៧. វិកាលភោជនសិក្ខាបទំ

២៤៧. សត្តមេ គិរិម្ហីតិ បព្ពតម្ហិ. សោ ហិ ហិមវមនាទិវសេន ជលំ, សារភូតានិ ច ភេសជ្ជាទិវត្ថូនិ គិរតិ និគ្គិរតីតិ គិរីតិ វុច្ចតិ. អគ្គសមជ្ជោតិ ឧត្តមសមជ្ជោ. ឥមេហិ បទេហិ អគ្គោ សមជ្ជោ អគ្គសមជ្ជោ, គិរិម្ហិ បវត្តោ អគ្គសមជ្ជោ គិរគ្គសមជ្ជោតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. សមជ្ជោតិ ច សភា. សា ហិ សមាគមំ អជន្តិ គច្ឆន្តិ ជនា ឯត្ថាតិ សមជ្ជោតិ វុច្ចតិ. ‘‘គិរិស្ស វា’’តិអាទិនា គិរិស្ស អគ្គោ កោដិ គិរគ្គោ, តស្មិំ បវត្តោ សមជ្ជោ គិរគ្គសមជ្ជោតិ អត្ថោ ទស្សិតោ. សោតិ គិរគ្គសមជ្ជោ. ភវិស្សតិ កិរាតិ យោជនា. ភូមិភាគេតិ អវយវិអាធារោ, សន្និបតតីតិ សម្ពន្ធោ. នដញ្ច នាដកញ្ច នដនាដកានិ. ‘‘នច្ចំ គីតំ វាទិតញ្ចា’’តិ ឥទំ តយំ ‘‘នាដក’’ន្តិ វុច្ចតិ. តេសន្តិ នដនាដកានំ. ទស្សនត្ថន្តិ ទស្សនាយ ច សវនាយ ច. សវនម្បិ ហិ ទស្សនេនេវ សង្គហិតំ. អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេតិ ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទស្ស តាវ អបញ្ញត្តត្តា. តេតិ សត្តរសវគ្គិយា. តត្ថាតិ គិរគ្គសមជ្ជំ. អថាតិ តស្មិំ កាលេ. នេសន្តិ សត្តរសវគ្គិយានំ អទំសូតិ សម្ពន្ធោ. វិលិម្បេត្វាតិ វិលេបនេហិ វិវិធាការេន លិម្បេត្វា.

២៤៩. ‘‘វិកាលេ’’តិ សាមញ្ញេន វុត្តេបិ វិសេសកាលោវ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘កាលោ’’តិអាទិ. សោ ចាតិ ភោជនកាលោ ច. មជ្ឈន្ហិកោ ហោតីតិ យោជនា. តេនេវាតិ ភោជនកាលស្ស អធិប្បេតត្តា ឯវ. អស្សាតិ ‘‘វិកាលេ’’តិបទស្ស. ‘‘វិកាលោ នាម…បេ… អរុណុគ្គមនា’’តិ បទភាជនេន អរុណុគ្គមនតោ យាវ មជ្ឈន្ហិកា កាលោ នាមាតិ អត្ថោ នយេន ទស្សិតោ ហោតិ. តតោតិ ឋិតមជ្ឈន្ហិកតោ. សូរិយស្ស អតិសីឃត្តា វេគេន ឋិតមជ្ឈន្ហិកំ វីតិវត្តេយ្យាតិ អាហ ‘‘កុក្កុច្ចកេន បន ន កត្តព្ព’’ន្តិ. កាលត្ថម្ភោតិ កាលស្ស ជាននត្ថាយ ថូណោ. កាលន្តរេតិ កាលស្ស អព្ភន្តរេ.

អវសេសំ ខាទនីយំ នាមាតិ ឯត្ថ វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. យន្តិ ខាទនីយំ អត្ថីតិ សម្ពន្ធោ. វនមូលាទិបភេទំ យម្បិ ខាទនីយំ អត្ថិ, តម្បិ អាមិសគតិកំ ហោតីតិ យោជនា. សេយ្យថិទន្តិ បុច្ឆាវាចកនិបាតសមុទាយោ. ឥទំ ខាទនីយំ សេយ្យថា កតមន្តិ អត្ថោ. ឥទម្បីតិ ឥទំ ទ្វាទសវិធម្បិ. បិសទ្ទេន ន បូវាទិយេវាតិ ទស្សេតិ.

តត្ថាតិ ទ្វាទសសុ ខាទនីយេសុ, អាធារេ ភុម្មំ. មូលតិ បតិដ្ឋាតិ ឯត្ថ, ឯតេនាតិ វា មូលំ. ខាទិតព្ពន្តិ ខាទនីយំ. មូលមេវ ខាទនីយំ មូលខាទនីយំ, តស្មិំ វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. មូលកមូលាទីនិ លោកសង្កេតោ បទេសតោយេវ វេទិតព្ពានិ. តំ តញ្ហិ នាមំ អជានន្តានំ អតិសម្មូឡ្ហការណត្តា សហ បរិយាយន្តរេន វចនត្ថំ វក្ខាម. សូបស្ស ហិតំ សូបេយ្យំ, សូបេយ្យំ បណ្ណំ ឯតេសន្តិ សូបេយ្យបណ្ណា, តេសំ មូលានិ សូបេយ្យបណ្ណមូលានិ. អាមីយតិ អន្តោ បវេសីយតីតិ អាមិសោ, អាការោ អន្តោករណត្ថោ, អាមិសស្ស គតិ វិយ គតិ ឯតេសន្តិ អាមិសគតិកានិ . ឯត្ថាតិ មូលេសុ. ជរឌ្ឍន្តិ ជរភូតំ ឧបឌ្ឍំ. អញ្ញម្បីតិ វជកលិមូលតោ អញ្ញម្បិ.

យានិ បន មូលានិ វុត្តានិ, តានិ យាវជីវិកានីតិ យោជនា. បាឡិយំ វុត្តានីតិ សម្ពន្ធោ. ខាទនីយត្ថន្តិ ខាទនីយស្ស, ខាទនីយេ វា វិជ្ជមានំ, ខាទនីយេន វា កាតព្ពំ កិច្ចំ, បយោជនំ វាតិ ខាទនីយត្ថំ. ‘‘ខាទនីយេ’’តិឥមិនា ‘‘តត្ថ វុត្តាភិធម្មត្ថា’’តិអាទីសុ វិយ ខាទនីយត្ថបទស្ស ឧត្តរបទត្ថបធានភាវំ ទស្សេតិ. តត្ថ ខាទនីយស្ស, ខាទនីយេ វា វិជ្ជមានំ, ខាទនីយេន វា កាតព្ពំ កិច្ចំ នាម ជិឃច្ឆាហរណមេវ. យញ្ហិ បូវាទិខាទនីយំ ខាទិត្វា ជិឃច្ឆាហរណំ ហោតិ, តស្ស កិច្ចំ កិច្ចំ នាមាតិ វុត្តំ ហោតិ. តំ កិច្ចំ, បយោជនំ វា នេវ ផរន្តិ, នេវ និប្ផាទេន្តិ. ឯសេវ នយោ ‘‘ន ភោជនីយេ ភោជនីយត្ថំ ផរន្តី’’តិឯត្ថាបិ.

តេសន្តិ មូលានំ អន្តោ, លក្ខណន្តិ វា សម្ពន្ធោ. ឯកស្មិំ ជនបទេ ខាទនីយត្ថភោជនីយត្ថេសុ ផរមានេសុ អញ្ញេសុបិ ជនបទេសុ ផរន្តិយេវាតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘តេសុ តេសុ ជនបទេសូ’’តិ វិច្ឆាបទំ វុត្តំ. កិញ្ចាបិ ហិ ពហូសុ ជនបទេសុ បថវីរសអាបោរសសម្បត្តិវសេន ខាទនីយត្ថភោជនីយត្ថំ ផរមានម្បិ ឯកស្មិំ ជនបទេ បថវីរសអាបោរសវិបត្តិវសេន អផរមានំ ភវេយ្យ, វិការវសេន បន តត្ថ បវត្តត្តា តំ ជនបទំ បមាណំ ន កាតព្ពំ, គហេតព្ពមេវាតិ វុត្តំ ហោតិ. បកតិអាហារវសេនាតិ អញ្ញេហិ យាវកាលិក, សត្តាហកាលិកេហិ អមិស្សិតំ អត្តនោ បកតិយាវ អាហារកិច្ចករណវសេន. ‘‘មនុស្សាន’’ន្តិឥមិនា អញ្ញេសំ តិរច្ឆានាទីនំ ខាទនីយត្ថភោជនីយត្ថំ ផរមានម្បិ ន បមាណន្តិ ទស្សេតិ. តន្តិ មូលំ. ហីតិ សច្ចំ. នាមសញ្ញាសូតិ នាមសង្ខាតាសុ សញ្ញាសុ.

យថា មូលេ លក្ខណំ ទស្សិតំ, ឯវំ កន្ទាទីសុបិ យំ លក្ខណំ ទស្សិតន្តិ យោជនា. ន កេវលំ បាឡិយំ អាគតានំ ហលិទ្ទាទីនំ មូលំយេវ យាវជីវិកំ ហោតិ, អថ ខោ តចាទយោបីតិ អាហ ‘‘យញ្ចេត’’ន្តិអាទិ. យំ ឯតំ អដ្ឋវិធន្តិ សម្ពន្ធោ.

ឯវំ មូលខាទនីយេ វិនិច្ឆយំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កន្ទខាទនីយេ តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កន្ទខាទនីយេ’’តិអាទិ. តត្ថ កន្ទខាទនីយេតិ កំ សុខំ ទទាតីតិ កន្ទោ, បទុមាទិកន្ទោ, សុខស្ស អទាយកា បន កន្ទា រុឡ្ហីវសេន កន្ទាតិ វុច្ចន្តិ, កន្ទោ ឯវ ខាទនីយំ កន្ទខាទនីយំ, តស្មិំ វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ឯសេវ នយោ ឧបរិបិ. យន្តិ កន្ទំ. ឥមិនា តំសទ្ទានបេក្ខោ យំសទ្ទោបិ អត្ថីតិ ញាបេតិ. តត្ថាតិ កន្ទខាទនីយេ. តរុណោ, សុខខាទនីយោតិ វិសេសនបទានិ យថាវចនំ ឧបរិបិ យោជេតព្ពានិ. ឯវមាទយោ ផរណកកន្ទា យាវកាលិកាតិ សម្ពន្ធោ.

អធោតោតិ វិសរសោ ឧទកេន អធូនិតោ. តេតិ កន្ទា សង្គហិតាតិ សម្ពន្ធោ.

មូលេ អលតិ បវត្តតីតិ មុឡាលោ, ឧទកតោ វា ឧទ្ធដមត្តេ មិលតិ និមិលតីតិ មុឡាលំ. ឯវមាទិ ផរណកមុឡាលំ យាវកាលិកន្តិ យោជនា. តំ សព្ពម្បីតិ សព្ពម្បិ តំ មុឡាលំ សង្គហិតន្តិ សម្ពន្ធោ.

មសតិ វិជ្ឈតីតិ មត្ថកោ. ឯវមាទិ មត្ថកោ យាវកាលិកោតិ យោជនា. ជរឌ្ឍពុន្ទោតិ ជរភូតអឌ្ឍសង្ខាតោ បាទោ.

ខនីយតិ អវទារីយតីតិ ខន្ធោ, ខាយតីតិ វា ខន្ធោ. ‘‘អន្តោបថវីគតោ’’តិបទំ ‘‘សាលកល្យាណិខន្ធោ’’តិបទេនេវ យោជេតព្ពំ, ន អញ្ញេហិ. ឯវមាទិ ខន្ធោ យាវកាលិកោតិ យោជនា. អវសេសាតិ តីហិ ទណ្ឌកាទីហិ អវសេសា.

តចតិ សំវរតិ បដិច្ឆាទេតីតិ តចោ. សរសោតិ ឯត្ថ ឯវការោ យោជេតព្ពោ, សរសោ ឯវាតិ អត្ថោ. តេសំ សង្គហោតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. ឯតន្តិ កសាវភេសជ្ជំ, ‘‘អនុជានាមិ …បេ… ភោជនីយត្ថ’’ន្តិ វចនំ វា. ឯត្ថាតិ កសាវភេសជ្ជេ. ឯតេសម្បីតិ មត្ថកខន្ធត្តចានម្បិ.

បតតីតិ បត្តំ. ឯតេសន្តិ មូលកាទីនំ. ឯវរូបានិ បត្តានិ ច ឯកំសេន យាវកាលិកានីតិ យោជនា. យា លោណី អារោហតិ, តស្សា លោណិយា បត្តំ យាវជីវិកន្តិ យោជនា. ទីបវាសិនោតិ តម្ពបណ្ណិទីបវាសិនោ, ជម្ពុទីបវាសិនោ វា. យានិ វា ផរន្តីតិ វុត្តានីតិ សម្ពន្ធោ. តេសន្តិ និម្ពាទីនំ. ឥទំ បទំ បុព្ពបរាបេក្ខកំ, តស្មា ទ្វិន្នំ មជ្ឈេ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. បណ្ណានំ អន្តោ នត្ថីតិ សម្ពន្ធោ.

បុប្ផតិ វិកសតីតិ បុប្ផំ. ឯវមាទិ បុប្ផំ យាវកាលិកន្តិ យោជនា. តស្សាតិ បុប្ផស្ស. អស្សាតិ ឯវមេវ.

ផលតីតិ ផលំ. យានីតិ ផលានិ. ផរន្តីតិ សម្ពន្ធោ. នេសន្តិ ផលានំ បរិយន្តន្តិ សម្ពន្ធោ. យានិ វុត្តានិ, តានិ យាវជីវិកានីតិ យោជនា. តេសម្បីតិ ផលានម្បិ បរិយន្តន្តិ សម្ពន្ធោ.

អសីយតិ ខិបីយតិ, ឆឌ្ឌីយតីតិ វា អដ្ឋិ. ឯវមាទីនិ ផរណកានិ អដ្ឋីនិ យាវកាលិកានីតិ យោជនា. តេសន្តិ អដ្ឋីនំ.

បិសីយតិ ចុណ្ណំ ករីយតីតិ បិដ្ឋំ. ឯវមាទីនិ ផរណកានិ បិដ្ឋានិ យាវកាលិកានីតិ យោជនា. អធោតកន្តិ ឧទកេន អធូនិតំ. តេសន្តិ បិដ្ឋានំ.

និរន្តរំ អសតិ សម្ពជ្ឈតីតិ និយ្យាសោ. សេសាតិ ឧច្ឆុនិយ្យាសតោ សេសា. បាឡិយំ វុត្តនិយ្យាសាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ និយ្យាសខាទនីយេ. សង្គហិតានំ និយ្យាសានំ បរិយន្តន្តិ យោជនា. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

វុត្តមេវាតិ ហេដ្ឋា បឋមបវារណសិក្ខាបទេ វុត្តមេវាតិ. សត្តមំ.