៦. ឆឆក្កសុត្តវណ្ណនា

៤២០. អាទិម្ហិ កល្យាណន្តិ អាទិកោដ្ឋាសេ កល្យាណំ ឯតស្សាតិ វា អាទិកល្យាណោ, តំ អាទិកល្យាណំ, អាទិកល្យាណភាវោ ច ទោសវិគមេន ឥច្ឆិតព្ពោ. យញ្ហិ សព្ពសោ វិគតទោសំ, តំ បរិបុណ្ណគុណមេវ ហោតីតិ ‘‘និទ្ទោស’’ន្តិ វុត្តំ. កត្វាតិ ច បទំ, ‘‘កល្យាណំ កត្វា ភទ្ទកំ កត្វា’’តិ បុរិមបទទ្វយេនបិ យោជេតព្ពំ. ទេសនាការោ ហិ ឥធ កល្យាណសទ្ទេន គហិតោ. តេនេវាហ – ‘‘ទេសេតព្ពធម្មស្ស កល្យាណតា ទស្សិតា ហោតី’’តិ, ទុតិយេ បន អត្ថវិកប្បេ ទេសេតព្ពធម្មស្ស កល្យាណតា មុខ្យេនេវ កថិតា ឥតរស្ស អត្ថាបត្តិតោ. មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អយញ្ច ទេសនាយ ថោមនា ពុទ្ធានំ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណាវាតិ ទស្សេតុំ, ‘‘ឥតិ ភគវា អរិយវំស’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ធម្មគ្គហណម្បិ ទេសនាយ ថោមនា ឯវាតិ ‘‘នវហិ បទេហី’’តិ វុត្តំ.

វេទនា យាថាវតោ ជាននំ, តញ្ច មគ្គកិច្ចំ, តស្ស ឧបាយោ វិបស្សនាតិអាហ – ‘‘សហវិបស្សនេន មគ្គេន ជានិតព្ពានី’’តិ. បរិញ្ញាភិសមយាទិកិច្ចេន និព្ពត្តិយា អសម្មោហតោ ច បដិវិជ្ឈិតព្ពោ. តេភូមកចិត្តមេវ កថិតំ សម្មសនដ្ឋានស្ស អធិប្បេតត្តា. ឯស នយោ ធម្មាយតនាទីសុបិ. ធម្មាយតនស្ស វា អាយតនភាវតោ ពហិទ្ធាគហណំ, ន សព្ពសោ អនជ្ឈត្តភាវតោ. វិបាកវេទនាបច្ចយា ជវនក្ខណេ ឧប្បន្នតណ្ហាតិ ឆត្តិំសវិបាកវេទនំ និស្សាយ ឯវំ អស្សាទេន្តី អនុភវេយ្យន្តិ អកុសលជវនក្ខណតោ ឧប្បន្នតណ្ហា.

៤២២. បាដិយេក្កោ អនុសន្ធីតិ យថានុសន្ធិអាទីនំ អសម្ភវតោតិ អធិប្បាយេន វុត្តំ. ហេដ្ឋាតិ វិញ្ញាណផស្សវេទនាតណ្ហានំ បច្ចយាយត្តវុត្តិតាទស្សនេន ចក្ខាយតនាទីនំ រូបាយតនាទីនញ្ច បច្ចយាយត្តវុត្តិតា ទីបិតា អបច្ចយុប្បន្នស្ស បច្ចយាភាវតោ, យញ្ច បច្ចយាយត្តវុត្តិកំ, តំ អនិច្ចំ ឧប្បាទសម្ភវតោ, យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ, យំ ទុក្ខំ តទនត្តាតិ ខន្ធបញ្ចកេ ច ឆន្នំ ឆក្កានំ វសេន ឃនវិនិព្ភោគករណេន អត្ថតោ អនត្តលក្ខណំ វិភាវិតំ. ន សរូបតោតិ សរូបតោបិ តំ វិភាវេតុកាមោ តេនេវ ឆឆក្កានំ វសេន ឃនវិនិព្ភោគនយេន ព្យតិរេកតោ ច អន្វយតោ ច ទស្សេន្តោ ភគវា – ‘‘ចក្ខុ អត្តាតិ យោ វទេយ្យា’’តិអាទិមាហាតិ យថានុសន្ធិកាវ ទេសនា វិភាវិតា. តេនាហ ‘‘ហេដ្ឋា កថិតានំ ហី’’តិអាទិ. ហេដ្ឋា បន ឆន្នំ ឆក្កានំ វសេន វិនិព្ភោគទស្សនមត្តំ, ន អនត្តលក្ខណំ វិភាវិតំ, ឥធ បន សរូបតោ អនត្តលក្ខណំ វិភាវិតន្តិ អធិប្បាយេន អនុសន្ធន្តរភាវជោតនា. យទិបិ អនត្តភាវោ នាម ចតូសុបិ សច្ចេសុ លព្ភតេវ, សព្ពេបិ ហិ ធម្មា អនត្តា, ឥមេ បនេត្ថ ទ្វេបិ នយា សម្មសនវសេន បវត្តាតិ វុត្តំ – ‘‘ទ្វិន្នំ សច្ចានំ អនត្តភាវទស្សនត្ថ’’ន្តិ. ន ឧបបជ្ជតីតិ ឧបបត្តិសង្ខាតយុត្តិយា ន សមេតីតិ អយមេត្ថ អត្ថោតិ អាហ ‘‘ន យុជ្ជតី’’តិ. អត្តវាទិនា – ‘‘និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ’’តិ អភិមតោ, ចក្ខុញ្ច ឧប្បាទវន្តតាយ អនិច្ចំ, យំ បច្ចយាយត្ថវុត្តិតា, តស្មា ‘‘ចក្ខុ អត្តាតិ យោ វទេយ្យ, តំ ន ឧបបជ្ជតី’’តិអាទិ. សក្កាយវត្ថុ ចក្ខុ អនត្តា អនិច្ចភាវតោ សេយ្យថាបិ ឃដោ, ចក្ខុំ អនិច្ចំ បច្ចយាយត្តវុត្តិភាវតោ សេយ្យថាបិ ឃដោ, ចក្ខុ បច្ចយាយត្តវុត្តិ ឧប្បាទាទិសម្ភវតោ សេយ្យថាបិ ឃដោ. វិគច្ឆតីតិ ភង្គុប្បត្តិយា សភាវាវិគមេន វិគច្ឆតិ. តេនាហ ‘‘និរុជ្ឈតី’’តិ.

៤២៤. យស្មា កិលេសវដ្ដមូលកំ កម្មវដ្ដំ, កម្មវដ្ដមូលកញ្ច វិបាកវដ្ដំ. កិលេសុប្បត្តិ ច តណ្ហាទិគ្គាហបុព្ពិកា, តស្មា ‘‘តិណ្ណំ វា គាហានំ វសេន វដ្ដំ ទស្សេតុ’’ន្តិ អាហ. យស្មា បន តណ្ហាបក្ខិកា ធម្មា សមុទយសច្ចំ, ចក្ខាទយោ ទុក្ខសច្ចំ, តស្មា វុត្តំ – ‘‘ទ្វិន្នំ សច្ចានំ វសេន វដ្ដំ ទស្សេតុ’’ន្តិ. តណ្ហាមានទិដ្ឋិគ្គាហាវ វេទិតព្ពា សក្កាយគាមិនិបដិបទាយ អធិប្បេតត្តា. ‘‘ឯតំ មមា’’តិអាទិនា គហណមេវេត្ថ អនុបស្សនាតិ អាហ – ‘‘គាហត្តយវសេន បស្សតី’’តិ.

តិណ្ណំ គាហានំ បដិបក្ខវសេនាតិ តណ្ហាទិគ្គាហបដិបក្ខភូតានំ ទុក្ខានិច្ចានត្តានុបស្សនានំ វសេន, តាហិ វា តិណ្ណំ គាហានំ បដិបក្ខវសេន វិនិវេឋនវសេន អនុប្បាទនវសេនាតិ អត្ថោ. បដិបក្ខវសេន វិវដ្ដំ ទស្សេតុន្តិ យោជនា. សក្កាយនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ ឯត្ថ និរោធធម្មោ សរូបេនេវ ទស្សិតោតិ អាហ – ‘‘និរោធោ…បេ… ទស្សេតុ’’ន្តិ. បដិសេធវចនានីតិ បដិក្ខេបវចនានិ.

៤២៥. តណ្ហាទីនំ អនុបាទិយនវចនានិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេនេវ វុត្តានិ តណ្ហាទិដ្ឋីនំយេវ អភិនន្ទនាទិវសេន បវត្តិសព្ភាវតោ. អប្បហីនត្ថោ អនុសយត្ថោតិ អាហ – ‘‘អនុសេតីតិ អប្បហីនោ ហោតី’’តិ អរិយមគ្គេន ហិ អប្បហីនោ ថាមគតោ រាគាទិកិលេសោ អនុសយោ ការណលាភេ សតិ ឧប្បជ្ជនារហភាវតោ. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ. វដ្ដទុក្ខកិលេសទុក្ខស្សាតិ វដ្ដទុក្ខស្ស ចេវ កិលេសទុក្ខស្ស ច. សឧបាទិសេសនិព្ពានញ្ហិ កិលេសទុក្ខស្ស អន្តករណំ, អនុបាទិសេសនិព្ពានំ វដ្ដទុក្ខស្ស.

៤២៦. តេសន្តិ អនុសយានំ. បដិក្ខេបវសេនាតិ បជហនវសេន, អប្បវត្តិករណវសេនាតិ អត្ថោ. អវិជ្ជំ បជហិត្វាតិ អនវសេសតោ អវិជ្ជំ អប្បវត្តិធម្មតំ អាបាទេត្វា. កាមំ ហេដ្ឋិមមគ្គញាណម្បិ អវិជ្ជាបហាយិនី វិជ្ជា ឯវ, តំ បន ញាណំ អវិជ្ជាយ អនវសេសប្បហាយកំ ន ហោតិ, អគ្គមគ្គញាណេ បន ឧប្បន្នេ អវិជ្ជាយ លេសោបិ នាវសិស្សតីតិ តទេវ អវិជ្ជាយ បហាយកន្តិ អាហ – ‘‘អរហត្តមគ្គវិជ្ជំ ឧប្បាទេត្វា’’តិ.

៤២៧. សយមេវ តថាគតេ អត្តនោ ពុទ្ធានុភាវេន ទេសេន្តេ សដ្ឋិ ភិក្ខូ អរហត្តំ បត្តាតិ អនច្ឆរិយមេតំ, អថ កិំ អច្ឆរិយន្តិ អាហ ‘‘ឥម’’ន្តិអាទិ. កថេន្តេបីតិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទោ បការត្ថោ, ឥមិនាវ បការេនាតិ អត្ថោ. បត្តា ឯវាតិ សដ្ឋិ ភិក្ខូ អរហត្តំ បត្តា ឯវាតិ យោជនា. ឯតម្បិ អនច្ឆរិយំ, សត្ថុ សម្មុខា សាវកា សមុទាគមា មហាភិញ្ញា បភិន្នបដិសម្ភិទា តថា តថា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេន្តីតិ. តេនាហ – ‘‘មហាភិញ្ញប្បត្តា ហិ តេ សាវកា’’តិ.

មហាមណ្ឌបេតិ លោហបាសាទស្ស បុរតោ ឯវ មហាភិក្ខុសន្និបាតោ ជាតោតិ តេសំ បហោនកវសេន កតេ មហតិ សាណិមណ្ឌបេតិ វទន្តិ. តេសុបិ ឋានេសូតិ តេសុ យថាវុត្តមហាមណ្ឌបាទីសុ ឋានេសុ. មហាថេរោ អត្ថីតិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. ទេវត្ថេរស្ស គុណេ សុត្វា បសន្នមានសោ មហាថេរោ, តថាបិ វត្ថសម្បត្តិយា បសីទិត្វា ‘‘ត្វំ បន ន្ហាបេហី’’តិ អាហ.

ហេដ្ឋាបាសាទេតិ ច កល្យាណិយមហាវិហារេ ឧបោសថាគារេ ហេដ្ឋាបាសាទេ ឯកទា ឧបរិបាសាទេ ឯកទា, កថេសីតិ. ចូឡនាគស្ស តថា មហតី បរិសា ទេវតានុភាវេន អភិញ្ញាបាទនំ អហោសីតិ កេចិ. ថេរោ បន មហិទ្ធិកោ អហោសិ, តស្មា តាវ មហតិំ បរិសំ អភិញ្ញាបេសីតិ អបរេ.

តតោ តតោតិ តស្សំ តស្សំ ទិសាយំ. ឯកោវាតិ ឯកច្ចោ ឯវ, ន ពហុសោ, កតិបយាវ បុថុជ្ជនា អហេសុន្តិ អត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឆឆក្កសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.