៩. សុសិមសុត្តវណ្ណនា

១១០. តុយ្ហម្បិ នោតិ តុយ្ហម្បិ នុ, នុ-សទ្ទោ បុច្ឆាយំ, តស្មា វណ្ណំ កថេតុកាមោ បុច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ. ន វដ្ដតីតិ ន យុជ្ជតិ, កថិតោតិ កថេតុំ អារទ្ធោ, តេនាហ ‘‘មត្ថកំ ន បាបុណាតី’’តិ. តមេវ មត្ថកាបាបុណនំ ទស្សេតុំ ‘‘សោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. សតិសម្បជញ្ញាយោគតោ គោរូបសីលោ, មូឡ្ហោ ខលិតបញ្ញោ, គោរូបស្ស វិយ សីលំ ឯតស្សាតិ ហិ គោរូបសីលោ. សភាគោ ឯករូបចិត្តតាយ. អរិយានំ សភាគតា នាម គុណវន្តវសេនាតិ អាហ ‘‘អញ្ញមញ្ញស្ស គុណេសុ បសីទិត្វា’’តិ. សោឡសវិធំ បញ្ញន្តិ មហាបញ្ញាទិកា ឆ, នវ អនុបុព្ពវិហារសមាបត្តិបញ្ញា, អាសវក្ខយបញ្ញាតិ ឥមំ សោឡសវិធំ បញ្ញំ. តេសដ្ឋិ សាវកសាធារណញាណានិបិ ឯត្ថេវ សង្គហំ សមោសរណំ គច្ឆន្តិ.

អានន្ទាតិ ថេរំ អាហ. អាចារោតិ ចារិត្តសីលមាហ. គោចរោតិ គោចរសម្បត្តិ. វិហារោតិ សមាបត្តិវិហារោ. អភិក្កមោតិអាទិនា ឥរិយាបថវិហារំ. តុយ្ហម្បីតិ បិ-សទ្ទេន ភគវតា អត្តានំ អាទិំ កត្វា តទញ្ញេសំ វិញ្ញូនំ សព្ពេសំ ថេរស្ស រុច្ចនសភាវោ ទីបិតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សតិបិ អានន្ទត្ថេរស្សបិ អសីតិយា មហាថេរានំ អន្តោគធភាវេ ‘‘អសីតិយា មហាថេរានំ រុច្ចតី’’តិ វត្វា ‘‘តុយ្ហម្បិ រុច្ចតី’’តិ វចនំ តេន ធម្មសេនាបតិនោ វណ្ណំ កថាបេតុកាមតាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

សាដកន្តរេតិ និវត្ថវត្ថន្តរេ. លទ្ធោកាសោតិ និព្ពុទ្ធំ ករោន្តោ សាដកន្តរេ លទ្ធំ គហេតុំ លទ្ធាវសរោ. លភិស្សាមិនោតិ លភិស្សាមិ វត. ទីបធជភូតន្តិ សតយោជនវិត្ថិណ្ណំ ជម្ពុទីបស្ស ធជភូតំ. បុគ្គលបលាបេតិ អន្តោសារាភាវតោ បលាបភូតេ បុគ្គលេ ហរន្តោ. ពាលតាយាតិ រុចិខន្តិអាទិអភាវតាយ. ទោសតាយាតិ ទុស្សកភាវេន. មោហេនាតិ មហាមូឡ្ហតាយ. កេចិ បន ‘‘ពាលោ ពាលតាយាតិ មូឡ្ហតាយ បកតិពាលភាវេន ន ជានាតិ. មូឡ្ហោ មោហេនាតិ សយំ អពាលោ សមានោបិ យទា មោហេន បរិយុដ្ឋិតោ ហោតិ, តទា មោហេន ន ជានាតិ, អយំ បទទ្វយស្ស វិសេសោ’’តិ វទន្តិ. វិបល្លត្ថចិត្តោតិ យក្ខុម្មាទេន បិត្តុម្មាទេន វា វិបរីតចិត្តោ.

‘‘ចតូសុ កោសល្លេសូ’’តិ វុត្តំ ចតុព្ពិធំ កោសល្លំ បាឡិយា ឯវ ទស្សេតុំ ‘‘វុត្តំ ហេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យោ អដ្ឋារស ធាតុយោ សមុទយតោ អត្ថង្គមតោ អស្សាទតោ អាទីនវតោ និស្សរណតោ ច យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ ធាតុកុសលោ. វុត្តនយេន អាយតនេសុ កុសលោ អាយតនកុសលោ. អវិជ្ជាទីសុ ទ្វាទសបដិច្ចសមុប្បាទង្គេសុ កុសលោ បដិច្ចសមុប្បាទកុសលោ. ‘‘ឥទំ ឥមស្ស ផលស្ស ឋានំ ការណំ, ឥទំ អដ្ឋានំ អការណ’’ន្តិ ឯវំ ឋានញ្ច ឋានតោ, អដ្ឋានញ្ច អដ្ឋានតោ យថាភូតំ បជានតោ ឋានាដ្ឋានកុសលោ. យោ បន ឥមេសុ ធាតុអាទីសុ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន និស្សង្គគតិយា បណ្ឌាតិ លទ្ធនាមេន ញាណេន ឥតោ គតោ បវត្តោ, អយំ បណ្ឌិតោ នាម.

មហន្តានំ អត្ថានំ បរិគ្គណ្ហនតោ មហតី បញ្ញា ឯតស្សាតិ មហាបញ្ញោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោតិ អាហ ‘‘មហាបញ្ញាទីហិ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ’’តិ. នានត្តន្តិ យាហិ មហាបញ្ញាទីហិ សមន្នាគតត្តា ថេរោ ‘‘មហាបញ្ញោ’’តិអាទិនា កិត្តិតោ, តាសំ មហាបញ្ញាទីនំ ឥទំ នានត្តំ អយំ វេមត្តតា. យស្ស កស្សចិ វិសេសតោ អរូបធម្មស្ស មហត្តំ នាម កិច្ចសិទ្ធិយា វេទិតព្ពន្តិ តទស្ស កិច្ចសិទ្ធិយា ទស្សេន្តោ ‘‘មហន្តេ សីលក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ហេតុមហន្តតាយ បច្ចយមហន្តតាយ និស្សយមហន្តតាយ បភេទមហន្តតាយ កិច្ចមហន្តតាយ ផលមហន្តតាយ អានិសំសមហន្តតាយ ច សីលក្ខន្ធស្ស មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ហេតូ អលោភាទយោ. បច្ចយា ហិរោត្តប្បសទ្ធាសតិវីរិយាទយោ. និស្សយា សាវកពោធិបច្ចេកពោធិសម្មាសម្ពោធិនិយតតា, តំសមង្គិនោ ច បុរិសវិសេសា. បភេទោ ចារិត្តាទិវិភាគោ. កិច្ចំ តទង្គាទិវសេន បដិបក្ខស្ស វិធមនំ. ផលំ សគ្គសម្បទា និព្ពានសម្បទា ច. អានិសំសោ បិយមនាបតាទិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៨-៩) អាកង្ខេយ្យសុត្តាទីសុ (ម. និ. ១.៦៤ អាទយោ) ច អាគតនយេន វេទិតព្ពោ. ឥមិនា នយេន សមាធិក្ខន្ធាទីនម្បិ មហន្តតា យថារហំ និទ្ធារេត្វា វេទិតព្ពា. ឋានាដ្ឋានាទីនំ បន មហន្តភាវោ មហាវិសយតាយ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ឋានាដ្ឋានានំ មហាវិសយតា ពហុធាតុកសុត្តាទីសុ អាគតនយេន, វិហារសមាបត្តីនំ សមាធិក្ខន្ធេ និទ្ធារិតនយេន វេទិតព្ពា. អរិយសច្ចានំ សកលសាសនសង្គណ្ហនតោ សច្ចវិភង្គេ (វិភ. ១៨៩ អាទយោ) តំសំវណ្ណនាសុ (វិភ. អដ្ឋ. ១៨៩ អាទយោ) អាគតនយេន; សតិបដ្ឋានាទីនំ សតិបដ្ឋានវិភង្គាទីសុ (វិភ. ៣៥៥ អាទយោ) តំសំវណ្ណនាទីសុ (វិភ. អដ្ឋ. ៣៥៥ អាទយោ) ច អាគតនយេន; សាមញ្ញផលានំ មហតោ ហិតស្ស មហតោ សុខស្ស មហតោ អត្ថស្ស មហតោ យោគក្ខេមស្ស និប្ផត្តិភាវតោ សន្តបណីតនិបុណអតក្កាវចរបណ្ឌិតវេទនីយភាវតោ ច; អភិញ្ញានំ មហាសម្ភារតោ មហាវិសយតោ មហាកិច្ចតោ មហានុភាវតោ មហានិប្ផត្តិតោ ច; និព្ពានស្ស មទនិម្មទនាទិមហត្ថសិទ្ធិតោ មហន្តតា វេទិតព្ពា. បរិគ្គណ្ហាតីតិ សភាវាទិតោ បរិច្ឆិជ្ជ គណ្ហាតិ ជានាតិ បដិវិជ្ឈតីតិ អត្ថោ. សា បនាតិ មហាបញ្ញតា.

បុថុបញ្ញាតិ ឯត្ថ នានាខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ អយំ រូបក្ខន្ធោ នាម…បេ… អយំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ នាមាតិ ឯវំ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តេសុ ឯកវិធេន រូបក្ខន្ធោ, ឯកាទសវិធេន រូបក្ខន្ធោ, ឯកវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ, ពហុវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ, ឯកវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោតិ ឯវំ ឯកេកស្ស ខន្ធស្ស ឯកវិធាទិវសេន អតីតាទិវសេនបិ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តថា ឥទំ ចក្ខាយតនំ នាម…បេ… ឥទំ ធម្មាយតនំ នាមំ. តត្ថ ទសាយតនា កាមាវចរា, ទ្វេ ចតុភូមកាតិ ឯវំ អាយតនានំ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. នានាធាតូសូតិ អយំ ចក្ខុធាតុ នាម…បេ… អយំ មនោវិញ្ញាណធាតុ នាម. តត្ថ សោឡស ធាតុយោ កាមាវចរា, ទ្វេ ចតុភូមកាតិ ឯវំ ធាតុនានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ, តំ ឧបាទិណ្ណធាតុវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ បច្ចេកពុទ្ធានញ្ហិ ទ្វិន្នំ អគ្គសាវកានញ្ច ឧបាទិណ្ណធាតូសុ ឯវ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តញ្ច ខោ ឯកទេសមត្តតោ, ន និប្បទេសតោ, អនុបាទិណ្ណកធាតូនំ បន នានាករណំ ន ជានន្តិ ឯវ. ឥតរសាវកេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំយេវ បន ឥមាយ នាម ធាតុយា ឧស្សន្នត្តាវ ឥមស្ស រុក្ខស្ស ខន្ធោ សេតោ ហោតិ, ឥមស្ស កាឡោ, ឥមស្ស មដ្ឋោ, ឥមស្ស ពហលត្តចោ, ឥមស្ស តនុត្តចោ, ឥមស្ស បត្តំ វណ្ណសណ្ឋានាទិវសេន ឯវរូបំ; ឥមស្ស បុប្ផំ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ, សុគន្ធំ ទុគ្គន្ធំ; ផលំ ខុទ្ទកំ មហន្តំ ទីឃំ វដ្ដំ សុសណ្ឋានំ មដ្ឋំ ផរុសំ សុគន្ធំ មធុរំ តិត្តកំ អម្ពិលំ កដុកំ កសាវំ; កណ្ដកោ តិខិណោ អតិខិណោ ឧជុកោ កុដិលោ តម្ពោ លោហិតោ ឱទាតោ ហោតីតិ ធាតុនានត្តំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ.

អត្ថេសូតិ រូបាទីសុ អារម្មណេសុ. នានាបដិច្ចសមុប្បាទេសូតិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធាភេទតោ ច សណ្ឋានភេទតោ ច នានប្បភេទេសុ បដិច្ចសមុប្បាទង្គេសុ. អវិជ្ជាទិអង្គានញ្ហិ បច្ចេកំ បដិច្ចសមុប្បាទសញ្ញិតាតិ. តេនាហ សង្ខារបិដកេ ‘‘ទ្វាទស បច្ចយា ទ្វាទស បដិច្ចសមុប្បាទា’’តិ. នានាសុញ្ញតមនុបលព្ភេសូតិ នានាសភាវេសុ និច្ចសារាទិវិរហតោ សុញ្ញសភាវេសុ, តតោ ឯវ ឥត្ថិបុរិសអត្តអត្តនិយាទិវសេន អនុបលព្ភេសុ សភាវេសុ. ម-ការោ ហេត្ថ បទសន្ធិករោ. នានាអត្ថេសូតិ អត្ថបដិសម្ភិទាវិសយេសុ បច្ចយុប្បន្នាទិភេទេសុ នានាវិធេសុ អត្ថេសុ. ធម្មេសូតិ ធម្មបដិសម្ភិទាវិសយេសុ បច្ចយាទិនានាធម្មេសុ. និរុត្តីសូតិ តេសំយេវ អត្ថធម្មានំ និទ្ធារណវចនសង្ខាតាសុ និរុត្តីសុ. បដិភានេសូតិ អត្ថបដិសម្ភិទាទីសុ វិសយភូតេសុ ‘‘ឥមានិ ឥទមត្ថជោតកានី’’តិ តថា តថា បដិភានតោ បតិដ្ឋានតោ បដិភានានីតិ លទ្ធនាមេសុ ញាណេសុ. បុថុ នានាសីលក្ខន្ធេសូតិអាទីសុ សីលស្ស បុថុត្តំ នានត្តញ្ច វុត្តមេវ. ឥតរេសំ បន វុត្តនយានុសារេន សុវិញ្ញេយ្យត្តា បាកដមេវ. យំ បន អភិន្នំ ឯកមេវ និព្ពានំ, តត្ថ ឧបចារវសេន បុថុត្តំ គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘បុថុ ជនសាធារណេ ធម្មេ សមតិក្កម្មា’’តិ. តេនស្ស ឥធ មទនិម្មទនាទិបរិយាយេន បុថុត្តំ ទីបិតំ ហោតិ.

ឯវំ វិសយវសេន បញ្ញាយ មហត្តំ បុថុត្តញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ សម្បយុត្តធម្មវសេន ហាសភាវំ, បវត្តិអាការវសេន ជវនភាវំ, កិច្ចវសេន តិក្ខាទិភាវញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘កតមា ហាសបញ្ញា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ហាសពហុលោតិ បីតិពហុលោ. សេសបទានិ តស្ស វេវចនានិ. សីលំ បរិបូរេតីតិ ហដ្ឋបហដ្ឋោ ឧទគ្គុទគ្គោ ហុត្វា បីតិសហគតាយ បញ្ញាយ បាតិមោក្ខសីលំ ឋបេត្វា ហាសនីយតរស្សេវ វិសុំ គហិតត្តា ឥតរំ តិវិធំ សីលំ បរិបូរេតិ. បីតិសោមនស្សសហគតា ហិ បញ្ញា អភិរតិវសេន តទារម្មណេ ផុល្លិតា វិកសិតា វិយ វត្តតិ, ន ឧបេក្ខាសហគតា. សីលក្ខន្ធំ សមាធិក្ខន្ធន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ថេរោតិអាទិនា អភិនីហារសិទ្ធា ថេរស្ស ហាសបញ្ញតាតិ ទស្សេតិ.

សព្ពំ រូបំ អនិច្ចលក្ខណតោ ខិប្បំ ជវតីតិ រូបក្ខន្ធំ អនិច្ចន្តិ សីឃវេគេន បវត្តិយា បដិបក្ខទូរីភាវេន បុព្ពាភិសង្ខារស្ស សាតិសយត្តា ឥន្ទេន វិសដ្ឋវជិរំ វិយ លក្ខណំ បដិវិជ្ឈន្តី អទន្ធាយន្តី រូបក្ខន្ធេ អនិច្ចលក្ខណំ វេគេន បដិវិជ្ឈតិ, តស្មា សា ជវនបញ្ញា នាមាតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ លក្ខណារម្មណិកវិបស្សនាវសេន ជវនបញ្ញំ ទស្សេត្វា ពលវវិបស្សនាវសេន ទស្សេតុំ ‘‘រូប’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ខយដ្ឋេនាតិ យត្ថ យត្ថ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ តត្ថេវ ខណេនេវ ភិជ្ជនតោ ខយសភាវតោ. ភយដ្ឋេនាតិ ភយានកតោ. អសារកដ្ឋេនាតិ អត្តសារវិរហតោ និច្ចសារាទិវិរហតោ ច. តុលយិត្វាតិ តុលាភូតាយ វិបស្សនាយ តុលយិត្វា. តីរយិត្វាតិ តាយ ឯវ តីរណភូតាយ តីរេត្វា. វិភាវយិត្វាតិ យាថាវតោ បកាសេត្វា បញ្ចក្ខន្ធំ វិភូតំ កត្វា បាកដំ កត្វា. រូបនិរោធេតិ រូបក្ខន្ធស្ស និរោធភូតេ និព្ពានេ និន្នបោណបព្ភារភាវេន. ឥទានិ សិខាប្បត្តវិបស្សនាវសេន ជវនបញ្ញំ ទស្សេតុំ បុន ‘‘រូប’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាវសេនា’’តិ កេចិ.

ញាណតិក្ខភាវោ នាម សវិសេសំ បដិបក្ខសមុច្ឆិន្ទនេ វេទិតព្ពោតិ ‘‘ខិប្បំ កិលេសេ ឆិន្ទតីតិ តិក្ខបញ្ញោ’’តិ វត្វា តេ បន កិលេសេ វិភាគេន ទស្សេន្តោ ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្ក’’ន្តិអាទិមាហ. តិក្ខបញ្ញោ ខិប្បាភិញ្ញោ ហោតិ, បដិបទា ចស្ស ន ចលតីតិ អាហ ‘‘ឯកស្មិំ អាសនេ ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា អធិគតា ហោន្តី’’តិអាទិ. ថេរោ ចាតិអាទិនា ធម្មសេនាបតិនោ តិក្ខបញ្ញតា សិខាប្បត្តាតិ ទស្សេតិ.

‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា’’តិ យាថាវតោ ទស្សនេន សច្ចសម្បដិវេធោ ឥជ្ឈតិ, ន អញ្ញថាតិ ការណមុខេន និព្ពេធិកបញ្ញំ ទស្សេតុំ ‘‘សព្ពសង្ខារេសុ ឧព្ពេគពហុលោ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឧព្ពេគពហុលោតិ វុត្តនយេន សព្ពសង្ខារេសុ អភិណ្ហប្បវត្តសំវេគោ. ឧត្តាសពហុលោតិ ញាណុត្តាសវសេន សព្ពសង្ខារេសុ ពហុសោ ឧត្រស្តមានសោ. តេន អាទីនវានុបស្សនមាហ. ឧក្កណ្ឋនពហុលោតិ ឥមិនា បន និព្ពិទានុបស្សនមាហ, អរតិពហុលោតិអាទិនា តស្សា ឯវ អបរាបរុប្បត្តិំ. ពហិមុខោ សព្ពសង្ខារតោ ពហិភូតំ និព្ពានំ ឧទ្ទិស្ស បវត្តញាណមុខោ, តថា វា បវត្តិតវិមោក្ខមុខោ. និព្ពិជ្ឈនំ និព្ពេធោ, សោ ឯតិស្សា អត្ថិ, និព្ពិជ្ឈតីតិ វា និព្ពេធា, សា ឯវ បញ្ញា និព្ពេធិកា. យំ បនេត្ថ អត្ថតោ ន វិភត្តំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អប្បិច្ឆោតិ សន្តគុណនិគុហនតាតិ អត្តនិ វិជ្ជមានានំ ពាហុសច្ចធុតធម្មសីលាទិគុណានញ្ចេវ បដិវេធគុណស្ស ច និគុហនំ, បដិគ្គហណេ ច មត្តញ្ញុតាតិ ឯតេនេវ បរិយេសនបរិភោគមត្តញ្ញុតាបិ វុត្តា ហោតិ. តីហិ សន្តោសេហីតិ ចតូសុ បច្ចយេសុ បច្ចេកំ តីហិ សន្តោសេហិ, សព្ពេ បន ទ្វាទស. បដិសល្លីនេន វិវេកដ្ឋកាយានំ ន សង្គណិការាមានំ. នេក្ខម្មាភិរតានន្តិ បព្ពជ្ជំ ឧបគតានំ. បរិសុទ្ធចិត្តានំ វិគតចិត្តសំកិលេសានំ. បរមវោទានប្បត្តានំ អដ្ឋសមាបត្តិសមធិគមេន អតិវិយ វោទានំ វិសុទ្ធិំ បត្តានំ. កិលេសុបធិអាទីនំ អភាវតោ និរុបធីនំ. ផលសមាបត្តិវសេន សព្ពសង្ខារវិនិស្សដត្តា វិសង្ខារំ និព្ពានំ. ឧបគតានំ, ឥមេសំ តិណ្ណំ វិវេកានំ លាភី បវិវិត្តោ ‘‘បការេហិ វិវិត្តោ’’តិ កត្វា. សមាសជ្ជនំ បរិសិនេហុប្បាទោ សំសគ្គោ, សវនវសេន ឧប្បជ្ជនកសំសគ្គោ សវនសំសគ្គោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សមុល្លបនំ អាលាបសល្លបនំ. សំសគ្គវត្ថុនា ឥមិនា តស្ស បរិភោគោ បរិភោគសំសគ្គោ.

អារទ្ធវីរិយោតិ ឯត្ថ វីរិយារម្ភោ នាម វីរិយស្ស បគ្គណ្ហនំ បរិបុណ្ណករណំ. តំ បន សព្ពសោ កិលេសានំ និគ្គណ្ហនន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិមាហ. ឱធុននវត្តាតិ កិលេសានំ យស្ស កស្សចិ សាវជ្ជស្ស ឱធុននវសេន វត្តា. តេនាហ ‘‘ភិក្ខូន’’ន្តិអាទិ. ឱតិណ្ណំ នាម វជ្ជំ អជ្ឈាចរិតន្តិ អារោចិតំ. អនោតិណ្ណំ អនារោចិតំ. តន្តិវសេនាតិ បាឡិធម្មវសេន, យុត្តសទ្ទស្ស វសេនាតិ អត្ថោ. បាបេ លាមកេ បុគ្គលេ ធម្មេ ច គរហតិ ជិគុច្ឆតីតិ បាបគរហី. តេនាហ ‘‘បាបបុគ្គលេ’’តិអាទិ. ឯកទស្សីតិ ឯកភវទស្សី, ឥធលោកមត្តទស្សី ទិដ្ឋធម្មិកសុខមត្តាបេក្ខី. សមន្តាតិ សមន្តតោ, បរិតោ មេ កត្ថចិ មា អហូតិ យោជនា.

សោឡសហិ បទេហីតិ សោឡសហិ កោដ្ឋាសេហិ. អកុប្បន្តិ កេនចិ អកោបនីយំ. អយំ ធម្មសេនាបតិនោ គុណកថា សត្ថុ វចនានុសារេន ទសសហស្សចក្កវាឡព្យាបិនី អហោសិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ចតុព្ពិធា វណ្ណនិភា បាតុភវិ ឧឡារបីតិសោមនស្សសមុដ្ឋានត្តា. សុដ្ឋុ ឱភាសតីតិ សុភោ. ឱភាសសម្បត្តិយា មណិនោ ភទ្ទកតាតិ អាហ ‘‘សុភោតិ សុន្ទរោ’’តិ. ជាតិមា បរិសុទ្ធអាករសមុដ្ឋិតត្តា. កុរុវិន្ទជាតិអាទិជាតិវិសេសោបិ មណិ អាករបរិសុទ្ធមូលកោ ឯវាតិ អាហ ‘‘ជាតិសម្បន្នោ’’តិ. ធោវនាទិបរិកម្មេនាតិ ចតូសុ បាសាណេសុ ធោវនទោសនីហរណតាបនសណ្ហករណាទិបរិកម្មេន. រត្តកម្ពលស្ស វសេន សភាវវណ្ណសិទ្ធិយា វេឡុរិយមណិ អតិវិយ សោភតីតិ អាហ ‘‘បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តោ’’តិ. និក្ខន្តិ ភណ្ឌមាហ. តញ្ច អប្បកេន សុវណ្ណេន កតំ ភណ្ឌំ ន សោភតិ សោភាវិបុលេនាតិ អាហ ‘‘អតិរេកបញ្ចសុវណ្ណេន កតបិឡន្ធន’’ន្តិ. សុវណ្ណន្តិ បញ្ចធរណស្ស សមញ្ញា, តស្មា បញ្ចវីសតិសុវណ្ណសារិយា វិចិត្តអាភរណំ ឥធ ‘‘និក្ខ’’ន្តិ អធិប្បេតំ. តញ្ហិ វិបុលំ ន បរិត្តកំ. មហាជម្ពុសាខាយ បវត្តនទិយន្តិ មហាជម្ពុសាខាយ ហេដ្ឋា សញ្ជាតនទិយំ. តំ កិរ រតនំ រត្តំ. សុកុសលេន…បេ… សម្បហដ្ឋន្តិ សុដ្ឋុ កុសលេន សុវណ្ណការេន ឧក្កាយ តាបេត្វា សម្មា បហដ្ឋំ មជ្ជនាទិវសេន សុកតបរិកម្មំ. ធាតុវិភង្គេតិ ធាតុវិភង្គសុត្តេ. កតភណ្ឌន្តិ អាភរណភាវេន កតំ ភណ្ឌំ.

នាតិឧច្ចោ នាតិនីចោ តរុណសូរិយោ នាម. សត្ថារា អាភតវណ្ណោ ឧព្ភតគុណោតិ អត្ថោ. នេវ មរណំ អភិនន្ទតីតិ អត្តនោបិ មរណំ នេវ អភិនន្ទតិ អត្តវិនិបាតស្ស សាវជ្ជភាវតោ. ពោធិសត្តោ បន បរេសំ អត្ថាយ អត្តនោ អត្តភាវំ បរិច្ចជតិ ករុណាវសេន, ឯវំ វោសជ្ជនំ បរមត្ថបារមីបារិបូរិំ គច្ឆតីតិ សាវកា ន តថា កាតុំ សក្កា សិក្ខាបទតោ. ន ជីវិតំ បត្ថេតិ ជីវិតាសាយ សមុច្ឆិន្នត្តា. ទិវសសង្ខេបន្តិ អជ្ជ ត្វំ ឥទំ នាម កម្មំ ករោហិ, ឥទំ តេ វេតនន្តិ ទិវសភាគេន បរិច្ឆិន្នំ វេតនំ. តាទិសោ ហិ ភតកោ ទិវសក្ខយមេវ ឧទិក្ខតិ, ន កម្មនិដ្ឋានំ. និព្ពិសំ ភតកោ យថាតិ វេតនំ ភតិំ ឥច្ឆន្តោ កាលក្ខយំ ឧទិក្ខន្តោ ភតកបុរិសោ វិយ.

សុសិមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.