៧. មហាសឡាយតនិកសុត្តវណ្ណនា

៤២៨. មហន្តានិ សឡាយតនានិ អធិកិច្ច បវត្តត្តា មហាសឡាយតនិកំ, មហន្តតា ច តេសំ មហន្តំ លោកសន្និវាសំ អភិព្យាបេត្វា ឋិតត្តា អយោនិសោ គយ្ហមានានំ មហតោ អនត្ថាយ សំវត្តនតោ, យោនិសោ គយ្ហមានានំ មហតោ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តនតោ ច ទដ្ឋព្ពា. ជោតកន្តិ ពោធកំ.

៤២៩. សិខាប្បត្តាយ វិបស្សនាយ ជាននម្បិ យថាភូតជាននមេវ មគ្គេន ជាននស្ស អាសន្នការណភាវតោតិ អាហ – ‘‘សហវិបស្សនេន មគ្គេន អជានន្តោ’’តិ. វុឌ្ឍិំ គច្ឆន្តីតិ បច្ចយសមោធានេន ភវយោនិគតិឋិតិសត្តាវាសបាឡិយា អបរាបរំ បរិវុទ្ធិំ គច្ឆន្តិ. ឯវំភូតា បគុណភាវមាបាទិតា សមថវិបស្សនាធម្មា វិយ សុដ្ឋុតរំ វសីភាវំ បាបិតា ឈានាភិញ្ញា វិយ ច វសីភូតា ហុត្វា ឧបរូបរិ ព្រូហេន្តីតិ អាហ – ‘‘វសីភាវំ គច្ឆន្តី’’តិ. តថា ហិ តេ កទាចិ ភវបត្ថនាយ អនុប្បាទិតាយបិ អប្បហីនភាវេនេវស្សា តិដ្ឋន្តិ. អកុសលា ធម្មាវ យេភុយ្យេន ទស្សនាយតនេន វិនាសទស្សនតោ បវត្តន្តិ បរិវឌ្ឍន្តិ ច. បញ្ចទ្វារិកទរថាតិ បញ្ចទ្វារិកជវនសហគតា អកុសលទរថា. ឯវំ មនោទ្វារិកទរថា វេទិតព្ពា. សន្តាបាតិ ទរថេហិ ពលវន្តោ សម្បយុត្តធម្មានំ និស្សយស្ស ច សន្តាបនករា. បរិឡាហាតិ តតោបិ ពលវតរា តេសំយេវ បរិទហនករា.

៤៣០. បញ្ចទ្វារិកសុខំ, ន កាយប្បសាទសន្និស្សិតសុខមេវ. មនោទ្វារិកសុខន្តិ មនោទ្វារិកចិត្តសន្និស្សិតសុខំ, ន យំ កិញ្ចិ ចេតសិកសុខំ តស្ស កាយិកសុខគ្គហណេនេវ គហិតត្តា. បញ្ចទ្វារិកជវនេន សមាបជ្ជនំ វា វុដ្ឋានំ វា នត្ថីតិ ឥទំ មនោទ្វារិកជវនេន តស្ស សម្ភវំ ទស្សេតុំ, មគ្គស្ស វសេន វុត្តំ, ន បន តប្បសង្គសង្កានិវត្តនត្ថំ. វិញ្ញត្តិមត្តម្បិ ជនេតុំ អសមត្ថំ សមាបជ្ជនស្ស កថំ បច្ចយោ ហោតិ, ពុទ្ធានំ បន ភគវន្តានំ ហោតីតិ ចេ? តថាបិ តស្ស អាសន្នដ្ឋានេ បញ្ចទ្វារិកចិត្តប្បវត្តិយា អសម្ភវោ ឯវ តាទិសស្ស បុព្ពាភោគស្ស តស្មិំ កាលេ អសម្ភវតោ. ឯតេនេវ យា កេសញ្ចិ អរិយធម្មេ អកោវិទានំ ឃដសភាវាទីសុ ពុទ្ធិតុល្យការិតាបត្តិចោទនា; សា បដិក្ខិត្តាតិ ទដ្ឋព្ពា តំតំបុរិមាភោគវសេន តេន តេន បញ្ចទ្វារិកាភិនិយតមនោវិញ្ញាណស្ស បរតោ បវត្តមានមនោវិញ្ញាណេន តស្មិំ តស្មិំ អត្ថេ វណ្ណសណ្ឋានាទិវិសេសស្ស វិនិច្ឆិនិតព្ពតោ. ឧប្បន្នមត្តកមេវ ហោតីតិ បញ្ចទ្វារិកជវនំ តាទិសំ កិញ្ចិ អត្ថនិច្ឆយកិច្ចំ កាតុំ ន សក្កោតិ, កេវលំ ឧប្បន្នមត្តមេវ ហោតិ. អយន្តិ ‘‘អាទីនវានុបស្សិនោ’’តិអាទិនា វុត្តា.

៤៣១. កុសលចិត្ត…បេ… ភូតស្សាតិ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាសហគតកុសលចិត្តស្ស សម្បយុត្តចេតោសុខសមង្គីភូតស្ស. បុព្ពសុទ្ធិកាតិ មគ្គុប្បត្តិតោ, វិបស្សនារម្ភតោបិ វា បុព្ពេវ សុទ្ធា. តេនាហ – ‘‘អាទិតោ បដ្ឋាយ បរិសុទ្ធាវ ហោន្តី’’តិ. សព្ពត្ថកការាបកង្គានីតិ សីលវិសោធនស្ស ចិត្តសមាធានស្ស វិបស្សនាភិយោគស្ស មគ្គេន បហាតព្ពកិលេសបហានស្សាតិ សព្ពស្សបិ មគ្គសម្ភារកិច្ចស្ស ការាបកង្គានិ. អដ្ឋង្គិកោ វាតិ បឋមជ្ឈានិកោ វា អដ្ឋង្គិកោ, ទុតិយជ្ឈានិកោ វា សត្តង្គិកោ ហោតិ.

ឥមមេវ សុត្តបទេសំ គហេត្វាតិ, ‘‘យា តថាភូតស្ស ទិដ្ឋី’’តិអាទិនា សម្មាទិដ្ឋិអាទីនំ បញ្ចន្នំយេវ តស្មិំ ឋានេ គហិតត្តា លោកុត្តរមគ្គោ បញ្ចង្គិកោតិ វទតិ. សោតិ តថា វទន្តោ វិតណ្ឌវាទី. អនន្តរវចនេនេវាតិ, ‘‘យា តថាភូតស្ស ទិដ្ឋី’’តិអាទិវចនស្ស, ‘‘ឯវមស្សាយ’’ន្តិអាទិនា អនន្តរវចនេន. បដិសេធិតព្ពោតិ បដិក្ខិបិតព្ពោ. ‘‘អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ ហិ ឥទំ វចនំ អរិយមគ្គស្ស បញ្ចង្គិកភាវំ ឧជុកមេវ បដិក្ខិបតិ. យទិ ឯវំ ‘‘យា តថាភូតស្ស ទិដ្ឋី’’តិអាទិនា តត្ថ បញ្ចន្នំ ឯវ អង្គានំ គហណំ កិមត្ថិយន្តិ អាហ ‘‘ឧត្តរិ ចា’’តិអាទិ. សម្មាវាចំ ភាវេតិ អរិយមគ្គសមង្គី. តេនាហ ‘‘មិច្ឆាវាចំ បជហតី’’តិ. យស្មិញ្ហិ ខណេ សម្មាវាចា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, តស្មិំយេវ មិច្ឆាវាចា បជហីយតីតិ. សហេវ វិរតិយា បូរេន្តិ សមុច្ឆេទវិរតិយា វិនា ទុក្ខបរិញ្ញាទីនំ អសម្ភវតោ. អាទិតោ បដ្ឋាយ បរិសុទ្ធានេវ វដ្ដន្តិ បរិសុទ្ធេ សីលេ បតិដ្ឋិតស្សេវ ភាវនាយ ឥជ្ឈនតោ. យថាវុត្តមត្ថំ គន្ថន្តរេនបិ សមត្ថេតុំ, ‘‘សុភទ្ទសុត្តេបិ ចា’’តិអាទិ វុត្តំ. អនេកេសុ សុត្តសតេសុ អដ្ឋង្គិកោវ មគ្គោ អាគតោ, ន បញ្ចង្គិកោតិ អធិប្បាយោ.

សម្មាសតិ មគ្គក្ខណេ កាយានុបស្សនាទិចតុកិច្ចសាធិកា ហោតីតិ តំ ចតុព្ពិធំ កត្វា ទស្សេន្តោ, ‘‘មគ្គសម្បយុត្តាវ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ អាហ. ន ចតុមគ្គសម្បយុត្តតាវសេន. ឯស នយោ សម្មប្បធានាទីសុបិ. អញ្ញមញ្ញានតិវត្តមានា យុគនទ្ធា យុត្តា វិយ អរិយមគ្គយុគនទ្ធា អញ្ញមញ្ញំ បដិពទ្ធាតិ យុគនទ្ធា. តេនាហ – ‘‘ឯកក្ខណិកយុគនន្ធា’’តិ អរិយមគ្គក្ខណេ ឯវ ហិ សមថវិបស្សនា ឯកក្ខណិកា ហុត្វា សមធុរំ វត្តន្តិ. តេនេវាហ ‘‘ឯតេ ហី’’តិអាទិ. អញ្ញស្មិំ ខណេ សមាបត្តិ, អញ្ញស្មិំ វិបស្សនាតិ ឥទំ តេសំ តត្ថ តត្ថ កិច្ចតោ អធិកភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន អញ្ញថា. ន ហិ បញ្ញារហិតា សមាបត្តិ, សមាធិរហិតា ច វិបស្សនា អត្ថិ. អរិយមគ្គេ បន ឯកក្ខណិកា សមធុរតាយ ឯករសភាវេនាតិ អត្ថោ. ផលវិមុត្តីតិ អរហត្តផលវិមុត្តិ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

មហាសឡាយតនិកសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.