១. សព្ពសុត្តវណ្ណនា

២៣. សព្ព-សទ្ទោ បករណវសេន កត្ថចិ សប្បទេសេបិ បវត្តតីតិ តតោ និវត្តនត្ថំ អនវសេសវិសយេន សព្ព-សទ្ទេន វិសេសេត្វា វុត្តំ ‘‘សព្ពសព្ព’’ន្តិ, សព្ពមេវ ហុត្វា សព្ពន្តិ អត្ថោ. អាយតនភាវំ សព្ពំ អាយតនសព្ពំ, សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ.

តស្ស អវិសយាភាវតោ ន អទ្ទិដ្ឋមិធត្ថិ កិញ្ចីតិ. ឥធាតិ និបាតមត្តំ, ឥធ វា សទេវកេ លោកេ, ទស្សនភូតេន ញាណេន អទិដ្ឋំ នាម កិញ្ចិ នត្ថីតិ អត្ថោ. យទិ ឯវំ អនុមានវិសយំ នុ ខោ កថន្តិ អាហ ‘‘អថោ អវិញ្ញាត’’ន្តិ. អញ្ញេសំ អបច្ចក្ខម្បិ អវិញ្ញាតំ តស្ស កិញ្ចិ នត្ថីតិ អទិដ្ឋំ អវិញ្ញាតំ នត្ថិ. បច្ចុប្បន្នំ អតីតមេវ ញេយ្យំ គហិតំ, អនាគតំ នុ ខោ កថន្តិ អាហ – ‘‘អជានិតព្ព’’ន្តិ, តស្ស កិញ្ចិ នត្ថីតិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ. ជានិតុំ ញាតុំ អសក្កុណេយ្យំ នាម តស្ស កិញ្ចិ នត្ថីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សព្ពំ អភិញ្ញាសី’’តិអាទិ.

សកលស្ស សក្កាយធម្មស្ស បរិគ្គហិតត្តា សក្កាយសព្ពំ. សព្ពធម្មេសូតិ បញ្ចន្នំ ទ្វារានំ អារម្មណភូតេសុ សព្ពេសុ ធម្មេសុ. យស្មា ឆសុបិ អារម្មណេសុ គហិតេសុ បទេសសព្ពំ នាម ន ហោតិ, តស្មា ‘‘បញ្ចារម្មណមត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. បទេសសព្ពំ សក្កាយសព្ពំ ន បាបុណាតិ តស្ស តេភូមកធម្មេសុ ឯកទេសស្ស អសង្គណ្ហនតោ. សក្កាយសព្ពំ អាយតនសព្ពំ ន បាបុណាតិ លោកុត្តរធម្មានំ អសង្គណ្ហនតោ. អាយតនសព្ពំ សព្ពសព្ពំ ន បាបុណាតិ. យស្មា អាយតនសព្ពេន ចតុភូមកធម្មាវ បរិគ្គហិតា, ន លក្ខណបញ្ញត្តិយោ, យស្មា សព្ពសព្ពំ ទស្សេន្តេន ពុទ្ធញាណវិសយោ ទស្សិតោ, តស្មា ‘‘សព្ពសព្ពំ ន បាបុណាតី’’តិ ឯត្ថាបិ ‘‘កស្មា…បេ… នត្ថិតាយា’’តិ សព្ពំ ញាតារម្មណេនេវ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ កតំ. ‘‘អាយតនសព្ពេបិ ឥធ វិបស្សនុបគធម្មាវ គហេតព្ពា អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេសវសេនបិ សម្មសនចារស្សេវ ឥច្ឆិតត្តា’’តិ វទន្តិ.

បដិក្ខិបិត្វាតិ ‘‘ឥទំ សព្ពំ នាម ន ហោតី’’តិ ឯវំ បដិក្ខិបិត្វា. តស្សាតិ ‘‘អញ្ញំ សព្ពំ បញ្ញាបេស្សាមី’’តិ វទន្តស្ស. វាចាយ វត្តព្ពវត្ថុមត្តកមេវាតិ វញ្ឈាបុត្តគគនកុសុមាទិវាចា វិយ ឯតស្ស វាចាយ កេវលំ វត្តព្ពវត្ថុកមេវ ភវេយ្យ, ន អត្ថោ, វចនមត្តកមេវាតិ អត្ថោ. អតិក្កមិត្វាតិ អនាមសិត្វា អគ្គហេត្វា. តំ កិស្ស ហេតូតិ វិឃាតាបជ្ជនំ កេន ហេតុនា. យថា តំ អវិសយស្មិន្តិ យថា អញ្ញោបិ កោចិ អវិសយេ វាយមន្តោ, ឯវន្តិ អត្ថោ. អដ្ឋកថាយំ បន យស្មា បាឡិយំ ‘‘តំ កិស្ស ហេតូ’’តិ វុត្តការណមេវ ឧបនយនវសេន ទស្សេតុំ ‘‘យថា ត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ការណោបនយនញ្ច ការណមេវាតិ ‘‘យថាតិ ការណវចន’’ន្តិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនេវាហ ‘‘ឯវំ ឥមស្មិម្បិ អវិសយេ’’តិអាទិ.

សព្ពសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.