៧. បាទុកវគ្គ-អត្ថយោជនា

៦៣៨. អង្គុលន្តរន្តិ បាទង្គុលវិវរំ. បាទុកន្តិ ឧបាហនវិសេសោ. សោ ហិ បជ្ជតេ ឥមាយាតិ បាទុកាតិ វុច្ចតិ, សា ពហុបដលា ចម្មមយា វា ហោតិ កដ្ឋមយា វា. បដិមុញ្ចិត្វាតិ បាទុកំ បដិមុញ្ចីត្វា.

៦៤០. ទ្វីហិ ជនេហិ គហិតោតិ សម្ពន្ធោ. វំសេនាតិ វេណុនា, យានេ និសិន្នោតិ សម្ពន្ធោ. វិសង្ខរិត្វាតិ វិបត្តិំ ករិត្វា. ទ្វេបីតិ ធម្មកថិកធម្មបដិគ្គាហកសង្ខាតា ឧភោបិ ជនា. វដ្ដតីតិ ទេសេតុំ វដ្ដតិ.

៦៤១. សយនគតស្សាតិ សយនំ គតស្ស, សយនេ និបន្នស្សាតិ អត្ថោ. និបន្នស្ស ទេសេតុំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ.

៦៤២. តីសុ បល្លត្ថិកាសុ យាយ កាយចិ បល្លត្ថិកាយ និសិន្នស្ស ធម្មំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បល្លត្ថិកាយា’’តិអាទិ.

៦៤៣. យថា វេឋិយមានេ កេសន្តោ ន ទិស្សតិ, ឯវំ វេឋិតសីសស្សាតិ យោជនា.

៦៤៧. ឆបកសទ្ទស្ស ច ចណ្ឌាលសទ្ទស្ស ច វេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘ចណ្ឌាលស្សា’’តិ. ចណ្ឌាលោ ហិ សំ សុនខំ បចតីតិ ឆបកោតិ វុច្ចតិ សការស្ស ឆការំ កត្វា. ឆបកស្ស ឯសា ឆបកី, ចណ្ឌាលភរិយា. យត្រាតិ ឯត្ថ ត្របច្ចយោ បច្ចត្តេ ហោតីតិ អាហ ‘‘យោ ហិ នាមា’’តិ. យោ រាជា ឧច្ចេ អាសនេ និសីទិត្វា មន្តំ បរិយាបុណិស្សតិ នាម, អយំ រាជា យាវ អតិវិយ អធម្មិកោតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘សព្ពមិទ’’ន្តិ អយំ សទ្ទោ លិង្គវិបល្លាសោតិ អាហ ‘‘សព្ពោ អយ’’ន្តិ. ‘‘លោកោ’’តិ ឥមិនា ឥធសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ចរិមសទ្ទោ អន្តិមបរិយាយោ. អន្តិមោតិ ច លាមកោ. លាមកោតិ ច នាម ឥធ វិបត្តីតិ អាហ ‘‘សង្ករ’’ន្តិ. សង្ករន្តិ វិបត្តិំ. ‘‘និម្មរិយាទោ’’តិ ឥមិនា ‘‘សង្ករំ គតោ’’តិ បទានំ អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតិ. ចរិមំ គតំ ចរិមគតំ, សព្ពោ អយំ លោកោ ចរិមគតោតិ អត្ថោ. ឥធ ច ជាតកេ (ជា. ១.៤.៣៣) ច កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘ចមរិកត’’ន្តិ បាឋោ អត្ថិ, សោ អយុត្តោយេវ. តត្ថេវាតិ អម្ពរុក្ខមូលេយេវ. តេសន្តិ រាជព្រាហ្មណានំ.

តត្ថាតិ តិស្សំ គាថាយំ. បាឡិយាតិ អត្តនោ អាចារបកាសកគន្ថសង្ខាតាយ បាឡិយា. ន បស្សរេតិ ឯត្ថ រេសទ្ទោ អន្តិស្ស ការិយោតិ អាហ ‘‘ន បស្សន្តី’’តិ. យោ ចាយន្តិ យោ ច អយំ. អយំសទ្ទោ បទាលង្ការមត្តោ, ព្រាហ្មណោតិ អត្ថោ. អធីយតីតិ អជ្ឈាយតិ, សិក្ខតីតិ អត្ថោ.

តតោតិ ពោធិសត្តេន វុត្តគាថាតោ បរន្តិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ គាថាយ. ភោតិ ពោធិសត្តំ អាមន្តេតិ. ‘‘ភុត្តោ’’តិ បទស្ស កម្មវាចកភាវមាវិកាតុំ វុត្តំ ‘‘មយា’’តិ. អស្សាតិ ឱទនស្ស. ឥមិនា សុចិ បរិសុទ្ធំ មំសំ សុចិមំសំ, តេន ឧបសេចនមស្សាតិ សុចិមំសូបសេចនោតិ ពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ. ធម្មេតិ អាចារធម្មេ. ពទ្ធោ ហុត្វាតិ ថទ្ធោ ហុត្វា, អយមេវ វា បាឋោ. វណ្ណសទ្ទស្ស សណ្ឋានាទិកេ អញ្ញេ អត្ថេ បដិក្ខិបិតុំ វុត្តំ ‘‘បសត្ថោ’’តិ. ថោមិតោតិ តស្សេវ វេវចនំ.

អថាតិ អនន្តរេ. នន្តិ ព្រាហ្មណំ. តស្សាតិ គាថាទ្វយស្ស. ព្រាហ្មណាតិ បុរោហិតំ អាលបតិ. សម្បតីតិ សន្ទីដ្ឋិកេ. ‘‘យា វុត្តិ វិនិបាតេន, អធម្មចរណេន វា’’តិ បទានំ សម្ពន្ធំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘និប្បជ្ជតី’’តិ.

មហាព្រហ្មេតិ ឯត្ថ ព្រហ្មសទ្ទោ ព្រាហ្មណវាចកោតិ អាហ ‘‘មហាព្រាហ្មណា’’តិ. អញ្ញេបីតិ រាជព្រាហ្មណេហិ អបរេបិ. ‘‘បចន្តី’’តិ វុត្តេ អវិនាភាវតោ ‘‘ភុញ្ជន្តី’’តិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘បចន្តិ ចេវ ភុញ្ជន្តិ ចា’’តិ. ‘‘ន កេវល’’ន្តិអាទិនា អញ្ញេបីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទស្ស សម្បិណ្ឌនត្ថំ ទស្សេតិ, ត្វំ អាចរិស្សសីតិ សម្ពន្ធោ. បុន ត្វន្តិ តំ, ឧបយោគត្ថេ ចេតំ បច្ចត្តវចនំ, ‘‘មា ភិទា’’តិឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ. ‘‘បាសាណោ’’តិឥមិនា អស្មសទ្ទោ បាសាណបរិយាយោតិ ទស្សេតិ. តេនាតិ ភិន្ទនហេតុនា.

៦៤៨. អត្តនោ កង្ខាឋានស្ស បុច្ឆនំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ន កថេតព្ព’’ន្តិ.

៦៤៩. សមធុរេនាតិ សមំ ធុរេន, សមំ មុខេនាតិ អត្ថោ.

៦៥២. យំ មូលំ វា យា សាខា វា គច្ឆតីតិ យោជនា. ខន្ធេតិ រុក្ខស្ស ខន្ធេ. និក្ខមតីតិ ឧច្ចារបស្សាវោ និក្ខមតិ. តិណណ្ឌុបកន្តិ តិណេន កតំ, តិណមយំ វា អណ្ឌុបកំ. ឯត្ថាតិ ឧច្ចារបស្សាវខេឡេសុ.

៦៥៣. អធិប្បេតឧទកំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បរិភោគឧទកមេវា’’តិ. សត្តមោ វគ្គោ.

ឯត្ថាតិ សេខិយេសុ. សូបព្យញ្ជនបដិច្ឆាទនេតិ សូបព្យញ្ជនេ ឱទនេន បដិច្ឆាទេតិ. សមត្តា សេខិយា.