៩. ឱបម្មសំយុត្តំ

១. កូដសុត្តវណ្ណនា

២២៣. កូដំ គច្ឆន្តីតិ កូដច្ឆិទ្ទស្ស អនុបវិសនវសេន កូដំ គច្ឆន្តិ. យា ច គោបានសិយោ គោបានសន្តរគតា, តាបិ កូដំ អាហច្ច ឋានេន កូដង្គមា. ទុវិធាបិ កូដេ សមោសរណា. កូដស្ស សមុគ្ឃាតេន វិនាសេន ភិជ្ជនេន. អវិជ្ជាយ សមុគ្ឃាតេនាតិ អវិជ្ជាយ អច្ចន្តមេវ អប្បវត្តិយា. តេន ច មោក្ខធម្មាធិគមេន តទនុរូបធម្មាធិគមោ ទស្សិតោ. អប្បមត្តាតិ បន ឥមិនា តស្ស ឧបាយោ ទស្សិតោ.

កូដសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. នខសិខសុត្តវណ្ណនា

២២៤. ឯវំ អប្បកា យថា នខសិខាយ អារោបិតបំសុ, សុគតិសំវត្តនិយស្ស កម្មស្ស អប្បកត្តា ឯវំ ទេវេសុបីតិ ហីនូទាហរណវសេន វុត្តំ. អប្បតរា ហិ សត្តា យេ ទេវេសុ ជាយន្តិ, តញ្ច ខោ កាមទេវេសុ. ឥតរេសុ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

នខសិខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. កុលសុត្តវណ្ណនា

២២៥. វិធំសយន្តិ វិហេឋយន្តិ. វឌ្ឍិតាតិ ភាវនាបារិបូរិវសេន បរិព្រូហិតា. បុនប្បុនំ កតាតិ ភាវនាយ ពហុលីករណេន អបរាបរំ បវត្តិតា យុត្តយានំ វិយ កតាតិ យថា យុត្តំ អាជញ្ញរថំ ឆេកេន សារថិនា អធិដ្ឋិតំ យថារុចិ បវត្តតិ, ឯវំ យថារុចិ បវត្តិយា គមិតា. បតិដ្ឋានដ្ឋេនាតិ អធិដ្ឋានដ្ឋេន. វត្ថុ វិយ កតា សព្ពសោ ឧបក្កិលេសវិសោធនេន សុវិសោធិតមរិយាទំ វិយ កតា. អធិដ្ឋិតាតិ បដិបក្ខទូរីភាវតោ សុភាវិតភាវេន អវិកម្បនេយ្យតាយ ឋបិតា. សមន្តតោ ចិតាតិ សព្ពភាគេន ភាវនូបចយំ គមិតា. តេនាហ ‘‘សុវឌ្ឍិតា’’តិ. សុដ្ឋុ សមារទ្ធាតិ មេត្តាភាវនាយ មត្ថកប្បត្តិយា សម្មទេវ សម្បាទិតា.

កុលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ឱក្ខាសុត្តវណ្ណនា

២២៦. មហាមុខឧក្ខលីនន្តិ មហាមុខានំ មហន្តកោឡុម្ពានំ សតំ. បណីតភោជនភរិតានន្តិ សប្បិមធុសក្ករាទីហិ ឧបនីតបណីតភោជនេហិ បរិបុណ្ណានំ. តស្សាតិ បាឋស្ស. គោទុហនមត្តន្តិ គោទោហនវេលាមត្តំ. តំ បន កិត្តកំ អធិប្បេតន្តិ អាហ ‘‘គាវិយា’’តិអាទិ. សព្ពសត្តេសុ ហិតផរណន្តិ អនោធិសោមេត្តាភាវនមាហ – មេត្តចិត្តំ អប្បនាប្បត្តំ ភាវេតុំ សក្កោតីតិ អធិប្បាយោ. តម្បិ តតោ យថាវុត្តទានតោ មហប្ផលតរន្តិ.

ឱក្ខាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. សត្តិសុត្តវណ្ណនា

២២៧. អគ្គេ បហរិត្វាតិ តិណ្ហផលសត្តិយា អគ្គេ ហត្ថេន វា មុដ្ឋិនា វា បហារំ ទត្វា. កប្បាសវដ្ដិំ វិយាតិ បហតកប្បាសបិណ្ឌំ វិយ. និយ្យាសវដ្ដិំ វិយាតិ ផលសណ្ឋានំ និយ្យាសបិណ្ឌំ វិយ. ឯកតោ កត្វាតិ កលិកាទិភាវេន វីសតិំសបិណ្ឌានិ ឯកជ្ឈំ កត្វា. អល្លិយាបេន្តោ បិណ្ឌំ ករោន្តោ. បដិលេណេតីតិ បដិលីនយតិ នាមេតិ. អល្លិយាបេន្តោ តេ ទ្វេបិ ធារា ឯកតោ សម្ផុសាបេន្តោ. បដិកោដ្ដេតីតិ បដិបហរតិ. តត្ថ ខណ្ឌំ វិយ និយ្យាសោ. កប្បាសវដ្ដនករណីយន្តិ វិហតស្ស កប្បាសស្ស បដិសំហរណវសេន ពន្ធនទណ្ឌំ. បវត្តេន្តោតិ កប្បាសស្ស សំវេល្លនវសេន បវត្តេន្តោ.

សត្តិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ធនុគ្គហសុត្តវណ្ណនា

២២៨. ទឡ្ហធនុនោតិ ថិរតរធនុនោ. ឥទានិ តស្ស ថិរតរភាវំ បរិច្ឆេទតោ ទស្សេតុំ ‘‘ទឡ្ហធនូ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ទ្វិសហស្សថាមន្តិ បលានំ ទ្វិសហស្សថាមំ. វុត្តមេវត្ថំ បាកដតរំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘យស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ យស្សាតិ ធនុនោ. អារោបិតស្សាតិ ជិយំ អារោបិតស្ស. ជិយាពទ្ធោតិ ជិយាយ ពទ្ធោ. បថវិតោ មុច្ចតិ, ឯតំ ‘‘ទ្វិសហស្សថាម’’ន្តិ វេទិតព្ពំ. លោហសីសាទីនន្តិ កាឡលោហតម្ពលោហសីសាទីនំ. ភារោតិ បុរិសភារោ, សោ បន មជ្ឈិមបុរិសស្ស វសេន ឯទិសំ តស្ស ពលំ ទដ្ឋព្ពំ. ឧគ្គហិតសិប្បា ធនុវេទសិក្ខាវសេន. ចិណ្ណវសីភាវា លក្ខេសុ អវិរជ្ឈនសរក្ខេបវសេន. កតំ រាជកុលាទីសុ ឧបគន្ត្វា អសនំ សរក្ខេបោ ឯតេហីតិ កតូបសនាតិ អាហ ‘‘រាជកុលាទីសុ ទស្សិតសិប្បា’’តិ.

‘‘ពោធិសត្តោ ចត្តារិ កណ្ឌានិ អាហរី’’តិ វត្វា តមេវ អត្ថំ វិត្ថារតោ ទស្សេន្តោ ‘‘តទា កិរា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ជវិស្សាមាតិ ធាវិស្សាម. អគ្គិ ឧដ្ឋហីតិ សីឃបតនសន្តាបេន ច សូរិយរស្មិសន្តាបស្ស អាសន្នភាវេន ច ឧសុមា ឧដ្ឋហិ. បក្ខបញ្ជរេនាតិ បក្ខជាលន្តរេន.

និវត្តិត្វាតិ ‘‘និប្បយោជនមិទំ ជវន’’ន្តិ និវត្តិត្វា. បត្តកដាហេន ឱត្ថដបត្តោ វិយាតិ បិហិតបត្តោ វិយ អហោសិ, វេគសា បតនេន នគរស្ស ឧបរិ អាកាសស្ស និរិក្ខណំ អហោសិ. សញ្ចារិតត្តា អនេកហំសសហស្សសទិសោ បញ្ញាយិ សេយ្យថាបិ ពោធិសត្តស្ស ធនុគ្គហកាលេ សរកូដាទិទស្សនេ.

ទុក្ករន្តិ តស្ស អទស្សនំ សន្ធាយាហ, ន អត្តនោ បតនំ. សូរិយមណ្ឌលញ្ហិ អតិសីឃេន ជវេន គច្ឆន្តម្បិ បញ្ញាសយោជនាយាមវិត្ថតំ អត្តនោ វិបុលតាយ បភស្សរតាយ ច សត្តានំ ចក្ខុស្ស គោចរភាវំ គច្ឆតិ, ជវនហំសោ បន តាទិសេន សូរិយេន សទ្ធិំ ជវេន គច្ឆន្តោ ន បញ្ញាយេយ្យ. តស្មា វុត្តំ ‘‘ន សក្កា តយា បស្សិតុ’’ន្តិ. ចត្តារោ អក្ខណវេធិនោ. គន្ត្វា គហិតេ សោតុំ ឃណ្ឌំ បិឡន្ធាបេត្វា សយំ បុរត្ថាភិមុខោ និសិន្នោ. បុរត្ថិមទិសាភិមុខំ គតកណ្ឌំ សន្ធាយាហ ‘‘បឋមកណ្ឌេនេវ សទ្ធិំ ឧប្បតិត្វា’’តិ. តេ ចត្តារិ កណ្ឌានិ ឯកក្ខណេយេវ ខិបិំសុ.

អាយុំ សង្ខរោតិ ឯតេនាតិ អាយុសង្ខារោ. យថា ហិ កម្មជរូបានំ បវត្តិ ជីវិតិន្ទ្រិយបដិពទ្ធា, ឯវំ អត្តភាវស្ស បវត្តិ តប្បដិពទ្ធាតិ. ពហុវចននិទ្ទេសោ បន បាឡិយំ ឯកស្មិំ ខណេ អនេកសតសង្ខស្ស ជីវិតិន្ទ្រិយស្ស ឧបលព្ភនតោ. តំ ជីវិតិន្ទ្រិយំ. តតោ យថាវុត្តទេវតានំ ជវតោ សីឃតរំ ខីយតិ ឥត្តរខណត្តា. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ជីវិតំ អត្តភាវោ ច, សុខទុក្ខា ច កេវលា;

ឯកចិត្តសមាយុត្តា, លហុសោ វត្តតេ ខណោ’’តិ. (មហានិ. ១០);

ភេទោតិ ភង្គោ. ន សក្កា បញ្ញាបេតុំ តតោបិ អតិវិយ ឥត្តរខណត្តា.

ធនុគ្គហសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. អាណិសុត្តវណ្ណនា

២២៩. អញ្ញេ រាជានោ ច ភាគំ គណ្ហន្តា ឥមេ វិយ ទសភាគំ គណ្ហន្តីតិ តេសមយំ អនុគតិ បញ្ញាយតិ. មហាជនស្ស អានយនតោ អានកោតិ អាហ ‘‘ឯវំលទ្ធនាមោ’’តិ. ឥទានិ តំ អាទិតោ បដ្ឋាយ អាគមនានុក្កមំ ទស្សេតុំ ‘‘ហិមវន្តេ កិរា’’តិអាទិមាហ. ករេណុន្តិ ករេណុកំ, ហត្ថិនិន្តិ អត្ថោ. សក្ករិំសូតិ អនត្ថបរិហរណវសេន បសត្ថូបហារវសេន ច បូជេសុំ. ឱតរីតិ កុឡីរទហំ បាវិសិ. បដិក្កមិត្វា ឋបនវសេន អបក្កមិត្វា បតិ.

សុវណ្ណរជតាទិមយន្តិ កិស្មិញ្ចិ ឆិទ្ទេ សុវណ្ណមយំ, កិស្មិញ្ចិ រជតមយំ, កិស្មិញ្ចិ ផលិកមយំ អាណិំ ឃដយិំសុ ពន្ធិំសុ. បុព្ពេ ផរិត្វា តិដ្ឋន្តស្ស ទ្វាទស យោជនានិ បមាណោ ឯតស្សាតិ ទ្វាទសយោជនប្បមាណោ, សទ្ទោ. អថស្ស អនេកសតកាលេ គច្ឆន្តេ អន្តោសាលាយម្បិ ទុក្ខេន សុយ្យិត្ថ អាណិសង្ឃាដមត្តត្តា.

គម្ភីរាតិ អគាធា ទុក្ខោគាឡ្ហា. សល្លសុត្តញ្ហិ ‘‘អនិមិត្តមនញ្ញាត’’ន្តិអាទិនា បាឡិវសេន គម្ភីរំ, ន អត្ថគម្ភីរំ. តថា ហិ តត្ថ តា តា គាថា ទុវិញ្ញេយ្យរូបា តិដ្ឋន្តិ, ទុវិញ្ញេយ្យំ ញាណេន ទុក្ខោគាហន្តិ កត្វា ‘‘គម្ភីរ’’ន្តិ វុច្ចតិ. បុព្ពាបរម្បេត្ថ កាសញ្ចិ គាថានំ ទុវិញ្ញេយ្យតាយ ទុក្ខោគាហមេវ, តស្មា តំ បាឡិវសេន ‘‘គម្ភីរ’’ន្តិ វុត្តំ ‘‘បាឡិវសេន គម្ភីរា សល្លសុត្តសទិសា’’តិ. ឥមិនា នយេន ‘‘អត្ថវសេន គម្ភីរា’’តិ ឯត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. មហាវេទល្លសុត្តស្ស អត្ថវសេន គម្ភីរតា បាកដាយេវ. លោកំ ឧត្តរតីតិ លោកុត្តរោ, នវវិធអប្បមាណធម្មោ, សោ អត្ថភូតោ ឯតេសំ អត្ថីតិ លោកុត្តរា. តេនាហ ‘‘លោកុត្តរអត្ថទីបកា’’តិ. សត្តសុញ្ញតធម្មមត្តមេវាតិ សត្តេន អត្តនា សុញ្ញតំ កេវលំ ធម្មមត្តមេវ. ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពន្តិ ច លិង្គវចនវិបល្លាសេន វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឧគ្គហេតព្ពេ ច បរិយាបុណិតព្ពេ ចា’’តិ. កវិតាតិ កវិនោ កម្មំ កវិកតា. យស្ស បន យំ កម្មំ, តំ តេន កតន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘កវិតាតិ កវីហិ កតា’’តិ. ឥតរំ ‘‘កាវេយ្យា’’តិ បទំ, កព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘កព្ព’’ន្តិ ច កវិនា វុត្តន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘តស្សេវ វេវចន’’ន្តិ. ចិត្តក្ខរាតិ វិចិត្រាការអក្ខរា. សាសនតោ ពហិភូតាតិ ន សាសនាវចរា. តេសំ សាវកេហីតិ ‘‘ពុទ្ធានំ សាវកា’’តិ អបញ្ញាតានំ យេសំ កេសញ្ចិ សាវកេហិ. អនុគ្គយ្ហមានាតិ ន ឧគ្គយ្ហមានា សវនធារណបរិចយអត្ថូបបរិក្ខាទិវសេន អនុគ្គយ្ហមានា. អន្តរធាយន្តិ អទស្សនំ គច្ឆន្តិ.

អាណិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. កលិង្គរសុត្តវណ្ណនា

២៣០. កលិង្គរំ វុច្ចតិ ខុទ្ទកទារុខណ្ឌំ, តំ ឧបធានំ ឯតេសន្តិ កលិង្គរូបធានា. លិច្ឆវី បន ខទិរទណ្ឌំ ឧបធានំ កត្វា តទា វិហរិំសុ. តស្មា វុត្តំ ‘‘ខទិរឃដិកាសូ’’តិអាទិ. បកតិវិជ្ជុសញ្ញិតោ នត្ថិ ឯតេសំ ខណោ វិជ្ឈនេតិ អក្ខណវេធិនោ តតោ សីឃតរំ វិជ្ឈនតោ. ‘‘អក្ខណ’’ន្តិ វិជ្ជុ វុច្ចតិ ឥត្តរខណត្តា. អក្ខណោភាសេន លក្ខណវេធកា អក្ខណវេធិនោ. អនេកធា ភិន្នស្ស វាលស្ស វិជ្ឈនេន វាលវេធិនោ. វាលេកទេសោ ហិ ឥធ ‘‘វាលោ’’តិ គហិតោ.

ពហុទេវ ទិវសភាគំ បធានានុយោគតោ ឧប្បន្នទរថបរិស្សមវិនោទនត្ថំ ន្ហាយិត្វា. តេ សន្ធាយាតិ តេ តថារូបេ បធានកម្មិកភិក្ខូ សន្ធាយ. ឥទំ ឥទានិ វុច្ចមានំ អត្ថជាតំ វុត្តំ បោរាណដ្ឋកថាយំ. អយម្បិ ទីបោតិ តម្ពបណ្ណិទីបមាហ. បធានានុយុញ្ជនវេលាយ និវេទនវសេន តត្ថ តត្ថ ឯកជ្ឈំ បហតឃណ្ឌិនិគ្ឃោសេនេវ ឯកឃណ្ឌិនិគ្ឃោសោ, តត្ថ តត្ថ បណ្ណសាលាទីសុ វសន្តានំ ភិក្ខូនំ វសេន ឯកបធានភូតោ. នានាមុខោតិ អនុរាធបុរស្ស បច្ឆិមទិសាយំ ឯកោ វិហារោ, បិលិច្ឆិកោឡិនគរស្ស បុរត្ថិមទិសាយំ. ឧភយត្ថ បវត្តឃណ្ឌិសទ្ទា អន្តរាបវត្តឃណ្ឌិសទ្ទេហិ មិស្សេត្វា ឱសរន្តិ. កល្យាណិយំ បវត្តឃណ្ឌិសទ្ទោ តថា នាគទីបេ.

កលិង្គរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. នាគសុត្តវណ្ណនា

២៣១. អតិក្កន្តវេលន្តិ ភត្តានុមោទនឧបនិសិន្នកថាវេលតោ អតិក្កន្តវេលំ. អសម្ភិន្នេនាតិ សរសម្បត្តិតោ អសម្ភិន្នេន, សរស្ស ឧច្ចារណសម្បត្តិំ អបរិហាបេត្វាតិ អត្ថោ. អបរិសុទ្ធាសយតាយ នេវ គុណវណ្ណាយ ន ញាណពលាយ ហោតិ. តន្តិ តំ តថា បច្ចយានំ បរិភុញ្ជនំ, តំ តថា មិច្ឆាបដិបជ្ជនំ.

នាគសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ពិឡារសុត្តវណ្ណនា

២៣២. ឃរានំ សន្ធីតិ ឃរេន ឃរស្ស សម្ពន្ធដ្ឋានំ. សហ មលេន វត្តតីតិ សមលំ. គេហតោ គាមតោ ច និក្ខមនចន្ទនិកដ្ឋានំ. សង្ការដ្ឋានន្តិ សង្ការកូដំ. កេចិ ‘‘សន្ធិសង្ការកូដដ្ឋាន’’ន្តិ វទន្តិ. វុដ្ឋានន្តិ អាបន្នអាបត្តិតោ, ន កិលេសតោ វុដ្ឋានំ, សុទ្ធន្តេ អធិដ្ឋានំ. តំ បន យថាអាបន្នាយ អាបត្តិយា ‘‘ទេសនា’’ត្វេវ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘ទេសនា បញ្ញាយតី’’តិ.

ពិឡារសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. សិង្គាលសុត្តវណ្ណនា

២៣៣. ឯត្តកម្បីតិ ឥមិនា ជរសិង្គាលេន លទ្ធព្ពំ ចិត្តស្សាទមត្តម្បិ ន លភិស្សតិ សកលមេវ កប្បំ សព្ពសោ អវីចិជាលាហិ និរន្តរំ ឈាយមានតាយ និច្ចទុក្ខាតុរភាវតោ.

សិង្គាលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. ទុតិយសិង្គាលសុត្តវណ្ណនា

២៣៤. កតជាននន្តិ កតូបការជាននំ. កតវេទិតាតិ តស្សេវ បរេសំ បាកដករណវសេន ជាននមេវ. អាចារមេវាតិ កតាបរាធមេវ.

ទុតិយសិង្គាលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ឱបម្មសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.