២. ឆន្នោវាទសុត្តវណ្ណនា

៣៨៩. ឆន្នោតិ ឥទំ តស្ស នាមន្តិ អាហ ‘‘ឯវំនាមកោ ថេរោ’’តិ. យស្ស បន សត្ថារា បរិនិព្ពានកាលេ ព្រហ្មទណ្ឌោ អាណត្តោ, អយំ សោ ន ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘ន អភិនិក្ខមនំ និក្ខន្តត្ថេរោ’’តិ, លោកនាថស្ស អភិនិក្ខមនកាលេ កបិលបុរតោ និក្ខន្តោតិ អត្ថោ. គិលានបុច្ឆកាតិ គិលានស្ស បុច្ឆនកា, គិលានភាវស្ស អវត្ថំ សោតុកាមាតិ អត្ថោ. សសនតោ ហិំសនតោ សត្ថន្តិ អាហ ‘‘ជីវិតហារកសត្ថ’’ន្តិ.

៣៩០. ឧបវជ្ជំ ឯតស្ស នត្ថីតិ អនុបវជ្ជំ, ករជកាយំ កត្វា អាយតិំ ឧប្បត្តិរហិតន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘អនុប្បត្តិក’’ន្តិ.

៣៩១. ខយវយំ ញត្វាតិ សង្ខារគតំ ខណភង្គំ នេត្វា ញាណេន យាថាវតោ ញត្វា. នេតំ មមាតិ ទុក្ខតោ សមនុបស្សនា សង្ខារេសុ ទិដ្ឋេសុ មមំការាភាវតោ. នេសោហមស្មីតិ អនិច្ចតោ សមនុបស្សនា អនិច្ចតោ តេសុ ទិដ្ឋេសុ អហំការាភាវតោ. ន មេសោ អត្តាតិ អនត្តតោ សមនុបស្សនា អនត្តតោ តេសុ ទិដ្ឋេសុ អត្តគ្គាហាភាវតោតិ អាហ – ‘‘នេតំ មម…បេ… អត្តាតិ សមនុបស្សាមី’’តិ.

៣៩៣. តស្មា បុថុជ្ជនោតិ យស្មា អរិយោ សព្ពសោ បរិញ្ញាតវត្ថុកោ ទុក្ខវេទនំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ នាម នត្ថិ, តស្មា បុថុជ្ជនោ, កេវលំ បន អធិមានេនេវ – ‘‘នាភិកង្ខាមិ ជីវិតំ, បរិចិណ្ណោ មេ សត្ថា, និរោធំ ទិស្វា’’តិ វទតីតិ អធិប្បាយោ. ឥទម្បីតិ ឥទម្បិ, ‘‘និស្សិតស្ស ចលិត’’ន្តិអាទិ. តណ្ហានិស្សិតភាវេន ហិ អាយស្មា ឆន្នោ មារណន្តិកំ វេទនំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ ឥតោ ចិតោ បរិវត្តន្តោ ចលតិ វិប្ផន្ទតិ, តស្មា ‘‘និស្សិតស្ស ចលិត’’ន្តិអាទិ មនសិកាតព្ពំ, តេន ឥទំ សព្ពំ តំ វិប្ផន្ទិតំ ន ភវិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. កប្បសទ្ទោ កាលបរិយាយោបិ ហោតិ, ន កាលវិសេសវាចកោ ឯវាតិ អាហ – ‘‘និច្ចកប្បន្តិ និច្ចកាល’’ន្តិ. យថា អប្បហីនតណ្ហាទិដ្ឋិកោ បុគ្គលោ តំនិស្សិតោ អល្លិនោ, ឯវំ តាហិបិ និស្សិតោ អមុត្តភាវតោតិ អាហ – ‘‘តណ្ហាទិដ្ឋីហិ និស្សិតស្សា’’តិ. ចលិតន្តិ យថា យថា អសមារទ្ធាយ សម្មាបដិបត្តិយា អាទីនវវសេន ចលន្តំ បន យស្មា អរិយស្ស វិនយេ វិរូបំ ចលិតំ នាម ហោតិ, តស្មា អាហ – ‘‘វិប្ផន្ទិតំ ហោតី’’តិ. តាទិសេ បន បបញ្ចវិក្ខម្ភនវសេន ចិត្តស្ស ចលិតេ អសតិ ភាវនាយ វីថិបដិបន្នតាយ កិលេសបដិប្បស្សទ្ធិ ឯវ ហោតីតិ អាហ ‘‘ចលិតេ អសតិ បស្សទ្ធី’’តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘កិលេសបស្សទ្ធិ នាម ហោតី’’តិ.

ភវន្តរំ ទិស្វា នមនដ្ឋេន នតិ. តេនាហ – ‘‘នតិយា អសតីតិ ភវត្ថាយ អាលយនិកន្តិបរិយុដ្ឋានេសុ អសតី’’តិ. បដិសន្ធិវសេន អាគតិ នាមាតិ បដិសន្ធិគ្គហណវសេន ភវន្តរតោ ឥធេវ អាគមនំ នាម, ចុតិវសេន ចវនវសេន ឥតោ ភវន្តរស្ស គមនំ នាម ន ហោតិ អាគតិគតិយា អសតិ កតូបចិតស្សបិ កម្មស្ស ឧប្បត្តិបរិកប្បវសេន បវត្តិយា អភាវតោ. ចវនវសេនាតិ និព្ពត្តភវតោ ចវនវសេន ចុតិ, អាយតិំ ឧបបជ្ជនវសេន ឧបបាតោ ន ហោតិ. យតោ គតិ អាគតិ ចវនំ ឧបបាតោ ន ហោតិ, តតោ ឯវ នេវិធ, ន ហុរំ, ន ឧភយមន្តរេន, កាយស្ស គតិយា អាគតិយា ច អភាវតោ សព្ពសោ ចុតូបបាតោ នត្ថិ; តេន ន ឥធលោកេ ឋិតោតិ វត្តព្ពោ. ន បរលោកេ ឋិតោតិ វត្តព្ពោ, ន ឧភយមន្តរេន ឋិតោតិ វត្តព្ពោ. តេនាហ ‘‘នយិធ លោកេ’’តិអាទិ. តត្ថ ឥធលោកបរលោកវិនិមុត្តស្ស សំសរណបទេសស្ស អភាវតោ, ‘‘ន ឧភយមន្តរេនា’’តិ វុត្តោតិ ឧភយបរិយាបន្នោ ន ហោតីតិ បដិក្ខិបន្តោ, ‘‘ន ឧភយត្ថ ហោតី’’តិ អាហ. អយមេវ អន្តោតិ យោ ឥធលោកេ បរលោកេ ច អភាវោ អវិជ្ជមានតា អនុប្បជ្ជនំ, អយមេវ សកលស្ស ទុក្ខមូលស្ស អន្តោ បរិយោសានំ.

៣៩៤. កណ្ឋនាឡិំ ឆិន្ទីតិ នាឡិំ ឆិន្ទិតុំ អារភិ. តស្មិំ ឆិន្ទិតុំ អារទ្ធក្ខណេ ឆេទោ ច វត្តតិ; មរណភយញ្ច ឱក្កមិ អវីតរាគភាវតោ, តតោ ឯវ គតិនិមិត្តំ ឧបដ្ឋាតិ. ‘‘សោបិ នាម សព្រហ្មចារីនំ អនុបវជ្ជតំ ព្យាករិត្វា សរាគមរណំ មរិស្សតី’’តិ សំវិគ្គមានសោ សង្ខារេ អនិច្ចាទិវសេន បរិគ្គណ្ហន្តោ. អរហត្តំ បត្វាតិ បុព្ពេ ពហុសោ វិបស្សនាយ ឧទយព្ពយញាណំ បាវិតត្តា តាវទេវ អរហត្តំ បត្វា អរហត្តផលបច្ចវេក្ខណានន្តរំ កណ្ឋនាឡិច្ឆេទបច្ចយា ជីវិតនិរោធេន សមសីសី ហុត្វា បរិនិព្ពាយិ. ន ហិ អន្តិមភវិកស្ស អរហត្តំ អប្បត្វា ជីវិតន្តរាយោ ហោតិ. ថេរស្សាតិ អាយស្មតោ ឆន្នត្ថេរស្ស. ព្យាករណេនាតិ ហេតុម្ហិ ករណវចនំ ‘‘ព្យាករណេន ហេតុនា’’តិ. តន្និមិត្តញ្ហិ ថេរោ វីរិយំ បគ្គណ្ហន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេតិ. ឥមិនាតិ, ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ’’តិអាទិវចនេន. ថេរោតិ អាយស្មា សារិបុត្តត្ថេរោ. បុច្ឆតីតិ, ភន្តេ, តថា កុលសំសគ្គបសុតោ កថំ បរិនិព្ពាយិស្សតីតិ បុច្ឆតិ. ‘‘បុព្ពេ កុលេសុ សំសដ្ឋវិហារី’’តិ សព្រហ្មចារីនំ បញ្ញាតស្សបិ ឥមស្មិំ ‘‘ហោន្តិ ហេតេ សារិបុត្តា’’តិអាទិនា ភគវតោ វុត្ត-ដ្ឋានេ អសំសដ្ឋភាវោ បាកដោ អហោសិ. បក្កម្បិ និបក្កំ វិយ សម្មាបដិបជ្ជមានាបិ កេចិ អសញ្ញតា ឧបដ្ឋហន្តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឆន្នោវាទសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.