៥. អញ្ញតិត្ថិយបេយ្យាលវគ្គវណ្ណនា

៤១-៤៨. អបរាបរំ បរិវត្តមានេន វត្តសម្បន្នេន សំសារទ្ធានបរិញ្ញាវសេនេវ និព្ពានស្ស បត្តព្ពត្តា វុត្តំ – ‘‘និព្ពានំ បត្វា បរិញ្ញាតំ នាម ហោតី’’តិ. និព្ពានំ បត្វាតិ និព្ពានប្បត្តិហេតុ. ហេតុអត្ថោ ហិ អយំ ត្វា-សទ្ទោ យថា – ‘‘ឃតំ បិវិត្វា ពលំ ហោតិ, សីហំ ទិស្វា ភយំ ហោតី’’តិ. តស្មាតិ យស្មា អបរិញ្ញេយ្យបរិជាននកិច្ចេន និព្ពានស្ស បត្តិយា អទ្ធានបរិញ្ញាសិទ្ធិ ញាយតិ, តស្មា ឧបចារវសេន និព្ពានំ ‘‘អទ្ធានបរិញ្ញា’’តិ វុច្ចតិ យថា ‘‘ហិមសន្តិ សូរិយំ ឧគ្គមេតី’’តិ. វិជ្ជាវិមុត្តិផលសច្ឆិកិរិយត្ថន្តិ ឯត្ថ វិជ្ជាតិ អគ្គមគ្គវិជ្ជា. វិមុត្តីតិ អគ្គមគ្គសមាធិ អធិប្បេតោ. តេសំ ផលំ អញ្ញាតិ អាហ – ‘‘វិជ្ជាវិមុត្តិផលេន អរហត្តំ កថិត’’ន្តិ. យាថាវតោ ជាននតោ បច្ចក្ខតោ ទស្សនតោ ច ញាណទស្សនន្តិ ឥធ ផលនិព្ពានបច្ចវេក្ខណា អធិប្បេតាតិ អាហ – ‘‘ញាណទស្សនេន បច្ចវេក្ខណា កថិតា’’តិ. សេសេហីតិ រាគ-វិរាគ-សំយោជនប្បហាន-អនុសយសមុគ្ឃាត-អទ្ធានបរិញ្ញា- អាសវក្ខយ-វិជ្ជា-វិមុត្តិ-ផលសច្ឆិកិរិយា-ញាណទស្សន-អនុបាទាបរិនិព្ពានបទេហិ.

អញ្ញតិត្ថិយបេយ្យាលវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.