២. បញ្ចរាជសុត្តវណ្ណនា

១២៣. រូបាតិ រូបសង្ខាតា កាមគុណា. តេ បន នីលាទិវសេន អនេកភេទភិន្នាបិ រូបាយតនត្តា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យតំ នាតិវត្តន្តីតិ អាហ ‘‘នីលបីតាទិភេទំ រូបារម្មណ’’ន្តិ. តោ-សទ្ទោបិ ទា-សទ្ទោ វិយ កាលត្ថោ ហោតីតិ អាហ ‘‘យតោតិ យទា’’តិ. មនំ អាបយតិ វឌ្ឍេតីតិ មនាបំ, មនោរមំ. មនាបនិប្ផត្តិតន្តិ តស្ស បុគ្គលស្ស មនសា បិយាយិតំ, តស្ស អគ្គភាវេន បរិយន្តំ បរមំ កោដិំ កត្វា បវត្តិតន្តិ អត្ថោ. បុគ្គលមនាបន្តិ អារម្មណសភាវំ អចិន្តេត្វា បុគ្គលស្ស វសេន មនាបភាវេនេវ ឥដ្ឋតាយ ឥដ្ឋន្តិ. សម្មុតីតិ សមញ្ញា. បុគ្គលមនាបំ នាម សញ្ញាវិបល្លាសវសេន វិបរីតម្បិ គណ្ហាតិ ឥតរសភាវតោតិ អាហ ‘‘យំ ឯកស្ស…បេ… ឥដ្ឋំ កន្ត’’ន្តិ. ឥទានិ តំ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យវសេន យោជេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘បច្ចន្តវាសីន’’ន្តិអាទិមាហ. ឥទំ បុគ្គលមនាបន្តិ ឥទំ យថាវុត្តំ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យំ វិយ អញ្ញម្បិ ឯវំជាតិកំ តេន តេន បុគ្គលេន មនាបន្តិ គហេតព្ពារម្មណំ បុគ្គលមនាបំ នាម.

លោកេ បដិវិភត្តំ នត្ថិ, វិភជិត្វា ទស្សនេន លោកេន មធុរជាតេនបិ បដិវិភត្តំ កត្វា គហេតុំ ន សក្កុណេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘វិភជិត្វា បន ទស្សេតព្ព’’ន្តិ. ទិព្ពកប្បម្បីតិ ទេវលោកបរិយាបន្នសទិសម្បិ អមនាបំ ឧបដ្ឋាតិ ឧឡារបណីតារម្មណបរិចយតោ. មជ្ឈិមានំ បន…បេ… វិភជិតព្ពំ តេសំ មនាបស្ស មនាបតោ, អមនាបស្ស អមនាបតោ ឧបដ្ឋានតោ. តត្ថបិ ឥដ្ឋានិដ្ឋបរិច្ឆេទោ និប្បរិយាយតោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តញ្ច បនេត’’ន្តិអាទិ. តញ្ច បនេតំ ឥដ្ឋានិដ្ឋភូតំ អារម្មណំ កាមាវចរជវនេសុ អកុសលស្ស វសេន យេភុយ្យេន បវត្តតីតិ កត្វា តត្ថ ‘‘រជ្ជតិ ទុស្សតី’’តិ អកុសលស្សេវ បវត្តិ ទស្សិតា. សេសកាមាវចរស្សបិ វសេន បវត្តិ លព្ភតេវ. តថា ហិ តំ អប្បដិកូលេបិ បដិកូលាការតោ, បដិកូលេបិ អប្បដិកូលាការតោ បវត្តតីតិ. វិបាកចិត្តំ ឥដ្ឋានិដ្ឋំ បរិច្ឆិន្ទតិ, ន សក្កា វិបាកំ វញ្ចេតុន្តិ. កុសលកម្មំ ហិ ឯកន្តតោ ឥដ្ឋមេវ, អកុសលកម្មញ្ច អនិដ្ឋមេវ, តស្មា តត្ថ ឧប្បជ្ជមានំ វិបាកចិត្តំ យថាសភាវតោ បវត្តតីតិ.

យំ បន សម្មោហវិនោទនិយំ ‘‘កុសលកម្មជំ អនិដ្ឋំ នាម នត្ថី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ, តំ បន និទស្សនមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. តេន សោភនំ អកុសលកម្មជម្បិ ឯកច្ចានំ សត្តានំ ឥដ្ឋន្តិ អនុញ្ញាតំ សិយា. កុសលកម្មជំ បន សព្ពេសំ ឥដ្ឋមេវាតិ វទន្តិ. តិរច្ឆានគតានំ កេសញ្ចិ មនុស្សរូបំ អមនាបំ, យតោ តេ ទិស្វាវ បលាយន្តិ. មនុស្សា ច ទេវតានំ រូបំ ទិស្វា ភាយន្តិ, តេសម្បិ វិបាកវិញ្ញាណំ តំ រូបំ អារព្ភ កុសលវិបាកមេវ ឧប្បជ្ជតិ, តាទិសស្ស បន បុញ្ញស្ស អភាវា ន តេសំ តត្ថ អភិរតិ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. កុសលកម្មជស្ស បន អនិដ្ឋស្ស អភាវោ វិយ អកុសលកម្មជស្ស សោភនស្ស ឥដ្ឋស្ស អភាវោ វត្តព្ពោ. ហត្ថិអាទីនម្បិ ហិ អកុសលកម្មជំ មនុស្សានំ អកុសលវិបាកស្សេវ អារម្មណំ, កុសលកម្មជំ បន បវត្តេ សមុដ្ឋិតំ កុសលវិបាកស្ស, ឥដ្ឋារម្មណេន វោមិស្សកត្តា អប្បកំ អកុសលកម្មជំ ពហុលំ អកុសលវិបាកុប្បត្តិយា ការណំ ន ភវិស្សតីតិ សក្កា វត្តុំ. ឥទានិ តមេវ វិបាកវសេន ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណវវត្ថានំ វិភាវេតុំ ‘‘កិញ្ចាបិ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តយិទំ សម្មុតិមនាបសំវិភាគត្ថំ វុត្តំ, ឥធ បន ន តថា វិភត្តន្តិ អាហ ‘‘ភគវា បនា’’តិអាទិ.

សោ ឧបាសកោ ចន្ទនង្គលគាមេ ជាតត្តា ‘‘ចន្ទនង្គលិកោ’’តិ បញ្ញាយតិ, ‘‘ចន្ទនវិលាសោ’’តិ កេចិ. តស្ស ឧបាសកស្ស បដិភានំ ឧទបាទីតិ យោជនា. តេ រាជានោ ហតប្បភេ ហតសោភេ ទិស្វាតិ សម្ពន្ធោ. ឧទកាភិសិត្តេតិ ឧទកេន អភិសិញ្ចិតេ. អង្គារេ វិយាតិ អង្គារក្ខណេ វិយ.

កាលស្សេវាតិ បគេវ. អវិគតគន្ធំ តង្ខណវិកសិតតាយ. ឦទិសំ វចនន្តិ ‘‘អច្ឆាទេសី’’តិ ឯវរូបំ វចនន្តិ.

បញ្ចរាជសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.