៥. បបាតវគ្គោ

១. លោកចិន្តាសុត្តវណ្ណនា

១១១១. លោកចិន្តន្តិ លោកសន្និវេសបដិសំយុត្តវីមំសាវ. ‘‘លោកចិត្ត’’ន្តិបិ បាឋោ, តំតំលោកបរិយាបន្នំ ចិត្តន្តិ អត្ថោ. នាឡិកេរាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន អវុត្តានំ ឱសធិតិណវនប្បតិអាទីនំ សង្គហោ. ឯវរូបន្តិ ឯទិសំ អញ្ញម្បិ តំតំលោកចិត្តំ.

វិគតចិត្តោតិ អត្តត្ថបរត្ថតោ អបគតវិតក្កោ អទ្ទស ឯវំ អធិដ្ឋហិំសូតិ សម្ពន្ធោ. សម្ពរិមាយន្តិ សម្ពរេន អសុរិន្ទេន ឧប្បាទិតំ អសុរមាយំ, យំ ‘‘ឥន្ទជាល’’ន្តិបិ វុច្ចតិ ឥន្ទស្ស មោហនត្ថំ ឧប្បាទិតត្តា. សម្បរិវត្តេត្វាតិ បរិធាវេត្វា. យថា នេតិ នេ អសុរេ យថា សោ បុរិសោ បស្សតិ, ឯវំ អធិដ្ឋហិំសុ. កស្មា បនេតេ ឯវំ អធិដ្ឋហិំសូតិ? តំ បុរិសំ តត្ថ តថានិសិន្នំ ទិស្វា ‘‘អយញ្ច ទេវោ’’តិ អាសង្កន្តា តថា អធិដ្ឋហិត្វា ភិសមុឡាលឆិទ្ទេហិ បវិសិត្វា អត្តនោ អសុរភវនំ គតា. តេនាហ ភគវា – ‘‘ទេវានំយេវ មោហយមានា’’តិ.

២-៣. បបាតសុត្តាទិវណ្ណនា

១១១២-៣. មរិយាទបាសាណោតិ គិជ្ឈកូដបព្ពតស្ស មរិយាទបាការសទិសោ មហន្តោ បាសាណោ. អនិដ្ឋរូបន្តិ ឯត្ថ រូប-សទ្ទោ សភាវត្ថោ ‘‘បិយរូបេ សាតរូបេ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៤០៨-៤០៩) វិយាតិ អាហ – ‘‘អនិដ្ឋសភាវ’’ន្តិ.

៥. វាលសុត្តវណ្ណនា

១១១៥. ឧបាសនន្តិ អាចរិយឧបាសនំ, អាចរិយំ អន្តេវាសិនា វា ទិវសេ ទិវសេ សិក្ខនវសេន ឧបាសិតព្ពតោ ឧបាសនន្តិ លទ្ធនាមំ កណ្ឌខិបនសិប្បំ. កណ្ឌំ អតិក្កមន្តេតិ សរំ ខិបន្តេ. បោង្ខានុបោង្ខន្តិ បោង្ខសទ្ទត្ថំ បាកដំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘ឯកំ កណ្ឌំ ខិបិត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ. អបរំ អនុបោង្ខន្តិ ឯត្ថ អបរន្តិ តតិយកណ្ឌំ. អនុបោង្ខំ នាម ឥទន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘អនុបោង្ខំ នាម ទុតិយស្ស បោង្ខ’’ន្តិ វុត្តំ. តញ្ហិ តតិយេន សរេន វិជ្ឈីយតិ. បុន អបរំ តស្ស បោង្ខន្តិ ឥទំ បន អបរាបរំ អវិរជ្ឈនំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. ទុរភិសម្ភវតរន្តិ អភិភវិតុំ អសក្កុណេយ្យតរំ. វាលន្តិ កេសំ. សត្តធា ភិន្ទិត្វាតិ សត្តក្ខត្តុំ វិផាលេត្វា. តស្ស ឯកំ ភេទន្តិ តស្ស កេសស្ស ឯកំ អំសុសង្ខាតំ ភេទំ គហេត្វា. វាតិង្គណមជ្ឈេ ពន្ធិត្វាតិ វាតិង្គណផលស្ស មជ្ឈដ្ឋានេ ពន្ធិត្វា. អបរំ ភេទន្តិ អបរំ កេសស្ស អំសុសង្ខាតំ ភេទំ. អគ្គកោដិយំ ពន្ធិត្វាតិ យថា តស្ស វាលភេទស្ស ឩកាមត្តំ លិខាមត្តំ វា កណ្ឌស្ស អគ្គកោដិំ អធិកំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ, ឯវំ ពន្ធិត្វា. ឧសភមត្តេតិ វីសតិយដ្ឋិមត្តេ ឋានេ ឋិតោ. កណ្ឌពទ្ធាយ កោដិយាតិ កណ្ឌពទ្ធាយ វាលស្ស កោដិយា វាតិង្គណពន្ធនវាលស្ស កោដិំ បដិវិជ្ឈេយ្យ.

៨. ទុតិយឆិគ្គឡយុគសុត្តវណ្ណនា

១១១៨. អធិច្ចុប្បត្តិកន្តិ យទិច្ឆាវសេន ឧប្បជ្ជនកំ. ឆិគ្គឡេនាតិ ឆិគ្គឡបទេសេន. ឆិគ្គឡុបរីតិ ហេដ្ឋិមយុគស្ស ឆិគ្គឡបទេសស្ស ឧបរិ. អារុឡ្ហស្ស ឆិគ្គឡេនាតិ ឧភិន្នម្បិ ឆិទ្ទេន. គីវប្បវេសនំ វិយាតិ ចតុន្នំ យុគានំ ឆិទ្ទបទេសេនេវ ឧបរូបរិ ឋិតានំ ឆិទ្ទន្តរេន កាណកច្ឆបស្ស គីវប្បវេសនំ អធិច្ចតរសម្ភវំ. តតោបិ អធិច្ចតរសម្ភវោ មនុស្សត្តលាភោ, តតោ អធិច្ចតមសម្ភវោ អរិយមគ្គបដិលាភោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចតុសច្ចបដិវេធោ អតិវិយ អធិច្ចតរសម្ភវោ’’តិ.

បបាតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.