៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទំ

៤០២. បញ្ចមេ អង្គុលិយោតិ ករសាខាយោ. តា ហិ អង្គន្តិ ហត្ថតោ បញ្ចធា ភិជ្ជិត្វា ឧគ្គច្ឆន្តីតិ អង្គុលិយោតិ វុច្ចន្តិ. លិខន្តស្ស ឧបាលិស្សាតិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ ពហុចិន្តេតព្ពការណេន. អស្សាតិ ឧបាលិស្ស. ឧរោតិ ហទយំ. តញ្ហិ ឧសតិ ចិត្តតាបោ ទហតិ ឯត្ថាតិ ឧរោតិ វុច្ចតិ. រូបសុត្តន្តិ ហេរញ្ញិកានំ រូបសុត្តំ, យថា ហត្ថាចរិយានំ ហត្ថិសុត្តន្តិ. អក្ខីនីតិ ចក្ខូនិ. តានិ ហិ អក្ខន្តិ វិសយេសុ ព្យាបីភវន្តិ, រូបំ វា បស្សតិ ឥមេហីតិ អក្ខីនីតិ វុច្ចន្តិ. មកសេន សូចិមុខានំ គហិតត្តា ឌំសេន បិង្គលមក្ខិកាយោវ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘ឌំសាតិ បិង្គលមក្ខិកាយោ’’តិ. បិង្គលមក្ខិកាយោ ហិ ឌំសនដ្ឋេន ខាទនដ្ឋេន ឌំសាតិ វុច្ចន្តិ. ទុក្ករោ ខមោ ឯតាសន្តិ ទុក្ខាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទុក្ខមាន’’ន្តិ. វេទនានន្តិ សម្ពន្ធោ. អសាតស្ស ការណំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អមធុរាន’’ន្តិ. ឥមិនា អមធុរត្តា ន សាទិតព្ពាតិ អសាតាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. បាណសទ្ទជីវិតសទ្ទានំ បរិយាយភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ជីវិតហរាន’’ន្តិ. បាណំ ហរន្តិ អបនេន្តីតិ បាណហរា, តាសំ វេទនានន្តិ សម្ពន្ធោ.

៤០៤. វិជាយនកាលតោ បដ្ឋាយ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោ ន គហេតព្ពោ, គព្ភគហណកាលតោ បន បដ្ឋាយាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយា’’តិ. គព្ភេ សយិតកាលេន សទ្ធិំ វីសតិមំ វស្សំ បរិបុណ្ណមស្សាតិ គព្ភវីសោ បុគ្គលោ. ហីតិ សច្ចំ. យថាហាតិ យេនាការេន សង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តេនាការេន ភគវា អាហាតិ យោជនា. អថ វា យថា កិំ វចនំ ភគវា អាហាតិ យោជនា.

គព្ភវីសោ ហុត្វា ឧបសម្បន្នោតិ សម្ពន្ធោ. អម្ហីតិ អស្មិ. នុសទ្ទោ បរិវិតក្កត្ថេ និបាតោ. យន្តិ យាទិសំ បឋមំ ចិត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥមិនា បដិសន្ធិចិត្តំ ទស្សេតិ. ‘‘បឋមំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ តស្សេវ វេវចនំ. តន្តិ បឋមំ ចិត្តំ បឋមំ វិញ្ញាណំ. អស្សាតិ សត្តស្ស. សាវ ជាតីតិ សា ឯវ បដិសន្ធិ, គព្ភោ នាម ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

តត្ថាតិ បាឡិយំ, វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. យោតិ បុគ្គលោ. មហាបវារណាយាតិ អស្សយុជបុណ្ណមិយំ. សា ហិ បូជិតបវារណត្តា មហាបវារណាតិ វុច្ចតិ. តតោតិ បវារណាយ ជាតកាលតោ. តន្តិ មហាបវារណំ. បាដិបទេ ចាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទោ អនិយមវិកប្បត្ថោ, បវារណទិវសបាដិបទទិវសេសុ អញ្ញតរស្មិំ ទិវសេ ឧបសម្បាទេតព្ពោតិ អត្ថោ. ហាយនវឌ្ឍនន្តិ កុច្ឆិម្ហិ វសិតមាសេសុ អធិកេសុ ហាយនញ្ច ឩនេសុ វឌ្ឍុនញ្ច វេទិតព្ពំ.

បោរាណកត្ថេរា បន ឧបសម្បាទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ឯកូនវីសតិវស្សន្តិ អនន្តរេ វុត្តំ ឯកូនវីសតិវស្សំ. និក្ខមនីយោតិ សាវណមាសោ. សោ ហិ អន្តោវីថិតោ ពាហិរវីថិំ និក្ខមតិ សូរិយោ អស្មិន្តិ ‘‘និក្ខមនីយោ’’តិ វុច្ចតិ. បាដិបទទិវសេតិ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបគមនទិវសេ. តំ ឧបសម្បាទនំ. កស្មាតិ បុច្ឆា. ឯត្ថ ឋត្វា បរិហារោ វុច្ចតេ មយាតិ យោជនា. វីសតិយា វស្សេសូតិ ឧបសម្បន្នបុគ្គលស្ស វីសតិយា វស្សេសុ. តិំសរត្តិទិវស្ស ឯកមាសត្តា ‘‘ចត្តារោ មាសា បរិហាយន្តី’’តិ វុត្តំ. ឧក្កឌ្ឍន្តីតិ ឯកស្ស អធិកមាសស្ស នាសនត្ថាយ វស្សំ ឧបរិ កឌ្ឍន្តិ. តតោតិ ឆមាសតោ អបនេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ ‘‘ឯកូនវីសតិវស្ស’’ន្តិអាទិវចនេ. បន-សទ្ទោ ហិសទ្ទត្ថោ, សច្ចន្តិ អត្ថោ. យោតិ បុគ្គលោ. តស្មាតិ យស្មា គព្ភមាសានម្បិ គណនូបគត្តា គហេត្វា ឧបសម្បាទេន្តិ, តស្មា ឆ មាសេ វសិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. អដ្ឋ មាសេ វសិត្វា ជាតោបិ ន ជីវតីតិ សុត្តន្តអដ្ឋកថាសុ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.២៤-២៥; ម. និ. អដ្ឋ. ៣.២០៥) វុត្តំ.

៤០៦. ទសវស្សច្ចយេនាតិ ឧបសម្បទតោ ទសវស្សាតិក្កមេន. ឧបសម្បាទេតីតិ ឧបជ្ឈាយោ វា កម្មវាចាចរិយោ វា ហុត្វា ឧបសម្បាទេតិ. តន្តិ ឧបជ្ឈាចរិយភូតំ អនុបសម្បន្នបុគ្គលំ. កម្មវាចាចរិយោ ហុត្វា ឧបសម្បាទេន្តោ តំ មុញ្ចិត្វា សចេ អញ្ញោបិ កម្មវាចាចរិយោ អត្ថិ, សូបសម្បន្នោ. សោវ សចេ កម្មវាចំ សាវេតិ, នុបសម្បន្នោ. ញត្វា បន បុន អនុបសម្បាទេន្តេ សគ្គន្តរាយោបិ មគ្គន្តរាយោបិ ហោតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពន្តិ. បញ្ចមំ.