១. បរិមណ្ឌលវគ្គ-អត្ថយោជនា

សិក្ខិតសិក្ខេន តីសុ សិក្ខាសុ ចតូហិ មគ្គេហិ សិក្ខិតសិក្ខេន តាទិនា អដ្ឋហិ លោកធម្មេហិ អកម្បិយដ្ឋេន តាទិនា, ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ វា អវិការដ្ឋេន តាទិនា ភគវតា យានិ សិក្ខាបទានិ ‘‘សេខិយានី’’តិ ភាសិតានិ, ទានិ តេសម្បិ សិក្ខាបទានំ អយម្បិ វណ្ណនាក្កមោ ភវតីតិ យោជនា.

៥៧៦. តត្ថាតិ សេខិយសិក្ខាបទេសុ, អត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘សមន្តតោ’’តិឥមិនា បរិត្យូបសគ្គស្សត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘នាភិមណ្ឌលំ ជាណុមណ្ឌល’’ន្តិ ឯត្ថ ឧទ្ធំសទ្ទោ ច អធោសទ្ទោ ច អជ្ឈាហរិតព្ពោតិ អាហ ‘‘ឧទ្ធ’’ន្តិអាទិ. អដ្ឋង្គុលមត្តន្តិ ភាវនបុំសកំ, និវាសេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ អដ្ឋង្គុលមត្តតោ. យថា បដិច្ឆន្នំ ហោតិ, ឯវំ និវាសេន្តស្សាតិ យោជនា. តត្រិទំ បមាណន្តិ តស្ស និវាសនស្ស ឥទំ បមាណំ. តាទិសស្សាតិ ទីឃតោ មុដ្ឋិបញ្ចកស្ស តិរិយំ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថស្ស និវាសនស្ស. ជាណុមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទនត្ថំ វដ្ដតីតិ យោជនា. តត្ថាតិ ចីវរេសុ. ន តិដ្ឋតីតិ វិរឡត្តា ន តិដ្ឋតិ. តិដ្ឋតីតិ ឃនត្តា តិដ្ឋតិ.

និវាសេន្តស្ស ចាតិឯត្ថ ចសទ្ទោ អវធារណត្ថោ, និវាសេន្តស្សេវាតិ អត្ថោ. កេវលំ ឯវំ និវាសេន្តស្សេវ ទុក្កដំ ន ហោតិ, អថ ខោ តថា និវាសេន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវាតិ យោជនា. យេ បន និវាសនទោសាតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញេតិ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច ឱលម្ពេត្វា និវសនតោ អញ្ញេ. តេ សព្ពេតិ សព្ពេ តេ និវាសនទោសា. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ វិភង្គេ. តត្ថេវាតិ ខន្ធកេយេវ.

អសញ្ចិច្ច និវាសេន្តស្ស អនាបត្តីតិ សម្ពន្ធោ. ឯសេវ នយោ ‘‘អសតិយា’’តិ ឯត្ថាបិ. អជានន្តស្សាតិ ឯត្ថ អជាននំ ទុវិធំ និវាសនវត្តស្ស អជាននំ, អារូឡ្ហោរូឡ្ហភាវស្ស អជាននន្តិ. តត្ថ អារូឡ្ហោរូឡ្ហភាវស្ស អជាននំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អជានន្តស្សា’’តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អជានន្តស្សាតិ ឯត្ថា’’តិអាទិ. ហីតិ សច្ចំ. តស្សាតិ និវាសនវត្តស្ស. អស្សាតិ ភិក្ខុនោ. តំ បនាតិ អាបត្តិតោ អមោក្ខនំ បន. តស្មាតិ យស្មា យុជ្ជតិ, តស្មា. យោតិ ភិក្ខុ. កុរុន្ទិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. សុក្ខា ជង្ឃា ឥមស្សាតិ សុក្ខជង្ឃោ. មហន្តំ បិណ្ឌិកមំសំ ឥមស្សាតិ មហាបិណ្ឌិកមំសោ. តស្សាតិ ភិក្ខុស្ស.

វណោតិ អរុ. តញ្ហិ វណតិ គត្តវិចុណ្ណនំ ករោតីតិ វណោតិ វុច្ចតិ. វាឡមិគា វា ចោរា វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ អវុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោ, តេន អញ្ញាបិ ឧទកចិក្ខល្លាទយោ អាបទា សង្គយ្ហន្តិ.

៥៧៧. ឥធាតិ ឥមស្មិំ វិភង្គេ, សិក្ខាបទេ វា. ឧភោ កណ្ណេតិ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច និគ្គតេ ទ្វេ កណ្ណេ. អវិសេសេនាតិ ‘‘អន្តរឃរេ’’តិ ច ‘‘អារាមេ’’តិ ច វិសេសំ អកត្វា សាមញ្ញេន. វិហារេបីតិ សង្ឃសន្និបាតពុទ្ធុបដ្ឋានថេរុបដ្ឋានាទិកាលំ សន្ធាយ វុត្តំ.

៥៧៨. កាយេកទេសេ កាយសទ្ទោ វត្តតីតិ អាហ ‘‘ជាណុម្បិ ឧរម្បី’’តិ. ‘‘ន សីសំ បារុតេនា’’តិឥមិនា ‘‘សុប្បដិច្ឆន្នេនា’’តិបទស្ស អតិព្យាបិតទោសំ បដិក្ខិបតិ. គណ្ឋិកន្តិ បាសោ. សោ ហិ គន្ថេតិ ពន្ធតីតិ វា, គន្ថេតិ ពន្ធតិ ឯត្ថាតិ វា កត្វា គន្ថិកោតិ វុច្ចតិ. ន្ថការស្ស វាណ្ឋការេ កតេ គណ្ឋិកោ, តំ គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា. ឧភោ កណ្ណេតិ ចីវរស្ស ទ្វេ កោណេ. គលវាដកតោតិ ឯត្ថ គលោតិ កណ្ឋោ. សោ ហិ ខជ្ជភោជ្ជលេយ្យបេយ្យសង្ខាតំ ចតុព្ពិធំ អសនំ គលតិ បន្នោ ហុត្វា កុច្ឆិយំ បតតិ ឥតោតិ គលោតិ វុច្ចតិ. អាវាដោយេវ ខុទ្ទកដ្ឋេន អាវាដកោ, ខុទ្ទកត្ថេ កោ. គលេ ឋិតោ អាវាដកោ គលវាដកោ. អការតោ ហិ អាការស្ស លោបោ ‘‘បប’’ន្តិអាទីសុ (ជា. ១.១.២) វិយ. ឯត្ថ ហិ បអាបន្តិ បទច្ឆេទោ, អការតោ អាការស្ស ច លោបោ. បវទ្ធំ អាបំ បបំ, មហន្តំ ឧទកន្តិ អត្ថោ. សីសំ វិវរិត្វាតិ សម្ពន្ធោ.

៥៧៩. វាសំ ឧបគតោតិ វា វាសេន ឧបគតោតិ វា អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘វាសត្ថាយ ឧបគតស្សា’’តិ.

៥៨០. ហត្ថបាទេ អកីឡន្តោ សុសំវុតោ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ហត្ថំ វា បាទំ វា អកីឡាបេន្តោ’’តិ.

៥៨២. ឱក្ខិត្តចក្ខូតិ ឯត្ថ ឱសទ្ទោ ហេដ្ឋាបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ហេដ្ឋា ខិត្តចក្ខូ’’តិ. ‘‘ហុត្វា’’តិឥមិនា កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ. យុគយុត្តកោតិ យុគេ យុត្តកោ. ទមិយិត្ថាតិ ទន្តោ. អាភុសោ ជានាតិ ការណាការណន្តិ អាជានេយ្យោ. ឯត្តកន្តិ ចតុហត្ថបមាណំ. យោ គច្ឆតិ, អស្ស ភិក្ខុនោ ទុក្កដា អាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា. ‘‘បរិស្សយភាវ’’ន្តិ ច ‘‘បរិស្សយាភាវ’’ន្តិ ច ទ្វេ បាឋា យុជ្ជន្តិយេវ.

៥៨៤. ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេតិ ឥមំ បការំ ឥត្ថំ ចីវរុក្ខិបនំ, ភវតិ គច្ឆតីតិ ភូតោ, ភិក្ខុ. លក្ខីយតិ អនេនាតិ លក្ខណំ, ចីវរំ. ឥត្ថំ ភូតោ ឥត្ថម្ភូតោ, តស្ស លក្ខណំ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណំ, តស្មិំ. ករណវចនំ ទដ្ឋព្ពន្តិ យោជនា. ឥត្ថម្ភូតលក្ខណំ នាម កិរិយាវិសេសនស្ស សភាវោតិ អាហ ‘‘ឯកតោ វា…បេ… ហុត្វាតិ អត្ថោ’’តិ. អន្តោឥន្ទខីលតោតិ គាមស្ស អន្តោឥន្ទខីលតោតិ. បឋមោ វគ្គោ.