៣. មិច្ឆត្តវគ្គវណ្ណនា

២១-៣០. មិច្ឆាសភាវន្តិ អយាថាវសភាវំ អនិយ្យានិកសភាវំ. សម្មាសភាវន្តិ យាថាវសភាវំ និយ្យានិកសភាវំ. មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតូតិ ឯត្ថ អធិ-សទ្ទោ អនត្ថកោតិ អាហ – ‘‘មិច្ឆាបដិបត្តិករណហេតូ’’តិ. ញាយតិ បដិវិទ្ធវសេន និព្ពានំ គច្ឆតីតិ ញាយោ. សោ ឯវ តំសមង្គីនំ វដ្ដទុក្ខបាតតោ ធារណដ្ឋេន ធម្មោតិ អាហ – ‘‘ញាយំ ធម្មន្តិ អរិយមគ្គធម្ម’’ន្តិ. ញាណស្ស មិច្ឆាសភាវោ នាម នត្ថីតិ វិញ្ញាណមេវេត្ថ បច្ចវេក្ខណវសេន បវត្តំ ញាណ-សទ្ទេន វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘មិច្ឆាវិញ្ញាណោ’’តិ. មិច្ឆាបច្ចវេក្ខណោតិ កិញ្ចិ បាបំ កត្វា ‘‘អហោ មយា កតំ សុកត’’ន្តិ ឯវំ បវត្តោ មិច្ឆាបច្ចវេក្ខណោ. គោសីលគោវតាទិបូរណំ មុត្តីតិ ឯវំ គណ្ហតោ មិច្ឆាវិមុត្តិ នាម. មិច្ឆាបដិបទាទីហិ វិវដ្ដន្តិ ឯវំ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ. បុគ្គលោ បុច្ឆិតោតិ និគមិតោ ច ‘‘អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ’’តិអាទិនា. កិញ្ចាបិ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតី’’តិអាទិនា បុគ្គលោវ និទ្ទិដ្ឋោ, តថាបិ បុគ្គលសីសេនាយំ ធម្មទេសនាតិ អាហ ‘‘ធម្មោ វិភត្តោ’’តិ. តេនេវាហ ‘‘ធម្មេន បុគ្គលោ ទស្សិតោ’’តិ. ធម្មេនាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទិកេន ធម្មេន. កល្យាណបុថុជ្ជនតោ បដ្ឋាយ សព្ពសោ សប្បុរិសា នាម, ខីណាសវោ សប្បុរិសតរោ. សុប្បវត្តនិយោតិ សុខេន បវត្តេតុំ សក្កុណេយ្យោ. ធាវតីតិ គច្ឆតិ. បច្ចយុប្បន្នេន ឧបេច្ច និស្សិតព្ពតោ ឧបនិសា, បច្ចយោ, ឯកស្ស ស-ការស្ស លោបំ កត្វា វាតិ អាហ – ‘‘សឧបនិសំ សបច្ចយ’’ន្តិ. បរិករណតោ បរិក្ខារោ, បរិវារោតិ អាហ – ‘‘សបរិក្ខារំ សបរិវារ’’ន្តិ. សហជាតវសេន ឧបនិស្សយវសេន ច សបច្ចយតា កិច្ចសាធនេ និប្ផាទនេ សហាយភាវូបគមនេ ច សបរិវារតា ទដ្ឋព្ពា.

មិច្ឆត្តវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.