៦. សីហសុត្តវណ្ណនា

៧៨. សីហោតិ បរិស្សយសហនតោ បដិបក្ខហននតោ ច ‘‘សីហោ’តិ លទ្ធនាមោ មិគាធិបតិ. ចត្តារោតិ ច សមានេបិ សីហជាតិកភាវេ វណ្ណវិសេសាទិសិទ្ធេន វិសេសេន ចត្តារោ សីហា. តេ ឥទានិ នាមតោ វណ្ណតោ អាហារតោ ទស្សេត្វា ឥធាធិប្បេតសីហំ នានប្បការតោ វិភាវេតុំ ‘‘តិណសីហោ’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តិណភក្ខោ សីហោ តិណសីហោ បុរិមបទេ ឧត្តរបទលោបេន យថា ‘‘សាកបត្ថិវោ’’តិ. កាឡវណ្ណតាយ កាឡសីហោ. តថា បណ្ឌុសីហោ. តេនាហ ‘‘កាឡសីហោ កាឡគាវិសទិសោ, បណ្ឌុសីហោ បណ្ឌុបលាសវណ្ណគាវិសទិសោ’’តិ. រត្តកម្ពលស្ស វិយ កេសរោ កេសរកលាបោ ឯតស្ស អត្ថីតិ កេសរី. លាខារសបរិកម្មកតេហិ វិយ បាទបរិយន្តេហីតិ យោជនា.

កម្មានុភាវសិទ្ធអាធិបច្ចមហេសក្ខតាហិ សព្ពមិគគណស្ស រាជា សុវណ្ណគុហតោ វាតិអាទិ ‘‘សីហស្ស វិហារោ កិរិយា ឯវំ ហោតី’’តិ កត្វា វុត្តំ.

សមំ បតិដ្ឋាបេត្វាតិ សព្ពភាគេហិ សមមេវ ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា. អាកឌ្ឍិត្វាតិ បុរតោ អាកឌ្ឍិត្វា. អភិហរិត្វាតិ អភិមុខំ ហរិត្វា. សង្ឃាតន្តិ វិនាសំ. វីសតិយដ្ឋិកំ ឋានំ ឧសភំ.

សមសីហោតិ សមជាតិកោ សមភាគោ ច សីហោ. សមានោស្មីតិ ទេសនាមត្តំ, សមប្បភាវតាយបិ ន ភាយតិ. សក្កាយទិដ្ឋិពលវតាយាតិ ‘‘កេ អញ្ញេ អម្ហេហិ ឧត្តរិតរា, អថ ខោ មយមេវ មហាពលា’’តិ ឯវំ ពលាតិមាននិមិត្តាយ អហង្ការហេតុភូតាយ សក្កាយទិដ្ឋិយា ពលភាវេន. សក្កាយទិដ្ឋិបហីនត្តាតិ សក្កាយទិដ្ឋិយា បហីនត្តា និរហង្ការត្តា អត្តសិនេហស្ស សុដ្ឋុ សមុគ្ឃាដិតត្តា ន ភាយតិ.

តថា តថាតិ សីហសទិសតាទិនា តេន តេន បការេន អត្តានំ កថេសីតិ វត្វា តមត្ថំ វិវរិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘សីហោតិ ខោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

កតាភិនីហារស្ស លោកនាថស្ស ពោធិយា និយតភាវប្បត្តិយា ឯកន្តភាវីពុទ្ធភាវោតិ កត្វា ‘‘តីសុ បាសាទេសុ និវាសកាលោ, មគធរញ្ញោ បដិញ្ញាទានកាលោ, បាយាសស្ស បរិភុត្តកាលោ’’តិអាទិនា អភិសម្ពោធិតោ បុរិមាវត្ថាបិ សីហសទិសំ កត្វា ទស្សិតា. ភាវិនិ, ភូតោបចារោបិ ហិ លោកវោហារោ. វិជ្ជាភាវសាមញ្ញតោ ភូតវិជ្ជា ឥតរវិជ្ជាបិ ឯកជ្ឈំ គហេត្វា បដិច្ចសមុប្បាទសម្មសនតោ តំ បុរេតរំ សិទ្ធំ វិបាកំ វិយ កត្វា អាហ ‘‘តិស្សោ វិជ្ជា វិសោធេត្វា’’តិ. អនុលោមបដិលោមតោ បវត្តញាណវសេន ‘‘យមកញាណមន្ថនេនា’’តិ វុត្តំ.

តត្ថ វិហរន្តស្សាតិ អជបាលនិគ្រោធមូលេ វិហរន្តស្ស. ឯកាទសមេ ទិវសេតិ សត្តសត្តាហតោ បរំ ឯកាទសមេ ទិវសេ. អចលបល្លង្កេតិ ឥសិបតនេ ធម្មចក្កបវត្តនត្ថំ និសិន្នបល្លង្កេ. តម្បិ ហិ កេនចិ អប្បដិវត្តិយធម្មចក្កបវត្តនត្ថំ និសជ្ជាតិ កត្វា វជិរាសនំ វិយ អចលបល្លង្កំ វុច្ចតិ. ឥមស្មិញ្ច បន បទេតិ ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តា’’តិអាទិនយប្បវត្តេ ឥមស្មិំ សទ្ធម្មកោដ្ឋាសេ. ធម្មឃោសោ…បេ… ទសសហស្សិលោកធាតុំ បដិច្ឆាទេសិ ‘‘សព្ពត្ថ ឋិតា សុណន្តូ’’តិ អធិដ្ឋានេន. សោឡសហាការេហីតិ ‘‘ទុក្ខបរិញ្ញា, សមុទយប្បហានំ, និរោធសច្ឆិកិរិយា, មគ្គភាវនា’’តិ ឯវំ ឯកេកស្មិំ មគ្គេ ចត្តារិ ចត្តារិ កត្វា សោឡសហិ អាការេហិ.

វុត្តោយេវ, ន ឥធ វត្តព្ពោ, តស្មា តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ អធិប្បាយោ. យស្មា ច អបរេហិបិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ភគវា តថាគតោតិ អារភិត្វា ឧទានដ្ឋកថាទីសុបិ (ឧទា. អដ្ឋ. ១៨; ឥតិវុ. ៣៨) តថាគតបទស្ស អត្ថោ វុត្តោ ឯវ, តស្មា តត្ថ វុត្តនយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. យទិបិ ភគវា ន ពោធិបល្លង្កេ និសិន្នមត្តោវ អភិសម្ពុទ្ធោ ជាតោ, តថាបិ តាយ និសជ្ជាយ និសិន្នោវ បនុជ្ជ សព្ពបរិស្សយំ អភិសម្ពុទ្ធោ ជាតោ. តថា ហិ តំ ‘‘អបរាជិតបល្លង្ក’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្មា ‘‘យាវ ពោធិបល្លង្កា វា’’តិ វត្វា តេន អបរិតុស្សន្តោ ‘‘យាវ អរហត្តមគ្គញាណា វា’’តិ អាហ.

ឥតិ រូបន្តិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ និទស្សនត្ថោ. តេន រូបំ សរូបតោ បរិមាណតោ បរិច្ឆេទតោ ទស្សិតន្តិ អាហ ‘‘ឥទំ រុប’’ន្តិអាទិ. ‘‘ឥទំ រូប’’ន្តិ ហិ ឥមិនា ភូតុបាទាយភេទរូបំ សរូបតោ ទស្សិតំ. ឯត្តកំ រូបន្តិ ឥមិនា តំ បរិមាណតោ ទស្សិតំ. តស្ស ច បរិមាណស្ស ឯកន្តភាវទស្សនេន ‘‘ន ឥតោ ភិយ្យោ រូបំ អត្ថី’’តិ វុត្តំ. សភាវតោតិ សលក្ខណតោ. សរសតោតិ សកិច្ចតោ. បរិយន្តតោតិ បរិមាណបរិយន្តតោ. បរិច្ឆេទតោតិ យត្តកេ ឋានេ តស្ស បវត្តិ, តស្ស បរិច្ឆេទនតោ. បរិច្ឆិន្ទនតោតិ បរិយោសានប្បត្តិតោ. តំ សព្ពំ ទស្សិតំ ហោតិ យថាវុត្តេន វិភាគេន. អយំ រូបស្ស សមុទយោ នាមាតិ អយំ អាហារាទិ រូបស្ស សមុទយោ នាម. តេនាហ ‘‘ឯត្តាវតា’’តិអាទិ. អត្ថង្គមោតិ និរោធោ. ‘‘អាហារសមុទយា អាហារនិរោធា’’តិ ច អសាធារណមេវ គហេត្វា សេសេ អាទិ-សទ្ទេន សង្គណ្ហាតិ.

បណ្ណាសលក្ខណបដិមណ្ឌិតន្តិ បណ្ណាសឧទយព្ពយលក្ខណវិភូសិតំ សមុទយត្ថង្គមគហណតោ. ខីណាសវត្តាតិ អនវសេសំ សាវសេសញ្ច អាសវានំ បរិក្ខីណត្តា. អនាគាមីនម្បិ ហិ ភយំ ចិត្តុត្រាសោ ច ន ហោតីតិ. ញាណសំវេគោ ភយតូបដ្ឋានញាណំ. ឥតរេសំ បន ទេវានន្តិ អខីណាសវេ ទេវេ សន្ធាយ វទតិ. ភោតិ ធម្មាលបនមត្តន្តិ វាចសិកំ តថាលបនមត្តំ.

ចក្កន្តិ សត្ថុ អាណាចក្កំ, តំ បន ធម្មតោ អាគតន្តិ ធម្មចក្កំ. តត្ថ អរិយសាវកានំ បដិវេធធម្មតោ អាគតន្តិ ធម្មចក្កំ. ឥតរេសំ ទេសនាធម្មតោ អាគតន្តិ ធម្មចក្កំ. ទុវិធេបិ ញាណំ បធានន្តិ ញាណសីសេន វុត្តំ ‘‘បដិវេធញាណម្បិ ទេសនាញាណម្បី’’តិ. ឥទានិ តំ ញាណទ្វយំ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘បដិវេធញាណំ នាមា’’តិអាទិ វុត្តំ. យស្មា ចស្ស ញាណស្ស សុប្បដិវិទ្ធត្តា ភគវា តានិ សដ្ឋិ នយសហស្សានិ វេនេយ្យានំ ទស្សេតុំ សមត្ថោ អហោសិ, តស្មា តានិ សដ្ឋិ នយសហស្សានិ តេន ញាណេន សទ្ធិំយេវ សិទ្ធានីតិ កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘សដ្ឋិយា ច នយសហស្សេហិ បដិវិជ្ឈី’’តិ អាហ. តិបរិវដ្ដន្តិ ឥទំ ទុក្ខន្តិ ច, បរិញ្ញេយ្យន្តិ ច, បរិញ្ញាតន្តិ ច ឯវំ តិបរិវដ្ដំ, តំយេវ ទ្វាទសាការំ. តន្តិ ទេសនាញាណំ បវត្តេតិ ឯស ភគវា. អប្បដិបុគ្គលោតិ បតិនិធិភូតបុគ្គលរហិតោ. ឯកសទិសស្សាតិ និព្ពិការស្ស.

សីហសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.