៨. នគរវិន្ទេយ្យសុត្តវណ្ណនា

៤៣៥. សមវិសមំ ចរន្តីតិ កាយសមាទិំ សមញ្ញេវ, កាយវិសមាទិំ វិសមញ្ញេវ ចរន្តិ ករោន្តិ បដិបជ្ជន្តិ. តំ បន សមវិសមំ អញ្ញមញ្ញំ វិរុទ្ធត្តា វិសទិសត្តា ន ឯកស្មិំ កាលេ សម្ភវតីតិ អាហ – ‘‘កាលេន សមំ កាលេន វិសម’’ន្តិ. សមចរិយម្បិ ហិ ឯតន្តិ បុព្ពេ សមចរិយាយ ជោតិតត្តា វុត្តំ.

៤៣៧. អាករោន្តិ អធិប្បេតមត្ថំ ញាបេន្តិ បពោធេន្តីតិ អាការា, ញាបកការណន្តិ អាហ – ‘‘កេ អាការាតិ កានិ ការណានី’’តិ. អនុពុទ្ធិយោតិ អនុមានញាណានិ. តញ្ហិ យថាទិដ្ឋមត្ថំ ទិដ្ឋភាវេន អន្វេតិ អនុគច្ឆតីតិ ‘‘អន្វយា’’តិ វុច្ចតិ. ហរិតតិណចម្បកវនាទិវសេនាតិ ហរិតកម្ពលាទិសទិសតិណាទិវសេន វិត្ថារិតកនកបដាទិសទិវិកសិតចម្បកវនាទិវសេន. អាទិសទ្ទេន ចេត្ថ កីចកវេណុសទ្ទមធុរសផលាផលវសេន សទ្ទរសានំ អត្ថិភាវោ វេទិតព្ពោតិ. ចម្បកវសេនេវ បន ផស្សគន្ធានម្បិ អត្ថិភាវោ វុត្តោតិ. តេនាហ – ‘‘រូបាទយោ បញ្ច កាមគុណា អត្ថី’’តិ. ‘‘ឥត្ថិរូបាទីនិ សន្ធាយេតំ កថិត’’ន្តិ វត្វា ឥន្ទ្រិយពទ្ធា វា ហោន្តុ រូបាទយោ អនិន្ទ្រិយពទ្ធា វា, សព្ពេបិ ចេតេ កិលេសុប្បត្តិនិមិត្តតាយ កាមគុណា ឯវាតិ ចោទនំ សន្ធាយ វិសភាគិត្ថិគតា រូបាទយោ សវិសេសំ កិលេសុប្បត្តិនិមិត្តន្តិ ទស្សេន្តោ, ‘‘តានិ ហី’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ តានីតិ រូបាទីនិ. ហិ-សទ្ទោ ហេតុអត្ថោ. តេន យថាវុត្តមត្ថំ សមត្ថេតិ, ‘‘យស្មា បុរិសស្ស ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ, តស្មា ឥត្ថិរូបាទីនិ សន្ធាយ ឯតំ កថិត’’ន្តិ. បុរិសស្ស ចិត្តន្តិ បុរិសស្ស ចតុភូមកំ កុសលចិត្តំ បរិយាទាយ គហេត្វា អន្តោមុដ្ឋិគតំ វិយ កត្វា. ‘‘ហត្ថិកាយំ បរិយាទិយិត្វា’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.១២៦) ហិ គហណំ បរិយាទានំ នាម, ‘‘អនិច្ចសញ្ញា ភាវិតា ពហុលីកតា សព្ពំ កាមរាគំ បរិយាទិយតី’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ៣.១០២) ខេបនំ បរិយាទានំ, ឥធ ឧភយម្បិ វដ្ដតិ. ឥទានិ យថាវុត្តមត្ថំ សុត្តេនេវ សាធេតុំ, ‘‘យថាហា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ’’តិអាទីសុ ន-ការោ បដិសេធត្ថោ. អហន្តិ ភគវា អត្តានំ និទ្ទិសតិ. ភិក្ខវេតិ ភិក្ខូ អាលបតិ. អញ្ញន្តិ ឥទានិ វត្តព្ពំ ឥត្ថិរូបតោ អញ្ញំ. ឯករូបម្បីតិ ឯកម្បិ រូបំ. សមនុបស្សាមីតិ ញាណស្ស សមនុបស្សនា អធិប្បេតា, ហេដ្ឋា ន-ការំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – ‘‘អហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន សព្ពសោ ឱលោកេន្តោ អញ្ញំ ឯករូបម្បិ ន សមនុបស្សាមី’’តិ. យំ ឯវំ បុរិសស្ស ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតីតិ យំ រូបំ រូបគរុកស្ស បុរិសស្ស សព្ពម្បិ កុសលចិត្តំ បវត្តិតុំ អប្បទានវសេន បរិយាទិយិត្វា គហេត្វា ខេបេត្វា ច តិដ្ឋតិ. យថយិទំ ឥត្ថិរូបន្តិ ឥត្ថិយា រូបកាយំ. រូបសទ្ទោ ខន្ធាទិអនេកត្ថវាចកោ, ឥធ បន ឥត្ថិយា ចតុសមុដ្ឋានេ រូបាយតនេ វណ្ណធាតុយំ ទដ្ឋព្ពោ. ‘‘ឥត្ថិរូបំ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’’តិ ឥទំ បុរិមស្សេវ ទឡ្ហីករណត្ថំ វុត្តំ. បុរិមំ ‘‘យថយិទំ, ភិក្ខវេ, ឥត្ថិរូប’’ន្តិ ឥទំ ឱបម្មវសេន វុត្តំ, ឥទំ បរិយាទានភាវេ និទស្សនន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

នគរវិន្ទេយ្យសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.