៦. សុរាបានវគ្គោ

១. សុរាបានសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

៣២៦. សុរាបានវគ្គស្ស បឋមេ ភទ្ទា វតិ ឯត្ថាតិ ភទ្ទវតិកាតិ ច, ភទ្ទា វតិ ភទ្ទវតិ, សា ឯត្ថ អត្ថីតិ ភទ្ទវតិកាតិ ច អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សោ’’តិអាទិ. សោតិ គាមោ លភីតិ សម្ពន្ធោ. បថំ គច្ឆន្តីតិ បថាវិនោតិ កតេ អទ្ធិកាយេវាតិ អាហ ‘‘អទ្ធិកា’’តិ. អទ្ធំ គច្ឆន្តីតិ អទ្ធិកា. ‘‘បថិកា’’តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ. ‘‘តេជសា តេជ’’ន្តិបទានិ សម្ពន្ធាបេក្ខានិ ច ហោន្តិ, បទានំ សមានត្តា សម្ពន្ធោ ច សមានោតិ មញ្ញិតុំ សក្កុណេយ្យា ច ហោន្តិ, តស្មា តេសំ សម្ពន្ធញ្ច តស្ស អសមានតញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អត្តនោ តេជសា នាគស្ស តេជ’’ន្តិ. ‘‘អានុភាវេនា’’តិឥមិនា បន តេជសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. កបោតស្ស បាទោ កបោតោ ឧបចារេន, តស្ស ឯសោ កាបោតោ, វណ្ណោ. កាបោតោ វិយ វណ្ណោ អស្សាតិ កាបោតិកាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កបោតបាទសមវណ្ណរត្តោភាសា’’តិ. បសន្នសទ្ទស្ស បសាទសទ្ធាទយោ និវត្តេតុំ ‘‘សុរាមណ្ឌស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ វុត្តំ. បញ្ចាភិញ្ញស្ស សតោតិ បញ្ចាភិញ្ញស្ស សមានស្ស សាគតស្សាតិ យោជនា.

៣២៨. ‘‘មធុកបុប្ផាទីនំ រសេន កតោ’’តិឥមិនា បុប្ផានំ រសេន កតោ អាសវោ បុប្ផាសវោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ឯស នយោ ‘‘ផលាសវោ’’តិអាទីសុបិ. សុរាមេរយានំ វិសេសំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សុរា នាមា’’តិអាទិ. បិដ្ឋកិណ្ណបក្ខិត្តាតិ បិដ្ឋេន ច កិណ្ណេន ច បក្ខិត្តា កតា វារុណីតិ សម្ពន្ធោ. កិណ្ណាតិ ច សុរាយ ពីជំ. តញ្ហិ កិរន្តិ នានាសម្ភារានិ មិស្សីភវន្តិ ឯត្ថាតិ កិណ្ណាតិ វុច្ចតិ. តស្សាយេវ មណ្ឌេតិ យោជនា. សុរនាមកេន ឯកេន វនចរកេន កតាតិ សុរា. មទំ ជនេតីតិ មេរយំ.

៣២៩. លោណសោវីរកន្តិ ឯវំនាមកំ បានំ. សុត្តន្តិបិ ឯវមេវ. តស្មិន្តិ សូបសំបាកេ. តេលំ បន បចន្តីតិ សម្ពន្ធោ. នត្ថិ តិខិណំ មជ្ជំ ឯត្ថាតិ អតិខិណមជ្ជំ, អតិខិណមជ្ជេ តស្មិំយេវ តេលេតិ អត្ថោ. យំ បនាតិ តេលំ បន. តិខិណំ មជ្ជំ ឥមស្ស តេលស្សាតិ តិខិណមជ្ជំ. យត្ថាតិ តេលេ. អរិដ្ឋោតិ ឯវំនាមកំ ភេសជ្ជំ. តន្តិ អរិដ្ឋំ, ‘‘សន្ធាយា’’តិបទេ អវុត្តកម្មំ. ឯតន្តិ ‘‘អមជ្ជំ អរិដ្ឋ’’ន្តិវចនំ, ‘‘វុត្ត’’ន្តិបទេ វុត្តកម្មន្តិ. បឋមំ.

២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទំ

៣៣០. ទុតិយេ អង្គុលីហិ បតុជ្ជនំ អង្គុលិបតោទោ, សោយេវ អង្គុលិបតោទកោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អង្គុលីហី’’តិអាទិ. ឧត្តន្តោតិ អវតបន្តោ. អវតបន្តោតិ ច អត្ថតោ កិលមន្តោយេវាតិ អាហ ‘‘កិលមន្តោ’’តិ. កិលមន្តោ ហុត្វាតិ យោជនា. អស្សាសគហណេន បស្សាសោបិ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘អស្សាសបស្សាសសញ្ចារោ’’តិ. តម្បីតិ ភិក្ខុនិម្បីតិ. ទុតិយំ.

៣. ហសធម្មសិក្ខាបទំ

៣៣៥. តតិយេ បការេន ករីយតិ ឋបីយតីតិ បកតំ បញ្ញត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យំ ភគវតា’’តិអាទិ. យន្តិ សិក្ខាបទំ.

៣៣៦. ហសសង្ខាតោ ធម្មោ សភាវោ ហសធម្មោតិ វុត្តេ អត្ថតោ កីឡិកាយេវាតិ អាហ ‘‘កីឡិកា វុច្ចតី’’តិ.

៣៣៧. គោប្ផកានន្តិ ចរណគណ្ឋិកានំ. តេ ហិ បាទេ បាទំ ឋបនកាលេ អញ្ញមញ្ញូបរិ ឋបនតោ គោបីយន្តីតិ គោប្ផា, តេ ឯវ គោប្ផកាតិ វុច្ចន្តិ. បាទស្ស ហិ ឧបរិ បាទំ ឋបនកាលេ ឯកស្ស ឧបរិ ឯកោ ន ឋបេតព្ពោ. តេនាហ ភគវា ‘‘បាទេ បាទំ អច្ចាធាយា’’តិ (ទី. និ. ២.១៩៦; ម. និ. ១.៤២៣; អ. និ. ៣.១៦). ឱដ្ឋជោ ទុតិយោ. ឱរោហន្តស្ស ភិក្ខុនោតិ សម្ពន្ធោ.

៣៣៨. ផិយារិត្តាទីហីតិ អាទិសទ្ទេន លង្ការាទយោ សង្គណ្ហាតិ. កេចិ វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. បតនុប្បតនវារេសូតិ បតនវារ ឧប្បតនវារេសុ. តត្ថាតិ តស្សំ ខិត្តកថលាយំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឋបេត្វា កីឡន្តស្សាតិ សម្ពន្ធោ. លិខិតុំ វដ្ដតិ កីឡាធិប្បាយស្ស វិរហិតត្តាតិ អធិប្បាយោ. កីឡាធិប្បាយេន អត្ថជោតកំ អក្ខរំ លិខន្តស្សាបិ អាបត្តិយេវាតិ វទន្តិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេតិ. តតិយំ.

៤. អនាទរិយសិក្ខាបទំ

៣៤២. ចតុត្ថេ ធម្មោ នាម តន្តិយេវាតិ អាហ ‘‘តន្តី’’តិ. បវេណីតិ តស្សេវ វេវចនំ. ‘‘តំ វា ន សិក្ខិតុកាមោ’’តិ ឯត្ថ តំសទ្ទស្ស អត្ថមាវិកាតុំ វុត្តំ ‘‘យេន បញ្ញត្តេនា’’តិ. វិនយេ អបញ្ញត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អបញ្ញត្តេនា’’តិ អាហ ‘‘សុត្តេ វា អភិធម្មេ វា អាគតេនា’’តិ.

៣៤៤. បវេណិយាតិ ឧបាលិអាទិកាយ អាចរិយបរម្បរសង្ខាតាយ តន្តិយា. កុរុន្ទិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. មហាបច្ចរិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តំ សព្ពន្តិ កុរុន្ទិវាទមហាបច្ចរិវាទសង្ខាតំ សព្ពំ តំ វចនំ. បវេណិយា អាគតេតិ បវេណិយា អាគតសង្ខាតេ មហាអដ្ឋកថាវាទេតិ. ចតុត្ថំ.

៣៤៥. បញ្ចមេ មនុស្សវិគ្គហេតិ មនុស្សវិគ្គហបារាជិកេតិ. បញ្ចមំ.

៦. ជោតិសិក្ខាបទំ

៣៥០. ឆដ្ឋេ ជនបទស្ស នាមត្តា ពហុវចនវសេន ‘‘ភគ្គេសូ’’តិ បាឡិយំ វុត្តំ. សុសុមារសណ្ឋានោ បព្ពតសង្ខាតោ គិរិ ឯត្ថាតិ សុសុមារគិរិ, ឯតស្ស វា មាបិតកាលេ សុសុមារោ គិរតិ សទ្ទំ និគ្គិរតិ ឯត្ថាតិ សុសុមារគិរីតិ អត្ថមនបេក្ខិត្វា វុត្តំ ‘‘នគរស្ស នាម’’ន្តិ. តំ បនាតិ វនំ បន. ‘‘មិគាន’’ន្តិអាទិនា មិគានំ អភយោ ទីយតិ ឯត្ថាតិ មិគទាយោតិ អត្ថំ ទស្សេតិ.

៣៥២. ‘‘ជោតិកេ’’តិបទស្ស ជោតិស្ស អគ្គិស្ស ករណំ ជោតិកន្តិ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ជោតិករណេ’’តិ.

៣៥៤. ‘‘សមាទហិតុកាមតាយា’’តិបទំ ‘‘អរណិសណ្ឋាបនតោ’’តិបទេ ហេតុ. ជាលាតិ សិខា. សា ហិ ជលតិ ទិព្ពតីតិ ជាលាតិ វុច្ចតិ.

បតិលាតំ ឧក្ខិបតីតិ ឯត្ថ ‘‘បតិតាលាត’’ន្តិ វត្តព្ពេ តការលោបំ កត្វា សន្ធិវសេន បតិលាតន្តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘អលាតំ បតិតំ ឧក្ខិបតី’’តិ. អលាតន្តិ ឧម្មុក្កំ. តញ្ហិ អាទិត្តំ ហុត្វា អតិឧណ្ហត្តា ន លាតព្ពំ ន គណ្ហិតព្ពន្តិ អលាតន្តិ វុច្ចតិ. អវិជ្ឈាតន្តិ ឈាយនតោ ឌយ្ហនតោ អវិគតំ អលាតន្តិ សម្ពន្ធោ. ឈាយនំ ឌយ្ហនំ ឈាតំ, វិគតំ ឈាតំ ឥមស្សាលាតស្សាតិ វិជ្ឈាតំ.

៣៥៦. បទីបាទីនីតិ បទីបជោតិកាទីនិ. តត្ថាតិ តាសុ ទុដ្ឋវាឡមិគអមនុស្សសង្ខាតាសុ អាបទាសុ និមិត្តភូតាសុ. និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. នហានសិក្ខាបទំ

៣៦៦. សត្តមេ បារំ គច្ឆន្តោ ន កេវលំ សឧទកាយ នទិយា ឯវ ន្ហាយិតុំ វដ្ដតិ, សុក្ខាយ នទិយាបិ វដ្ដតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុក្ខាយា’’តិអាទិ. ឧក្កិរិត្វាតិ វិយូហិត្វា. អាវាដាយេវ ខុទ្ទកដ្ឋេន អាវាដកា, តេសូតិ. សត្តមំ.

៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទំ

៣៦៨. អដ្ឋមេ អលភីតិ លភោតិ វចនត្ថេ អបច្ចយំ កត្វា ណបច្ចយស្ស ស្វត្ថភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘លភោយេវ លាភោ’’តិ. អបច្ចយមកត្វា បកតិយា ណបច្ចយោបិ យុត្តោយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. សទ្ទន្តរោបិ អត្ថន្តរាភាវា សមាសោ ហោតីតិ អាហ ‘‘នវចីវរលាភេនាតិ វត្តព្ពេ’’តិ. អនុនាសិកលោបន្តិ ‘‘នវ’’ន្តិ ឯត្ថ និគ្គហីតស្ស វិនាសំ. និគ្គហីតញ្ហិ នាសំ អនុគតត្តា ‘‘អនុនាសិក’’ន្តិ វុច្ចតិ, តស្ស អទស្សន, មកត្វាតិ អត្ថោ. មជ្ឈេ ឋិតបទទ្វយេតិ ‘‘នវ’’ន្តិ ច ‘‘ចីវរលាភេនា’’តិ ច ទ្វិន្នំ បទានមន្តរេ ‘‘ឋិតេ បនា’’តិ ច ‘‘ភិក្ខុនា’’តិ ច បទទ្វយេ. និទ្ធារណេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. និបាតោតិ និបាតមត្តំ. អលភីតិ លភោតិ វចនត្ថស្ស អភិធេយ្យត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘ភិក្ខុនា’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ភិក្ខុនា’’តិអាទិ. បទភាជនេ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. យន្តិ យំ ចីវរំ. ‘‘ចីវរ’’ន្តិ ឯត្ថ ចីវរសរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យំ និវាសេតុំ វា’’តិអាទិ. ចម្មការនីលន្តិ ចម្មការានំ តិផលេ បក្ខិត្តស្ស អយគូថស្ស នីលំ. មហាបច្ចរិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ទុព្ពណ្ណោ ករីយតិ អនេនាតិ ទុព្ពណ្ណករណំ, កប្បពិន្ទុន្តិ អាហ ‘‘កប្បពិន្ទុំ សន្ធាយា’’តិ. អាទិយន្តេន ភិក្ខុនា អាទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. កោណេសូតិ អន្តេសុ. វាសទ្ទោ អនិយមវិកប្បត្ថោ. អក្ខិមណ្ឌលមត្តំ វាតិ អក្ខិមណ្ឌលស្ស បមាណំ វា កប្បពិន្ទូតិ សម្ពន្ធោ. បដ្ដេ វាតិ អនុវាតបដ្ដេ វា. គណ្ឋិយំ វាតិ គណ្ឋិកបដ្ដេ វា. បាឡិកប្បោតិ ទ្វេ វា តិស្សោ វា តតោ អធិកា វា ពិន្ទុអាវលី កត្វា កតោ កប្បោ. កណ្ណិកកប្បោតិ កណ្ណិកំ វិយ ពិន្ទុគោច្ឆកំ កត្វា កតោ កប្បោ. អាទិសទ្ទេន អគ្ឃិយកប្បាទយោ សង្គណ្ហាតិ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពាសុ អដ្ឋកថាសុ. ឯកោបិ ពិន្ទុ វដ្ដោយេវ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ឯកំ វដ្ដពិន្ទុ’’ន្តិ.

៣៧១. អគ្គឡាទីនីតិ អាទិសទ្ទេន អនុវាតបរិភណ្ឌេ សង្គណ្ហាតីតិ. អដ្ឋមំ.

៩. វិកប្បនសិក្ខាបទំ

៣៧៤. នវមេ តស្សាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយោ ចីវរសាមិកោយេវាតិ អាហ ‘‘ចីវរសាមិកស្សា’’តិ. ទុតិយស្ស តសទ្ទស្ស វិសយោ វិនយធរោយេវាតិ អាហ ‘‘យេនា’’តិអាទិ. ‘‘អវិស្សាសន្តោ’’តិបទស្ស កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អវិស្សាសេនា’’តិ. តេនាតិ វិនយធរេនាតិ. នវមំ.

១០. ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទំ

៣៧៧. ទសមេ ‘‘អបនេត្វា’’តិឥមិនា អបឥត្យូបសគ្គស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. និធេន្តីតិ និគូហិត្វា ឋបេន្តិ. ហសាធិប្បាយោតិ ហសំ, ហសនត្ថាយ វា អធិប្បាយោ. បរិក្ខារស្ស សរូបំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បត្តត្ថវិកាទិ’’ន្តិ. បត្តស្ស បាឡិយមាគតត្តា បត្តស្ស ថវិកាតិ អត្ថោយេវ គហេតព្ពោ, ន បត្តោ ច ថវិកា ចាតិ. ‘‘សមណេន នាមា’’តិបទំ ‘‘ភវិតុ’’ន្តិបទេ ភាវកត្តាតិ. ទសមំ.

សុរាបានវគ្គោ ឆដ្ឋោ.