៦. បាដិទេសនីយកណ្ឌំ

១. បឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

ខុទ្ទកានំ អនន្តរា បាដិទេសនីយា យេ ធម្មា សង្គីតិការេហិ ឋបិតា, ឥទានិ តេសំ ធម្មានំ អយំ វណ្ណនា ភវតីតិ យោជនា.

៥៥២. បឋមបាដិទេសនីយេ តាវ អត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. បដិអាគមនកាលេតិ បិណ្ឌាយ ចរណដ្ឋានតោ បក្កមិត្វា, បដិនិវត្តិត្វា វា អាគមនកាលេ. សព្ពេវាតិ ឯត្ថ និគ្គហីតលោបវសេន សន្ធិ ហោតីតិ អាហ ‘‘សព្ពមេវា’’តិ. ‘‘កម្បមានា’’តិ ឥមិនា បបុព្ពវិធធាតុយា កម្បនត្ថំ ទស្សេតិ. អបេហីតិ ឯត្ថ អបបុព្ពឥធាតុ គត្យត្ថោតិ អាហ ‘‘អបគច្ឆា’’តិ.

៥៥៣. បដិទេសេតព្ពាការំ ទស្សេតិ អនេនាតិ បដិទេសេតព្ពាការទស្សនំ. ទ្វិន្នំ សទ្ទានំ បរិយាយភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘រថិកាតិ រច្ឆា’’តិ. រថស្ស ហិតា រថិកា. ណ្យបច្ចយេ កតេ ‘‘រច្ឆា’’តិ (មោគ្គល្លានេ ៤.៧២ សុត្តេ) វុច្ចតិ. រច្ឆន្តរេន អនិព្ពិទ្ធា រច្ឆា ព្យូហោ នាមាតិ អាហ ‘‘អនិព្ពិជ្ឈិត្វា’’តិអាទិ. ព្យូហេតិ សម្បិណ្ឌេតិ ជនេ អញ្ញត្ថ គន្តុមបទានវសេនាតិ ព្យូហោ. សិង្ឃាដកំ នាម មគ្គសន្ធីតិ អាហ ‘‘មគ្គសមោធានដ្ឋាន’’ន្តិ. សិង្ឃតិ មគ្គសមោធានំ ករោតិ ឯត្ថាតិ សិង្ឃាដកំ. ឯតេសូតិ រថិកាទីសុ. ឯសេវ នយោតិ ទុក្កដបាដិទេសនីយេ អតិទិសតិ. ហីតិ សច្ចំ. ‘‘វចនតោ’’តិ បទំ ‘‘វេទិតព្ពោ’’តិ បទេ ញាបកហេតុ. ទទមានាយ ភិក្ខុនិយា វសេនាតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ សិក្ខាបទេ. តស្មាតិ យស្មា អបមាណំ, តស្មា.

ឥទន្តិ វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. សម្ភិន្នេ ឯករសេ កាលិកត្តយេតិ យោជនា.

៥៥៦. ‘‘ទាបេតី’’តិ ហេតុត្ថកិរិយាយ ការិតកត្តុការិតកម្មានិ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អញ្ញាតិកាយ អញ្ញេន កេនចី’’តិ. អញ្ញេនាតិ អត្តនា អញ្ញេន. ‘‘តាយ ឯវ វា ភិក្ខុនិយា អញ្ញេន វា កេនចី’’តិ បទានិ ‘‘បដិគ្គហាបេត្វា’’តិបទេ ការិតកម្មានីតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៥៨. ទុតិយេ បុរិមសិក្ខាបទេន អាបត្តិ អន្តរឃរត្តាតិ អធិប្បាយោ. ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តិ ភវេយ្យ វោសាសមានត្តាតិ អធិប្បាយោ. ទេន្តិយា បន នេវ ឥមិនា, ន បុរិមេន អាបត្តិ អញ្ញស្ស ភត្តត្តាតិ អធិប្បាយោតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៦២. តតិយេ ‘‘ឧភតោ’’តិ ឯត្ថ ករណត្ថេ តោតិ អាហ ‘‘ទ្វីហី’’តិ. ‘‘ឧភតោបសន្ន’’ន្តិ ព្យាសោបិ សមាសោបិ យុត្តោយេវ, សមាសេ តោបច្ចយស្ស អលោបោ ហោតិ. ‘‘ឧភតោ’’តិបទស្ស សរូបំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ឧបាសកេនបិ ឧបាសិកាយបី’’តិ. កស្មា ឧភតោ បសន្នំ ហោតីតិ អាហ ‘‘តស្មិំ កិរា’’តិអាទិ. យស្មា តស្មិំ កុលេ…បេ… សោតាបន្នាយេវ ហោន្តិ កិរ, តស្មា ‘‘ឧភតោបសន្ន’’ន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘សចេបី’’តិ ឯត្ថ បិសទ្ទេន អសីតិកោដិធនតោ អធិកម្បិ សម្បិណ្ឌេតិ. ហាយនស្ស ការណំ ទស្សេតិ ‘‘យស្មា’’តិអាទិនា.

៥៦៩. ‘‘ឃរតោ នីហរិត្វា’’តិ ឯត្ថ ‘‘នីហរិត្វា’’តិ បទស្ស កម្មំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អាសនសាលំ វា វិហារំ វា’’តិ. ‘‘អានេត្វា’’តិឥមិនា នីបុព្ពហរធាតុយា អត្ថំ ទស្សេតិ. ទ្វារេតិ អត្តនោ គេហទ្វារេតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៧០. ចតុត្ថេ អវរុទ្ធសទ្ទោ បរិរុទ្ធសទ្ទស្ស បរិយាយោតិ អាហ ‘‘បរិរុទ្ធា ហោន្តី’’តិ. អារញ្ញកស្ស សេនាសនស្ស បរិសមន្តតោ រុទ្ធា អាវុតា ហោន្តីតិ អត្ថោ.

៥៧៣. ‘‘បញ្ចន្ន’’ន្តិ និទ្ធារណេ សាមិវចនភាវញ្ច ‘‘យំកិញ្ចី’’តិ និទ្ធារណីយេន សម្ពន្ធិតព្ពភាវញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ យំ កិញ្ចី’’តិ. ‘‘បេសេត្វា ខាទនីយំ ភោជនីយំ អាហរិស្សាមី’’តិឥមិនា បដិសំវិទិតាការទស្សនំ. ‘‘អារាម’’ន្តិ សាមញ្ញតោ វុត្តេបិ អារញ្ញកសេនាសនស្ស អារាមោ ឯវ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘អារញ្ញកសេនាសនារាមញ្ចា’’តិ. តស្សាតិ អារញ្ញកសេនាសនារាមស្ស. ‘‘កស្មា’’តិ បុច្ឆាយ ‘‘បដិមោចនត្ថ’’ន្តិ វិសជ្ជនាយ សមេតុំ សម្បទានត្ថេ និស្សក្កវចនំ កាតព្ពំ. កិមត្ថន្តិ ហិ អត្ថោ. បដិមោចនត្ថន្តិ តទត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. បដិមោចនសង្ខាតាយ អត្ថាយាតិ ហិ អត្ថោ. អត្ថសទ្ទោ ច បយោជនវាចកោ. បយោជនាយាតិ ហិ អត្ថោ. អថ វា ‘‘បដិមោចនត្ថ’’ន្តិ វិសជ្ជនាយំ. ‘‘កស្មា’’តិ បុច្ឆាយ សមេតុំ និស្សក្កត្ថេ បច្ចត្តវចនំ កាតព្ពំ. បដិមោចនសង្ខាតា អត្ថាតិ ហិ អត្ថោ. អត្ថសទ្ទោ ច ការណវាចកោ. ការណាតិ ហិ អត្ថោ. ឯវញ្ហិ បុច្ឆាវិសជ្ជនានំ បុព្ពាបរសមសង្ខាតោ វិចយោ ហារោ បរិបុណ្ណោ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អម្ហាកន្តិ ខាទនីយភោជនីយបដិហរន្តានំ អម្ហាកំ. អម្ហេតិ ចោរសង្ខាតេ អម្ហេ.

‘‘តស្សា’’តិ បទស្សត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ឯតិស្សា យាគុយា’’តិ. អញ្ញានិបីតិ បដិសំវិទិតកុលតោ អញ្ញានិបិ កុលានិ. តេនាតិ បដិសំវិទិតកុលេន. កុរុន្ទិវាទេ យាគុយា បដិសំវិទិតំ កត្វា យាគុំ អគ្គហេត្វា បូវាទីនិ អាហរន្តិ, វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ.

៥៧៥. ឯកស្សាតិ ភិក្ខុស្ស. តស្សាតិ បដិសំវិទិតភិក្ខុស្ស, ចតុន្នំ វា បញ្ចន្នំ វា ភិក្ខូនំ អត្ថាយាតិ យោជនា. អញ្ញេសម្បីតិ ចតុបញ្ចភិក្ខុតោ អញ្ញេសម្បិ. អធិកមេវាតិ បរិភុត្តតោ អតិរេកមេវ. យំ បនាតិ ខាទនីយភោជនីយំ បន, យម្បិ ខាទនីយភោជនីយំ វនតោ អាហរិត្វា ទេន្តីតិ យោជនា. ‘‘តត្ថជាតក’’ន្តិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អារាមេ’’តិ. អញ្ញេន ទិន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. នន្តិ មូលខាទនីយាទិំ. បដិសំវិទិតន្តិ បដិកច្ចេវ សុដ្ឋុ ជានាបិតន្តិ អត្ថោតិ. ចតុត្ថំ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

បាដិទេសនីយវណ្ណនាយ

យោជនា សមត្តា.