២. អនាថបិណ្ឌិកវគ្គោ

១. ចន្ទិមសសុត្តវណ្ណនា

៩២. បព្ពតតដា សន្ទមានោ តថារូបោ នទីនិវត្តនបទេសោបិ សម្ពាធដ្ឋានតាយ កច្ឆោ វិយាតិ អាហ ‘‘បព្ពតកច្ឆេបី’’តិ. បដិបក្ខទូរីភាវេន សេដ្ឋដ្ឋេន ច ឯកោ ឧទេតីតិ ឯកោទិ, ឯកគ្គតា. តស្មិំ យោគតោ ឯកគ្គចិត្តា ឥធ ឯកោទី. បដិបក្ខតោ អត្តានំ និបយន្តិ វិសោធេន្តីតិ និបកា, បញ្ញវន្តោ. តេនាហ ‘‘ឯកគ្គចិត្តា ចេវា’’តិអាទិ. កាយាទិភេទំ អារម្មណំ សាតិសយាយ សតិយា សរន្តីតិ សតា. តេនាហ ‘‘សតិមន្តោ’’តិ. សោត្ថិំ គមិស្សន្តីតិ យថាវុត្តបទេសេ មគា សោត្ថិមនុបទ្ទវេន វត្តិស្សន្តិ, ឯវំ ឈានលាភិនោ សោត្ថិំ កិលេសេហិ អនុបទ្ទុតា វត្តិស្សន្តិ. អយំ កិរ ទេវបុត្តោ ព្រហ្មលោកេ និព្ពានសញ្ញី, តស្មា ឯវមាហ. ភគវា ‘‘អយំ ទេវបុត្តោ អនិព្ពានគាមី សមានោ និព្ពានគាមិសញ្ញី, ហន្ទស្ស និព្ពានគាមិនោ ទស្សេមី’’តិ ទុតិយំ គាថមាហ. ចតុន្នំ ឱឃានំ, សំសារមហោឃស្សេវ វា បរតីរភាវតោ បរតីរន្តិ និព្ពានំ. អម្ពុនិ ជាតោ អម្ពុជោ, មច្ឆោ. សុត្តជាលំ ឆិន្ទិត្វា មច្ឆា វិយ កិលេសជាលំ ភិន្ទិត្វា គមិស្សន្តីតិ.

ចន្ទិមសសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. វេណ្ឌុសុត្តវណ្ណនា

៩៣. បយិរុបាសិយាតិ បយិរុបាសហេតុ. សិក្ខន្តីតិ តិស្សោបិ សិក្ខា សិក្ខន្តិ. សិដ្ឋិបទេតិ កិលេសានំ សាសនតោ វដ្ដទុក្ខបរិត្តាសនតោ ច សិដ្ឋិសញ្ញិតេ យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជិតព្ពតោ បទេ, សទ្ធម្មេតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘អនុសិដ្ឋិបទេ’’តិ. តត្ថ អនុសិដ្ឋីតិ សទ្ធម្មោ. កាលេតិ យុត្តបត្តកាលេ. អប្បមាទោនាម សមថវិបស្សនាភាវនា.

វេណ្ឌុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ទីឃលដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា

៩៤. តថេវ បញ្ញាយីតិ ទីឃលដ្ឋិត្វេវ បញ្ញាយិ, តថាសមញ្ញា ឯវ អហោសិ.

ទីឃលដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. នន្ទនសុត្តវណ្ណនា

៩៥. នត្ថិ ឯតស្ស អាវដ្ដំ អាវរណន្តិ អនាវដំ. រុក្ខោ វា បព្ពតោ វាតិ សត្តានំ បកតិចក្ខុស្ស អាវរណភូតោ រុក្ខោ វិយ បព្ពតោ វិយ ច អភិភវិតុំ សមត្ថោ ញេយ្យាវរណោ នត្ថិ. កថំវិធន្តិ កថំសណ្ឋិតំ, កថំបការំ វា. ទុក្ខន្តិ វដ្ដទុក្ខំ.

នន្ទនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចន្ទនសុត្តវណ្ណនា

៩៦. ហេដ្ឋាតិ កាមភវេ. តត្ថ ហិ បរិព្ភមន្តស្ស បតិដ្ឋា ទុល្លភា យេភុយ្យេន តត្ថ សត្តា និមុគ្គា ឯវ ហោន្តិ, តស្មា ហេដ្ឋា អប្បតិដ្ឋោ សំសារោ. ឧបរីតិ មហគ្គតភវេ. តត្ថ ហិ និព្ពត្តស្ស និព្ពានំ អារុហិតុំ អាលម្ពនា ទុល្លភា, ឈានាភិរតិយា តត្ថេវ និកន្តិ តេសំ ពលវតី ហោតិ, តស្មា ឧបរិ អនាលម្ពនោ សំសារោ. បេសិតត្តោតិ និព្ពានំ បតិ បេសិតចិត្តោ. តយោ កម្មាភិសង្ខារាតិ បុញ្ញាភិសង្ខារាទយោ តយោ អភិសង្ខារា. តេន ‘‘នន្ទីបុព្ពកោ កម្មភវោ’’តិ វត្វា ‘‘នន្ទិំ ជនេត្វា’’តិ វុត្តោ. កាមសញ្ញាសីសេន កាមច្ឆន្ទស្ស គហណំ, កាមច្ឆន្ទបមុខានិ ច ឱរម្ភាគិយសំយោជនានិ គហិតានីតិ អាហ ‘‘កាមសញ្ញាគហណេន បញ្ចោរម្ភាគិយសំយោជនានី’’តិ. រូបភវោ រូបំ ភវបទលោបេន. រូបភវគ្គហណេន ចេត្ថ សេសភវស្សបិ គហណំ. តស្ស សំយោជនគ្គហណេន បញ្ច ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនានិ គហិតានិ. មហោឃេតិ សំសារមហោឃេ. តេសន្តិ កាមភវាទីនំ គហណេន ភវភាវេន តទេកលក្ខណតាយ. អរូបភវោ គហិតោ លក្ខណហារនយេន. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ចន្ទនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. វាសុទត្តសុត្តវណ្ណនា

៩៧. ឆដ្ឋំ ហេដ្ឋា ទេវតាសំយុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តត្ថមេវ.

វាសុទត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សុព្រហ្មសុត្តវណ្ណនា

៩៨. សុព្រហ្មាតិ តស្ស ទេវបុត្តស្ស នាមំ. តស្ស សត្ថុ សន្តិកូបសង្កមនស្ស ការណំ ទស្សេន្តោ ‘‘សោ កិរា’’តិអាទិមាហ. តទេវ សោកំ តស្ស ទេវបុត្តស្ស អដ្ឋុប្បត្តិ. អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោតិ សហស្សមត្តេន អច្ឆរាសង្ឃេន បរិវុតោ. នន្ទនកីឡិកន្តិ នន្ទនវនកីឡិកំ. ហត្ថំ អាគច្ឆតីតិ ហត្ថគយ្ហុបគោ ហោតិ. គន្ថេន្តីតិ ឯត្ថ មាលាវេឋនម្បិ ខិឌ្ឌាបសុតតាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ញថា បុប្ផានិយេវ តាយ តាយ ចិត្តស្ស វសេន មាលាភាវេន ហត្ថំ ឧបគច្ឆន្តីតិ. ឧបច្ឆេទកកម្មវសេនាតិ តស្មិំ ទេវលោកេ អាយុសេសេ សតិ ឯវ តស្ស បន ឧបឃាតកស្ស លទ្ធោកាសស្ស បាបកម្មស្ស វសេន. ‘‘បហារោ’’តិ ទិវសស្ស តតិយោ ភាគោ វុច្ចតិ, តស្មា ឯកប្បហារេនេវាតិ ឯកវេលាយមេវាតិ អត្ថោ.

បិយវត្ថុកសោកេនាតិ បិយវត្ថុនិមិត្តកេន សោកេន. រុប្បមានោតិ បីឡិយមានោ. សត្តមេ ទិវសេតិ មនុស្សគណនាយ សត្តមេ ទិវសេ. តត្ថេវាតិ តស្មិំយេវ និរយេ និព្ពត្តិតព្ពំ ឥមិនា តាហិ ច សហេវ បុព្ពេ តស្ស បាបកម្មស្ស កតត្តា. រុប្បីតិ ចិត្តសន្តាសំ អាបជ្ជិ. និទ្ធមិតុន្តិ នីហរិតុំ អបនេតុំ. សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វាតិ តាហិ បញ្ចសតាហិ អច្ឆរាហិ សទ្ធិំ ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា.

ឥទន្តិ អត្តនោ ចិត្តំ ទស្សេតិ អាសន្នបច្ចក្ខភាវតោ. និច្ចន្តិ សទា. ស្វាយំ និច្ចត្ថោ អធិប្បាយវសេន គហេតព្ពោតិ តត្ថ បហាតព្ពំ គហេតព្ពញ្ច ទស្សេន្តោ ‘‘ទេវលោកេ’’តិអាទិមាហ. ន គហេតព្ពោ ហេតុបវត្តិតោ បុព្ពេ តស្ស ឧត្រាសស្ស អភាវតោ. តេសូតិ ទុក្ខេសុ. តានិ ហិ ហេតុបច្ចយេហិ កត្តព្ពតោ គាថាយំ ‘‘កិច្ឆេសូ’’តិ វុត្តានិ. កិច្ឆេសូតិ វា កិច្ឆនិមិត្តំ. យាសញ្ហិ បយោគវិបត្តីនំ វសេនស្ស តានិ ទុក្ខានិ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ, តំនិមិត្តន្តិ អត្ថោ. តា ហិ អស្ស បយោគវិបត្តិយោ គតិវិបត្តិយោ សត្ថុ សន្តិកំ ឧបគមនេន ហាយេយ្យុំ. និព្ពត្តានំ ទិដ្ឋានីតិ និព្ពត្តានំ វសេន ទិដ្ឋានិ ទុក្ខានិ. តេសុ ច ទុក្ខេសុ. សព្ពត្ថ និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ. ឌយ្ហមានោ វិយ ចិត្តសន្តាបេន.

ចត្តារិបិ សច្ចានិ ពុជ្ឈតិ បដិវិជ្ឈតីតិ ពោធិ, សតិអាទិធម្មសាមគ្គី, តស្មា ពោជ្ឈា ពោធិតោ. សា បន ពោធិ ភាវនាការេនេវ បវត្តតិ, អញ្ញត្រសទ្ទយោគេន ច ‘‘ពោជ្ឈា’’តិ និស្សក្កវចនន្តិ តទត្ថំ ទស្សេន្តោ មុញ្ចិត្វាបទំ អបេក្ខិត្វា ‘‘ពោជ្ឈង្គភាវន’’ន្តិ អាហ. តបោគុណន្តិ ធុតធម្មមាហ. សោ ហិ តណ្ហាលោលុប្បស្ស តបនតោ តបោ, សយំ គុណសភាវត្តា គុណសន្និស្សយតោ ច គុណន្តិ. តេនាហ ‘‘ធុតង្គសង្ខាតំ តបោគុណ’’ន្តិ. សព្ពេ សង្ខារគតា និស្សជ្ជីយន្តិ ឯត្ថាតិ សព្ពនិស្សគ្គោ, អសង្ខតធាតូតិ អាហ ‘‘សព្ពនិស្សគ្គាតិ និព្ពានតោ’’តិ.

ឥន្ទ្រិយសំវរោវ បឋមំ វេទិតព្ពោ បដិបត្តិក្កមវសេន តស្សេវ បឋមត្តា. តំ បន បដិបត្តិក្កមំ ទស្សេតុំ ‘‘ឥន្ទ្រិយសំវរេ ហី’’តិអាទិមាហ. និប្បរិយាយតោ មគ្គបរិយាបន្នា ឯវ ពោជ្ឈង្គាតិ អាហ ‘‘សហវិបស្សនាយ ពោជ្ឈង្គេ’’តិ. តស្សាតិ តថាភាវេន តស្ស យោគិនោ. យស្មា ទេវបុត្តស្ស សត្ថា តំ គាថំ វត្វា ឧបរិ ច សច្ចានិ បកាសេសិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ភគវា ចតុសច្ចវសេន ទេសនំ វិនិវត្តេសី’’តិ. ទេវបុត្តោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ កាមំ តស្សេវ វិសេសាធិគមោ ឥធាគតោ, បញ្ចសតមត្តាហិ បន អច្ឆរាហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ វេទិតព្ពំ. តេនាហ មហាសតិបដ្ឋានសុត្តវណ្ណនាយំ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៣៧៣; ម. និ. អដ្ឋ. ១.១០៦) ‘‘សោ ទេសនាបរិយោសានេ បញ្ចហិ អច្ឆរាសតេហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ តំ សម្បត្តិំ ថាវរំ កត្វា ទេវលោកមេវ អគមាសី’’តិ.

សុព្រហ្មសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. កកុធសុត្តវណ្ណនា

៩៩. ‘‘នន្ទាមី’’តិ វុត្តេ នន្ទី នាម បព្ពជិតស្ស មលន្តិ ចោទេតុកាមោ ទេវបុត្តោ ‘‘នន្ទសី’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស ភគវា តំ បដិក្ខិបន្តោ ‘‘កិំ លទ្ធា’’តិ? អាហ. តេន ‘‘តយា មម អធិប្បេតនន្ទិយា ឥធ បច្ចយោ ឯវ នត្ថិ, កុតោ សា នន្ទី’’តិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘តុដ្ឋិ នាមា’’តិអាទិ. អថ ទេវបុត្តោ នន្ទិយា អសតិ សោកេន ភវិតព្ពំ, សោកោ ច បព្ពជិតស្ស មលន្តិ ចោទេន្តោ អាហ ‘‘តេន ហិ, សមណ, សោចសី’’តិ. ភគវា តម្បិ បដិក្ខិបន្តោ ‘‘កិំ ជីយិត្ថា’’តិអាទិមាហ. កិំ មំ ជិនាតីតិ អត្ថោ?

យទិ តេ នន្ទិសោកា ន សន្តិ ហាសវត្ថុនោ លាភស្ស ជានិយា ច អភាវតោ, ឯកវិហារិនោ បន អរតិយា ភវិតព្ពន្តិ អាហ – ‘‘កច្ចិ តំ ឯកមាសីនំ, អរតី នាភិកីរតី’’តិ. តស្មិម្បិ ភគវតា បដិក្ខិត្តេ អថ នេសម្បិ នន្ទិសោការតីនំ អភាវេ ការណំ បុច្ឆន្តោ ‘‘កថំ ត្វ’’ន្តិ គាថមាហ? អថស្ស ភគវា តំ ការណំ បវេទេន្តោ ‘‘អឃជាតស្សា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អឃជាតស្សាតិ អឃេ ជាតស្ស. តេនាហ ‘‘វដ្ដទុក្ខេ ឋិតស្សា’’តិ. ជាតតណ្ហស្ស អប្បហីនតណ្ហស្ស វដ្ដទុក្ខំ អាគតមេវ ការណស្ស អប្បហីនត្តា. តស្សេវ ហិ ការណស្ស អប្បហីនតំ ទស្សេន្តោ ‘‘ទុក្ខី សុខំ បត្ថយតីតិ ហិ វុត្ត’’ន្តិ អាហ. ទុក្ខប្បវត្តិយា សាបិ តណ្ហាប្បវត្តិ តេន ទស្សិតា. ឥតីតិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ និគមនវសេន ទស្សេតិ.

កកុធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ឧត្តរសុត្តវណ្ណនា

១០០. នវមន្តិ ឧត្តរសុត្តំ ហេដ្ឋា ទេវតាសំយុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តត្ថមេវ.

ឧត្តរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. អនាថបិណ្ឌិកសុត្តវណ្ណនា

១០១. ទសមេ កាមំ ទេវតាសំយុត្តេបិ ‘‘ឥទំ ហិ តំ ជេតវន’’ន្តិអាទិនា ឥមា ឯវ គាថា អាគតា. តត្ថ ‘‘អញ្ញតរា ទេវតា’’តិ និទានំ អារោបិតំ. ហេដ្ឋា អាគតនយត្តា ឯវ ហិ បោត្ថកេសុ ន លិខិតំ, ឥធ បន ទេវបុត្តសំយុត្តេ ‘‘អនាថបិណ្ឌិកោ ទេវបុត្តោ’’តិ និទានេ និគមេ ច អាគតំ, តត្ថ ទេវបុត្តេន សត្ថុ វុត្តប្បការគុណបវេទនវសេន វុត្តំ. សត្ថា បន ភិក្ខូនំ តមត្ថំ បវេទេន្តោ ‘‘អញ្ញតរោ ទេវបុត្តោ’’តិ អាហ. តថា បវេទនេ បន ការណំ ទស្សេន្តោ ‘‘អានន្ទត្ថេរស្សា’’តិអាទិមាហ. អនុមានពុទ្ធិយាតិ អនុមានញាណស្ស. អានុភាវប្បកាសនត្ថន្តិ ពលទីបនត្ថំ.

អនាថបិណ្ឌិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.