៣. បុណ្ណោវាទសុត្តវណ្ណនា

៣៩៥. អនន្តរសុត្តេ ‘‘បដិសល្លានាតិ ផលសមាបត្តិតោ’’តិ វុត្តំ, តត្ថ ធម្មសេនាបតិនោ អរិយវិហារស្ស អធិប្បេតត្តា, ឥធ បន អកតកិច្ចស្ស បដិសល្លានំ នាម កាយវិវេកោតិ អាហ – ‘‘បដិសល្លានាតិ ឯកីភាវា’’តិ. ‘‘ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា’’តិ បនេត្ថ វិញ្ញេយ្យរូបំ វិជានន្តស្ស ទ្វារភូតំ ចក្ខុន្តិ ឧភយំ អជ្ឈត្តិកំ ពាហិរញ្ច អាយតនំ អភិនន្ទិតាទិសាមញ្ញេន តញ្ចេតិ ឯត្ថ តំ-សទ្ទេន ឯកជ្ឈំ បច្ចាមដ្ឋន្តិ អាហ – ‘‘តញ្ចេតិ តំ ចក្ខុញ្ចេវ រូបញ្ចា’’តិ. យំ បនេត្ថ វិញ្ញេយ្យសទ្ទេន ជោតិតំ វិញ្ញាណំ តំ សម្បយុត្តធម្មាតិ តទុភយំ, ‘‘មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា’’តិ បទេន កថិតមេវាតិ ឥធ ន គហិតំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សមោធានេនាតិ សហាវដ្ឋានេន, ចិត្តេន នន្ទិយា តណ្ហាយ សហ បវត្តិយា ចិត្តសហុប្បត្តិយាតិ អត្ថោ. តេនាហ – ‘‘ឧប្បជ្ជតិ នន្ទី’’តិ. បញ្ចក្ខន្ធទុក្ខស្ស សមោធានន្តិ បញ្ចក្ខន្ធសង្ខាតស្ស ទុក្ខសច្ចស្ស បច្ចវោការេ សហប្បវត្តិ ហោតិ. យស្មា ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឆន្នំ ទ្វារានំយេវ វសេន ឧប្បជ្ជតិ, តថា សមុទយោតិ, តស្មា អាហ – ‘‘ឥតិ ឆសុ ទ្វារេសូ’’តិអាទិ. កិលេសវដ្ដស្ស កម្មវដ្ដស្ស វិបាកវដ្ដស្ស ច កថិតត្តា អាហ – ‘‘វដ្ដំ មត្ថកំ បាបេត្វា ទស្សេតី’’តិ. ទុតិយនយេតិ ‘‘សន្តិ ច ខោ’’តិអាទិនា វុត្តេ ទុតិយេ ទេសនានយេ. បាដិយេក្កោ អនុសន្ធីតិ ន យថានុសន្ធិ នាបិ អជ្ឈាសយានុសន្ធីតិ អធិប្បាយោ, បុច្ឆានុសន្ធិស្ស បន ឥធ សម្ភវោ ឯវ នត្ថីតិ. សត្តសុ ឋានេសូតិ អក្កោសនេ បរិភាសនេ បាណិប្បហារេ លេឌ្ឌុប្បហារេ ទណ្ឌប្បហារេ សត្ថប្បហារេ ជីវិតាវោរោបនេតិ ឥមេសុ សត្តសុ. ‘‘ភទ្ទកា វតិមេ’’តិអាទិនា ខន្តិបដិសំយុត្តំ សីហនាទំ នទាបេតុំ.

៣៩៦. ចណ្ឌាតិ កោធនា, តេន ទូសិតចិត្តតាយ ទុដ្ឋាតិ វុត្តា. កិព្ពិសាតិ បាបា. ផរុសាតិ ឦសកម្បិ បសាទសិនេហាភាវេន លុទ្ទា. ផរុសវចនតាយ វា ផរុសា, តថាភូតា បន លុទ្ទា នាម ហោន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘កក្ខឡា’’តិ. ឥទញ្ច តេតិ, ‘‘ហត្ថច្ឆេទំ នាសិកច្ឆេទ’’ន្តិ ឯវមាទិំ ឥទញ្ច អនិដ្ឋំ ករិស្សាមាតិ ភយទស្សនេន តជ្ជេស្សន្តិ.

ឃដិកមុគ្គរេនាតិ ទណ្ឌានំ កិរ អគ្គបស្សេ ឃដាការំ ទស្សេន្តិ, តេន សោ ‘‘ឃដិកមុគ្គរោ’’តិ វុច្ចតិ. ឯកតោធារាទិនា សត្ថេន ករវាលខគ្គាទិនា. ‘‘ឥន្ទ្រិយសំវរាទីនំ ឯតំ នាម’’ន្តិ វត្វា យត្ថ យត្ថ ឥន្ទ្រិយសំវរាទយោ ‘‘ទមោ’’តិ វុត្តា, តំ បាឋបទេសំ ទស្សេន្តោ ‘‘សច្ចេនា’’តិអាទិមាហ. មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ ទមេតិ សំវរេតីតិ ឥន្ទ្រិយសំវរោ, ទមោ. រាគាទិបាបធម្មេ ទមេតិ ឧបសមេតីតិ ទមោ, បញ្ញា. បាណាតិបាតាទិកម្មកិលេសេ ទមេតិ ឧបសមេតិ វិក្ខម្ភេតីតិ ទមោ ឧបោសថោ. ព្យាបាទវិហេសាទិកេ ទមេតិ វិនេតីតិ ទមោតិ អាហ – ‘‘ឥមស្មិំ បន សុត្តេ ខន្តិ ‘ទមោ’តិ វេទិតព្ពា’’តិ. ឧបសមោតិ តស្សេវ ទមស្ស វេវចនំ, តស្មា ទមោ ច សោ ព្យាបាទាទីនំ វិនយនដ្ឋេន តេសំយេវ ឧបសមនដ្ឋេន ឧបសមោ ចាតិ ទមូបសមោ, អធិវាសនខន្តិ.

៣៩៧. តត្ថ ខន្តិយំ កតាធិការោ តំ ជនបទំ គន្ត្វា មហាជនស្ស អវស្សយោ ហោតិ, តស្មា តទស្ស អបទានំ សមុទាគមតោ បដ្ឋាយ វិភាវេតុំ, ‘‘កោ បនេស បុណ្ណោ’’តិអាទិ អារទ្ធំ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ សុនាបរន្តជនបទេ. អសប្បាយវិហារន្តិ ភាវនាភិយោគស្ស ន សប្បាយំ វិហារំ.

ទ្វេ ភាតរោតិ អវិភត្តសាបតេយ្យា អវិភត្តវោហារសំយោគា. តេនាហ ‘‘តេសូ’’តិអាទិ. ជនបទចារិកំ ចរន្តោ ភណ្ឌំ គហេត្វា ជនបទេសុ វិក្កយំ ករោន្តោ.

‘‘ពុទ្ធបូជំ ធម្មបូជំ សង្ឃបូជំ ករិស្សាមា’’តិ តន្និន្នា. អដ្ឋិមិញ្ជំ អាហច្ច អដ្ឋាសីតិ, ‘‘ពុទ្ធោ’’តិ វចនំ អស្សុតបុព្ពំ សោតបថំ ឧបគតំ អនប្បកំ បីតិសោមនស្សំ សមុដ្ឋាបេន្តំ បីតិសមុដ្ឋានបណីតរូបេហិ ឆវិចម្មាទីនិ ឆិន្ទិត្វា អដ្ឋិមិញ្ជំ អាហច្ច អដ្ឋាសិ. វិស្សជ្ជិតន្តិ វិក្កិណនវសេន វិនិយោជិតំ. កម្មដ្ឋានំ ន ឧបដ្ឋាតីតិ ភាវនាវីថិំ ន ឱតរតិ. មយ្ហំ អសប្បាយោតិ មយ្ហំ កម្មដ្ឋានភាវនាយ សប្បាយោ ឧបការោ ន ហោតិ.

កោចិ ចង្កមិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ មហតា សមុទ្ទវីចិសទ្ទេន ឧបទ្ទុតត្តា ភាវនាមនសិការស្ស អនភិសម្ភុណនតោ. តេនាហ ‘‘សមុទ្ទវីចិយោ’’តិអាទិ. សោតិ មកុឡវិហារោ.

ឧត្តមជវេន គច្ឆមានា យថាធិប្បេតំ មគ្គំ អតិក្កមិត្វា អញ្ញតរំ ទីបកំ បាបុណិ.

ឧប្បាទិកំ ឧដ្ឋាបេត្វាតិ មហាវាតមណ្ឌលសមុដ្ឋាបនេន តស្មិំ បទេសេ មហាសមុទ្ទំ សំខោភេន្តោ មហន្តំ ឧប្បាទំ ឧដ្ឋបេត្វា.

ថេរោ, ‘‘អម្ហេ អាវជ្ជេយ្យាថា’’តិ កនិដ្ឋស្ស វចនំ សរិត្វា អន្តរន្តរា អាវជ្ជេតិ, តស្មា តទាបិ អាវជ្ជេតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘តស្មិំយេវ ខណេ អាវជ្ជិត្វា’’តិ. សម្មុខេតិ សីសដ្ឋានេ. បដិវេទេសុន្តិ បវេទេសុំ, ឧបាសកា មយន្តិ បដិជានិំសុ. ឥមិនាតិ ឥមិនា មយ្ហំ បរិច្ចត្តកោដ្ឋាសេន. មណ្ឌលមាឡន្តិ មុណ្ឌមណ្ឌលមាឡសទិសំ បដិស្សយំ. បរិចារកាតិ អវសេសគាមិនោ.

សច្ចពន្ធស្ស ឱកាសំ ករោន្តោ ‘‘ឯកូនបញ្ចសតាន’’ន្តិ អាហ. តំ ទិវសំ…បេ… អគ្គហេសិ, តេន សោ ថេរោ បឋមំ សលាកំ គណ្ហន្តានំ ឯតទគ្គេ ឋបិតោ.

វាណិជគាមំ គន្ត្វាតិ វាណិជគាមសមីបំ គន្ត្វា. ពុទ្ធកោលាហលន្តិ ពុទ្ធានំ ឧបគម្ម សត្តានំ ឧប្បជ្ជនកុតូហលំ.

មហាគន្ធកុដិយំយេវាតិ ជេតវនមហាវិហារេ មហាគន្ធកុដិយំយេវ. បរិចរិតព្ពន្តិ ឧបដ្ឋាតព្ពំ.

គន្ធកដ្ឋានីតិ ចន្ទនអគរុសលឡាទីនិ សុគន្ធកដ្ឋានិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

បុណ្ណោវាទសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.