៣. នានាតិត្ថិយវគ្គោ

១. សិវសុត្តវណ្ណនា

១០២. តតិយវគ្គស្ស បឋមន្តិ តតិយវគ្គេ បឋមសុត្តំ. វុត្តត្ថមេវ ហេដ្ឋា សតុល្លបកាយិកវគ្គេ បឋមសុត្តេ.

សិវសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ខេមសុត្តវណ្ណនា

១០៣. បឋមំយេវាតិ ជរាមរណាទិភាវតោ បគេវ. ពលវចិន្តនំ ចិន្តេតីតិ យថា សាកដិកោ អជានិត្វា វិសមេ មគ្គេ សកដំ បាជេន្តោ អក្ខេ ឆិន្នេ បតិកាតុំ អវិសហន្តោ ទុក្ខី ទុម្មនោ ពលវចិន្តនំ ចិន្តេតិ, មហន្តំ ចិត្តសន្តាបំ បាបុណាតិ, ឯវំ អធម្មវាទី មច្ចុមុខំ បត្តោ ពលវចិត្តសន្តាបំ បាបុណាតិ, តស្មា ធម្មចរិយាយ នប្បមជ្ជិតព្ពន្តិ.

ខេមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. សេរីសុត្តវណ្ណនា

១០៤. យំ ទានំ ទេមីតិ យំ ទេយ្យធម្មំ បរស្ស ទេមិ. តស្ស បតិ ហុត្វាតិ តព្ពិសយំ លោភំ សុដ្ឋុ អភិភវន្តោ តស្ស អធិបតិ ហុត្វា ទេមិ តេន អនាកឌ្ឍនីយត្តា. ‘‘ន ទាសោ ន សហាយោ’’តិ វត្វា តទុភយំ អន្វយតោ ព្យតិរេកតោ ទស្សេតុំ ‘‘យោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ទាសោ ហុត្វា ទេតិ តណ្ហាយ ទាសព្យស្ស ឧបគតត្តា. សហាយោ ហុត្វា ទេតិ តស្ស បិយភាវាវិស្សជ្ជនតោ. សាមី ហុត្វា ទេតិ តណ្ហាទាសព្យតោ អត្តានំ មោចេត្វា អភិភុយ្យ បវត្តនតោ. សាមិបរិភោគសទិសា ហេតស្សាយំ បវត្តតីតិ.

អថ វា យោ ទានសីលតាយ ទាយកោ បុគ្គលោ, សោ ទានេ បវត្តិភេទេន ទានទាសោ ទានសហាយោ ទានបតីតិ តិប្បការោ ហោតីតិ ទស្សេតិ. តទស្ស តិប្បការតំ វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘យោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ទាតព្ពដ្ឋេន ទានំ, អន្នបានាទិ. តត្ថ យំ អត្តនា បរិភុញ្ជតិ តណ្ហាធិបន្នតាយ, តស្ស វសេ វត្តនតោ ទាសោ វិយ ហោតិ. យំ បរេសំ ទីយតិ, តត្ថបិ អន្នបានសាមញ្ញេន ឥទំ វុត្តំ ‘‘ទានសង្ខាតស្ស ទេយ្យធម្មស្ស ទាសោ ហុត្វា ទេតី’’តិ. សហាយោ ហុត្វា ទេតិ អត្តនា បរិភុញ្ជិតព្ពស្ស បរេសំ ទាតព្ពស្ស ច សមសមដ្ឋបនេន. បតិ ហុត្វា ទេតិ សយំ ទេយ្យធម្មស្ស វសេ អវត្តិត្វា តស្ស អត្តនោ វសេ វត្តាបនតោ.

អបរោ នយោ – យោ អត្តនា បណីតំ បរិភុញ្ជិត្វា បរេសំ និហីនំ ទេតិ, សោ ទានទាសោ នាម តន្និមិត្តនិហីនភាវាបត្តិតោ. យោ យាទិសំ អត្តនា បរិភុញ្ជតិ, តាទិសមេវ បរេសំ ទេតិ, សោ ទានសហាយោ នាម តន្និមិត្តនិហីនាធិកភាវវិស្សជ្ជនេន សទិសភាវាបត្តិតោ. យោ អត្តនា និហីនំ បរិភុញ្ជិត្វា បរេសំ បណីតំ ទេតិ, សោ ទានបតិ នាម តន្និមិត្តសេដ្ឋភាវប្បត្តិតោ. កម្មសរិក្ខកោ ហិ វិបាកោ, តស្មា ទេវបុត្តោ ‘‘ទានបតី’’តិ វទន្តោ ‘‘អហំ តាទិសោ អហោសិ’’ន្តិ ទស្សេតិ.

‘‘ចតូសុ ទ្វារេសុ ទានំ ទីយិត្ថា’’តិ បាឡិយំ សង្ខេបតោ វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេត្វា ទស្សេតុំ ‘‘តស្ស កិរា’’តិអាទិ វុត្តំ. ទានន្តិ យិដ្ឋំ, តញ្ច ខោ សព្ពសាធារណវសេន កតន្តិ អាហ ‘‘សមណ …បេ… យាចកាន’’ន្តិ. បព្ពជ្ជូបគតាតិ យំ កិញ្ចិ បព្ពជ្ជំ ឧបគតា. ភោវាទិនោតិ ជាតិមត្តព្រាហ្មណេ វទតិ. នាលត្ថ ពុទ្ធសុញ្ញត្តា តទា លោកស្ស. ទុគ្គតាតិ ទុក្ខជីវិកកប្បកា កសិរវុត្តិកា. តេនាហ ‘‘ទលិទ្ទមនុស្សា’’តិ. កសិវាណិជ្ជាទិជីវិកំ អនុដ្ឋាតុំ អសមត្ថា ឥធ ‘‘កបណា’’តិ អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘កាណកុណិអាទយោ’’តិ. បថាវិនោតិ អទ្ធិកា. វនិព្ពកាតិ ទាយកានំ គុណកិត្តនកម្មផលកិត្តនវសេន យាចកា សេយ្យថាបិ នគ្គាទយោ. តេនាហ ‘‘ឥដ្ឋំ ទិន្ន’’ន្តិអាទិ. បសតមត្តន្តិ វីហិតណ្ឌុលាទិវសេន វុត្តំ. សរាវមត្តន្តិ យាគុភត្តាទិវសេន. យថា គាមលាភោ គាមេ ឧប្បជ្ជនកោ អាយលាភោ, ឯវំ តត្ថ ទ្វារលាភោតិ អាហ ‘‘តត្ថ ឧប្បជ្ជនកសតសហស្សេ’’តិ. មហន្តតរំ ទានំ អទំសុ អញ្ញស្សបិ ធនស្ស វិនិយោគំ គតត្តា. តំ សន្ធាយាតិ តំ មហន្តតរំ ទានំ កតំ សន្ធាយ. រញ្ញោ ហិ តត្ថ ទានំ ឥត្ថាគារស្ស ទានេន មហតា អភិភូតំ វិយ បដិនិវត្តំ ហោតីតិ អាហ ‘‘បដិនិវត្តី’’តិ. កោចីតិ ភុម្មត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. តេនាហ ‘‘កត្ថចី’’តិ. អនេកវស្សសហស្សាយុកកាលេ តស្ស ឧប្បន្នត្តា អសីតិវស្សសហស្សានិ សោ រាជា ទានមទាសីតិ.

សេរីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ឃដីការសុត្តវណ្ណនា

១០៥. ចតុត្ថំ ហេដ្ឋា ទេវតាសំយុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តត្ថមេវ.

ឃដីការសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ជន្តុសុត្តវណ្ណនា

១០៦. យេ វិនយេ អបកតញ្ញុនោ សំកិលេសិកេសុ វោទានិយេសុ ធម្មេសុ ន កុសលា យំ កិញ្ចិ ន ការិនោ វិប្បដិសារពហុលា. តេសំ អនុប្បន្នញ្ច ឧទ្ធច្ចំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ភិយ្យោភាវំ វេបុល្លំ អាបជ្ជតីតិ អាហ ‘‘អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញិតាយ…បេ… ឧទ្ធច្ចបកតិកា’’តិ. សារាភាវេន តុច្ឆត្តា ច នឡោ វិយាតិ នឡោ, មានោតិ អាហ ‘‘ឧន្នឡាតិ ឧគ្គតនឡា’’តិ. តេនាហ ‘‘ឧដ្ឋិតតុច្ឆមានា’’តិ. មានោ ហិ សេយ្យស្ស សេយ្យោតិ សទិសោតិ ច បវត្តិយា វិសេសតោ តុច្ឆោ. ចាបល្លេនាតិ ចបលភាវេន, តណ្ហាលោលុប្បេនាតិ អត្ថោ. មុខខរាតិ មុខេន ផរុសា, ផរុសវាទិនោតិ អត្ថោ. វិកិណ្ណវាចាតិ វិសដវចនា, សម្ផប្បលាបតាយ អបរិយន្តវចនា. តេនាហ ‘‘អសំយតវចនា’’តិអាទិ. ចណ្ឌសោតេ ពទ្ធនាវាសទិសាតិ ឯតេន អនវដ្ឋិតកិរិយតំ ទស្សេតិ. យេន សមន្នាគតា សត្តា ឯកស្មិំ ឋានេ ឋាតុំ វា និសីទិតុំ វា ន សក្កោន្តិ, ឥតោ ចិតោ ច វិចរន្តិ. អនវដ្ឋិតចិត្តាតិ ឯកស្មិំ អារម្មណេ ន អវដ្ឋិតចិត្តា. វិវដឥន្ទ្រិយាតិ អសំវុតចក្ខាទិឥន្ទ្រិយា.

គុណកថាយ សទ្ធិំ កថិយមានោ និគ្គុណស្ស អគុណោ បាកដោ ហោតិ ជាតិមណិសមីបេ ឋិតស្ស វិយ កាចមណិនោ ទោសោ. សុខជីវិនោតិ សុខេ ឋិតា. យថា ទាយកានំ សុភរំ ហោតិ, ឯវំ សុខេន អកិច្ឆេន បវត្តជីវិកា. តេនាហ ‘‘បុព្ពេ ភិក្ខូ’’តិអាទិ.

អត្តនោ រុចិវសេន គាមកិច្ចំ នេតីតិ គាមណិ, តេ បន ហីឡេន្តោ វទតិ ‘‘គាមណិកា’’តិ. វិស្សជ្ជេត្វាតិ សតិវោស្សគ្គវសេន វិស្សជ្ជេត្វា កិលេសមុច្ឆាយាតិ មហិច្ឆាសង្ខាតាយ តណ្ហាមុច្ឆាយ. សីលវន្តានំយេវ ហិ ទុប្បដិបត្តិំ សន្ធាយ ទេវបុត្តោ វទតិ. វត្តព្ពយុត្តកេយេវាតិ ឱវាទេន មយា អនុគ្គហេតព្ពមេវ. ឆឌ្ឌិតកាតិ បរិច្ចត្តា អាចរិយុបជ្ឈាយាទីហិ. តតោ ឯវ អនាថា អប្បតិដ្ឋា. បេតាតិ វិគតជីវិតា មតា. យថា បេតា, តថេវ ហោន្តិ អត្តហិតាសមត្ថតាយ វិញ្ញូនំ ជិគុច្ឆិតព្ពតាយ ច.

ជន្តុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. រោហិតស្សសុត្តវណ្ណនា

១០៧. ឯកោកាសេតិ ចក្កវាឡស្ស បរិយន្តសញ្ញិតេ ឯកស្មិំ ឱកាសេ. ភុម្មន្តិ ‘‘យត្ថា’’តិ ឥទំ ភុម្មវចនំ, សាមញ្ញតោ វុត្តម្បិ ‘‘សោ លោកស្ស អន្តោ’’តិ វចនតោ វិសិដ្ឋវិសយមេវ ហោតិ. ‘‘ន ជាយតិ ន មីយតី’’តិ វត្វា បុន ‘‘ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតី’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឥទំ អបរាបរំ…បេ… គហិត’’ន្តិ. បទគមនេនាតិ បទសា គមនេន. សង្ខារលោកស្ស អន្តំ សន្ធាយ វទតិ ឧបរិ សច្ចានិ បកាសេតុកាមោ. សង្ខារលោកស្ស ហិ អន្តោ និព្ពានំ.

ទឡ្ហំ ថិរំ ធនុ ឯតស្សាតិ ទឡ្ហធន្វា. សោ ឯវ ទឡ្ហធម្មោតិ វុត្តោ. តេនាហ ‘‘ទឡ្ហធនូ’’តិ. ឧត្តមប្បមាណេនាតិ សហស្សថាមប្បមាណេន. ធនុសិប្បសិក្ខិតតាយ ធនុគ្គហោ, ន ធនុគ្គហមត្តេនាតិ អាហ ‘‘ធនុគ្គហោតិ ធនុអាចរិយោ’’តិ. ‘‘ធនុគ្គហោ’’តិ វត្វា ‘‘សិក្ខិតោ’’តិ វុត្តេ ធនុសិក្ខាយ សិក្ខិតោតិ វិញ្ញាយតិ, សិក្ខា ច ឯត្តកេ កាលេ សមត្ថស្ស ឧក្កំសគតោ ហោតីតិ អាហ ‘‘ទស ទ្វាទស វស្សានិ ធនុសិប្បំ សិក្ខិតោ’’តិ. ឧសភប្បមាណេបីតិ វីសតិយដ្ឋិយោ ឧសភំ, តស្មិំ ឧសភប្បមាណេ បទេសេ. វាលគ្គន្តិ វាឡកោដិំ. កតហត្ថោតិ បរិចិតហត្ថោ. កតសរក្ខេបោតិ វិវដសរក្ខេបបទេសទស្សនវសេន សរក្ខេបកតាវី. តេនាហ ‘‘ទស្សិតសិប្បោ’’តិ. ‘‘កតសិប្បោ’’តិ កេចិ. អសន្តិ ឯតេនាតិ អសនំ, កណ្ឌោ. តាលច្ឆាយន្តិ តាលច្ឆាទិំ, សា បន រតនមត្តា, វិទត្ថិចតុរង្គុលា វា.

បុរត្ថិមសមុទ្ទាតិ ឯកស្មិំ ចក្កវាឡេ បុរត្ថិមសមុទ្ទា. សមុទ្ទសីសេន បុរត្ថិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិំ វទតិ. បច្ឆិមសមុទ្ទោតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. និប្បបញ្ចតន្តិ អទន្ធការិតំ. សម្បត្តេតិ តាទិសេន ជវេន គច្ឆន្តេន សម្បត្តេ. អនោតត្តេតិ ឯត្ថាបិ ‘‘សម្បត្តេ’’តិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធោ, តថា ‘‘នាគលតាទន្តកដ្ឋំ ខាទិត្វា’’តិ ឯត្ថាបិ. តទាតិ យទា សោ លោកន្តគវេសកោ អហោសិ, តទា. ទីឃាយុកកាលោតិ អនេកវស្សសហស្សាយុកកាលោ. ចក្កវាឡលោកស្សាតិ សាមញ្ញវសេន ឯកវចនំ, ចក្កវាឡលោកន្តិ អត្ថោ. ឥមស្មិំយេវ ចក្កវាឡេ និព្ពត្តិ បុព្ពបរិចរិយសិទ្ធាយ និកន្តិយា. សសញ្ញិម្ហិ សមនកេតិ ន រូបធម្មមត្តកេ, អថ ខោ បញ្ចក្ខន្ធសមុទាយេតិ ទស្សេតិ. សមិតបាបោតិ សមុច្ឆិន្នសំកិលេសធម្មោ.

រោហិតស្សសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧-៨. នន្ទសុត្តនន្ទិវិសាលសុត្តវណ្ណនា

១០៨-១០៩. នន្ទសុត្តវិសាលសុត្តានិ សត្តមអដ្ឋមានិ ហេដ្ឋា សំវណ្ណិតរូបត្តា វុត្តត្ថានេវ.

នន្ទសុត្តនន្ទិវិសាលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. សុសិមសុត្តវណ្ណនា

១១០. តុយ្ហម្បិ នោតិ តុយ្ហម្បិ នុ, នុ-សទ្ទោ បុច្ឆាយំ, តស្មា វណ្ណំ កថេតុកាមោ បុច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ. ន វដ្ដតីតិ ន យុជ្ជតិ, កថិតោតិ កថេតុំ អារទ្ធោ, តេនាហ ‘‘មត្ថកំ ន បាបុណាតី’’តិ. តមេវ មត្ថកាបាបុណនំ ទស្សេតុំ ‘‘សោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. សតិសម្បជញ្ញាយោគតោ គោរូបសីលោ, មូឡ្ហោ ខលិតបញ្ញោ, គោរូបស្ស វិយ សីលំ ឯតស្សាតិ ហិ គោរូបសីលោ. សភាគោ ឯករូបចិត្តតាយ. អរិយានំ សភាគតា នាម គុណវន្តវសេនាតិ អាហ ‘‘អញ្ញមញ្ញស្ស គុណេសុ បសីទិត្វា’’តិ. សោឡសវិធំ បញ្ញន្តិ មហាបញ្ញាទិកា ឆ, នវ អនុបុព្ពវិហារសមាបត្តិបញ្ញា, អាសវក្ខយបញ្ញាតិ ឥមំ សោឡសវិធំ បញ្ញំ. តេសដ្ឋិ សាវកសាធារណញាណានិបិ ឯត្ថេវ សង្គហំ សមោសរណំ គច្ឆន្តិ.

អានន្ទាតិ ថេរំ អាហ. អាចារោតិ ចារិត្តសីលមាហ. គោចរោតិ គោចរសម្បត្តិ. វិហារោតិ សមាបត្តិវិហារោ. អភិក្កមោតិអាទិនា ឥរិយាបថវិហារំ. តុយ្ហម្បីតិ បិ-សទ្ទេន ភគវតា អត្តានំ អាទិំ កត្វា តទញ្ញេសំ វិញ្ញូនំ សព្ពេសំ ថេរស្ស រុច្ចនសភាវោ ទីបិតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សតិបិ អានន្ទត្ថេរស្សបិ អសីតិយា មហាថេរានំ អន្តោគធភាវេ ‘‘អសីតិយា មហាថេរានំ រុច្ចតី’’តិ វត្វា ‘‘តុយ្ហម្បិ រុច្ចតី’’តិ វចនំ តេន ធម្មសេនាបតិនោ វណ្ណំ កថាបេតុកាមតាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

សាដកន្តរេតិ និវត្ថវត្ថន្តរេ. លទ្ធោកាសោតិ និព្ពុទ្ធំ ករោន្តោ សាដកន្តរេ លទ្ធំ គហេតុំ លទ្ធាវសរោ. លភិស្សាមិនោតិ លភិស្សាមិ វត. ទីបធជភូតន្តិ សតយោជនវិត្ថិណ្ណំ ជម្ពុទីបស្ស ធជភូតំ. បុគ្គលបលាបេតិ អន្តោសារាភាវតោ បលាបភូតេ បុគ្គលេ ហរន្តោ. ពាលតាយាតិ រុចិខន្តិអាទិអភាវតាយ. ទោសតាយាតិ ទុស្សកភាវេន. មោហេនាតិ មហាមូឡ្ហតាយ. កេចិ បន ‘‘ពាលោ ពាលតាយាតិ មូឡ្ហតាយ បកតិពាលភាវេន ន ជានាតិ. មូឡ្ហោ មោហេនាតិ សយំ អពាលោ សមានោបិ យទា មោហេន បរិយុដ្ឋិតោ ហោតិ, តទា មោហេន ន ជានាតិ, អយំ បទទ្វយស្ស វិសេសោ’’តិ វទន្តិ. វិបល្លត្ថចិត្តោតិ យក្ខុម្មាទេន បិត្តុម្មាទេន វា វិបរីតចិត្តោ.

‘‘ចតូសុ កោសល្លេសូ’’តិ វុត្តំ ចតុព្ពិធំ កោសល្លំ បាឡិយា ឯវ ទស្សេតុំ ‘‘វុត្តំ ហេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យោ អដ្ឋារស ធាតុយោ សមុទយតោ អត្ថង្គមតោ អស្សាទតោ អាទីនវតោ និស្សរណតោ ច យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ ធាតុកុសលោ. វុត្តនយេន អាយតនេសុ កុសលោ អាយតនកុសលោ. អវិជ្ជាទីសុ ទ្វាទសបដិច្ចសមុប្បាទង្គេសុ កុសលោ បដិច្ចសមុប្បាទកុសលោ. ‘‘ឥទំ ឥមស្ស ផលស្ស ឋានំ ការណំ, ឥទំ អដ្ឋានំ អការណ’’ន្តិ ឯវំ ឋានញ្ច ឋានតោ, អដ្ឋានញ្ច អដ្ឋានតោ យថាភូតំ បជានតោ ឋានាដ្ឋានកុសលោ. យោ បន ឥមេសុ ធាតុអាទីសុ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន និស្សង្គគតិយា បណ្ឌាតិ លទ្ធនាមេន ញាណេន ឥតោ គតោ បវត្តោ, អយំ បណ្ឌិតោ នាម.

មហន្តានំ អត្ថានំ បរិគ្គណ្ហនតោ មហតី បញ្ញា ឯតស្សាតិ មហាបញ្ញោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោតិ អាហ ‘‘មហាបញ្ញាទីហិ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ’’តិ. នានត្តន្តិ យាហិ មហាបញ្ញាទីហិ សមន្នាគតត្តា ថេរោ ‘‘មហាបញ្ញោ’’តិអាទិនា កិត្តិតោ, តាសំ មហាបញ្ញាទីនំ ឥទំ នានត្តំ អយំ វេមត្តតា. យស្ស កស្សចិ វិសេសតោ អរូបធម្មស្ស មហត្តំ នាម កិច្ចសិទ្ធិយា វេទិតព្ពន្តិ តទស្ស កិច្ចសិទ្ធិយា ទស្សេន្តោ ‘‘មហន្តេ សីលក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ហេតុមហន្តតាយ បច្ចយមហន្តតាយ និស្សយមហន្តតាយ បភេទមហន្តតាយ កិច្ចមហន្តតាយ ផលមហន្តតាយ អានិសំសមហន្តតាយ ច សីលក្ខន្ធស្ស មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ហេតូ អលោភាទយោ. បច្ចយា ហិរោត្តប្បសទ្ធាសតិវីរិយាទយោ. និស្សយា សាវកពោធិបច្ចេកពោធិសម្មាសម្ពោធិនិយតតា, តំសមង្គិនោ ច បុរិសវិសេសា. បភេទោ ចារិត្តាទិវិភាគោ. កិច្ចំ តទង្គាទិវសេន បដិបក្ខស្ស វិធមនំ. ផលំ សគ្គសម្បទា និព្ពានសម្បទា ច. អានិសំសោ បិយមនាបតាទិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៨-៩) អាកង្ខេយ្យសុត្តាទីសុ (ម. និ. ១.៦៤ អាទយោ) ច អាគតនយេន វេទិតព្ពោ. ឥមិនា នយេន សមាធិក្ខន្ធាទីនម្បិ មហន្តតា យថារហំ និទ្ធារេត្វា វេទិតព្ពា. ឋានាដ្ឋានាទីនំ បន មហន្តភាវោ មហាវិសយតាយ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ឋានាដ្ឋានានំ មហាវិសយតា ពហុធាតុកសុត្តាទីសុ អាគតនយេន, វិហារសមាបត្តីនំ សមាធិក្ខន្ធេ និទ្ធារិតនយេន វេទិតព្ពា. អរិយសច្ចានំ សកលសាសនសង្គណ្ហនតោ សច្ចវិភង្គេ (វិភ. ១៨៩ អាទយោ) តំសំវណ្ណនាសុ (វិភ. អដ្ឋ. ១៨៩ អាទយោ) អាគតនយេន; សតិបដ្ឋានាទីនំ សតិបដ្ឋានវិភង្គាទីសុ (វិភ. ៣៥៥ អាទយោ) តំសំវណ្ណនាទីសុ (វិភ. អដ្ឋ. ៣៥៥ អាទយោ) ច អាគតនយេន; សាមញ្ញផលានំ មហតោ ហិតស្ស មហតោ សុខស្ស មហតោ អត្ថស្ស មហតោ យោគក្ខេមស្ស និប្ផត្តិភាវតោ សន្តបណីតនិបុណអតក្កាវចរបណ្ឌិតវេទនីយភាវតោ ច; អភិញ្ញានំ មហាសម្ភារតោ មហាវិសយតោ មហាកិច្ចតោ មហានុភាវតោ មហានិប្ផត្តិតោ ច; និព្ពានស្ស មទនិម្មទនាទិមហត្ថសិទ្ធិតោ មហន្តតា វេទិតព្ពា. បរិគ្គណ្ហាតីតិ សភាវាទិតោ បរិច្ឆិជ្ជ គណ្ហាតិ ជានាតិ បដិវិជ្ឈតីតិ អត្ថោ. សា បនាតិ មហាបញ្ញតា.

បុថុបញ្ញាតិ ឯត្ថ នានាខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ អយំ រូបក្ខន្ធោ នាម…បេ… អយំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ នាមាតិ ឯវំ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តេសុ ឯកវិធេន រូបក្ខន្ធោ, ឯកាទសវិធេន រូបក្ខន្ធោ, ឯកវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ, ពហុវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ, ឯកវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោតិ ឯវំ ឯកេកស្ស ខន្ធស្ស ឯកវិធាទិវសេន អតីតាទិវសេនបិ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តថា ឥទំ ចក្ខាយតនំ នាម…បេ… ឥទំ ធម្មាយតនំ នាមំ. តត្ថ ទសាយតនា កាមាវចរា, ទ្វេ ចតុភូមកាតិ ឯវំ អាយតនានំ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. នានាធាតូសូតិ អយំ ចក្ខុធាតុ នាម…បេ… អយំ មនោវិញ្ញាណធាតុ នាម. តត្ថ សោឡស ធាតុយោ កាមាវចរា, ទ្វេ ចតុភូមកាតិ ឯវំ ធាតុនានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ, តំ ឧបាទិណ្ណធាតុវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ បច្ចេកពុទ្ធានញ្ហិ ទ្វិន្នំ អគ្គសាវកានញ្ច ឧបាទិណ្ណធាតូសុ ឯវ នានាករណំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ. តញ្ច ខោ ឯកទេសមត្តតោ, ន និប្បទេសតោ, អនុបាទិណ្ណកធាតូនំ បន នានាករណំ ន ជានន្តិ ឯវ. ឥតរសាវកេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំយេវ បន ឥមាយ នាម ធាតុយា ឧស្សន្នត្តាវ ឥមស្ស រុក្ខស្ស ខន្ធោ សេតោ ហោតិ, ឥមស្ស កាឡោ, ឥមស្ស មដ្ឋោ, ឥមស្ស ពហលត្តចោ, ឥមស្ស តនុត្តចោ, ឥមស្ស បត្តំ វណ្ណសណ្ឋានាទិវសេន ឯវរូបំ; ឥមស្ស បុប្ផំ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ, សុគន្ធំ ទុគ្គន្ធំ; ផលំ ខុទ្ទកំ មហន្តំ ទីឃំ វដ្ដំ សុសណ្ឋានំ មដ្ឋំ ផរុសំ សុគន្ធំ មធុរំ តិត្តកំ អម្ពិលំ កដុកំ កសាវំ; កណ្ដកោ តិខិណោ អតិខិណោ ឧជុកោ កុដិលោ តម្ពោ លោហិតោ ឱទាតោ ហោតីតិ ធាតុនានត្តំ បដិច្ច ញាណំ បវត្តតិ.

អត្ថេសូតិ រូបាទីសុ អារម្មណេសុ. នានាបដិច្ចសមុប្បាទេសូតិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធាភេទតោ ច សណ្ឋានភេទតោ ច នានប្បភេទេសុ បដិច្ចសមុប្បាទង្គេសុ. អវិជ្ជាទិអង្គានញ្ហិ បច្ចេកំ បដិច្ចសមុប្បាទសញ្ញិតាតិ. តេនាហ សង្ខារបិដកេ ‘‘ទ្វាទស បច្ចយា ទ្វាទស បដិច្ចសមុប្បាទា’’តិ. នានាសុញ្ញតមនុបលព្ភេសូតិ នានាសភាវេសុ និច្ចសារាទិវិរហតោ សុញ្ញសភាវេសុ, តតោ ឯវ ឥត្ថិបុរិសអត្តអត្តនិយាទិវសេន អនុបលព្ភេសុ សភាវេសុ. ម-ការោ ហេត្ថ បទសន្ធិករោ. នានាអត្ថេសូតិ អត្ថបដិសម្ភិទាវិសយេសុ បច្ចយុប្បន្នាទិភេទេសុ នានាវិធេសុ អត្ថេសុ. ធម្មេសូតិ ធម្មបដិសម្ភិទាវិសយេសុ បច្ចយាទិនានាធម្មេសុ. និរុត្តីសូតិ តេសំយេវ អត្ថធម្មានំ និទ្ធារណវចនសង្ខាតាសុ និរុត្តីសុ. បដិភានេសូតិ អត្ថបដិសម្ភិទាទីសុ វិសយភូតេសុ ‘‘ឥមានិ ឥទមត្ថជោតកានី’’តិ តថា តថា បដិភានតោ បតិដ្ឋានតោ បដិភានានីតិ លទ្ធនាមេសុ ញាណេសុ. បុថុ នានាសីលក្ខន្ធេសូតិអាទីសុ សីលស្ស បុថុត្តំ នានត្តញ្ច វុត្តមេវ. ឥតរេសំ បន វុត្តនយានុសារេន សុវិញ្ញេយ្យត្តា បាកដមេវ. យំ បន អភិន្នំ ឯកមេវ និព្ពានំ, តត្ថ ឧបចារវសេន បុថុត្តំ គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘បុថុ ជនសាធារណេ ធម្មេ សមតិក្កម្មា’’តិ. តេនស្ស ឥធ មទនិម្មទនាទិបរិយាយេន បុថុត្តំ ទីបិតំ ហោតិ.

ឯវំ វិសយវសេន បញ្ញាយ មហត្តំ បុថុត្តញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ សម្បយុត្តធម្មវសេន ហាសភាវំ, បវត្តិអាការវសេន ជវនភាវំ, កិច្ចវសេន តិក្ខាទិភាវញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘កតមា ហាសបញ្ញា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ហាសពហុលោតិ បីតិពហុលោ. សេសបទានិ តស្ស វេវចនានិ. សីលំ បរិបូរេតីតិ ហដ្ឋបហដ្ឋោ ឧទគ្គុទគ្គោ ហុត្វា បីតិសហគតាយ បញ្ញាយ បាតិមោក្ខសីលំ ឋបេត្វា ហាសនីយតរស្សេវ វិសុំ គហិតត្តា ឥតរំ តិវិធំ សីលំ បរិបូរេតិ. បីតិសោមនស្សសហគតា ហិ បញ្ញា អភិរតិវសេន តទារម្មណេ ផុល្លិតា វិកសិតា វិយ វត្តតិ, ន ឧបេក្ខាសហគតា. សីលក្ខន្ធំ សមាធិក្ខន្ធន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ថេរោតិអាទិនា អភិនីហារសិទ្ធា ថេរស្ស ហាសបញ្ញតាតិ ទស្សេតិ.

សព្ពំ រូបំ អនិច្ចលក្ខណតោ ខិប្បំ ជវតីតិ រូបក្ខន្ធំ អនិច្ចន្តិ សីឃវេគេន បវត្តិយា បដិបក្ខទូរីភាវេន បុព្ពាភិសង្ខារស្ស សាតិសយត្តា ឥន្ទេន វិសដ្ឋវជិរំ វិយ លក្ខណំ បដិវិជ្ឈន្តី អទន្ធាយន្តី រូបក្ខន្ធេ អនិច្ចលក្ខណំ វេគេន បដិវិជ្ឈតិ, តស្មា សា ជវនបញ្ញា នាមាតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ លក្ខណារម្មណិកវិបស្សនាវសេន ជវនបញ្ញំ ទស្សេត្វា ពលវវិបស្សនាវសេន ទស្សេតុំ ‘‘រូប’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ខយដ្ឋេនាតិ យត្ថ យត្ថ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ តត្ថេវ ខណេនេវ ភិជ្ជនតោ ខយសភាវតោ. ភយដ្ឋេនាតិ ភយានកតោ. អសារកដ្ឋេនាតិ អត្តសារវិរហតោ និច្ចសារាទិវិរហតោ ច. តុលយិត្វាតិ តុលាភូតាយ វិបស្សនាយ តុលយិត្វា. តីរយិត្វាតិ តាយ ឯវ តីរណភូតាយ តីរេត្វា. វិភាវយិត្វាតិ យាថាវតោ បកាសេត្វា បញ្ចក្ខន្ធំ វិភូតំ កត្វា បាកដំ កត្វា. រូបនិរោធេតិ រូបក្ខន្ធស្ស និរោធភូតេ និព្ពានេ និន្នបោណបព្ភារភាវេន. ឥទានិ សិខាប្បត្តវិបស្សនាវសេន ជវនបញ្ញំ ទស្សេតុំ បុន ‘‘រូប’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាវសេនា’’តិ កេចិ.

ញាណតិក្ខភាវោ នាម សវិសេសំ បដិបក្ខសមុច្ឆិន្ទនេ វេទិតព្ពោតិ ‘‘ខិប្បំ កិលេសេ ឆិន្ទតីតិ តិក្ខបញ្ញោ’’តិ វត្វា តេ បន កិលេសេ វិភាគេន ទស្សេន្តោ ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្ក’’ន្តិអាទិមាហ. តិក្ខបញ្ញោ ខិប្បាភិញ្ញោ ហោតិ, បដិបទា ចស្ស ន ចលតីតិ អាហ ‘‘ឯកស្មិំ អាសនេ ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា អធិគតា ហោន្តី’’តិអាទិ. ថេរោ ចាតិអាទិនា ធម្មសេនាបតិនោ តិក្ខបញ្ញតា សិខាប្បត្តាតិ ទស្សេតិ.

‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា’’តិ យាថាវតោ ទស្សនេន សច្ចសម្បដិវេធោ ឥជ្ឈតិ, ន អញ្ញថាតិ ការណមុខេន និព្ពេធិកបញ្ញំ ទស្សេតុំ ‘‘សព្ពសង្ខារេសុ ឧព្ពេគពហុលោ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឧព្ពេគពហុលោតិ វុត្តនយេន សព្ពសង្ខារេសុ អភិណ្ហប្បវត្តសំវេគោ. ឧត្តាសពហុលោតិ ញាណុត្តាសវសេន សព្ពសង្ខារេសុ ពហុសោ ឧត្រស្តមានសោ. តេន អាទីនវានុបស្សនមាហ. ឧក្កណ្ឋនពហុលោតិ ឥមិនា បន និព្ពិទានុបស្សនមាហ, អរតិពហុលោតិអាទិនា តស្សា ឯវ អបរាបរុប្បត្តិំ. ពហិមុខោ សព្ពសង្ខារតោ ពហិភូតំ និព្ពានំ ឧទ្ទិស្ស បវត្តញាណមុខោ, តថា វា បវត្តិតវិមោក្ខមុខោ. និព្ពិជ្ឈនំ និព្ពេធោ, សោ ឯតិស្សា អត្ថិ, និព្ពិជ្ឈតីតិ វា និព្ពេធា, សា ឯវ បញ្ញា និព្ពេធិកា. យំ បនេត្ថ អត្ថតោ ន វិភត្តំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អប្បិច្ឆោតិ សន្តគុណនិគុហនតាតិ អត្តនិ វិជ្ជមានានំ ពាហុសច្ចធុតធម្មសីលាទិគុណានញ្ចេវ បដិវេធគុណស្ស ច និគុហនំ, បដិគ្គហណេ ច មត្តញ្ញុតាតិ ឯតេនេវ បរិយេសនបរិភោគមត្តញ្ញុតាបិ វុត្តា ហោតិ. តីហិ សន្តោសេហីតិ ចតូសុ បច្ចយេសុ បច្ចេកំ តីហិ សន្តោសេហិ, សព្ពេ បន ទ្វាទស. បដិសល្លីនេន វិវេកដ្ឋកាយានំ ន សង្គណិការាមានំ. នេក្ខម្មាភិរតានន្តិ បព្ពជ្ជំ ឧបគតានំ. បរិសុទ្ធចិត្តានំ វិគតចិត្តសំកិលេសានំ. បរមវោទានប្បត្តានំ អដ្ឋសមាបត្តិសមធិគមេន អតិវិយ វោទានំ វិសុទ្ធិំ បត្តានំ. កិលេសុបធិអាទីនំ អភាវតោ និរុបធីនំ. ផលសមាបត្តិវសេន សព្ពសង្ខារវិនិស្សដត្តា វិសង្ខារំ និព្ពានំ. ឧបគតានំ, ឥមេសំ តិណ្ណំ វិវេកានំ លាភី បវិវិត្តោ ‘‘បការេហិ វិវិត្តោ’’តិ កត្វា. សមាសជ្ជនំ បរិសិនេហុប្បាទោ សំសគ្គោ, សវនវសេន ឧប្បជ្ជនកសំសគ្គោ សវនសំសគ្គោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សមុល្លបនំ អាលាបសល្លបនំ. សំសគ្គវត្ថុនា ឥមិនា តស្ស បរិភោគោ បរិភោគសំសគ្គោ.

អារទ្ធវីរិយោតិ ឯត្ថ វីរិយារម្ភោ នាម វីរិយស្ស បគ្គណ្ហនំ បរិបុណ្ណករណំ. តំ បន សព្ពសោ កិលេសានំ និគ្គណ្ហនន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិមាហ. ឱធុននវត្តាតិ កិលេសានំ យស្ស កស្សចិ សាវជ្ជស្ស ឱធុននវសេន វត្តា. តេនាហ ‘‘ភិក្ខូន’’ន្តិអាទិ. ឱតិណ្ណំ នាម វជ្ជំ អជ្ឈាចរិតន្តិ អារោចិតំ. អនោតិណ្ណំ អនារោចិតំ. តន្តិវសេនាតិ បាឡិធម្មវសេន, យុត្តសទ្ទស្ស វសេនាតិ អត្ថោ. បាបេ លាមកេ បុគ្គលេ ធម្មេ ច គរហតិ ជិគុច្ឆតីតិ បាបគរហី. តេនាហ ‘‘បាបបុគ្គលេ’’តិអាទិ. ឯកទស្សីតិ ឯកភវទស្សី, ឥធលោកមត្តទស្សី ទិដ្ឋធម្មិកសុខមត្តាបេក្ខី. សមន្តាតិ សមន្តតោ, បរិតោ មេ កត្ថចិ មា អហូតិ យោជនា.

សោឡសហិ បទេហីតិ សោឡសហិ កោដ្ឋាសេហិ. អកុប្បន្តិ កេនចិ អកោបនីយំ. អយំ ធម្មសេនាបតិនោ គុណកថា សត្ថុ វចនានុសារេន ទសសហស្សចក្កវាឡព្យាបិនី អហោសិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ចតុព្ពិធា វណ្ណនិភា បាតុភវិ ឧឡារបីតិសោមនស្សសមុដ្ឋានត្តា. សុដ្ឋុ ឱភាសតីតិ សុភោ. ឱភាសសម្បត្តិយា មណិនោ ភទ្ទកតាតិ អាហ ‘‘សុភោតិ សុន្ទរោ’’តិ. ជាតិមា បរិសុទ្ធអាករសមុដ្ឋិតត្តា. កុរុវិន្ទជាតិអាទិជាតិវិសេសោបិ មណិ អាករបរិសុទ្ធមូលកោ ឯវាតិ អាហ ‘‘ជាតិសម្បន្នោ’’តិ. ធោវនាទិបរិកម្មេនាតិ ចតូសុ បាសាណេសុ ធោវនទោសនីហរណតាបនសណ្ហករណាទិបរិកម្មេន. រត្តកម្ពលស្ស វសេន សភាវវណ្ណសិទ្ធិយា វេឡុរិយមណិ អតិវិយ សោភតីតិ អាហ ‘‘បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តោ’’តិ. និក្ខន្តិ ភណ្ឌមាហ. តញ្ច អប្បកេន សុវណ្ណេន កតំ ភណ្ឌំ ន សោភតិ សោភាវិបុលេនាតិ អាហ ‘‘អតិរេកបញ្ចសុវណ្ណេន កតបិឡន្ធន’’ន្តិ. សុវណ្ណន្តិ បញ្ចធរណស្ស សមញ្ញា, តស្មា បញ្ចវីសតិសុវណ្ណសារិយា វិចិត្តអាភរណំ ឥធ ‘‘និក្ខ’’ន្តិ អធិប្បេតំ. តញ្ហិ វិបុលំ ន បរិត្តកំ. មហាជម្ពុសាខាយ បវត្តនទិយន្តិ មហាជម្ពុសាខាយ ហេដ្ឋា សញ្ជាតនទិយំ. តំ កិរ រតនំ រត្តំ. សុកុសលេន…បេ… សម្បហដ្ឋន្តិ សុដ្ឋុ កុសលេន សុវណ្ណការេន ឧក្កាយ តាបេត្វា សម្មា បហដ្ឋំ មជ្ជនាទិវសេន សុកតបរិកម្មំ. ធាតុវិភង្គេតិ ធាតុវិភង្គសុត្តេ. កតភណ្ឌន្តិ អាភរណភាវេន កតំ ភណ្ឌំ.

នាតិឧច្ចោ នាតិនីចោ តរុណសូរិយោ នាម. សត្ថារា អាភតវណ្ណោ ឧព្ភតគុណោតិ អត្ថោ. នេវ មរណំ អភិនន្ទតីតិ អត្តនោបិ មរណំ នេវ អភិនន្ទតិ អត្តវិនិបាតស្ស សាវជ្ជភាវតោ. ពោធិសត្តោ បន បរេសំ អត្ថាយ អត្តនោ អត្តភាវំ បរិច្ចជតិ ករុណាវសេន, ឯវំ វោសជ្ជនំ បរមត្ថបារមីបារិបូរិំ គច្ឆតីតិ សាវកា ន តថា កាតុំ សក្កា សិក្ខាបទតោ. ន ជីវិតំ បត្ថេតិ ជីវិតាសាយ សមុច្ឆិន្នត្តា. ទិវសសង្ខេបន្តិ អជ្ជ ត្វំ ឥទំ នាម កម្មំ ករោហិ, ឥទំ តេ វេតនន្តិ ទិវសភាគេន បរិច្ឆិន្នំ វេតនំ. តាទិសោ ហិ ភតកោ ទិវសក្ខយមេវ ឧទិក្ខតិ, ន កម្មនិដ្ឋានំ. និព្ពិសំ ភតកោ យថាតិ វេតនំ ភតិំ ឥច្ឆន្តោ កាលក្ខយំ ឧទិក្ខន្តោ ភតកបុរិសោ វិយ.

សុសិមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. នានាតិត្ថិយសាវកសុត្តវណ្ណនា

១១១. នានាតិត្ថិយសាវកាតិ បុថុតិត្ថិយានំ សាវកា. ឆិន្ទិតេតិ ហត្ថច្ឆេទាទិវសេន ឆេទេ. មារិតេតិ មារណេ. ន បាបំ សមនុបស្សតីតិ កិញ្ចិ បាបំ អត្ថីតិ ន បស្សតិ, បរេសញ្ច តថា បវេទេតិ. វិស្សាសន្តិ វិស្សត្ថភាវំ. ‘‘កតកម្មានម្បិ វិបាកោ នត្ថី’’តិ វទន្តោ កតបាបានំ អកតបុញ្ញានញ្ច វិស្សត្ថតំ និរាសង្កតំ ជនេតិ.

តបោជិគុច្ឆាយាតិ តបសា អចេលវតាទិនា បាបតោ ជិគុច្ឆនេន, ‘‘បាបំ វិរាជយាមា’’តិ អចេលវតាទិសមាទានេនាតិ អត្ថោ. តស្មិញ្ហិ សមាទានេ ឋិតេន សំវរេន សំវុតចិត្តោ សមន្នាគតោ បិហិតោ ច នាម ហោតីតិ ‘‘សុសំវុតត្តោ’’តិអាទិ វុត្តំ. ចត្តារោ យាមា ភាគា ចតុយាមា, ចតុយាមា ឯវ ចាតុយាមា. ភាគត្ថោ ហិ ឥធ យាម-សទ្ទោ យថា ‘‘រត្តិយំ បឋមោ យាមោ’’តិ. សោ បនេត្ថ ភាគោ សំវរលក្ខណោតិ អាហ ‘‘ចាតុយាមេន សុសំវុតោ’’តិ, ចតុកោដ្ឋាសេន សំវរេន សុដ្ឋុ សំវុតោតិ អត្ថោ. បដិក្ខិត្តសព្ពសីតោទកោតិ បដិក្ខិត្តសព្ពសីតុទកបរិភោគោ. សព្ពេន បាបវារណេន យុត្តោតិ សព្ពប្បការេន សំវរលក្ខណេន បាបវារណេន សមន្នាគតោ. ធុតបាបោតិ សព្ពេន និជ្ជរលក្ខណេន បាបវារណេនបិ ធុតបាបោ. ផុដ្ឋោតិ អដ្ឋន្នម្បិ កម្មានំ ខេបនេន វិក្ខេបប្បត្តិយា កម្មក្ខយលក្ខណេន សព្ពេន បាបវារណេន ផុដ្ឋោ, តំ ផុសិត្វា ឋិតោ. ន និគុហន្តោតិ ន និគុហនហេតុ ទិដ្ឋសុតេ តថេវ កថេន្តោ.

នានាតិត្ថិយានំយេវ ឧបដ្ឋាកោតិ បរវាទីនំ សព្ពេសំយេវ តិត្ថិយានំ ឧបដ្ឋាកោ, តេសុ សាធារណវសេន អភិប្បសន្នោ. កោដិប្បត្តាតិ មោក្ខាធិគមេន សមណធម្មេ បត្តព្ពមរិយាទប្បត្តា.

សហចរិតមត្តេនាតិ សីហនាទេន សហ វស្សករណមត្តេន. សីហេន សីហនាទំ នទន្តេន សហេវ សិង្គាលេន អត្តនោ សិង្គាលរវករណមត្តេន. កោត្ថុកោតិ ខុទ្ទកកោត្ថុ. អាសង្កិតសមាចារោតិ អត្តនា ច បរេហិ ច អាសង្កិតព្ពសមាចារោ. សប្បុរិសានន្តិ ពុទ្ធាទីនំ.

តស្សាតិ វេគព្ភរិស្ស ទេវបុត្តស្ស. សរីរេ អនុអាវិសីតិ សរីរេ អនុបវិសិត្វា វិយ អាវិសិ. អធិមុច្ចីតិ យថា គហិតស្ស វសេន ចិត្តំ ន វត្តតិ, អត្តនោ ឯវ វសេ វត្តតិ, ឯវំ អធិដ្ឋហិ. អាយុត្តាតិ ទស្សនេន សំយុត្តា. បវិវេកិយន្តិ កប្បកវត្ថភុញ្ជនសេនាសនេហិ បវិវិត្តភាវំ. តេនាហ ‘‘តេ កិរា’’តិអាទិ. រូបេ និវិដ្ឋាតិ ចក្ខុរូបធម្មេ អភិនិវិដ្ឋា. តេនាហ ‘‘តណ្ហាទិដ្ឋីហិ បតិដ្ឋិតា’’តិ. ទេវលោកបត្ថនកាមាតិ ទេវលោកស្សេវ អភិបត្ថនកាមា. មរណធម្មតាយ មាតិយា. តេនាហ ‘‘មាតិយាតិ មច្ចា’’តិ. បរលោកត្ថាយាតិ បរសម្បត្តិភាវាយ លោកស្ស អត្ថាយ.

បភាសវណ្ណាតិ បភាយ សមានវណ្ណា. កេសំ បភាយាតិ អាហ ‘‘ចន្ទោភាសា’’តិអាទិ. សជ្ឈារាគបភាសវណ្ណា ឥន្ទធនុបភាសវណ្ណាតិ បច្ចេកំ យោជនា. អាមោ អាមគន្ធោ ឯតស្ស អត្ថីតិ អាមិសំ. វធាយាតិ វិទ្ធំសិតុំ. រូបាតិ រូបាយតនាទិរូបិធម្មា.

រាជគហសមីបប្បវត្តីនំ រាជគហិយានំ. ‘‘សេតោ’’តិ កេលាសកូដោ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘សេតោតិ កេលាសោ’’តិ. កេនចិ ន ឃដ្ដេតីតិ អឃំ, អន្តលិក្ខន្តិ អាហ ‘‘អឃគាមីនន្តិ អាកាសគាមីន’’ន្តិ. ឧទកំ ធីយតិ ឯត្ថាតិ ឧទធិ, មហោទធិ. វិបុលោតិ វេបុល្លបព្ពតោ. ហិមវន្តបព្ពតានន្តិ ហិមវន្តបព្ពតភាគានំ. ពុទ្ធោ សេដ្ឋោ សីលសមាធិបញ្ញាវិមុត្តិវិមុត្តិញាណទស្សនាទីហិ សព្ពគុណេហិ.

នានាតិត្ថិយសាវកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ទេវបុត្តសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.