សមុដ្ឋានសីសោ

បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៥៨. កិមត្ថំ ‘‘មេថុនំ សុក្កសំសគ្គោ’’តិអាទិវចនំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឥទានី’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ ‘‘មេថុនំ សុក្កសំសគ្គោ’’តិអាទិវចនេ. សមុដ្ឋានសីសន្តិ សមុដ្ឋានានំ, សមុដ្ឋានេសុ វា សីសំ. សេសានីតិ បឋមបារាជិកតោ សេសានិ បញ្ចសត្តតិ សិក្ខាបទានិ. តេនាតិ បឋមបារាជិកេន. ‘‘សុក្កសំសគ្គោ’’តិអាទិវចនំ សំវណ្ណេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ ‘‘សុក្កសំសគ្គោ’’តិអាទិវចនេ.

ខុទ្ទកវណ្ណនាវសានេតិ ខុទ្ទកដ្ឋកថាយ អវសានេ.

លិង្គវិបរិយាយោតិ លិង្គវិបល្លាសោ. កាយមានសិកា កតាតិ ឯត្ថ កាយមានសេសុ បវត្តា កាយមានសិកាតិ វុត្តេ សមុដ្ឋានាតិ អាហ ‘‘កាយចិត្តសមុដ្ឋានា កតា’’តិ.

ទុតិយបារាជិកសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៥៩. ឥទំ សមុដ្ឋានំ ឯកំ សមុដ្ឋានសីសន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អទិន្នាទាន’’ន្តិ ឥមិនា អទិន្នន្តិ ឯត្ថ សមុទាយនាមេ ឯកទេសវោហារោតិ ទស្សេតិ. សេសានីតិ ទុតិយបារាជិកតោ សេសានិ ឯកូនសត្តតិ សិក្ខាបទានិ. តេនាតិ ទុតិយបារាជិកេន. តត្ថាតិ ‘‘វិគ្គហុត្តរី’’តិអាទិវចនេ. វិគ្គហុត្តរីតិអាទិបទានំ ព្យញ្ជនេ អាទរមកត្វា អត្ថមេវ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘មនុស្សវិគ្គហឧត្តរិមនុស្សធម្មសិក្ខាបទានី’’តិ. អនិយតា ទុតិយិកាតិ អាបត្តិំ អបេក្ខិត្វា បាឡិយំ ឥត្ថិលិង្គវសេន វុត្តំ, អដ្ឋកថាយំ បន សិក្ខាបទំ អបេក្ខិត្វា នបុំសកលិង្គវសេន ទុតិយន្តិ វុត្តំ.

សមុដ្ឋានា តិកា កតាតិ ឯត្ថ ‘‘តិកសមុដ្ឋានា’’តិ វត្តព្ពេ បទវិបរិយាយវសេន កការស្ស ទីឃវសេន សមុដ្ឋានា តិកាតិ វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តិកសមុដ្ឋានា កតា’’តិ.

សញ្ចរិត្តសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦០. ‘‘សញ្ចរី’’តិ ឥទំ តាវ សញ្ចរិត្តំ នាម ឯកសមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ.

វិភង្គេ អាគតេន ‘‘រិញ្ចន្តី’’តិ (បារា. ៥៧៦) បទេន ឯឡកលោមធោវាបនសិក្ខាបទំ ឧបលក្ខិត្វា វុត្តន្តិ អាហ ‘‘វិភង្គេ រិញ្ចន្តិ ឧទ្ទេសន្តិ អាគត’’ន្តិ.

‘‘យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយ’’ ឥតិ (បាចិ. ១៣៥-១៣៦) ច ‘‘អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ចីវរំ ទទេយ្យ’’ឥតិ (បាចិ. ១៦៩) ច ‘‘ចីវរំ សិព្ពេយ្យ’’ឥតិ (បាចិ. ១៧៦-១៧៧) ច វុត្តសិក្ខាបទត្តយន្តិ យោជនា.

‘‘សមណចីវរេន ចា’’តិ ឯវំ វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘សមណចីវរំ ទទេយ្យា’’តិ ឥទំ (បាចិ. ៩១៧) វចនំ សន្ធាយាតិ សម្ពន្ធោ.

សមនុភាសនាសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦១. ភេទន្តិ ឥទំ សមនុភាសនំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ.

កថិនសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦២. ឧព្ភតន្តិ ឥទំ កថិនសមុដ្ឋានំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ.

អាវសថេន សទ្ធិន្តិ អាវសថសទ្ទេន សទ្ធិំ.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦៣. ‘‘ឯឡកលោមា’’តិ ឥទំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ. ឥតោតិ យថាវុត្តតោ. បាឡិន្តិ មាតិកាបាឡិំ. វិរជ្ឈិត្វាតិ បុព្ពាបរតោ វិរាធេត្វា. យថាតិ យេនាការេន. បនសទ្ទោ អនុគ្គហត្ថោ. កិញ្ចាបិ លិខន្តិ, បន តថាបីតិ យោជនា. ឯវន្តិ តថាការេន. អត្ថានុក្កមោតិ អត្ថស្ស អនុក្កមោ.

‘‘អភិក្ខុកាវា សេន ចា’’តិ ឯតំ វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អភិក្ខុកេ អាវាសេ វស្សំ វសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៤៧) ឥទំ វចនំ សន្ធាយាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ភិក្ខុនី’’តិអាទិនា វុត្តានីតិ សម្ពន្ធោ. អាទិសទ្ទេន ‘‘សិក្ខមានា ច សាមណេរី គិហិនិយា’’តិ បាឋំ សង្គណ្ហាតិ.

បទសោធម្មសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦៤. បទន្តិ ឥទំ បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ. ‘‘តថា អត្ថង្គតេន ចា’’តិ ឯតំ វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អត្ថង្គតេ សូរិយេ ឱវទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៥៤-១៥៥) ឥទំ វចនំ សន្ធាយាតិ សម្ពន្ធោ. អនោកាសោ ច…បេ… សន្ធាយ វុត្តន្តិ (បាចិ. ១២១៩-១២២១) ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

អទ្ធានសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦៥. អទ្ធានន្តិ ឥទំ អទ្ធានសមុដ្ឋានំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ.

ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦៦. ថេយ្យសត្ថន្តិ ឥទំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានិ. ‘‘ព្យូហេន សត្តមា’’តិ ឥទំ វចនំ វុត្តន្តិ យោជនា. តទនន្តរមេវាតិ តស្ស សិក្ខាបទស្ស អនន្តរមេវ, ‘‘អាគត’’ឥតិ សម្ពន្ធោ.

ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានវណ្ណនា

២៦៧. ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានេ សមុដ្ឋានសីសំ នត្ថិ, សព្ពានិ ឯកទស សិក្ខាបទានិ សម្បិណ្ឌេត្វា ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានានីតិ វុត្តានិ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. តេសន្តិ តេសំ សិក្ខាបទានំ. សម្ភិន្នសមុដ្ឋានន្តិ សំសគ្គសមុដ្ឋានំ. តិវិធន្តិ ភូតារោចនចោរិវុដ្ឋាបនអននុញ្ញាតសមុដ្ឋានវសេន តិប្បការំ. តន្តិ និយតសមុដ្ឋានំ, ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. បុន តន្តិ និយតសមុដ្ឋានំ, ទស្សេតុន្តិ សម្ពន្ធោ. បុន តន្តិ វចនំ. នេត្តិធម្មានុលោមិកន្តិ ឯត្ថ កាយវាចំ នេតិ វិនេតីតិ នេត្តិ, កាយវាចំ នេតិ វិនេតិ ឯត្ថ, ឯតាយាតិ វា នេត្តិ. ធម្មោតិ បាឡិ. សា ហិ យស្មា អត្ថំ ធារេតិ, តស្មា ធម្មោតិ វុច្ចតិ. នេត្តិយេវ ធម្មោ នេត្តិធម្មោ, តស្ស អនុលោមិកំ នេត្តិធម្មានុលោមិកំ. តេន វុត្តំ ‘‘វិនយបាឡិធម្មស្ស អនុលោម’’ន្តិ.

ឥតិ សមុដ្ឋានសីសវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.