១. បឋមវគ្គោ

១. បឋមកស្សបសុត្តវណ្ណនា

៨២. ទេវស្ស បុត្តោ ទេវបុត្តោ. ទេវានំ ជនកជនេតព្ពសម្ពន្ធាភាវតោ កថមយំ ទេវបុត្តោតិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘ទេវានំ ហី’’តិអាទិ. ‘‘អបាកដោ អញ្ញតរោតិ វុច្ចតី’’តិ ឥទំ យេភុយ្យវសេន វុត្តំ. បាកដោបិ ហិ កត្ថចិ ‘‘អញ្ញតរោ’’តិ វុច្ចតិ. ហេដ្ឋា ទេវតាសំយុត្តេ ‘‘អបាកដា អញ្ញតរា ទេវតា’’តិ វត្វា ឥធ ‘‘បាកដោ ទេវបុត្តោ’’តិ វុត្តំ. តថា ហិស្ស កស្សបោតិ គោត្តនាមំ គហិតំ, តញ្ច ខោ បុរិមជាតិសិទ្ធសមញ្ញាវសេន. អនុសាសនំ អនុសាសោ, តំ អនុសាសំ. ភិក្ខុនិទ្ទេសន្តិ ភិក្ខុសទ្ទស្ស និទ្ទេសំ. ភិក្ខុឱវាទន្តិ ភិក្ខុភាវាវហំ ឱវាទំ. យទិ បន ន អស្សោសិ, កថមយំ បញ្ហំ កថេសីតិ? អញ្ញតោ សុតំ និស្សាយ បញ្ហំ កថេសិ, ន បន ភគវតោ សម្មុខា សុតភាវេន.

តេសន្តិ យថាវុត្តានំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ. ‘‘កថេតុកាមោ ចេវា’’តិអាទិនា ហិ ចតុត្ថំ ឥធ ឧទ្ធដំ. តត្ថ អាទិតោ តិណ្ណំ ភគវា បញ្ហំ ភារំ ន ករោតិ ឯកេកង្គវេកល្លតោ ចេវ អង្គទ្វយវេកល្លតោ ច, ចតុត្ថស្ស បន ឧភយង្គបារិបូរត្តា ភារំ ករោតីតិ អាហ ‘‘អយំ បនា’’តិអាទិ.

គាថាយំ ‘‘សុភាសិតស្សា’’តិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនន្តិ អាហ ‘‘សុភាសិតំ សិក្ខេយ្យា’’តិ. ចតុសច្ចាទិនិស្សិតំ ពុទ្ធវចនំ សិក្ខន្តោ ចតុព្ពិធំ វចីសុចរិតំ សិក្ខតិ នាមាតិ អាហ ‘‘ចតុសច្ចនិស្សិតំ…បេ… សិក្ខេយ្យា’’តិ. អវធារណេន តប្បដិបក្ខំ បដិនិវត្តេតិ. ឧបាសិតព្ពន្តិ អាសេវិតព្ពំ ភាវេតព្ពំ ពហុលីកាតព្ពំ. អដ្ឋតិំសភេទំ កម្មដ្ឋានន្តិ ឥទំ តស្ស វិបស្សនាបទដ្ឋានតំ ហទយេ ឋបេត្វា វុត្តំ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘ទុតិយបទេន អធិបញ្ញាសិក្ខា កថិតា’’តិ. យេ បន ‘‘ទុតិយបទេន អធិចិត្តសិក្ខា ចិត្តវូបសមេន អធិបញ្ញាសិក្ខា’’តិ បឋន្តិ, តេសំ បទេន អដ្ឋតិំសប្បភេទកម្មដ្ឋានំ សុទ្ធសមថកម្មដ្ឋានស្សេវ គហណំ ទដ្ឋព្ពំ. យទិ ឯវំ ‘‘អដ្ឋសមាបត្តិវសេនា’’តិ ឥទំ កថន្តិ? ‘‘តំ វិបស្សនាធិដ្ឋានានំ សមាបត្តីនំ វសេន កថិត’’ន្តិ វទន្តិ. ឯវញ្ច កត្វា ‘‘ទុតិយបទេន អធិបញ្ញាសិក្ខា’’តិ ឥទំ វចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ. សិក្ខនំ នាម អាសេវនន្តិ អាហ ‘‘ភាវេយ្យាតិ អត្ថោ’’តិ. ឧបាសនន្តិ បយិរុបាសនំ. តញ្ច ខោ អស្សុតបរិយាបុណនកម្មដ្ឋានុគ្គហាទិវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘តម្បី’’តិអាទិមាហ. អធិសីលសិក្ខា កថិតា លក្ខណហារនយេន. វចីសុចរិតស្ស ហិ សីលសភាវត្តា តគ្គហណេនេវ តទេកលក្ខណំ កាយសុចរិតម្បិ ឥតរម្បិ គហិតមេវាតិ. ឯត្ថ ច អធិសីលសិក្ខាយ ចិត្តវិវេកោ, អធិបញ្ញាសិក្ខាយ ឧបធិវិវេកោ, អធិចិត្តសិក្ខាយ កាយវិវេកោ កថិតោ, កាយវិវេកោ បន សរូបេនេវ បាឡិយំ គហិតោតិ តិវិធស្សបិ វិវេកស្ស បកាសិតត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

បឋមកស្សបសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ទុតិយកស្សបសុត្តវណ្ណនា

៨៣. ទ្វីហិ ឈានេហីតិ អារម្មណលក្ខណូបនិជ្ឈានលក្ខណេហិ ទ្វីហិ ឈានេហិ. កម្មដ្ឋានវិមុត្តិយាតិ កម្មដ្ឋានានុយោគលទ្ធាយ វិមុត្តិយា. តេន តទង្គវិក្ខម្ភនវិមុត្តិយោ វទតិ. សត្ថុសាសនស្ស ហទយត្តា អព្ភន្តរត្តា ហទយស្ស មានសស្ស, អនុបត្តិំ បដិលាភមានសំ. តំ បន អត្ថតោ អញ្ញា ឯវាតិ អាហ ‘‘អរហត្ត’’ន្តិ. តំ បត្តុកាមេន ឯកន្តតោ វជ្ជេតព្ពតណ្ហាទិដ្ឋីនំ ភាវេ តស្ស អនិជ្ឈនតោ, តទភាវេ ឥជ្ឈនតោ ច តេ ឧប្បាទនវសេន យទគ្គេន និស្សិតោ, តទគ្គេន បនាយម្បិ តេហិ និស្សិតោ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘អនិស្សិតោ’’តិអាទិ. អរហត្តំ អានិសំសិតព្ពដ្ឋេន អានិសំសំ ឯតស្សាតិ អរហត្តានិសំសោ. អរហត្តំ បត្តុកាមស្ស បុព្ពភាគបដិបទា ឥច្ឆិតព្ពា. តត្ថ ច សព្ពបឋមោ កម្មដ្ឋានអត្តានុយោគោ, សោ ឥធ ន គហិតោតិ អាហ ‘‘តន្តិធម្មោ បុព្ពភាគោ’’តិ. តត្ថ តន្តិធម្មោតិ បរិយត្តិធម្មោ.

ទុតិយកស្សបសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. មឃសុត្តវណ្ណនា

៨៤. មឃោតិ សក្កស្សេតំ នាមំ បុរិមជាតិអនុគតំ. ស្វេវាតិ សក្កោ ឯវ. វតេនាតិ មាតាបិតុឧបដ្ឋានាទិចារិត្តធម្មេន. អញ្ញេតិ ឧបធិវេបក្កបាបធម្មេ អភិភវិត្វា. អសុរន្តិ ឥន្ទសត្តុភូតំ អសុរំ.

មឃសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. មាគធសុត្តវណ្ណនា

៨៥. ចតុត្ថសុត្តំ វុត្តត្ថមេវាតិ ទេវតាសំយុត្តេ សំវណ្ណិតត្ថមេវ, តស្មា ឥធ ន វត្តព្ពោ អត្ថោតិ អធិប្បាយោ.

មាគធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា

៥. ទាមលិសុត្តវណ្ណនា

៨៦. តេន ការណេនាតិ តេន បធានេន ការណភូតេន, បធានករណនិមិត្តន្តិ អត្ថោ. យំ កិញ្ចិ ខុទ្ទកម្បិ មហន្តម្បិ ហីនម្បិ បណីតម្បិ ភវំ. អាយតបគ្គហោតិ ទីឃរត្តស្ស វីរិយារម្ភោ. កិច្ចវោសានន្តិ កិច្ចនិដ្ឋានំ. តថេវាតិ យថា អរហត្តុប្បត្តិតោ បុព្ពេ, តតោ បច្ឆាបិ តថេវ ‘‘ពុទ្ធិបគ្គហោ’’តិ វីរិយំ ទឡ្ហំ ករោតូតិ កុប្បធម្មំ វិយ មញ្ញមានោ វទតិ. ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាទិអត្ថំ បន វីរិយករណំ ឥច្ឆិតព្ពមេវ.

អសំកិណ្ណាតិ អវោមិស្សា ឯវំ អញ្ញត្ថ អនាគតត្តា. តេនាហ ‘‘ភគវតា ហី’’តិអាទិ. យទិ ឯវំ ឥធេវ កស្មា ឯតំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឥធ បនា’’តិអាទិ. បតិដ្ឋន្តិ នទី នាម អនវដ្ឋិតតីរា, តត្ថ បតិដ្ឋាតព្ពដ្ឋានំ.

ទាមលិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. កាមទសុត្តវណ្ណនា

៨៧. បុព្ពយោគាវចរោតិ បុព្ពេ យោគាវចរោ បុរិមត្តភាវេ ភាវនមនុយុត្តោ. អយំ កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វាវ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ សមណធម្មំ អកាសិ, ន បន វិសេសំ និព្ពត្តេសិ. តមត្ថំ ការណេន សទ្ធិំ ទស្សេតុំ ‘‘ពហលកិលេសតាយា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯកន្តបរិសុទ្ធស្សាតិ យថា វិសេសាវហោ ហោតិ, ឯវំ ឯកន្តេន បរិសុទ្ធស្ស សព្ពសោ អនុបក្កិលិដ្ឋស្ស. សីលេន សមាហិតាតិ យថា សីលំ ឧបរូបរិ វិសេសាវហំ និព្ពេធភាគិយញ្ច ហោតិ, ឯវំ សម្មទេវ អាហិតចិត្តា សុដ្ឋុ សម្បន្នចិត្តា. តថាភូតា តេន សមន្នាគតា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘សមុបេតា’’តិ. បតិដ្ឋិតសភាវាតិ សេក្ខត្តា ឯវ យថាធិគតធម្មេន និច្ចលភាវេន អធិដ្ឋិតសភាវា. មយា តុដ្ឋិយា គហិតាយ ទេវបុត្តោ ‘‘ទុល្លភា តុដ្ឋី’’តិ វក្ខតីតិ ភគវា ‘‘តុដ្ឋិ ហោតិ សុខាវហា’’តិ អវោចាតិ អាហ ‘‘ឧបរិ បញ្ហសមុដ្ឋាបនត្ថ’’ន្តិ. បព្ពជិតោ រុក្ខមូលិកោ អព្ភោកាសិកោ វា អនគារិយុបេតោ នាម ហោតិ, សេនាសនេ បន វសន្តោ កថន្តិ អាហ ‘‘សត្តភូមិកេ’’តិអាទិ. ចតុបច្ចយសន្តោសោតិ ភាវនាភិយោគសិទ្ធោ ចតូសុ បច្ចយេសុ សន្តោសោ. តេន ចិត្តវូបសមេន តុដ្ឋិ លទ្ធាតិ ទស្សេតិ. ចិត្តវូបសមភាវនាយាតិ ចិត្តកិលេសានំ វូបសមករភាវនាយ, មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ និព្ពិសេវនភាវករណេន សវិសេសំ ចិត្តស្ស វូបសមករភាវនាយ រតោ មនោតិ យោជនា.

ឯត្ថ ច ឥន្ទ្រិយូបសមេន ចិត្តសមាធានំ បរិបុណ្ណំ ហោតិ ឥន្ទ្រិយភាវនាយ ចិត្តសមាធានស្ស អការកានំ ទូរីករណតោ. អធិចិត្តសមាធានេន ចតុបច្ចយសន្តោសោ សវិសេសំ បរិសុទ្ធោ បរិបុណ្ណោ ច ហោតិ បច្ចយានំ អលាភលាភេសុ បរិច្ចាគសភាវតោ. វុត្តនយេន បន សន្តុដ្ឋស្ស យថាសមាទិន្នំ សីលំ វិសុជ្ឈតិ បារិបូរិញ្ច ឧបគច្ឆតិ, តថាភូតោ ចតុសច្ចកម្មដ្ឋានេ យុត្តោ មគ្គបដិបាដិយា សព្ពសោ កិលេសេ សមុច្ឆិន្ទន្តោ និព្ពានទិដ្ឋោ ហោតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘យេ រត្តិន្ទិវ’’ន្តិអាទិនា. កិំ ន គច្ឆិស្សន្តិ? គមិស្សន្តេវាតិ អរិយមគ្គភាវនំ បហាយ សម្មាបដិបត្តិយា ទុក្ករភាវំ សន្ធាយ សាសង្កំ វទតិ. តេនាហ ‘‘អយំ បន ទុគ្គមោ ភគវា វិសមោ មគ្គោ’’តិ.

តត្ថ កេចិ ‘‘អយំ បនាតិ ទេវបុត្តោ. សោ ហិ ភគវតោ ‘អរិយា គច្ឆន្តី’តិ វចនំ សុត្វា ‘ទុគ្គមោ ភគវា’តិអាទិមាហា’’តិ វទន្តិ, តំ ន យុជ្ជតិ. យស្មា ‘‘សច្ចមេត’’ន្តិ ឯវមាទិបិ តស្សេវ វេវចនំ កត្វា ទស្សិតំ, តស្មា ‘‘យេន មគ្គេន អរិយា គច្ឆន្តី’’តិ តុម្ហេហិ វុត្តំ, អយំ បន ‘‘ទុគ្គមោ ភគវា វិសមោ មគ្គោ’’តិ អាហ ទេវបុត្តោ. អរិយមគ្គោ កាមំ កទាចិ អតិទុក្ខា បដិបទាតិបិ វុច្ចតិ, តញ្ច ខោ បុព្ពភាគបដិបទាវសេន, អយំ បន អតីវ សុគមោ សព្ពកិលេសទុគ្គវិវជ្ជនតោ កាយទុច្ចរិតាទិវិសមស្ស រាគាទិវិសមស្ស ច ទូរីករណតោ ន វិសមោ. តេនាហ ‘‘បុព្ពភាគបដិបទាយា’’តិអាទិ. អស្សាតិ អរិយមគ្គស្ស. អរិយមគ្គស្ស ហិ អធិសីលសិក្ខាទីនំ បរិពុន្ធិតព្ពភាគេន ពហូ បរិស្សយា ហោន្តីតិ. ឯវំ វុត្តោតិ ‘‘ទុគ្គមោ វិសមោ’’តិ ច ឯវំ វុត្តោ.

អវំសិរាតិ អនុដ្ឋហនេន អធោភូតឧត្តមង្គា. កុសលង្គេសុ ហិ សម្មាទិដ្ឋិ ឧត្តមង្គា សព្ពសេដ្ឋត្តា, តញ្ច អនរិយា បតន្តិ ន ឧដ្ឋហន្តិ មិច្ឆាបដិបជ្ជនតោ. តេនាហ ‘‘ញាណសិរេនា’’តិអាទិ. អនរិយមគ្គេតិ មិច្ឆាមគ្គេ. តេនាហ ‘‘វិសមេ មគ្គេ’’តិ. តំ មគ្គនតោ អនរិយា អរិយានំ មគ្គតោ អបាបុណនេន បរិច្ចត្តា ហុត្វា អបាយេ សកលវដ្ដទុក្ខេ ច បតន្តិ. ស្វេវាតិ ស្វាយំ អនរិយេហិ កទាចិបិ គន្តុំ អសក្កុណេយ្យោ មគ្គោ អរិយានំ វិសុទ្ធសត្តានំ សព្ពសោ សមធិគមេន សមោ ហោតិ. កាយវិសមាទីហិ សមន្នាគតត្តា វិសមេ សត្តកាយេ តេសំ សព្ពសោវ បហានេន សព្ពត្ថ សមាយេវ.

កាមទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. បញ្ចាលចណ្ឌសុត្តវណ្ណនា

៨៨. សម្ពាធេតិ សម្បីឡិតតណ្ហាកិលេសាទិនា សឧប្បីឡតាយ បរមសម្ពាធេ. អតិវិយ សង្ការដ្ឋានភូតោ ហិ នីវរណសម្ពាធោ អធិប្បេតោ. សោ ហិ ទុគ្គហនោ តស្មិំ អសតិ កាមគុណសម្ពាធោ អនវសរោ ឯវ សេយ្យថាបិ មហាកស្សបាទីនំ. ឱកាសន្តិ ឈានស្សេតំ នាមំ នីវរណសម្ពាធាភាវតោ. អសម្ពាធភាវេន ហិ ឈានំ ឥធ ‘‘ឱកាសោ’’តិ វុត្តំ, តញ្ច ខោ អច្ចន្តាសម្ពាធដ្ឋានតាយ វិបស្សនាបាទកតាយ. តថា ហិ បាឡិយំ ‘‘អវិន្ទី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អវិន្ទីតិ វិន្ទិ បដិលភិ. ភូរិមេធសោតិ មហាបញ្ញោ, សបញ្ញោតិ អត្ថោ. អពុជ្ឈីតិ ពុជ្ឈិ បដិវិជ្ឈិ. បដិលីនោ ហុត្វា សេដ្ឋោ, បដិលីនានំ វា សេដ្ឋោតិ បដិលីនសេដ្ឋោ. មានុស្សយវសេន ឧន្នតភាវតោ បដិលីនោ នាម បហីនមានោ. បដិលភិំសូតិ កាមគុណសម្ពាធេបិ ‘‘ឥមេ កាមគុណា មាទិសានំ កិំ ករិស្សន្តី’’តិ? តេ អភិភុយ្យ និព្ពានប្បត្តិយា សម្មាសតិំ បដិលភិំសុ. តេន សម្បយុត្តេន លោកុត្តរសមាធិនាបិ សុដ្ឋុ សមាហិតា.

អយំ កិរ ទេវបុត្តោ ឥតោ បុរិមវារេ អត្តភាវេ បឋមជ្ឈានលាភី ហុត្វា តតោ ចវិត្វា ព្រហ្មកាយិកាសុ និព្ពត្តិត្វា តត្ថ ឈានសុខំ អនុភវិត្វា តតោ ចុតោ ឥទានិ កាមភវេ និព្ពត្តោ, តស្មា តំ ឈានំ សម្ភាវេន្តោ ‘‘តាទិសស្ស នាម ឈានសុខស្ស លាភី ភគវា’’តិ តេន គុណេន ភគវន្តំ អភិត្ថវន្តោ ‘‘សម្ពាធេ វតា’’តិ គាថំ អភាសិ. អថស្ស ភគវា យថា នាម អដ្ឋសដ្ឋិយោជនសតសហស្សុព្ពេធសិនេរុបព្ពតរាជំ ឧបាទាយ សាសបោ ន កិញ្ចិ ហោតិ, ឯវំ អនន្តាបរិមេយ្យពុទ្ធគុណេ ឧបាទាយ រូបាវចរបឋមជ្ឈានំ ន កិញ្ចិ ហោតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យេ សតិ’’ន្តិអាទិនា អនុត្តរគុណាធិគមំ បវេទេសិ. តត្ថ សតិន្តិ វិបស្សនាសតិយា សទ្ធិំ អរិយមគ្គសតិំ. សុសមាហិតាតិ លោកិយសមាធិនា ចេវ លោកុត្តរសមាធិនា ច សុដ្ឋុ សមាហិតា. តេ ហិ អច្ចន្តំ សុសមាហិតា, ន ឈានមត្តលាភិនោ អកុប្បធម្មត្តា. កេចិ ‘‘កម្មន្តេ សុសមាហិតា’’តិ បាឋំ វត្វា ‘‘មគ្គសមាហិតា’’តិ អត្ថំ វទន្តិ.

បញ្ចាលចណ្ឌសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. តាយនសុត្តវណ្ណនា

៨៩. អតីតជាតិយំ សយំការវសេន តាយ ទិដ្ឋិយា ឧប្បាទិតត្តា បុព្ពេ តិត្ថករោ. តេនាហ ‘‘ទិដ្ឋិ ឧប្បាទេត្វា’’តិ. អបរេ អាហុ ‘‘អយំ មេ សត្ថាតិ គហណវសេន តិត្ថករោ អស្ស អត្ថីតិ បុព្ពេ តិត្ថករោ, អតីតត្តភាវេ តិត្ថករសាវកោ’’តិ. តេ ‘‘ទិដ្ឋិំ ឧប្បាទេត្វាតិ តស្ស សត្ថុនោ ទិដ្ឋិំ អាទាយ គហេត្វាតិ អត្ថោ’’តិ វទន្តិ. តិត្ថំ នាម ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ តព្ពិនិមុត្តស្ស មិច្ឆាវាទស្ស អភាវតោ. តិត្ថេ និយុត្តាតិ តិត្ថិកា, តេ ឯវ តិត្ថិយាតិ វុត្តា ក-ការស្ស យ-ការំ កត្វា. តស្សាតិ យថាវុត្តស្ស កល្យាណកម្មស្ស. និស្សន្ទេនាតិ ផលភាវេន. វីរិយប្បដិសំយុត្តាតិ វីរិយទីបនាតិ អត្ថោ.

អនិយមិតអាណត្តីតិ អនិយមវិធានំ អនិយមវសេន វិធិវចនំ. តណ្ហាសោតន្តិ តណ្ហាប្បពន្ធនំ. នីហរាតិ សមេហិ បជហ. ឯកត្តន្តិ ឯកគ្គំ. តេនាហ ‘‘ឈាន’’ន្តិ. ឧបបជ្ជតីតិ ន ឧប្បជ្ជតិ ន បាបុណាតីតិ អាហ ‘‘ន បដិលភតី’’តិ. ន ឱសក្កេយ្យាតិ ន សង្កោចំ អាបជ្ជេយ្យ. ឃរាវាសតោ បរិព្ពជនំ បរិតោ អបគមោតិ បរិព្ពជោ. បព្ពជិតវតសមាទានស្ស អទឡ្ហតាយ ច តត្ថ ច អសក្កច្ចកិរិយាយ សិថិលគហិតា. អតិរេកន្តិ បព្ពជ្ជាយ បុរិមកាលតោបិ អធិកំ. ឧបរីតិ ឧបរូបរិ. ទុក្កដំ អកតមេវ សេយ្យោតិ ទុច្ចរិតំ នាម សព្ពេន សព្ពំ អកតមេវ ហិតាវហំ.

យំ កិញ្ចីតិ យំ កិញ្ចិ កម្មំ. សិថិលំ កតន្តិ អសក្កច្ចការិតាយ សិថិលំ កត្វា បវត្តិតំ. ឯវរូបមេវាតិ ឯវរូបំ បរាមដ្ឋសាមញ្ញសទិសមេវ បច្ឆានុតាបចរិយាទិបដិភាគតោ. សំកិលិដ្ឋមេវ តណ្ហាសំកិលេសឧបក្កិលិដ្ឋត្តា. អាសង្កិតបរិសង្កិតន្តិអាទិតោ សមន្តតោបិ បរេហិ សង្កិតំ. ព្រហ្មចរិយស្ស អាទិ អាទិព្រហ្មចរិយំ, តត្ថ និយុត្តាតិ អាទិព្រហ្មចរិយិកា, មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស បុព្ពភាគបដិបទាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស អាទិភូតា’’តិ. បុព្ពបធានភូតាតិ បឋមារម្ភភូតា.

តាយនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ចន្ទិមសុត្តវណ្ណនា

៩០. វិមានេ គហិតេ តំនិវាសីបិ គហិតោ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘ចន្ទវិមានវាសី ទេវបុត្តោ’’តិ. សព្ពធីតិ សព្ពស្មា ទុគ្គដ្ឋានា វិប្បមុត្តោសិ ភគវា ត្វំ, តស្មា មយ្ហម្បិ ឥតោ សម្ពាធដ្ឋានតោ វិប្បមោក្ខំ ករោហីតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘តស្ស មេ សរណំ ភវា’’តិ. លោកានុកម្បកាតិ សព្ពស្ស លោកស្ស អនុគ្គហា, តស្មា តុយ្ហម្បិ ឯតស្សបិ ចន្ទស្ស. តាទិសា ឯវាតិ សមានា ឯវ. បមុញ្ចសីតិ បមុញ្ចិត្ថ. តេនាហ ‘‘អតីតត្ថេ វត្តមានវចន’’ន្តិ.

ចន្ទិមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. សូរិយសុត្តវណ្ណនា

៩១. អន្ធភាវករណេតិ លោកស្ស អន្ធករណេតិបិ អបរេ. តេនាហ ‘‘តមសី’’តិ. វិរោចតីតិ វិជ្ជោតតិ. កាមំ ទេវបុត្តវសេន បឋមំ ទេវតា ឧទ្ធដា, រាហុនោ បន បយោគោ តស្ស វិមានេតិ អាហ ‘‘មណ្ឌលីតិ មណ្ឌលសណ្ឋានោ’’តិ. វទតិ តទា មុខេន គហិតត្តា. មុខេន គហណញ្ចេត្ថ ‘‘គិលី’’តិ អធិប្បេតំ, ន ច អជ្ឈោហរណន្តិ អាហ ‘‘គិលីតិ វទតី’’តិ. ឥទានិ តស្ស មុខេន គហណសមត្ថតំ ទស្សេតុំ ‘‘រាហុស្ស ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. សោតិអាទិ តស្ស ចន្ទិមសូរិយានំ គហណការណទស្សនំ. អធិវត្ថា ទេវតាតិ ចន្ទិមសូរិយានំ បរិចារកទេវតា. វេគន្តិ ជវំ. សោ ហិ កេនចិ អភិមុខំ អតិទុន្និវារោ កម្មនិយាមសិទ្ធោ. មត្ថកន្តិ កណ្ឋស្ស ឧបរិមទេសំ. កេចិ ‘‘សីសមត្ថកមេវា’’តិ វទន្តិ. និក្ខមេយ្យ វេគស្ស តិក្ខសីឃថាមភាវតោ. អាកឌ្ឍិត្វាតិ អត្តនោ គមនទិសាភិមុខំ អាកឌ្ឍិត្វា. នន្តិ រាហុំ. ឧទ្ធំ ឧល្លង្ឃេតុកាមម្បិ ឱនមេយ្យ. បទទ្វយេនបិ សោ មហាសរីរោ មហាពលោ, ចន្ទិមសូរិយានំ បន គមនវេគោ តេន សព្ពថាបិ ទុន្និវារិយោវាតិ ទស្សេតិ. វិមានេនាតិ ចន្ទគ្គហេ ចន្ទវិមានេន, សូរិយគ្គហេ សូរិយវិមានេន ឧភិន្នម្បិ វិមានេន សហេវ. អមាវាសិយញ្ហិ ទ្វេ វិមានានិ យោជនមត្តន្តរិតានិ ហុត្វា សហេវ បវត្តន្តិ. យទិ ទ្វេបិ ទេវបុត្តា សោតាបត្តិផលំ បត្តា, អថ កស្មា សូរិយសុត្តេ ឯវ ‘‘បជំ មម’’ន្តិ វុត្តំ, ន ចន្ទសុត្តេតិ? ‘‘សោ ច កិរ ន ចិរស្សេវ តតោ ចវិត្វា អញ្ញត្ថ និព្ពត្តោ, អញ្ញា ឯវ ច ទេវតា តត្ថ វសិ, យស្មិំ ចន្ទគ្គហេ ភគវា តំ គាថំ អភាសិ, ន តថា សូរិយោ, អបរភាគេ បន តត្ថបិ កាលេន កាលំ រាហុគ្គហោ ហោតី’’តិ វទន្តិ.

សូរិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បឋមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.