្តិបិ, ‘‘កម្មំ ករិស្សតី’’តិ វា ន ជានាតិ, តស្ស អនាបត្តិ. ភេទាយ បរក្កមនំ, ធម្មកម្មេន សមនុភាសនំ, កម្មវាចាបរិយោសានំ, ន បដិនិស្សជ្ជាមីតិ ចិត្តេន អប្បដិនិស្សជ្ជនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.