១០. ភិក្ខុសំយុត្តំ

១. កោលិតសុត្តវណ្ណនា

២៣៥. សាវកានំ អាលាបោតិ សាវកានំ សព្រហ្មចារិំ ឧទ្ទិស្ស អាលាបោ. ពុទ្ធេហិ សទិសា មា ហោមាតិ ពុទ្ធាចិណ្ណំ សមុទាចារំ អកថេន្តេហិ សាវកេហិ, ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ អាលបិតា ភិក្ខូ, ‘‘អាវុសោ’’តិ បដិវចនំ ទេន្តិ, ន, ‘‘ភន្តេ’’តិ. ទុតិយជ្ឈានេ វិតក្កវិចារា និរុជ្ឈន្តិ តេសំ និរោធេនេវ តស្ស ឈានស្ស ឧប្បាទេតព្ពតោ. យេសំ និរោធាតិ យេសំ វចីសង្គារានំ វិតក្កវិចារានំ និរុជ្ឈនេន សុវិក្ខម្ភិតភាវេន សទ្ទាយតនំ អប្បវត្តិំ គច្ឆតិ ការណស្ស ទូរតោ បស្សម្ភិតត្តា. អរិយោតិ និទ្ទោសោ. បរិសុទ្ធោ តុណ្ហីភាវោ, ន តិត្ថិយានំ មូគព្ពតគ្គហណំ វិយ អបរិសុទ្ធោតិ អធិប្បាយោ. បឋមជ្ឈានាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន តតិយជ្ឈានាទីនិ សង្គណ្ហាតិ.

អារម្មណភូតេន វិតក្កេន សហ គតា បវត្តាតិ វិតក្កសហគតាតិ អាហ ‘‘វិតក្ការម្មណា’’តិ. វិតក្ការម្មណតា ច សញ្ញាមនសិការានំ សុខុមអារម្មណគ្គហណវសេន ទដ្ឋព្ពា. តេនាហ ‘‘ន សន្តតោ ឧបដ្ឋហិំសូ’’តិ. ន បគុណំ សម្មទេវ វសីភាវស្ស អនាបាទិតត្តា. សញ្ញាមនសិការាបីតិ តតិយជ្ឈានាធិគមាយ បវត្តិយមានា សញ្ញាមនសិការាបិ ហានភាគិយាវ អហេសុំ, ន វិសេសភាគិយា. សម្មា ឋបេហីតិ ពហិទ្ធា វិក្ខេបំ បហាយ សម្មា អជ្ឈត្តមេវ ចិត្តំ ឋបេហិ. ឯកគ្គំ ករោហីតិ តេនេវ វិក្ខេបបដិពាហនេន អវិហតមានសតាយ ចិត្តសមាធានវសេន ឯកគ្គំ ករោហិ. អារោបេហីតិ ឦសកម្បិ ពហុម្បិ អបតិតំ កត្វា កម្មដ្ឋានារម្មណេ អារោបេហិ. ទុតិយអគ្គសាវកភូមិយា បារិបូរិយា អាយស្មា មហាភិញ្ញោ, ន យថា តថាតិ អាហ ‘‘មហាភិញ្ញតន្តិ ឆឡភិញ្ញត’’ន្តិ. ឥមិនា ឧបាយេនាតិ ឥមិនា ‘‘អថ ខោ មំ, អាវុសោ’’តិអាទិនា វុត្តេន ឧបាយេន. វឌ្ឍេត្វាតិ ឧត្តរិ ឧត្តរិ វិសេសភាគិយភាវាបាទនេន សមាធិំ បញ្ញញ្ច ព្រូហេត្វា ព្រូហេត្វា.

កោលិតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ឧបតិស្សសុត្តវណ្ណនា

២៣៦. អតិឧឡារម្បិ សត្តំ វា សង្ខារំ វា សន្ធាយ វុត្តំ សព្ពត្ថមេវ សព្ពសោ ឆន្ទរាគស្ស សុប្បហីនត្តា. ជាននត្ថំ បុច្ឆតិ សត្ថុគុណានំ អតិវិយ ឧឡារតមភាវតោ.

ឧបតិស្សសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឃដសុត្តវណ្ណនា

២៣៧. បរិវេណគ្គេនាតិ បរិវេណភាគេន. កេចិ ‘‘ឯកវិហារេតិ ឯកច្ឆន្នេ ឯកស្មិំ អាវាសេ’’តិ វទន្តិ. តេតិ តេ ទ្វេបិ ថេរា. បាដិយេក្កេសុ ឋានេសូតិ វិសុំ វិសុំ ឋានេសុ. និសីទន្តីតិ ទិវាវិហារំ និសីទន្តិ. ឱឡារិកោ នាម ជាតោ បរិត្តធម្មារម្មណត្តា តស្ស. តេតិ ថេរោ ភគវា ច.

បរិបុណ្ណវីរិយោតិ ចតុកិច្ចសាធនវសេន សម្បុណ្ណវីរិយោ. បគ្គហិតវីរិយោតិ ឦសកម្បិ សង្កោចំ អនាបជ្ជិត្វា បវត្តិតវីរិយោ. ឧបនិក្ខេបនមត្តស្សេវាតិ សមីបេ ឋបនមត្តស្សេវ.

ចតុភូមកធម្មេសុ លព្ភមានត្តា បញ្ញាយ ‘‘ចតុភូមកធម្មេ អនុបវិសិត្វា ឋិតដ្ឋេនា’’តិ វុត្តំ. លក្ខិតព្ពដ្ឋេន សមាធិ ឯវ សមាធិលក្ខណំ. ឯវំ វិបស្សនាលក្ខណំ វេទិតព្ពំ. អញ្ញមញ្ញស្សាតិ អញ្ញស្ស អញ្ញស្ស នានាលក្ខណាតិ វេទិតព្ពំ. អញ្ញស្សាតិ ឥតរស្ស. ធុរន្តិ វហិតព្ពភារំ. ទ្វីសុបិ ឯតេសូតិ សមាធិលក្ខណវិបស្សនាលក្ខណេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធោ និប្ផត្តិំ គតោ.

ឃដសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. នវសុត្តវណ្ណនា

២៣៨. អភិចេតសិ និស្សិតា អាភិចេតសិកា. បដិបក្ខវិធមនេន អភិវិសិដ្ឋំ ចិត្តំ អភិចិត្តំ. យស្មា ឈានានំ តំសម្បយុត្តំ ចិត្តំ និស្សាយ បច្ចយោ ហោតិយេវ, តស្មា ‘‘និស្សិតាន’’ន្តិ វុត្តំ. និកាមលាភីតិ យថិច្ឆិតលាភី. យថាបរិច្ឆេទេនាតិ យថាកតេន កាលបរិច្ឆេទេន. វិបុលលាភីតិ អប្បមាណលាភី. ‘‘កសិរ’’ន្តិ ហិ បរិត្តំ វុច្ចតិ, តប្បដិបក្ខេន អកសិរំ អប្បមាណំ. តេនាហ ‘‘បគុណជ្ឈានោតិ អត្ថោ’’តិ. សិថិលមារព្ភាតិ សិថិលំ វីរិយារម្ភំ កត្វាតិ អត្ថោតិ អាហ ‘‘សិថិលំ វីរិយំ បវត្តេត្វា’’តិ.

នវសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. សុជាតសុត្តវណ្ណនា

២៣៩. អញ្ញានិ រូបានីតិ បរេសំ រូបានិ. អតិក្កន្តរូបោតិ អត្តនោ រូបសម្បត្តិយា រូបសោភាយ អតិក្កមិត្វា ឋិតរូបោ, សុចិរម្បិ វេលំ ឱលោកេន្តស្ស តុដ្ឋិអាវហោ. ទស្សនស្ស ចក្ខុស្ស ហិតោតិ ទស្សនីយោ. បសាទំ អាវហតីតិ បាសាទិកោ. ឆវិវណ្ណសុន្ទរតាយាតិ ឆវិវណ្ណស្ស ចេវ សរីរសណ្ឋានស្ស ច សោភនភាវេន.

សុជាតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. លកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តវណ្ណនា

២៤០. វិរូបសរីរវណ្ណន្តិ អសុន្ទរឆវិវណ្ណញ្ចេវ អសុន្ទរសណ្ឋានញ្ច. បមាណវសេនាតិ សរីរប្បមាណវសេន. ឥច្ឆិតិច្ឆិតន្តិ អត្តនា ឥច្ឆិតិច្ឆិតំ. មហាសារជ្ជន្តិ មហន្តោ មង្កុភាវោ.

គុណេ អាវជ្ជេត្វាតិ អត្តនា ជាននកនិយាមេន សត្ថុនោ កាយគុណេ ច ចារិត្តគុណេ ច អាវជ្ជេត្វា មនសិ កត្វា.

យោជនាវដ្ដន្តិ យោជនបរិក្ខេបំ.

‘‘កាយស្មី’’តិ គាថាសុខត្ថំ និរនុនាសិកំ កត្វា និទ្ទេសោតិ វុត្តំ ‘‘កាយស្មិ’’ន្តិ. អការណំ កាយប្បមាណន្តិ សរីរប្បមាណំ នាម អប្បមាណំ, សីលាទិគុណាវ បមាណន្តិ អធិប្បាយោ.

លកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. វិសាខសុត្តវណ្ណនា

២៤១. បុរស្ស ឯសាតិ បោរី, ចាតុរិយយុត្តតា. តេនាហ ‘‘បុរវាសីន’’ន្តិអាទិ. សា បន ទុតវិលម្ពិតខលិតវសេន អប្បសន្នលូខតាទិទោសរហិតា ហោតីតិ អាហ ‘‘បុរ…បេ… វាចាយា’’តិ. អសន្ទិទ្ធាយាតិ មុត្តវាចាយ. តេនាហ ‘‘អបលិពុទ្ធាយា’’តិអាទិ. ន ឯលំ ទោសំ គលេតីតិ អនេលគលា, អវិរុជ្ឈនវាចា. តេនាហ ‘‘និទ្ទោសាយា’’តិ. ចតុសច្ចស្ស បកាសកា, ន កទាចិ សច្ចវិមុត្តាតិ អាហ ‘‘ចតុសច្ចបរិយាបន្នាយា’’តិ. តា ហិ ចត្តារិ សច្ចានិ បរិច្ឆិជ្ជ អាបាទេន្តិ បដិបាទេន្តិ បវត្តេន្តិ. តេនាហ ‘‘ចត្តារិ សច្ចានិ អមុញ្ចិត្វា បវត្តាយា’’តិ. ធជោ នាម សព្ពធម្មេហិ សមុស្សិតដ្ឋេន.

វិសាខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នន្ទសុត្តវណ្ណ្ណនា

២៤២. អារញ្ញិកោតិអាទីសុ អរញ្ញកថាសីសេន សេនាសនបដិសំយុត្តានំ ធុតង្គានំ, បិណ្ឌបាតកថាសីសេន បិណ្ឌបាតបដិសំយុត្តានំ, បំសុកូលិកសីសេន ចីវរបដិសំយុត្តានំ, តគ្គហណេនេវ វីរិយនិស្សិតធុតង្គស្ស ច សមាទាយ វត្តនំ ទីបិតន្តិ វេទិតព្ពំ. អាគតេន ភគវតា អបរភាគេ កថិតំ.

នន្ទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. តិស្សសុត្តវណ្ណនា

២៤៣. ភណ្ឌកន្តិ បត្តចីវរំ. និសីទិយេវ វត្តស្ស អសិក្ខិតត្តា. តុជ្ជនត្ថេន វាចា ឯវ សត្តិយោតិ អាហ ‘‘វាចាសត្តីហី’’តិ.

វាចាយ សន្និតោទកេនាតិ វចនសង្ខាតេន សមន្តតោ និច្ចំ កត្វា ឧបតុទនតោ សន្និតុទកេន. វិភត្តិអលោបេន សោ និទ្ទេសោ. តេនាហ ‘‘វចនបតោទេនា’’តិ.

ឧច្ចកុលេ ជាតិ ឯតស្សាតិ ជាតិមា, ព្រហ្មជាតិកោ ឥសិ. មាតង្គោតិ ចណ្ឌាលោ. តត្ថាតិ កុម្ភការសាលាយំ. ឱកាសំ យាចិ កុម្ភការំ. មហន្តំ ទិស្វា អាហ – ‘‘បឋមតរំ បវិដ្ឋោ បព្ពជិតោ’’តិ. តត្ថេវាតិ តស្សាយេវ សាលាយ ទ្វារំ និស្សាយ ទ្វារសមីបេ. មេតិ មយា. ខម មយ្ហន្តិ មយ្ហំ អបរាធំ ខមស្សុ. តេតិ តយា. បុន តេតិ តវ. គណ្ហិ ឧគ្គន្តុំ អប្បទានវសេន. តេនាហ ‘‘នាស្ស ឧគ្គន្តុំ អទាសី’’តិ. បពុជ្ឈិំសូតិ និទ្ទាយ បពុជ្ឈិំសុ បកតិយា បពុជ្ឈនវេលាយ ឧបគតត្តា.

ឆវោតិ និហីនោ. អនន្តមាយោតិ វិវិធមាយោ មាយាវី.

សោតិ មត្តិកាបិណ្ឌោ. ‘‘សត្តធា ភិជ្ជី’’តិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – យំ តេន តាបសេន បារមិតាបរិភាវនសមិទ្ធាហិ នានាវិហារសមាបត្តិបរិបូរិតាហិ សីលទិដ្ឋិសម្បទាទីហិ សុសង្ខតសន្តានេ មហាករុណាធិវាសេ មហាសត្តេ ពោធិសត្តេ អរិយូបវាទកម្មំ អភិសបសង្ខាតំ ផរុសវចនំ បវត្តិតំ, តំ មហាសត្តស្ស ខេត្តវិសេសភាវតោ តស្ស ច អជ្ឈាសយផរុសតាយ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ ហុត្វា សចេ សោ មហាសត្តំ ន ខមាបេតិ, តំ កក្ខឡំ ហុត្វា វិបច្ចនសភាវំ ជាតំ, ខមាបិតេ បន មហាសត្តេ បយោគសម្បត្តិបដិពាហិតត្តា អវិបាកធម្មតំ អាបជ្ជតិ អហោសិកម្មភាវតោ. អយញ្ហិ អរិយូបវាទបាបស្ស ទិដ្ឋធម្មវេទនីយស្ស ច ធម្មតា. យំ តំ ពោធិសត្តេន សូរិយុគ្គមននិវារណំ កតំ, អយំ ពោធិសត្តេន ទិដ្ឋោ ឧបាយោ. តេន ហិ ឧព្ពាឡ្ហា មនុស្សា ពោធិសត្តស្ស សន្តិកេ តាបសំ អានេត្វា ខមាបេសុំ. សោបិ ច មហាសត្តស្ស គុណេ ជានិត្វា តស្មិំ ចិត្តំ បសាទេសិ. យំ បនស្ស មត្ថកេ មត្តិកាបិណ្ឌស្ស ឋបនំ តស្ស សត្តធា ផាលនំ កតំ, តំ មនុស្សានំ ចិត្តានុរក្ខណត្ថំ. អញ្ញថា ហិ ឥមេ បព្ពជិតា សមានា ចិត្តស្ស វសំ វត្តន្តិ, ន បន ចិត្តមត្តនោ វសេ វត្តាបេន្តីតិ មហាសត្តម្បិ តេន សទិសំ កត្វា គណ្ហេយ្យុំ, តទស្ស នេសំ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយាតិ. បតិរូបន្តិ យុត្តំ.

តិស្សសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ថេរនាមកសុត្តវណ្ណនា

២៤៤. អតីតេ ខន្ធបញ្ចកេតិ អតីតេ អត្តភាវេ. ឆន្ទរាគប្បហានេនាតិ ឆន្ទរាគស្ស អច្ចន្តមេវ ជហនេន. បហីនំ នាម ហោតិ អនបេក្ខបរិច្ចាគតោ. បដិនិស្សដ្ឋំ នាម ហោតិ សព្ពសោ ឆឌ្ឌិតត្តា. តយោ ភវេតិ ឥមិនា ឧបាទិណ្ណកធម្មានំយេវ គហណំ. សព្ពា ខន្ធាយតនធាតុយោ ចាតិ ឥមិនា ឧបាទិណ្ណានម្បិ អនុបាទិណ្ណានម្បិ ទ្វិធា បវត្តលោកិយធម្មានំ គហណំ អវិសេសេត្វា វុត្តត្តា. វិទិតំ បាកដំ កត្វា ឋិតំ បរិញ្ញាភិសមយវសេន. តេស្វេវាតិ តេភូមកធម្មេសុ ឯវ. អនុបលិត្តំ អមថិតំ អសំកិលិដ្ឋំ តណ្ហាទិដ្ឋិសំកិលេសាភាវតោ. តទេវ សព្ពន្តិ ហេដ្ឋា តីសុបិ បទេសុ ឥធ សព្ពគ្គហណេន គហិតំ តេភូមកវដ្ដំ. ជហិត្វាតិ បហានាភិសមយវសេន. តណ្ហា ខីយតិ ឯត្ថាតិ តណ្ហក្ខយសង្ខាតេ និព្ពានេ វិមុត្តំ. តមហន្តិ តំ ឧត្តមបុគ្គលំ ឯកវិហារិំ ព្រូមិ តណ្ហាទុតិយស្ស អភាវតោ. ឯត្ថ ច បរិញ្ញាបហានាភិសមយកថនេន ឥតរម្បិ អភិសមយំ អត្ថតោ កថិតមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ថេរនាមកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. មហាកប្បិនសុត្តវណ្ណនា

២៤៥. មហាកប្បិនោតិ បូជាវចនមេតំ យថា ‘‘មហាមោគ្គល្លានោ’’តិ. តថារូបន្តិ ‘‘ពុទ្ធោ ធម្មោ’’តិអាទិកំ គុណវិសេសវន្តបដិពទ្ធំ. សាសនន្តិ ទេសន្តរតោ អាគតវចនំ. ជង្ឃវាណិជាតិ ជង្ឃចារិនោ វាណិជា. កិញ្ចិ សាសនន្តិ អបុព្ពបវត្តិទីបកំ កិញ្ចិ វចនន្តិ បុច្ឆិ. បីតិ ឧប្បជ្ជិ យថា តំ សុចិរំ កតាភិនីហារតាយ បរិបក្កញាណស្ស. អបរិមាណំ គុណស្ស អបរិមាណតោ សព្ពញ្ញុគុណបរិទីបនតោ, សេសរតនទ្វយេ និយ្យានិកភាវទីបនតោ ទិដ្ឋិសីលសាមញ្ញេន សំហតភាវទីបនតោតិ វត្តព្ពំ. យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានេ អបាយទុក្ខតោ សំសារទុក្ខតោ ច អបតន្តេ ធារេតីតិ ធម្មោ. សុបរិសុទ្ធទិដ្ឋិសីលសាមញ្ញេន សំហតោតិ សង្ឃោតិ. រតនត្ថោ បន តិណ្ណម្បិ សទិសោ ឯវាតិ.

នវសតសហស្សានិ អទាសិ ទេវី. តុម្ហេតិ រាជិនិំ គារវេន ពហុវចនេន វទតិ. រាគោតិ អនុគច្ឆន្តរាគោ.

ជនិតេតិ កម្មកិលេសេហិ និព្ពត្តិតេ. កម្មកិលេសេហិ បជាតត្តា បជាតិ បជាសទ្ទោ ជនិតសទ្ទេន សមានត្ថោតិ អាហ – ‘‘ជនិតេ, បជាយាតិ អត្ថោ’’តិ. អដ្ឋហិ វិជ្ជាហីតិ អម្ពដ្ឋសុត្តេ (ទី. និ. ១.២៧៨) អាគតនយេន. តត្ថ ហិ វិបស្សនាញាណមនោមយិទ្ធីហិ សហ ឆ អភិញ្ញា ‘‘អដ្ឋ វិជ្ជា’’តិ អាគតា. តបតិ បដិបក្ខវិធមនេន វិជ្ជោតតិ, តំ សូរិយស្ស វិរោចនន្តិ អាហ – ‘‘តបតីតិ វិរោចតី’’តិ. ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា សមាហិតេន ចិត្តេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា និសិន្នោតិ អាហ – ‘‘ទុវិធេន ឈានេន ឈាយមានោ’’តិ. សព្ពមង្គលគាថាតិ សព្ពមង្គលាវិរោធី គាថាតិ វទន្តិ. តថា ហិ វទន្តិ –

‘‘មង្គលំ ភគវា ពុទ្ធោ, ធម្មោ សង្ឃោ ច មង្គលំ;

សព្ពេសម្បិ ច សត្តានំ, ស បុញ្ញវិតមង្គល’’ន្តិ.

បូជំ ការេត្វា ឯកំ អគារិកធម្មកថិកំ ឧបាសកំ អាហ. ឯត្ថ ច ‘‘ឈាយី តបតី’’តិ ឥមិនា អារម្មណូបនិជ្ឈានានំ គហិតត្តា ធម្មរតនំ គហិតមេវ. ‘‘ព្រាហ្មណោ’’តិ ឥមិនា សង្ឃរតនំ គហិតមេវ. ពុទ្ធរតនំ បន សរូបេនេវ គហិតន្តិ.

មហាកប្បិនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. សហាយកសុត្តវណ្ណនា

២៤៦. សម្មា សំសន្ទនវសេន ឯតិ បវត្តតីតិ សមេតិ, សម្មាទិដ្ឋិអាទិ. សម្មា ចិររត្តំ ចិរកាលំ សមេតិ ឯតេសំ អត្ថីតិ ចិររត្តំសមេតិកា. តេនាហ ‘‘ទីឃរត្ត’’ន្តិអាទិ. ឥទានិ ឥមេសន្តិ ឯតរហិ ឯតេសំ. អយំ សាសនធម្មោ អជ្ឈាសយតោ បយោគតោ ច សម្មា សំសន្ទតិ សមេតិ, តស្មា មជ្ឈេ ភិន្នំ វិយ សមមេវ ន វិសទិសំ. កិញ្ច តតោ ឯវ ពុទ្ធេន ភគវតា បវេទិតធម្មវិនយេ ឯតេសំ បដិបត្តិសាសនធម្មោ សោភតិ វិរោចតីតិ អត្ថោ. អរិយប្បវេទិតេតិ អរិយេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទេវ បកាសិតេ អរិយធម្មេ. សម្មទេវ សមុច្ឆេទបដិប្បស្សទ្ធិវិនយានំ វសេន សុដ្ឋុ វិនីតា សព្ពកិលេសទរថបរិឡាហានំ វូបសមេន.

សហាយកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ភិក្ខុសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច សារត្ថប្បកាសិនិយា

សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ និទានវគ្គវណ្ណនា.