២. ទុតិយវគ្គោ

១. សត្តជដិលសុត្តវណ្ណនា

១២២. បុព្ពារាមសង្ខាតេតិ សាវត្ថិនគរស្ស បុព្ពទិសាយ កតត្តា បុព្ពារាមេតិ សង្ខំ គតេ. តត្រាតិ ‘‘មិគារមាតុយា បាសាទេ’’តិ តស្មិំ សំខិត្តវចនេ. អយំ ឥទានិ វុច្ចមានា អនុបុព្ពិកថា អាទិតោ បដ្ឋាយ អនុក្កមកថា. បត្ថនំ អកាសិ តស្ស ភគវតោ អគ្គុបដ្ឋាយិកំ ឯកំ ឧបាសិកំ ទិស្វា តំ ឋានន្តរំ អាកង្ខន្តី. មេណ្ឌកបុត្តស្សាតិ មេណ្ឌកសេដ្ឋិបុត្តស្ស. មាតិដ្ឋានេ ឋបេសិ តស្សា ឧបការំ គរុភាវញ្ច ទិស្វា. តាយ ការិតេ បាសាទេតិ តាយ មហាឧបាសិកាយ មហាលតាបសាធនំ វិស្សជ្ជេត្វា នវហិ កោដីហិ ករីសមត្តេ ភូមិភាគេ ការិតេ សហស្សគព្ភបដិមណ្ឌិតេ បាសាទេ.

បរូឡ្ហកច្ឆាតិ បរូឡ្ហកច្ឆលោមា. កមណ្ឌលុឃដិកាទិំ បព្ពជិតបរិក្ខារំ. នគ្គភោគ្គនិស្សិរិកានន្តិ នគ្គានញ្ចេវ ភោគ្គានញ្ច និស្សិរិកានញ្ច. តេ ហិ អនិវត្ថវត្ថតាយ នគ្គា ចេវ, អចេលកវតាទិនា ភោគ្គសរីរតាយ ភោគ្គា, សោភារហិតតាយ និស្សិរិកា ច. អត្តនា ទិដ្ឋសុតំ បដិច្ឆាទេត្វា ន កថេយ្យុន្តិ អការណមេតំ តេសំ រញ្ញា បយុត្តចរបុរិសភាវតោ. ឯវំ កតេ បន តេ ‘‘អញ្ញេបិ បព្ពជិតា អត្ថីតិ អយំ ជានាតី’’តិ មញ្ញេយ្យុន្តិ កោហញ្ញចិត្តោ ឯវំ អកាសីតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ. តថា ហិ តេនត្ថេន អបរិតោសមានោ ‘‘អបិចា’’តិអាទិមាហ.

កាសិកចន្ទនន្តិ ឧជ្ជលចន្ទនំ. តំ កិរ វណ្ណវសេន សមុជ្ជលំ ហោតិ បភស្សរំ, តទត្ថមេវ នំ សណ្ហតរំ ករោន្តិ. តេនាហ ‘‘កាសិកចន្ទនន្តិ សណ្ហចន្ទន’’ន្តិ. វណ្ណគន្ធត្ថាយាតិ វណ្ណសោភត្ថញ្ចេវ សុគន្ធភាវត្ថញ្ច. វណ្ណគន្ធត្ថាយាតិ ឆវិរាគករណត្ថញ្ចេវ សុគន្ធត្ថាយ ច. ‘‘គិហិនា’’តិអាទីហិ បទេហិ ឯវំ បមាទវិហារិនា តយា អរហន្តោ ទុវិញ្ញេយ្យាតិ ទស្សេតិ.

សំវាសោ នាម ឥធ កាលេន ឧបសង្កមនន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឧបសង្កមន្តេនា’’តិ អាហ. កាយវាចាហិ អសំយតេនបិ សំយតាការោ, អសំវុតិន្ទ្រិយេនបិ សំវុតិន្ទ្រិយាការោ. បរិគ្គហេស្សាមីតិ វីមំសិស្សាមិ ‘‘បរិសុទ្ធំ នុ ខោ, នោ’’តិ. សប្បញ្ញេនាតិ សីលបរិគ្គណ្ហនបញ្ញាយ សប្បញ្ញេន. ជានិតុំ ន សក្កោតិ សភាវស្ស សតោ សីលស្ស អនុបធារណតោ.

កថនេនាតិ អបរាបរំ កថនេន. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘ឯកច្ចស្ស ហី’’តិអាទិ. អរិយវោហារោតិ ទិដ្ឋាទិលក្ខណេន វោហរិតោ ‘‘ទិដ្ឋំ អទិដ្ឋ’’ន្តិអាទិនា បវុត្តសទ្ទវោហារោ. តស្ស បន ការណមេវ គណ្ហន្តោ ‘‘ឯត្ថ ចេតនា’’តិ អាហ. ឯស នយោ អនរិយវោហារេបិ. បរមត្ថតោ ហិ សច្ចវាចាទយោ មុសាវាទាទយោ ចេតនាលក្ខណាតិ. បញ្ញត្តិវោហារោ តថា តថា វោហរិតព្ពតោ ឯវមាហ ‘‘សំវោហារេន ខោ, មហារាជ, សោចេយ្យំ វេទិតព្ព’’ន្តិ.

ញាណថាមោតិ ញាណគុណពលំ, យេន ឋានុប្បត្តិកបដិភានាទិនា អច្ចាយិកកិច្ចករណីយានិ និដ្ឋាបេតិ. សំកថាយាតិ អត្ថវីមំសនវសេន បវត្តាយ សម្មាកថាយ. ឧប្បិលវតិ លហុកភាវតោ. ហេដ្ឋាចរកាតិ អវចរកា. យេ អនុបវិសិត្វា បរេសំ រហស្សវីមំសនវសេន បវត្តា, តេសុ ឱចរកវោហារោតិ វុត្តំ ‘‘ចរា ហី’’តិអាទិ.

វណ្ណសណ្ឋានេនាតិ វណ្ណេន វា សណ្ឋានេន វា វណ្ណបោក្ខរតាយ វា សណ្ឋានសម្បត្តិយា វា. សុជានោ បេសលោ វិស្សសេតិ យោជនា. លហុកទស្សនេនាតិ បរិត្តទស្សនេន វិជ្ជុកេន វិយ. បរិក្ខារភណ្ឌកេនាតិ បព្ពជិតបរិក្ខារភូតេន ភណ្ឌកេន. លោហឌ្ឍមាសោតិ លោហមយោ ឧបឌ្ឍគ្ឃនកមាសោ.

សត្តជដិលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បញ្ចរាជសុត្តវណ្ណនា

១២៣. រូបាតិ រូបសង្ខាតា កាមគុណា. តេ បន នីលាទិវសេន អនេកភេទភិន្នាបិ រូបាយតនត្តា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យតំ នាតិវត្តន្តីតិ អាហ ‘‘នីលបីតាទិភេទំ រូបារម្មណ’’ន្តិ. តោ-សទ្ទោបិ ទា-សទ្ទោ វិយ កាលត្ថោ ហោតីតិ អាហ ‘‘យតោតិ យទា’’តិ. មនំ អាបយតិ វឌ្ឍេតីតិ មនាបំ, មនោរមំ. មនាបនិប្ផត្តិតន្តិ តស្ស បុគ្គលស្ស មនសា បិយាយិតំ, តស្ស អគ្គភាវេន បរិយន្តំ បរមំ កោដិំ កត្វា បវត្តិតន្តិ អត្ថោ. បុគ្គលមនាបន្តិ អារម្មណសភាវំ អចិន្តេត្វា បុគ្គលស្ស វសេន មនាបភាវេនេវ ឥដ្ឋតាយ ឥដ្ឋន្តិ. សម្មុតីតិ សមញ្ញា. បុគ្គលមនាបំ នាម សញ្ញាវិបល្លាសវសេន វិបរីតម្បិ គណ្ហាតិ ឥតរសភាវតោតិ អាហ ‘‘យំ ឯកស្ស…បេ… ឥដ្ឋំ កន្ត’’ន្តិ. ឥទានិ តំ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យវសេន យោជេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘បច្ចន្តវាសីន’’ន្តិអាទិមាហ. ឥទំ បុគ្គលមនាបន្តិ ឥទំ យថាវុត្តំ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យំ វិយ អញ្ញម្បិ ឯវំជាតិកំ តេន តេន បុគ្គលេន មនាបន្តិ គហេតព្ពារម្មណំ បុគ្គលមនាបំ នាម.

លោកេ បដិវិភត្តំ នត្ថិ, វិភជិត្វា ទស្សនេន លោកេន មធុរជាតេនបិ បដិវិភត្តំ កត្វា គហេតុំ ន សក្កុណេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘វិភជិត្វា បន ទស្សេតព្ព’’ន្តិ. ទិព្ពកប្បម្បីតិ ទេវលោកបរិយាបន្នសទិសម្បិ អមនាបំ ឧបដ្ឋាតិ ឧឡារបណីតារម្មណបរិចយតោ. មជ្ឈិមានំ បន…បេ… វិភជិតព្ពំ តេសំ មនាបស្ស មនាបតោ, អមនាបស្ស អមនាបតោ ឧបដ្ឋានតោ. តត្ថបិ ឥដ្ឋានិដ្ឋបរិច្ឆេទោ និប្បរិយាយតោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តញ្ច បនេត’’ន្តិអាទិ. តញ្ច បនេតំ ឥដ្ឋានិដ្ឋភូតំ អារម្មណំ កាមាវចរជវនេសុ អកុសលស្ស វសេន យេភុយ្យេន បវត្តតីតិ កត្វា តត្ថ ‘‘រជ្ជតិ ទុស្សតី’’តិ អកុសលស្សេវ បវត្តិ ទស្សិតា. សេសកាមាវចរស្សបិ វសេន បវត្តិ លព្ភតេវ. តថា ហិ តំ អប្បដិកូលេបិ បដិកូលាការតោ, បដិកូលេបិ អប្បដិកូលាការតោ បវត្តតីតិ. វិបាកចិត្តំ ឥដ្ឋានិដ្ឋំ បរិច្ឆិន្ទតិ, ន សក្កា វិបាកំ វញ្ចេតុន្តិ. កុសលកម្មំ ហិ ឯកន្តតោ ឥដ្ឋមេវ, អកុសលកម្មញ្ច អនិដ្ឋមេវ, តស្មា តត្ថ ឧប្បជ្ជមានំ វិបាកចិត្តំ យថាសភាវតោ បវត្តតីតិ.

យំ បន សម្មោហវិនោទនិយំ ‘‘កុសលកម្មជំ អនិដ្ឋំ នាម នត្ថី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ, តំ បន និទស្សនមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. តេន សោភនំ អកុសលកម្មជម្បិ ឯកច្ចានំ សត្តានំ ឥដ្ឋន្តិ អនុញ្ញាតំ សិយា. កុសលកម្មជំ បន សព្ពេសំ ឥដ្ឋមេវាតិ វទន្តិ. តិរច្ឆានគតានំ កេសញ្ចិ មនុស្សរូបំ អមនាបំ, យតោ តេ ទិស្វាវ បលាយន្តិ. មនុស្សា ច ទេវតានំ រូបំ ទិស្វា ភាយន្តិ, តេសម្បិ វិបាកវិញ្ញាណំ តំ រូបំ អារព្ភ កុសលវិបាកមេវ ឧប្បជ្ជតិ, តាទិសស្ស បន បុញ្ញស្ស អភាវា ន តេសំ តត្ថ អភិរតិ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. កុសលកម្មជស្ស បន អនិដ្ឋស្ស អភាវោ វិយ អកុសលកម្មជស្ស សោភនស្ស ឥដ្ឋស្ស អភាវោ វត្តព្ពោ. ហត្ថិអាទីនម្បិ ហិ អកុសលកម្មជំ មនុស្សានំ អកុសលវិបាកស្សេវ អារម្មណំ, កុសលកម្មជំ បន បវត្តេ សមុដ្ឋិតំ កុសលវិបាកស្ស, ឥដ្ឋារម្មណេន វោមិស្សកត្តា អប្បកំ អកុសលកម្មជំ ពហុលំ អកុសលវិបាកុប្បត្តិយា ការណំ ន ភវិស្សតីតិ សក្កា វត្តុំ. ឥទានិ តមេវ វិបាកវសេន ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណវវត្ថានំ វិភាវេតុំ ‘‘កិញ្ចាបិ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តយិទំ សម្មុតិមនាបសំវិភាគត្ថំ វុត្តំ, ឥធ បន ន តថា វិភត្តន្តិ អាហ ‘‘ភគវា បនា’’តិអាទិ.

សោ ឧបាសកោ ចន្ទនង្គលគាមេ ជាតត្តា ‘‘ចន្ទនង្គលិកោ’’តិ បញ្ញាយតិ, ‘‘ចន្ទនវិលាសោ’’តិ កេចិ. តស្ស ឧបាសកស្ស បដិភានំ ឧទបាទីតិ យោជនា. តេ រាជានោ ហតប្បភេ ហតសោភេ ទិស្វាតិ សម្ពន្ធោ. ឧទកាភិសិត្តេតិ ឧទកេន អភិសិញ្ចិតេ. អង្គារេ វិយាតិ អង្គារក្ខណេ វិយ.

កាលស្សេវាតិ បគេវ. អវិគតគន្ធំ តង្ខណវិកសិតតាយ. ឦទិសំ វចនន្តិ ‘‘អច្ឆាទេសី’’តិ ឯវរូបំ វចនន្តិ.

បញ្ចរាជសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ទោណបាកសុត្តវណ្ណនា

១២៤. ‘‘ទោណបាកកុរ’’ន្តិ ឯត្ថ វិភត្តិលោបំ កត្វា និទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘ទោណបាកំ កុរ’’ន្តិ. ទោណស្សាតិ ចតុន្នំ អាឡ្ហកានំ, សោឡសនាឡីនន្តិ អត្ថោ. តទុបិយន្តិ តទនុរូបំ, តស្ស វុត្តបរិមាណស្ស អនុច្ឆវិកន្តិ អត្ថោ. បុព្ពេតិ តំទិវសតោ បុរិមតរទិវសេសុ. ពលវាតិ មហា. ភត្តបរិឡាហោតិ ភត្តសម្មទហេតុកោ. អស្ស រញ្ញោ ឧភោសុ បស្សេសុ គហិតតាលវណ្ដា ពីជន្តិ យមកតាលវណ្ដេហិ. ផាសុវិហារន្តិ ភោជនេ មត្តញ្ញុតាយ លទ្ធព្ពសុខវិហារំ. ភោជនមត្តញ្ញូ ហិ សុខវិហារោ ហោតិ. តេនាហ ‘‘តនុកស្ស ភវន្តិ វេទនា, សណិកំ ជីរតិ អាយុ បាលយ’’ន្តិ.

តនុកស្សាតិ តនុកា អស្ស បុគ្គលស្ស, ភុត្តបច្ចយា វិសភាគវេទនា ន ហោន្តីតិ អត្ថោ. សណិកន្តិ មន្ទំ មុទុកំ, អបរិស្សយមេវាតិ អត្ថោ. ជីរតីតិ បរិភុត្តាហារោ បច្ចតិ. អាយុបាលយន្តិ និរោធោ អវេទនោ ជីវិតំ រក្ខន្តោ. អថ វា សណិកំ ជីរតីតិ សោ ភោជនេ មត្តញ្ញូ បុគ្គលោ បរិមិតាហារតាយ សណិកំ ចិរេន ជីរតិ ជរំ បាបុណាតិ ជីវិតំ បាលេន្តោ.

បរិយាបុណិត្វាតិ ឯត្ថ យថា សព្ពំ សោ បរិយាបុណិ, តតោ បរញ្ច យថា បដិបជ្ជិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘រញ្ញា សទ្ធិ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តាវតកេ តណ្ឌុលេ ហារេយ្យាសិ តទុបិយញ្ច ព្យញ្ជនន្តិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ.

បុរិសភាគោ ឯសាតិ មជ្ឈិមេន បុរិសេន ភុញ្ជិតព្ពភាគោ ឯសោ, យទិទំ នាឡិកោទនមត្តំ. សល្លិខិតសរីរតាតិ ភមំ អារោបេត្វា ឧល្លិខិតស្ស វិយ សព្ពបរិឡាហវូបសមស្ស បុថុលតាបគតសរីរស្ស. សីលំ សម្បរាយិកត្ថោតិ វុត្តំ, កុតោ បនេត្ថ សីលន្តិ អាហ ‘‘ភោជនេ’’តិអាទិ. សីលង្គំ នាម ហោតីតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលស្ស អវយវោ ឯកោ ភាគោ ហោតិ.

ទោណបាកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បឋមសង្គាមសុត្តវណ្ណនា

១២៥. វេទេន ញាណេន ឦហតិ ឥរិយតីតិ វេទេហី, កោសលរាជភគិនី អជាតសត្តុនោ មាតា, សា កិរ សម្បជញ្ញជាតិកា. តេនាហ ‘‘បណ្ឌិតាធិវចន’’ន្តិ, ចត្តារិ អង្គានិ ឯតិស្សន្តិ ចតុរង្គិនី. ទ្វិន្នំ រជ្ជានន្តិ កាសិករជ្ជមគធរជ្ជានំ អន្តរេ, សោ បន គាមោ កាសិករជ្ជោ.

បាបាតិ លាមកា និហីនាចារា. មេជ្ជតិ សិនិយ្ហតីតិ មេត្តិ, សា ឯតេសុ អត្ថីតិ មិត្តា. សហ អយន្តិ បវត្តន្តីតិ សហាយា. សម្បវង្កន្តិ សុដ្ឋុ ឱនតំ. ជយការណំ ទិស្វា អាហ, តថា ហិ ‘‘អជ្ជ ឥមំ រត្តិំ ទុក្ខំ សេតី’’តិ កាលបរិច្ឆេទវសេន វុត្តំ. វេរិឃាតោ នាម វេរិបុគ្គលេ សតីតិ អាហ ‘‘វេរិបុគ្គលំ លភតី’’តិ.

បឋមសង្គាមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទុតិយសង្គាមសុត្តវណ្ណនា

១២៦. សុណាថាតិ ‘‘វត្វា’’តិ វចនសេសោ. ឧបកប្បតីតិ សម្ភវតិ. សយ្ហំ ហោតីតិ កាតុំ សក្កា ហោតិ. ‘‘យទា ចញ្ញេ’’តិ ច-ការោ និបាតមត្តន្តិ អាហ ‘‘យទា អញ្ញេ’’តិ. វិលុម្បន្តីតិ វិនាសំ អច្ឆិន្ទនំ ករោន្តិ. វិលុម្បីយតីតិ វិលុត្តបរសន្តកស្ស អសកត្តា បុគ្គលោ ទិដ្ឋធម្មិកំ កម្មផលំ បដិសំវេទេន្តោ វិយ សយម្បិ បរេន វិលុម្បីយតិ, ធនជានិំ បាបុណាតិ. ‘‘ការណ’’ន្តិ ហិ មញ្ញតីតិ បាបកិរិយំ អត្តនោ ហិតាវហំ ការណំ កត្វា មញ្ញតិ. ជយន្តោ បុគ្គលោ ‘‘ឥទំ នាម ជិនាមី’’តិ មញ្ញមានោ សយម្បិ តតោ បរាជយំ បាបុណាតិ. ឃដ្ដេតារន្តិ បាបកម្មវិបាកំ. កម្មវិវដ្ដេនាតិ កម្មស្ស វិវដ្ដនេន, បច្ចយលាភេន លទ្ធាវសរេន វិវដ្ដេត្វា វិគមិតេន កម្មេនាតិ អត្ថោ.

ទុតិយសង្គាមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. មល្លិកាសុត្តវណ្ណនា

១២៧. ឯកច្ចាតិ បណ្ឌិតា សបញ្ញា. សេយ្យាតិ វរា. គាថាសុខត្ថំ សសុរសទ្ទលោបំ កត្វា ‘‘សស្សុទេវា’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘សស្សុសសុរទេវតា’’តិ. ទិសាជេដ្ឋកាតិ ចតូសុបិ ទិសាសុ ជេដ្ឋកសីសេន ហិ លោកំ វទតិ. តាទិសាយាតិ តថារូបាយ មេធាវិតាទិគុណវុត្តិយា. សុភរិយាយាតិ សុខេត្តភូតាយ សុន្ទរិត្ថិយាតិ អត្ថោ.

មល្លិកាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. អប្បមាទសុត្តវណ្ណនា

១២៨. សមធិគ្គយ្ហាតិ សម្មា អតិវិយ គហេត្វា, ញាយេន វិសេសតោ គណ្ហិត្វា. ការាបកអប្បមាទោតិ តិណ្ណំ បុញ្ញកិរិយវត្ថូនំ បវត្តកអប្បមាទោ. សមវធានន្តិ សមវរោធំ អន្តោគធំ. ឧបក្ខេបន្តិ ពហិ អហុត្វា បក្ខិបិតព្ពតំ. សេសបទជាតានិ វិយ អវ…បេ… ធម្មា សប្បទេសត្តា. អប្បមាទេ សមោធានំ គច្ឆន្តិ តស្ស និប្បទេសត្តា. អគ្គំ សេដ្ឋំ មហន្តំ សេសធម្មានំ អប្បមាទោ. បដិលាភកដ្ឋេនាតិ អធិគមហេតុតាយ. លោកិយោបិ សមានោតិ កាមាវចរោបិ សមានោ. មហគ្គតានុត្តរានំ បុព្ពភាគេ បវត្តអប្បមាទោ ហិ ឥធាធិប្បេតោ.

បសំសន្តិ បណ្ឌិតាតិ យោជនា. អប្បមាទស្ស បាសំសភាវេ ឯកន្តតោ កត្តព្ពតាយ បន ‘‘ឯតានី’’តិអាទិនា ការណំ អាហ. ឥមិស្សា យោជនាយ ‘‘បុញ្ញកិរិយាសូ’’តិ បទស្ស ‘‘អប្បមត្តោ’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. យស្មា បណ្ឌិតា អប្បមាទំ បសំសន្តិ, យស្មា ច បុញ្ញកិរិយាសុ អប្បមត្តោ ឧភោ អត្ថេ អធិគ្គណ្ហាតិ, តស្មា អាយុអាទីនិ បត្ថយន្តេន អប្បមាទោវ កាតព្ពោតិ. ទុតិយយោជនាយ បន បណ្ឌិតា អប្បមាទំ បសំសន្តិ. កត្ថ? បុញ្ញកិរិយាសុ. កស្មាតិ ចេ? អប្បមត្តោតិអាទិ. តេនាហ ‘‘យស្មា…បេ… អត្ថោ’’តិ. អត្ថបដិលាភាតិ ទិដ្ឋធម្មិកាទិហិតបដិលាភា.

អប្បមាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. កល្យាណមិត្តសុត្តវណ្ណនា

១២៩. សីលាទិគុណសមន្នាគតោ កល្យាណោ ភទ្ទកោ មិត្តោ ឯតស្សាតិ កល្យាណមិត្តោ, តស្ស ធម្មោ កល្យាណមិត្តស្សេវ ស្វាខាតោ នាម ហោតិ សុត្វា កត្តព្ពកិច្ចស្ស សាធនតោ. តេនាហ ‘‘អត្ថំ បូរេតី’’តិ. ឥតរស្សាតិ បាបមិត្តស្ស. តេនាតិ អត្ថបូរណេន. ឯតន្តិ ‘‘សោ ច ខោ កល្យាណមិត្តស្សា’’តិ ឯតំ វចនំ. ទេសនាធម្មោតិ បរិយត្តិធម្មោ. សោ ហិ កល្យាណមិត្តតោ បច្ចក្ខតោ លទ្ធព្ពោ, ឥតរេ តទុបនិស្សយា បច្ចត្តបុរិសការេហិ, តេន លទ្ធព្ពោ កល្យាណមិត្តោតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ. សាវកពោធិសត្តវសេន ហេសា ទេសនា អាគតា. ន ហិ សេសពោធិសត្តានំ បរោបទេសេន បយោជនំ អត្ថិ.

ឧបឌ្ឍំ កល្យាណមិត្តតោតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តស្ស ឧបឌ្ឍគុណោ កល្យាណមិត្តតោ លទ្ធព្ពោ. ឧបឌ្ឍំ បច្ចត្តបុរិសការតោតិ ឥតរំ ឧបឌ្ឍំ ញាណំ បដិបជ្ជន្តស្ស អត្តនោ បុរិសការតោ. លោកេបិ បាកដោយមត្ថោ ‘‘អាចរិយតោ ឧបឌ្ឍំ, បច្ចត្តបុរិសការតោ ឧបឌ្ឍំ លទ្ធព្ពា តេវិជ្ជតា’’តិ, តស្មា ថេរោ តថា ចិន្តេសិ. និប្បទេសន្តិ អនវសេសតោ. តតោតិ កល្យាណមិត្តតោ. ឧបឌ្ឍំ អាគច្ឆតីតិ ឧបឌ្ឍគុណោ បដិបជ្ជន្តំ ឧបគច្ឆតិ. ពហូហិ បុរិសេហិ. វិនិព្ភោគោ វិវេចនំ នត្ថិ ឯកជ្ឈំ អត្ថស្ស វិវេចេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា. ឯសាតិ បរតោឃោសបច្ចត្តបុរិសការតោ ច សិជ្ឈមានោ អត្ថោ. ឯត្តកន្តិ ឯត្តកោ ភាគោ. យទិ ន សក្កា លទ្ធុំ, អថ កស្មា ឧបឌ្ឍន្តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘កល្យាណមិត្តតាយា’’តិអាទិ. សម្មាទិដ្ឋិអាទីសុ ន សក្កា លទ្ធុំ. អសក្កុណេយ្យេ សកលម្បិ ន សម្ភវតិ បរតោឃោសមត្តេន តេសំ អសិជ្ឈនតោ, បធានហេតុភាវទីបនត្ថំ បន ‘‘សកលមេវា’’តិ វុត្តំ. បុព្ពភាគបដិលាភង្គន្តិ បុព្ពភាគេ បដិលទ្ធព្ពការណំ កល្យាណមិត្តស្ស ឧបទេសេន វិនា តេន ឧត្តរិ វិសេសតោ អលទ្ធព្ពតោ. អត្ថតោតិ បរមត្ថតោ. ‘‘កល្យាណមិត្តំ…បេ… ចត្តារោ ខន្ធា’’តិ វត្វា សុត្វាតិ អត្ថោ. តេ បន សីលាទយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នាតិ អាហ ‘‘សង្ខារក្ខន្ធោតិបិ វទន្តិយេវា’’តិ.

មាហេវន្តិ មា អហ ឯវន្តិ ឆេទោ, អហាតិ និបាតមត្តំ, មាតិ បដិសេធេ និបាតោ. តេនាហ ‘‘មា ឯវំ អភណី’’តិ. ‘‘មាហេវំ អានន្ទា’’តិ វទតោ ភគវតោ ឥមស្មិំ ឋានេ តាទិសស្ស នាម តេ, អានន្ទ, កល្យាណមិត្តគុណេ សេវតោ វត្តុំ យុត្តំ អយាថាវតោតិ ធម្មភណ្ឌាគារិកស្ស យថាភូតគុណកិត្តនមុខេន បដិក្ខេបោ យុត្តោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ពហុស្សុតោ’’តិអាទិមាហ. ឥទន្តិ ឥទំ វចនំ ភគវា អាហាតិ សម្ពន្ធោ. សកលមេវ ហីតិ ឯត្ថ ហិ-សទ្ទោ ហេតុអត្ថោ. តេន ‘‘មាហេវ’’ន្តិ តស្ស បដិក្ខេបស្ស ការណំ ជោតិតំ, ន សរូបតោ វុត្តំ. ‘‘កល្យាណមិត្តស្សេត’’ន្តិអាទិនា បន តំ សរូបតោ ទស្សិតន្តិ អាហ ‘‘ឥទានិ…បេ… អាទិមាហា’’តិ. បាដិកង្ខិតព្ពន្តិ ឥច្ឆនដ្ឋេន បាដិកង្ខិតព្ពំ, ន បដិកង្ខានិមិត្តេនាតិ អាហ ‘‘អវស្សំភាវីតិ អត្ថោ’’តិ.

ឥធាតិ អន្តោគធាវធារណបទំ, ឥធេវាតិ អត្ថោ. ឥមស្មិំយេវ ហិ សាសនេ អរិយមគ្គភាវនា, ន អញ្ញត្ថ. អាទិបទានំយេវាតិ តស្មិំ តស្មិំ វាក្យេ អាទិតោ ឯវ វុត្តសម្មាទិដ្ឋិអាទិបទានំយេវ. សម្មាទស្សនលក្ខណាតិ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន សម្មទេវ ទស្សនសភាវា. សម្មាអភិរោបនលក្ខណោតិ និព្ពានសង្ខាតេ អារម្មណេ សម្បយុត្តធម្មេ សម្មទេវ អារោបនសភាវោ. សម្មាបរិគ្គហណលក្ខណាតិ មុសាវាទាទីនំ វិសំវាទនាទិកិច្ចតាយ លូខានំ អបរិគ្គាហកានំ បដិបក្ខភាវតោ បរិគ្គាហកសភាវា សម្មាវាចា សិនិទ្ធភាវេន សម្បយុត្តធម្មេ សម្មាវាចាបច្ចយំ សុភាសិតសោតារញ្ច បុគ្គលំ បរិគ្គណ្ហាតីតិ សម្មាបរិគ្គហណលក្ខណា. យថា កាយិកកិរិយា កិញ្ចិ កត្តព្ពំ សមុដ្ឋាបេតិ, សយញ្ច សមុដ្ឋហនំ ឃដនំ ហោតិ, តថា សម្មាកម្មន្ត សង្ខាតា វិរតិបីតិ សមុដ្ឋាបនលក្ខណា ទដ្ឋព្ពា, សម្បយុត្តធម្មានំ វា ឧក្ខិបនំ សមុដ្ឋាបនំ កាយិកកិរិយាយ ភារុក្ខិបនំ វិយ. ជីវមានស្ស សត្តស្ស, សម្បយុត្តធម្មានំ វា, ជីវិតប្បវត្តិយា អាជីវស្សេវ វា សុទ្ធិ វោទានំ. យថា ឧប្បន្នុប្បន្នានំ វជ្ជានំ ធម្មេន បហានានុប្បាទអត្ថលាភាទិបរិវុឌ្ឍិ ហោតិ, ឯវំ សម្បយុត្តានំ បគ្គហណសភាវោតិ សម្មាបគ្គហលក្ខណោ សម្មាវាយាមោ. កាយវេទនាចិត្តធម្មេសុ សុភសុខនិច្ចអត្តគាហានញ្ច វិធមនវសេន សម្មាបតិដ្ឋានសភាវាតិ សម្មាឧបដ្ឋានលក្ខណា សម្មាសតិ. សម្បយុត្តធម្មានំ សម្មា សមាទហនំ ឯកគ្គតាករណំ សភាវោ ឯតស្សាតិ សម្មាសមាធានលក្ខណោ សម្មាសមាធិ. តីណិ កិច្ចានិ ហោន្តិ បដិបក្ខធម្មេសុ, អារម្មណធម្មេសុ, សម្បយុត្តធម្មេសុ ច ឯកស្មិំយេវ ខណេ បវត្តិវិសេសភូតានិ. ឥទានិ តានិ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘សេយ្យថិទ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. សទ្ធិន្តិ ឥមិនា ‘‘អញ្ញេហី’’តិ វុត្តកិលេសា មិច្ឆាទិដ្ឋិយា សហ ឯកដ្ឋា វា អនេកដ្ឋា វាតិ ទស្សេតិ. បជហតិ បហាយ នំ បដិវិជ្ឈតិ. និរោធន្តិ និព្ពានំ អារម្មណំ ករោតិ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធេន បដិវិជ្ឈតិ.

ន កេវលំ មគ្គធម្មា វុត្តនយេនេវ, អថ ខោ អបរេនបិ នយេន វេទិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘អបិចា’’តិអាទិមាហ. នានាខណា បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជនតោ. នានារម្មណា អនិច្ចានុបស្សនាទិភាវតោ. ឯកក្ខណា សកិទេវ ឧប្បជ្ជនតោ. ឯការម្មណា និព្ពានវិសយត្តា. ចត្តារិ នាមានិ លភតិ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន បវត្តិយា. តីណិ នាមានិ លភតិ កាមសង្កប្បាទីនំ បហានវសេន បវត្តិយា. បដិបក្ខបហានវសេន ហិស្ស នាមត្តយលាភោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. វិរតិយោបិ ហោន្តិ ចេតនាយោបិ បុព្ពភាគេបិ វិក្ខម្ភនវសេន បវត្តនតោ. មគ្គក្ខណេ បន វិរតិយោវ បដិបក្ខសមុច្ឆិន្ទនស្ស មគ្គកិច្ចត្តា. ន ហិ ចេតនា មគ្គសភាវា. សម្មប្បធានសតិបដ្ឋានវសេនាតិ ចតុព្ពិធសម្មប្បធានចតុព្ពិធសតិបដ្ឋានវសេន ចត្តារិ នាមានិ លភតិ អនុប្បន្នាកុសលានុប្បាទនាទីនំ កុសលានញ្ច វឌ្ឍនតោ. បុព្ពភាគេបិ មគ្គក្ខណេបីតិ យថា បុព្ពភាគេ បឋមជ្ឈានាទិវសេន នានា. ឯវំ មគ្គក្ខណេបិ. ន ហិ ឯកោបិ ច មគ្គសមាធិ បឋមជ្ឈានសមាធិអាទិនាមានិ លភតិ សម្មាទិដ្ឋិអាទីនំ វិយ កិច្ចវសេន ភេទាភាវតោ. តេនាហ ‘‘មគ្គក្ខណេបិ សម្មាសមាធិយេវា’’តិ.

ញត្វា ញាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. វុទ្ធិ នាម វេបុល្លំ ភិយ្យោភាវោ បុនប្បុនំ ឧប្បាទោ ឯវាតិ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ ជនេតី’’តិ. អភិនិព្ពត្តេតីតិ អភិវឌ្ឍំ បាបេន្តោ និព្ពត្តេតិ. វិវិត្តតាតិ វិវិត្តភាវោ. សោ ហិ វិវេចនីយតោ វិវិច្ចតិ, យំ វិវិច្ចិត្វា ឋិតំ, តទុភយម្បិ ឥធ វិវិត្តភាវសាមញ្ញេន ‘‘វិវិត្តតា’’តិ វុត្តំ. តេសុ បុរិមោ វិវេចនីយតោ វិវិច្ចមានតាយ វិវិច្ចនកិរិយាយ សមង្គី ធម្មសមូហោ តាយ ឯវ វិវិច្ចនកិរិយាយ វសេន វិវេកោតិ គហិតោ. ឥតរោ សព្ពសោ តតោ វិវិត្តសភាវតាយ. តត្ថ យស្មិំ ធម្មបុញ្ជេ សម្មាទិដ្ឋិ បវត្តតិ, តំ យថាវុត្តាយ វិវិច្ចមានតាយ វិវេកសង្ខាតំ និស្សាយេវ បវត្តតិ, ឥតរំ បន តំនិន្នតាតំអារម្មណតាហីតិ វុត្តំ ‘‘វិវេកំ និស្សិតំ, វិវេកេ វា និស្សិត’’ន្តិ.

យថា វា វិវេកវសេន បវត្តំ ឈានំ ‘‘វិវេកជ’’ន្តិ វុត្តំ, ឯវំ វិវេកវសេន បវត្តា សម្មាទិដ្ឋិ ‘‘វិវេកនិស្សិតា’’តិ ទដ្ឋព្ពា. និស្សយោ ច វិបស្សនាមគ្គានំ វសេន មគ្គផលានំ វេទិតព្ពោ. អសតិបិ តាសំ បុព្ពាបរភាវេ ‘‘បដិច្ចសមុប្បាទោ’’តិ ឯត្ថ បច្ចយានំ សមុប្បាទនំ វិយ អភិន្នធម្មាធារា និស្សយភាវនា សម្ភវន្តិ. តស្ស តទង្គ-សមុច្ឆេទនិស្សរណវិវេកនិស្សិតតំ វត្វា បដិប្បស្សទ្ធិវិវេកនិស្សិតតាយ អវចនំ អរិយមគ្គភាវនាយ វុច្ចមានត្តា. ភាវិតមគ្គស្ស ហិ យេ សច្ឆិកាតព្ពា ធម្មា. តេសំ កិច្ចំ បដិប្បស្សទ្ធិវិវេកោ. អជ្ឈាសយតោតិ ‘‘និព្ពានំ សច្ឆិករិស្សាមី’’តិ មហន្តអជ្ឈាសយតោ. យទិបិ ហិ វិបស្សនាក្ខណេ សង្ខារារម្មណំ ចិត្តំ, សង្ខារេសុ បន អាទីនវំ សុដ្ឋុ, ទិស្វា តប្បដិបក្ខេ និព្ពានេ និន្នតាយ អជ្ឈាសយតោ និស្សរណវិវេកនិស្សិតោ ហោតិ, ឧណ្ហាភិភូតស្ស បុគ្គលស្ស សីតនិន្នចិត្តតា វិយ. កេចិ បន ‘‘យថា សភាវតោ, យថា អជ្ឈាសយតោ និស្សរណវិវេកនិស្សិតតា, ឯវំ បដិប្បស្សទ្ធិវិវេកនិស្សិតតាបិ សិយា’’តិ វទន្តិ. យទគ្គេន ហិ និព្ពាននិន្នតា សិយា, តទគ្គេន ផលនិន្នតាបិ សិយា ‘‘កុទាស្សុ នាមាហំ តទាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’’ន្តិ អជ្ឈាសយសម្បត្តិយា ភាវតោ. យស្មា បហានវិនយោ វិយ រាគនិរោធោបិ ឥធាធិប្បេតវិវេកេន អត្ថតោ និព្ពិសិដ្ឋោ, តស្មា វុត្តំ ឯស នយោ វិរាគនិស្សិតាទីសូតិ. តេនាហ ‘‘វិវេកត្ថា ឯវ ហិ វិរាគាទយោ’’តិ.

វោស្សគ្គសទ្ទោ បរិច្ចាគត្ថោ បក្ខន្ទនត្ថោ ចាតិ វោស្សគ្គស្ស ទុវិធតា វុត្តា. វោស្សជ្ជនញ្ហិ បហានំ, វិស្សដ្ឋភាវេន និរាសង្កបវត្តិ ច, តស្មា វិបស្សនាក្ខណេ តទង្គវសេន, មគ្គក្ខណេ សមុច្ឆេទវសេន បដិបក្ខស្ស បហានំ វោស្សគ្គោ, តថា វិបស្សនាក្ខណេ តំនិន្នភាវេន, មគ្គក្ខណេ អារម្មណករណេន វិស្សដ្ឋសភាវតា វោស្សគ្គោតិ វេទិតព្ពំ. តេនេវាហ ‘‘តត្ថ បរិច្ចាគវោស្សគ្គោ’’តិអាទិ. អយំ សម្មាទិដ្ឋីតិ អយំ មិស្សកវសេន វុត្តា សម្មាទិដ្ឋិ. យថាវុត្តេន បការេនាតិ តទង្គប្បហានសមុច្ឆេទប្បហានបការេន តំនិន្នតទារម្មណករណប្បការេន ច.

បុព្ពេ វោស្សគ្គវចនស្សេវ អត្ថស្ស វុត្តត្តា អាហ ‘‘សកលេន វចនេនា’’តិ. បរិណមន្តំ វិបស្សនាក្ខណេ, បរិណតំ មគ្គក្ខណេ. បរិណាមោ នាម ឥធ បរិបាកោតិ អាហ ‘‘បរិបច្ចន្តំ បរិបក្កញ្ចា’’តិ. បរិបាកោ ច អាសេវនលាភេន លទ្ធសាមត្ថិយស្ស កិលេសេ បរិច្ចជិតុំ និព្ពានំ បក្ខន្ទិតុំ តិក្ខវិសទភាវោ. តេនាហ ‘‘អយ’’ន្តិអាទិ. ឯស នយោតិ យ្វាយំ នយោ ‘‘វិវេកនិស្សិត’’ន្តិអាទិនា សម្មាទិដ្ឋិយំ វុត្តោ, សេសេសុ សម្មាសង្កប្បាទីសុបិ ឯសេវ នយោ, ឯវំ តត្ថ នេតព្ពន្តិ អត្ថោ. បដិច្ចាតិ និស្សាយ. ជាតិសភាវាតិ ជាយនសភាវា. សកលោតិ អនវសេសោ, សព្ពោតិ អត្ថោ. ន កោចិ មគ្គោ សាវសេសោ ហុត្វា សម្ភវតិ. ហេដ្ឋិមេ មគ្គេ ឧប្បន្នេ ឧបរិមោ ឧប្បន្នោ ឯវ នាម អនន្តរាយេន ឧប្បជ្ជនតោ. វវស្សគ្គត្ថេតិ វចសាយត្ថេ. វណ្ណយន្តីតិ គុណវណ្ណនវសេន វិត្ថារេន្តិ.

កល្យាណមិត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បឋមអបុត្តកសុត្តវណ្ណនា

១៣០. ទិវ-សទ្ទោ ទិវា-សទ្ទោ វិយ ទិវសបរិយាយោ, តស្មា វិសេសនភាវេន វុច្ចមានោ ទិវសទ្ទោ អត្ថវិសេសំ ទីបេតីតិ អាហ ‘‘ទិវសស្ស ទិវា’’តិអាទិ. សំ វុច្ចតិ ធនំ, តស្ស បតីតិ សម្បតិ, ធនសាមិកោ, តស្ស ហិតាវហត្តា សាបតេយ្យន្តិ អាហ ‘‘សាបតេយ្យន្តិ ធន’’ន្តិ. តស្ស គេហេ កតាកតភណ្ឌស្ស អតិពហុភាវតោ វិម្ហយប្បត្តោ រាជា ‘‘កោ បន វាទោ’’តិ អាហ. កាឡលោហំ នាម អយោផលំ. កច្ឆបាទិរូបេហិបិ សោវណ្ណាទីនិ ឋបេន្តិ. សកុណ្ឌកភត្តន្តិ សកុណ្ឌេហិ វា សថុសេហិ វា បក្កភត្តំ. ពិលង្គំ វុច្ចតិ ធញ្ញពិលង្គំ, អារនាលន្តិបិ វុច្ចតិ, តំ ទុតិយំ អស្សាតិ ពិលង្គទុតិយំ. តញ្ហិ កញ្ជិតោ និព្ពត្តត្តា កញ្ជិកំ នាម. តីហិ បក្ខេហិ វត្ថខណ្ឌេហិ កតនិវាសនំ តិបក្ខវសនំ. តេនាហ ‘‘តីណិ…បេ… និវាសន’’ន្តិ.

អសន្តោ នីចោ បុរិសោតិ អសប្បុរិសោតិ អាហ ‘‘លាមកបុរិសោ’’តិ. កម្មស្ស និព្ពត្តភាវេន ឱតរណតាយ ផលំ អគ្គំ នាម, ឧបរិភូមិគតត្តា ឧទ្ធំ អគ្គំ អស្សាតិ ឧទ្ធគ្គិកំ. ទក្ខិណន្តិ ទានមាហ. សគ្គោ នាម កាមភវូបបត្តិភវោ, តស្ស និព្ពត្តនតោ ‘‘សគ្គស្ស ហិតា’’តិ វុត្តំ. តត្រុបបត្តិជននតោតិ តត្រ ឧបបត្តិយា ជននតោ, ឧប្បាទនតោតិ អត្ថោ.

សេតំ ឧទកំ ឯតិស្សាតិ សេតោទកា. សោ យេន ភាវេន យត្ថ បាកដតរោ ហុត្វា ទិស្សតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘វីចីនំ ភិន្នដ្ឋានេ’’តិ អាហ. សុខោតរណដ្ឋានតាយ កទ្ទមាទិទោសវិរហតោ ច សុន្ទរតិត្ថា. តំ អបេយ្យមានន្តិ តំ ឧទកំ កេនចិ អបរិភុញ្ជិយមានំ. អត្តនា កត្តព្ពកិច្ចករោតិ អត្តនា កាតព្ពកម្មសង្ខាតកិច្ចករោ, បរិភោគវសេន ចេវ សង្គហេតព្ពសង្គណ្ហនវសេន ច និយោជកោតិ អត្ថោ. កុសលកិច្ចករោតិ អត្តនា កាតព្ពបុញ្ញករោ.

បឋមអបុត្តកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ទុតិយអបុត្តកសុត្តវណ្ណនា

១៣១. បិណ្ឌបាតេនាតិ សហយោគេ ករណវចនំ. បដិបាទនំ តេន សហ យោជនន្តិ អាហ ‘‘បិណ្ឌបាតេន សទ្ធិំ សំយោជេសិ, បិណ្ឌបាតំ អទាសីតិ អត្ថោ’’តិ. ‘‘បណីតភោជនំ ភុញ្ជិត្វា’’តិ វុត្តំ, បាឡិយំ បន ‘‘កណាជកំ ភុញ្ជតិ ពិលង្គទុតិយ’’ន្តិ. តំ តំ បវត្តិតំ យេភុយ្យវសេន វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥទានិ ‘‘ឥមស្ស សេដ្ឋិស្ស កស្សចិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា ទេថា’’តិ វចនំ ន សុតបុព្ពំ, យស្មា បច្ចេកពុទ្ធា នាម អត្តនោ គុណានុភាវេហិ លោកេ បាកដា សញ្ជាតា ឯវ ហោន្តិ, តស្មា សេដ្ឋិភរិយាយ ‘‘ន យស្ស វា តស្ស វា’’តិអាទិ ចិន្តិតំ. តថា ហិ តេសំ ទេន្តាបិ សក្កច្ចំ យេភុយ្យេន បណីតមេវ ទេន្តិ. នាសាបុដំ បហរិ អត្តនោ អានុភាវេន. សោ លុទ្ធតាយ ‘‘ពហុ វត ធញ្ញំ មមស្សា’’តិ ចិត្តំ សំយមេតុំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តោ.

វិប្បដិសារុប្បន្នាការំ ទស្សេតុំ ‘‘វរមេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘ឥមស្ស សមណស្ស បិណ្ឌបាតំ ទេហី’’តិ វទតោ ន ឯកាយ ឯវ ជវនវីថិយា វសេន អត្ថសិទ្ធិ. អថ ខោ តត្ថ អាទិតោ បវត្តជវនវារោបិ អត្ថិ មជ្ឈេ បវត្តជវនវារោបិ, តំ សន្ធាយាហ ‘‘បុព្ពបច្ឆិមចេតនាវសេនា’’តិ. ឯកា ចេតនា ទ្វេ បដិសន្ធិយោ ន ទេតីតិ ឯត្ថ សាកេតបញ្ហវសេន និច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. ចុទ្ទសន្នំ ចេតនានំ បុព្ពេ បុរេតរំ កតត្តា បុរាណំ.

បរិគយ្ហតីតិ បរិគ្គហោតិ អាហ ‘‘បរិគ្គហិតំ វត្ថុ’’ន្តិ. អន្វាយ ឧបនិស្សាយ ជីវន្តីតិ អនុជីវិនោ. សព្ពមេតន្តិ ធនធញ្ញាទិសព្ពំ ឯតំ យថាវុត្តបរិគ្គហវត្ថុំ. និក្ខិប្បគាមិនន្តិ និក្ខិបិតព្ពតាគាមិនំ. និក្ខិបិតព្ពសភាវំ ហោតីតិ អាហ ‘‘និក្ខិប្បសភាវ’’ន្តិ. បហាយ គមនីយន្តិ អយមេត្ថ អត្ថោតិ អាហ ‘‘បរិច្ចជិតព្ពសភាវមេវា’’តិ.

ទុតិយអបុត្តកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.