៦. ជរាវគ្គោ

១. ជរាសុត្តវណ្ណនា

៥១. ហិតស្ស សាធនតោ សាធុ, យំ កិញ្ចិ អត្ថជាតំ. តំ បន អត្ថកាមេន លភិតព្ពតោ ឧបសេវិតព្ពតោ លទ្ធកំ, កល្យាណដ្ឋេន ភទ្ទកន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘សាធូតិ លទ្ធកំ ភទ្ទក’’ន្តិ. ‘‘សីលំ យាវ ជរា សាធូ’’តិ វុត្តមត្ថំ ព្យតិរេកតោ វិភាវេតុំ ‘‘ឥមិនា ឥទំ ទស្សេតី’’តិ វុត្តំ. ឥទន្តិ ឥទំ អត្ថជាតំ.

បតិដ្ឋិតាតិ ចិត្តសន្តានេ លទ្ធបតិដ្ឋា, កេនចិ អសំហារិយា. តេនាហ ‘‘មគ្គេន អាគតា’’តិ. ចិត្តីកតដ្ឋាទីហីតិ បូជនីយភាវាទីហិ. វុត្តំ ហេតំ បោរាណដ្ឋកថាយំ. ចិត្តីកតន្តិ រតនន្តិ ឥទំ រតនំ នាម លោកេ ចិត្តីកតំ វត្ថូនំ សហស្សគ្ឃនតាទិវសេន. យេបិ លោកេ ចិត្តីកតា ខត្តិយបណ្ឌិត-ចតុមហារាជ-សក្ក-សុយាម-មហាព្រហ្មាទយោ, តេសំ ចិត្តីកតោ តេហិ សរណន្តិ ឧបគន្តព្ពតាទិវសេន. រតិករន្តិ បីតិសុខាវហំ. ឈានរតិសុខេនាតិ ទុវិធេនបិ ឈានរតិសុខេន. តុលេតុន្តិ បរិច្ឆិន្ទិតុំ. គុណបារមិន្តិ គុណានំ ឧក្កំសបារមិំ. ទុល្លភោ អនេកានិ អសង្ខ្យេយ្យានិ អតិធាវិត្វាបិ លទ្ធុំ អសក្កុណេយ្យត្តា. អនោមោតិ អនូនោ បរិបុណ្ណោ. តត្ថ វិសេសតោ អនោមសត្តបរិភោគតោ តេហិ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា’’តិ អនុស្សរិតព្ពតោតិ អាហ ‘‘ភគវា អនោមោ សីលេនា’’តិអាទិ.

អរិយមគ្គបញ្ញាយេវ ឥធ អធិប្បេតាតិ ‘‘ឥធ បន ទុល្លភបាតុភាវដ្ឋេន បញ្ញា ‘រតន’ន្តិ វុត្ត’’ន្តិ អាហ. បុជ្ជផលនិព្ពត្តនតោ, អត្តនោ សន្តានំ បុនាតីតិ ច បុញ្ញចេតនា បុញ្ញំ, សា បន យស្ស ឧប្បន្នា, តស្សេវ អាវេណិកតាយ អនញ្ញសាធារណត្តា កេនចិបិ អនាហដា, អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘អរូបត្តា’’តិ វុត្តំ.

ជរាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អជរសាសុត្តវណ្ណនា

៥២. អជីរណេនាតិ ជិណ្ណភាវានាបជ្ជនេន. លក្ខណវចនញ្ចេតំ អវិនាសប្បត្តិយា. តេនាហ ‘‘អវិបត្តិយាតិ អត្ថោ’’តិ. និទ្ធមិតព្ពោតិ នីហរិតព្ពោ.

អជរសាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. មិត្តសុត្តវណ្ណនា

៥៣. សហ អត្ថេន វត្តតីតិ សត្ថោ, ភណ្ឌមូលំ គហេត្វា វាណិជ្ជវសេន ទេសន្តរាទីសុ វិចរណកជនសមូហោ. តេនាហ ‘‘សទ្ធិំចរោ’’តិ, សហចរណកោតិ អត្ថោ. មិត្តន្តិ សិនេហយោគេន មិត្តកិច្ចយុត្តំ. ឥធាធិប្បេតប្បការំ ទស្សេតុំ ‘‘រោគេ ឧប្បន្នេ’’តិអាទិ វុត្តំ. តថារូបេតិ ជិគុច្ឆនីយេ, ទុត្តិកិច្ឆេ វា. យថា អសណ្ឋិតានំ សណ្ឋាបនវសេន បវសតោ បុរិសស្ស ភោគព្យសនេ នាថតា, ឯវំ បុត្តសិនេហវសេន បុត្តស្ស មាតុយា អន្តោគេហេ នាថតាតិ វុត្តំ ‘‘មាតា មិត្តំ សកេ ឃរេ’’តិ. អត្ថជាតស្សាតិ ឧបដ្ឋិតបយោជនស្សាតិ អត្ថោតិ អាហ ‘‘ឧប្បន្នកិច្ចស្សា’’តិ. សម្បរាយហិតន្តិ សម្បរាយេ ហិតាវហំ.

មិត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. វត្ថុសុត្តវណ្ណនា

៥៤. បតិដ្ឋាតិ អវស្សយោ. គុយ្ហស្សាតិ គុហិតព្ពស្ស រហស្សស្ស. បរមោ សខា នាម អតិបិយដ្ឋានតាយ.

វត្ថុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បឋមជនសុត្តវណ្ណនា

៥៥. វិធាវតីតិ វិវិធំ រូបំ បធាវតិ, យថាកាមំ បវត្តតីតិ អត្ថោ.

បឋមជនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ទុតិយជនសុត្តវណ្ណនា

៥៦. វដ្ដទុក្ខតោតិ សំសារទុក្ខតោ. សំសារោ ហិ កិលេសកម្មវិបាកានំ អបរាបរុប្បត្តិតាយ វិធាវតិ. តញ្ច ទុក្ខំ ទុក្ខមត្តាយ នានាវិធទុក្ខរាសិភាវតោ.

ទុតិយជនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. តតិយជនសុត្តវណ្ណនា

៥៧. និប្ផត្តីតិ ឥដ្ឋានិដ្ឋវិបាកានំ និប្ផជ្ជនតោ និប្ផត្តិ. តតោ ឯវ អវស្សយោ, និប្ផត្តិតវិបាកស្ស អវស្សយោ អធិដ្ឋានំ ការណន្តិ អត្ថោ.

តតិយជនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ឧប្បថសុត្តវណ្ណនា

៥៨. អមគ្គោតិ ន មគ្គោ អនុបាយោ. រត្តិន្ទិវក្ខយោតិ តត្ថ វយក្ខណស្ស បាកដភាវតោ. វុត្តក្ខណោបិ ហិ សយំ ខីយតេវ. សេសំ ពាហិរមលំ វត្ថសរីរាទិភូតំ. តថា ហិ ‘‘ភស្មខារាទីហិ ធោវិត្វា សក្កា សោធេតុ’’ន្តិ វុត្តំ. ទុដ្ឋោតិ ទូសិតោ សត្តសន្តានោ ន សក្កា សុទ្ធោ នាម កាតុំ អព្ភន្តរមលីនភាវាបាទនតោ. ឥត្ថិយន្តិ ព្រហ្មចរិយស្ស អន្តរាយករាយបិ. បជាតិ សត្តកាយោ សជ្ជតិ សង្គំ ករោតិ យាថាវតោ អាទីនវំ អបស្សន្តោ. ឥន្ទ្រិយសំវរាទិ កិលេសានំ តាបនតោ តបោ, តេនាហ ‘‘សព្ពាបី’’តិអាទិ.

ឧប្បថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ទុតិយសុត្តវណ្ណនា

៥៩. កិស្សាតិ ភុម្មត្ថេ សាមិវចនន្តិ អាហ ‘‘កិស្មិំ អភិរតោ’’តិ. សទ្ធា នាម អនវជ្ជសភាវា, តស្មា លោកិយលោកុត្តរហិតសុខាវហាតិ អាហ ‘‘សុគតិញ្ចេវ និព្ពានញ្ច គច្ឆន្តស្ស ទុតិយិកា’’តិ. អនុសាសតិ ហិតចរិយាយ បរិណាយិកភាវតោ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. កវិសុត្តវណ្ណនា

៦០. គាយត្តិអាទិកោតិ ឆព្ពីសតិយា ឆន្ទេសុ គាយត្តិអាទិកោ ឧក្កតិបរិយោសានោ ឆន្ទោ គាថានំ និទានំ សមុដ្ឋានំ ‘‘សមុដ្ឋហតិ ឯតេនា’’តិ កត្វា. តេហិ បន អនុដ្ឋុភាទិកោ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឆន្ទោ គាថានំ និទាន’’ន្តិ. បុព្ពបដ្ឋាបនគាថាតិ ធម្មកថាយ អាទិតោ អារោចនភាវជាននត្ថំ សតិជននំ វិយ បវត្តិតគាថា. អក្ខរញ្ហិ បទំ ជនេតីតិ យស្មា អក្ខរសមុទាយោ បទំ, បទសមុទាយោ គាថា, សមុទាយោ ច សមុទាយីហិ ព្យញ្ជីយតិ តំបវត្តនតោ, តស្មា ព្យញ្ជនភាវេ ឋិតំ អក្ខរំ, តំសមុទាយោ បទំ, បទំ តំ វិយញ្ជេតា ជនេតា វិយ ហោតីតិ ‘‘អក្ខរញ្ហិ បទំ ជនេតី’’តិ វុត្តំ. អក្ខរំ ហិ ឧច្ចារិតវិទ្ធំសិតាយ តំតំខណមត្តាវដ្ឋាយីបិ បរតោ បវត្តិយា មនោវិញ្ញាណវីថិយា សង្កលនវសេន ឯកជ្ឈំ កត្វា បទភាវេន គយ្ហមានំ យថាសង្កេតមត្ថំ ព្យញ្ជេតិ. បទំ គាថំ ជនេតីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. គាថា អត្ថំ បកាសេតីតិ គាថាសញ្ញិតោ បទសមុទាយោ កិរិយាការកសម្ពន្ធវសេន សម្ពន្ធិតោ កត្តុអធិប្បាយានុរូបំ អាលោចិតវិលោចិតំ សំហិតំ អត្ថំ វិភាវេតិ. សមុទ្ទាទិបណ្ណត្តិនិស្សិតា វោហារសន្និស្សយេនេវ បវត្តតីតិ កត្វា. តេនាហ ‘‘គាថា អារភន្តោ’’តិអាទិ. អាសយោតិ អវស្សយោតិ អាហ ‘‘បតិដ្ឋា’’តិ កវិតោតិ វិចិត្តកថីអាទិតោ.

កវិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ជរាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.