១. អដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា

២០២. អាយស្មា ច លក្ខណោតិអាទីសុ ‘‘កោ នាមាយស្មា លក្ខណោ, កស្មា ច ‘លក្ខណោ’តិ នាមំ អហោសិ, កោ ចាយស្មា មោគ្គល្លានោ, កស្មា ច សិតំ បាត្វាកាសី’’តិ តំ សព្ពំ បកាសេតុំ ‘‘យ្វាយ’’ន្តិអាទិ អារទ្ធំ. លក្ខណសម្បន្នេនាតិ បុរិសលក្ខណសម្បន្នេន.

ឦសំ ហសិតំ ‘‘សិត’’ន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘មន្ទហសិត’’ន្តិ. អដ្ឋិសង្ខលិកន្តិ នយិទំ អវិញ្ញាណកំ អដ្ឋិសង្ខលិកមត្តំ, អថ ខោ ឯកោ បេតោតិ អាហ ‘‘បេតលោកេ និព្ពត្ត’’ន្តិ. ឯតេ អត្តភាវាតិ បេតត្តភាវា. ន អាបាថំ អាគច្ឆន្តីតិ ទេវត្តភាវា វិយ ន អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បកតិយា. តេសំ បន រុចិយា អាបាថំ អាគច្ឆេយ្យុំ មនុស្សានំ. ទុក្ខាភិភូតានំ អនាថភាវទស្សនបទដ្ឋានា ករុណាតិ អាហ ‘‘ការុញ្ញេ កត្តព្ពេ’’តិ. អត្តនោ ច សម្បត្តិំ ពុទ្ធញាណស្ស ច សម្បត្តិន្តិ បច្ចេកំ សម្បត្តិសទ្ទោ យោជេតព្ពោ. តទុភយំ វិភាវេតុំ ‘‘តំ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អត្តនោ សម្បត្តិំ អនុស្សរិត្វា សិតំ បាត្វាកាសីតិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. ធម្មធាតូតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ សន្ធាយ វទតិ. ធម្មធាតូតិ វា ធម្មានំ សភាវោ.

ឥតរោតិ លក្ខណត្ថេរោ. ឧបបត្តីតិ ជាតិ. ឧបបត្តិសីសេន ហិ តថារូបំ អត្តភាវំ វទតិ. លោហតុណ្ឌកេហីតិ លោហមយេហេវ តុណ្ឌកេហិ. ចរន្តីតិ អាកាសេន គច្ឆន្តិ. អច្ឆរិយំ វតាតិ គរហច្ឆរិយំ នាមេតំ. ចក្ខុភូតាតិ សម្បត្តទិព្ពចក្ខុកា, លោកស្ស ចក្ខុភូតាតិ ឯវំ វា ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

យត្រាតិ ហេតុអត្ថេ និបាតោតិ អាហ ‘‘យត្រាតិ ការណវចន’’ន្តិ. អញ្ញត្រ ហិ ‘‘យត្រ ហិ នាមា’’តិ អត្ថោ វុច្ចតិ. អប្បមាណេ សត្តនិកាយេ តេ ច ខោ វិភាគេន កាមភវាទិភេទេ ភវេ, និរយាទិភេទា គតិយោ, នានត្តកាយនានត្តសញ្ញិអាទិវិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ, តថារូបេ សត្តាវាសេ ច សព្ពញ្ញុតញ្ញាណញ្ច មេ ឧបនេតុំ បច្ចក្ខំ ករោន្តេន.

គោឃាតកោតិ គុន្នំ អភិណ្ហំ ហននកោ. តេនាហ ‘‘វធិត្វា វធិត្វា’’តិ. តស្សាតិ គុន្នំ វធកកម្មស្ស. អបរាបរិយកម្មស្សាតិ អបរាបរិយវេទនីយកម្មស្ស. ពលវតា គោឃាតកកម្មេន វិបាកេ ទីយមានេ អលទ្ធោកាសំ អបរាបរិយវេទនីយំ តស្មិំ វិបក្កវិបាកេ ឥទានិ លទ្ធោកាសំ ‘‘អវសេសកម្ម’’ន្តិ វុត្តំ. បដិសន្ធីតិ បាបកម្មជនិតា បដិសន្ធិ. កម្មសភាគតាយាតិ កម្មសទិសភាវេន. អារម្មណសភាគតាយាតិ អារម្មណស្ស សភាគភាវេន សទិសភាវេន. យាទិសេ ហិ អារម្មណេ បុព្ពេ តំ កម្មំ តស្ស ច វិបាកោ បវត្តោ, តាទិសេយេវ អារម្មណេ ឥទំ កម្មំ ឥមស្ស វិបាកោ ច បវត្តោតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេនា’’តិ. ភវតិ ហិ តំសទិសេបិ តព្ពោហារោ យថា ‘‘សោ ឯវ តិត្តិរោ, តានិយេវ ឱសធានី’’តិ. និមិត្តំ អហោសីតិ បុព្ពេ កតូបចិតស្ស បេតូបបត្តិនិព្ពត្តនវសេន កតោកាសស្ស តស្ស កម្មស្ស និមិត្តភូតំ ឥទានិ តថា ឧបដ្ឋហន្តំ តស្ស វិបាកស្ស និមិត្តំ អារម្មណំ អហោសិ. សោតិ គោឃាតកោ. អដ្ឋិសង្ខលិកបេតោ ជាតោ កម្មសរិក្ខកវិបាកតាវសេន.

អដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.