១០. ធាតុវិភង្គសុត្តវណ្ណនា

៣៤២. អបរិក្ខីណាយុកំ បុក្កុសាតិកុលបុត្តំ ឧទ្ទិស្ស គមនន្តិ កត្វា វុត្តំ ‘‘តុរិតគមនចារិក’’ន្តិ. មម វាសុបគមនេន តវ ចិត្តស្ស អផាសុកំ អនិដ្ឋំ សចេ នត្ថិ. សោតិ បុព្ពុបគតោ. ទិន្នំ ទិន្នមេវ វដ្ដតីតិ ឯកវារំ ទិន្នំ ទិន្នមេវ យុត្តំ, ន បុន ទាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. កតំ កតមេវាតិ សង្គហត្ថំ កតំ អនុច្ឆវិកកម្មំ កតមេវ, ន តំ បុន វិបរិវត្តេតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

បុក្កុសាតិម្ហិ ឧភយថាបិ កុលបុត្តភាវោ បរិបុណ្ណោ ឯវាតិ អាហ – ‘‘ជាតិកុលបុត្តោបិ អាចារកុលបុត្តោបី’’តិ. តត្រាតិ តស្មិំ តក្កសីលតោ អាគមនេ. អង្កេ និបន្នទារកំ វិយ ជនំ តោសេតិ តុដ្ឋិំ បាបេតិ. រតនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ បព្ពតសមុទ្ទាទិសន្និស្សិតត្តា បច្ចន្តទេសស្ស. ទស្សនីយន្តិ ទស្សនេនេវ សុខាវហំ. ឯវរូបន្តិ ទស្សនីយំ សវនីយញ្ច.

អនគ្ឃកម្ពលេ មហគ្ឃកម្ពលេ. សារករណ្ឌកេតិ ចន្ទនសារាទិសារមយករណ្ឌកេ. លិខាបេត្វា ឧក្កិរាបេត្វា. លាខាយ វដ្ដាបេត្វាតិ មុខំ បិទហិត្វា លាខាបរិកម្មំ ការេត្វា.

អន្តោ ទុស្សភណ្ឌិកំ អត្ថីតិ អញ្ញាសិ នាតិគរុកភាវតោ. អនគ្ឃា អហេសុន្តិ វណ្ណសម្បត្តិផស្សសម្បត្តិបមាណមហត្តទុន្និម្មាបិយតាហិ មហគ្ឃា អហេសុំ, មហាបុញ្ញោ រាជា តស្ស អត្ថេវាតិ អធិប្បាយោ.

យទិ ឯវំ, ‘‘កិន្នុ ខោ បេសេមី’’តិ កស្មា វីមំសំ អាបជ្ជីតិ អាហ – ‘‘អបិច ខោ បនា’’តិអាទិ. សោតិ ពិម្ពិសារោ រាជា. វិចិនិតុំ អារទ្ធោ រតនស្ស អនេកវិធត្តា ឧត្តរុត្តរិញ្ច បណីតតរាទិភាវតោ. សុវណ្ណរជតាទីតិ សុវណ្ណរជតបវាឡមណិមុត្តាវេឡុរិយាទិ. ឥន្ទ្រិយពទ្ធន្តិ ចក្ខាទិឥន្ទ្រិយបដិពទ្ធំ. បទេសន្តិ គុណវសេន ឯកទេសំ ន បាបុណាតិ.

សាមំ សច្ចានំ អភិសម្ពុទ្ធតាសាមញ្ញេន, ‘‘ពុទ្ធរតនម្បិ ទុវិធ’’ន្តិ វុត្តំ. ពុទ្ធរតនសមំ រតនំ នាម នត្ថិ, យស្មា បន ឥមស្មិំ លោកេ បរស្មិំ វា បន ពុទ្ធេន សទិសោ ន វិជ្ជតីតិ. បឋមពោធិយំយេវ បវត្តតីតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘ឃោសោបី’’តិអាទិ.

រាជា តុដ្ឋោ ចិន្តេសិ, ‘‘តត្ថ អវិជ្ជមានំយេវ បេសេតុំ លទ្ធ’’ន្តិ. តស្មាតិ យស្មា បរិបុណ្ណំ ឯកទិវសម្បិ តស្មិំ បទេសេ ពុទ្ធានំ អាវាសបរិគ្គហោ នត្ថិ, តស្មា. បុព្ពទិសាមុខន្តិ បុព្ពទិសាភិមុខំ សីហបញ្ជរំ. តេនស្ស សុវិភូតាលោកតំ ទស្សេតិ.

ឯវំ អនញ្ញសាធារណស្ស ភគវតោ ឦទិសោ សមុទាគមោតិ ទស្សេតុំ, ‘‘ឯវំ ទស បារមិយោ បូរេត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯវំ សម្បន្នសមុទាគមស្ស តទនុរូបា អយំ ផលសម្បទាតិ ទស្សេតុំ, ‘‘តុសិតភវនតោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

អរិយធម្មោ នាម អរិយមគ្គប្បធានោ, អរិយមគ្គោ ច សត្តតិំសពោធិបក្ខិយសង្គហោ, តេ ច ឧទ្ទេសមត្តេនេវ គហិតាតិ អាហ – ‘‘សត្តតិំសពោធិបក្ខិយេ ឯកទេសេន លិខិត្វា’’តិ. ចូឡសីលាទីនិ ព្រហ្មជាលេ (ទី. និ. ១.៨-៩) អាគតនយេន វេទិតព្ពានិ. ឆទ្វារសំវរំ សតិសម្បជញ្ញន្តិ មនច្ឆដ្ឋានំ ទ្វារានំ សំវរណវសេន សត្តដ្ឋានិកំ សតិសម្បជញ្ញំ. ទ្វាទសប្បភេទំ ចីវរាទិចតុប្បច្ចយសន្តោសំ. អរញ្ញរុក្ខមូលាទីនញ្ច វិភង្គំ ភាវនានុកូលំ សេនាសនំ. ‘‘អភិជ្ឈំ លោកេ បហាយា’’តិអាទិនា វុត្តំ នីវរណប្បហានំ. បរិកម្មន្តិ កសិណាទិបរិកម្មំ. បាឡិយំ អាគតនយេន អដ្ឋតិំស កម្មដ្ឋានានិ. វិសុទ្ធិបដិបាដិយា យាវ អាសវក្ខយា ឥមំ បដិបត្តិំ ឯកទេសេន លិខិ. សោឡសវិធន្តិ សោឡសវិធភាវនាយ បយោគំ.

កិលញ្ជមយេតិ នានាវិធភិត្តិវិភត្តេ សណ្ហសុខុមរតនបរិសិព្ពិតេ កិលញ្ជមយសមុគ្គេ. ពហិ វត្ថេន វេឋេត្វាតិ បឋមំ សុខុមកម្ពលេន វេឋេត្វា បដិបាដិយា តេត្តិំសាយ សមុគ្គេសុ បក្ខិបិត្វា តតោ ពហិ សុខុមវត្ថេន វេឋេត្វា ឆាទេត្វា. តិណគច្ឆបហានសម្មជ្ជនាទិនា សោធិតមត្តកមេវ ហោតុ, កទលិបុណ្ណឃដឋបនធជបដាកុស្សាបនាទិអលង្ករណេន មា និដ្ឋាបេថាតិ អត្ថោ. រាជានុភាវេន បដិយាទេថាតិ មម រាជានុរូបំ សជ្ជេថ, អលង្ករោថាតិ អត្ថោ. អន្តរភោគិកានន្តិ អនុយុត្តរាជមហាមត្តានំ. ជវនទូតេតិ ខិប្បំ គច្ឆន្តកទូតបុរិសេ. តាឡេហិ សហ អវចរន្តីតិ តាឡាវចរា.

រញ្ញា បណ្ណាការំ ឧទ្ទិស្ស កតបូជាសក្ការស្ស អមច្ចតោ សុតត្តា បណ្ណាការំ ឧច្ចដ្ឋានេ ឋបេត្វា សយំ នីចាសនេ និសិន្នោ. នាយំ អញ្ញស្ស រតនស្ស ភវិស្សតីតិ អយំ បរិហារោ អញ្ញស្ស មណិមុត្តាទិភេទស្ស រតនស្ស ន ភវិស្សតិ មណិមុត្តាទីហិ អភិសង្ខតត្តា. ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិ ចិរតនកាលំ ពុទ្ធសាសនេ ភាវិតភាវនតាយ វាសិតវាសនតាយ ឃដេ ទីបោ វិយ អព្ភន្តរេ ឯវ សមុជ្ជលមានបរិបក្កតិហេតុកភាវតោ.

ធារេមីតិ ឥច្ឆាមិ, គណ្ហាមីតិ អត្ថោ. ទ្វេជ្ឈវចនន្តិ ទ្វេឡ្ហកភាវោ. អន្តរំ ករោតីតិ ទ្វិន្នំ បាទានំ អន្តរំ តំ លេខំ ករោតិ, ឯកេន បាទេន អតិក្កមីតិ អត្ថោ. តស្សា គតមគ្គេនាតិ តាយ ទេវិយា វិវដ្ដមានាយ នាសិតាយ គតមគ្គេន. តំ បន លេខន្តិ បុក្កុសាតិនា កតលេខំ. បណ្ណច្ឆត្តកន្តិ តាលបត្តមុដ្ឋិំ.

សត្ថុគារវេនាតិ សត្ថរិ ឧប្បន្នបសាទបេមពហុមានសម្ភវេន. តទា សត្ថារំយេវ មនសិ កត្វា តន្និន្នភាវេន គច្ឆន្តោ, ‘‘បុច្ឆិស្សាមី’’តិបិ ចិត្តំ ន ឧប្បាទេសិ, ‘‘ឯត្ថ នុ ខោ សត្ថា វសតី’’តិ បរិវិតក្កស្សេវ អភាវតោ; រាជគហំ បន បត្វា រញ្ញោ បេសិតសាសនវសេន តត្ថ ច វិហារស្ស ពហុភាវតោ សត្ថា កហំ វសតីតិ បុច្ឆិ. សត្ថុ ឯកកស្សេវ និក្ខមនំ បញ្ចចត្តាលីស យោជនានិ បទសា គមនញ្ច ធម្មបូជាវសេន កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ធម្មបូជាយ ច ពុទ្ធានំ អាចិណ្ណភាវោ ហេដ្ឋា វិត្ថារិតោយេវ. ពុទ្ធសោភំ បន បដិច្ឆាទេត្វា អញ្ញាតកវេសេន តត្ថ គមនំ តស្ស កុលបុត្តស្ស វិស្សត្ថវសេន មគ្គទរថបដិបស្សម្ភនត្ថំ. អប្បដិបស្សទ្ធមគ្គទរថោ ហិ ធម្មទេសនាយ ភាជនំ ន ហោតីតិ. តថាហិ វក្ខតិ, ‘‘ននុ ច ភគវា’’តិអាទិ.

ឧរុទ្ធន្តិ វិសាលន្តិ កេចិ. អតិរេកតិយោជនសតន្តិអាទិនា អន្វយតោ ព្យតិរេកតោ ច មច្ឆេរវិនយនេ សព្រហ្មចារីនំ ឱវាទទានំ. អច្ចន្តសុខុមាលោតិអាទិនា សត្ថុ ធម្មគារវេន សទ្ធិំ កុលបុត្តស្សបិ ធម្មគារវំ សំសន្ទតិ សមេតីតិ ទស្សេតិ. តេន ភគវតោ កតស្ស បច្ចុគ្គមនស្ស ឋានគតភាវំ វិភាវេន្តោ អញ្ញេសម្បិ ភព្ពរូបានំ កុលបុត្តានំ យថារហំ សង្គហោ កាតព្ពោតិ ទស្សេតិ.

ព្រហ្មលោកប្បមាណន្តិ ឧច្ចភាវេន. អានុភាវេនាតិ ឥទ្ធានុភាវេន យថា សោ សោតបថំ ន ឧបគច្ឆតិ, ឯវំ វូបសមេតុំ សក្កោតិ. អវិព្ភន្តន្តិ វិព្ភមរហិតំ និល្លោលុប្បំ. ‘‘ភាវនបុំសកំ បនេត’’ន្តិ វត្វា តស្ស វិវរណត្ថំ, ‘‘បាសាទិកេន ឥរិយាបថេនា’’តិ វុត្តំ. ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ឯតំ ករណវចនំ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ ‘‘យថា ឥរិយតោ’’តិអាទិ. អមនាបោ ហោតិ បស្សន្តានំ. សីហសេយ្យាយ និបន្នស្សបិ ហិ ឯកច្ចេ សរីរាវយវា អធោខិត្តវិក្ខិត្តា វិយ ទិស្សន្តិ. កដិយំ ទ្វិន្នំ ឩរុសន្ធីនំ ទ្វិន្នញ្ច ជាណុសន្ធីនំ វសេន ចតុសន្ធិកបល្លង្កំ. ន បតិដ្ឋាតីតិ នប្បវត្តតិ, ‘‘កំសិ ត្វ’’ន្តិអាទិនា អបុច្ឆិតេ កថាបវត្តិ ឯវ ន ហោតិ. អប្បតិដ្ឋិតាយ កថាយ ន សញ្ជាយតីតិ តថា បន បុច្ឆាវសេន កថាយ អប្បវត្តិតាយ ឧបរិ ធម្មកថា ន សញ្ជាយតិ ន ឧប្បជ្ជតិ. ឥតីតិ តស្មា. កថាបតិដ្ឋាបនត្ថំ កថាបវត្តនត្ថំ កថាសមុដ្ឋាបនត្ថំ វា បុច្ឆិ.

សភាវមេវ កថេតីតិ អត្តនោ ភគវតោ អទិដ្ឋបុព្ពត្តា ‘‘អទិដ្ឋបុព្ពកំ កថមហំ ជានេយ្យ’’ន្តិ សភាវមេវ កេវលំ អត្តនោ អជ្ឈាសយមេវ កថេតិ; ន បន សទេវកស្ស លោកស្ស សុបាកដំ សភាវសិទ្ធំ ពុទ្ធរូបកាយសភាវំ. អថ វា សភាវមេវ កថេតីតិ ‘‘ឥទមេវ’’ន្តិ ជានន្តោបិ តទា ភគវតោ រុចិយា តថាបវត្តមានំ រូបកាយសភាវមេវ កថេតិ អប្បវិក្ខម្ភន្តិ អធិប្បាយោ. តេនាហ – ‘‘តថា ហិ ន’’ន្តិអាទិ, វិបស្សនាលក្ខណមេវ បដិបទន្តិ អធិប្បាយោ.

៣៤៣. ‘‘បុព្ពភាគបដិបទំ អកថេត្វា’’តិ វត្វា បុព្ពភាគបដិបទាយ អកថនេ ការណំ បុព្ពភាគបដិបទញ្ច សរូបតោ ទស្សេតុំ, ‘‘យស្ស ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. អបរិសុទ្ធាយបិ បុព្ពភាគបដិបទាយ វិបស្សនា តថា ន កិច្ចការី, បគេវ អវិជ្ជមានាយាតិ, ‘‘យស្ស ហិ…បេ… អបរិសុទ្ធា ហោតិ’’ច្ចេវ វុត្តំ. បុព្ពភាគបដិបទា ច នាម សង្ខេបតោ បន្នរស ចរណធម្មាតិ អាហ – ‘‘សីលសំវរំ…បេ… ឥមំ បុព្ពភាគបដិបទំ អាចិក្ខតី’’តិ. យានកិច្ចំ សាធេតិ មគ្គគមនេន អកិលន្តភាវសាធនត្តា. ចិរកាលំ បរិភាវិតាយ បរិបក្កគតាយ ហេតុសម្បទាយ ឧបដ្ឋាបិតំ សាមណេរសីលម្បិ បរិបុណ្ណំ អខណ្ឌាទិភាវប្បត្តិយា, យំ បុព្ពហេតុត្តា ‘‘សីល’’ន្តិ វុច្ចតិ.

ធាតុយោ បរមត្ថតោ វិជ្ជមានា, បញ្ញត្តិមត្ថោ បុរិសោ អវិជ្ជមានោ. អថ កស្មា ភគវា អរហត្តស្ស បទដ្ឋានភូតំ វិបស្សនំ កថេន្តោ ‘‘ឆធាតុរោ’’តិ អវិជ្ជមានប្បធានំ ទេសនំ អារភីតិ អាហ – ‘‘ភគវា ហី’’តិអាទិ. កត្ថចិ ‘‘តេវិជ្ជោ ឆឡភិញ្ញោ’’តិអាទីសុ វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានំ ទស្សេតិ. កត្ថចិ – ‘‘ឥត្ថិរូបំ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’’តិអាទីសុ (អ. និ. ១.១) អវិជ្ជមានេន វិជ្ជមានំ ទស្សេតិ. កត្ថចិ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ សោតវិញ្ញាណ’’ន្តិអាទីសុ (វិភ. ១២១) វិជ្ជមានេន វិជ្ជមានំ ទស្សេតិ. កត្ថចិ – ‘‘ខត្តិយកុមារោ ព្រាហ្មណកញ្ញាយ សទ្ធិំ សំវាសំ កប្បេតី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.២៧៥) អវិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានំ ទស្សេតិ. ឥធ បន វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានំ ទស្សេតិ. ‘‘ឆធាតុរោ’’តិ ហិ សមាសត្ថោ អវិជ្ជមានោ បុគ្គលវិសយត្តា, តស្ស បទស្ស អវយវត្ថោ បន អប្បធានត្ថោ វិជ្ជមានោ, សោ សទ្ទក្កមេន អប្បធានោបិ អត្ថក្កមេន បធានោតិ អាហ – ‘‘វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានំ ទស្សេន្តោ’’តិ. បុគ្គលាធិដ្ឋានាយេត្ថ ទេសនាយ ការណំ ទស្សេតុំ, ‘‘សចេ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ឧបដ្ឋាបេយ្យាតិ – ‘‘ធាតុយោ’’ឥច្ចេវ កុលបុត្តស្ស ចិត្តំ និវេសេយ្យ តថា សញ្ជានេយ្យ, ឯវំ ធម្មំ ទេសេយ្យាតិ អត្ថោ. សន្ទេហំ ករេយ្យាតិ អសតិ បុរិសេ កោ ករោតិ? កោ បដិសំវេទេតិ, ធាតុយោ ឯវាតិ កិំ នុ ខោ ឥទំ, កថំ នុ ខោ ឥទន្តិ សំសយំ ឧប្បាទេយ្យ? សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ចតុរង្គសមន្នាគតេ អន្ធការេ វត្តមានំ វិយ ទេសិយមានេ អត្ថេ សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យ. តថាភូតោ ច ទេសនាយ អភាជនភូតត្តា ទេសនំ សម្បដិច្ឆិតុំ ន សក្កុណេយ្យ. ឯវមាហាតិ ឯវំ ‘‘ឆធាតុរោ’’តិ អាហ.

យំ ត្វំ បុរិសោតិ សញ្ជានាសីតិ យំ រូបារូបធម្មសមូហំ បពន្ធវសេន បវត្តមានំ អធិដ្ឋានវិសេសវិសិដ្ឋំ – ‘‘បុរិសោ សត្តោ ឥត្ថី’’តិអាទិនា ត្វំ សញ្ជានាសិ, សោ ឆធាតុរោ. សន្តេសុបិ ឆធាតុវិនិមុត្តេសុ ធាត្វន្តរេសុ សុខាវគ្គហណត្ថំ តថា វុត្តំ តគ្គហណេនេវ ច តេសំ គហេតព្ពតោ, ស្វាយមត្ថោ ហេដ្ឋា ទស្សិតោ ឯវ. សេសបទេសូតិ ‘‘ឆផស្សាយតនោ’’តិអាទិបទេសុបិ. ចត្តារិ អធិដ្ឋានានិ ចតស្សោ បតិដ្ឋា ឯតស្សាតិ ចតុរាធិដ្ឋានោ, អធិតិដ្ឋតិ បតិដ្ឋហតិ ឯតេនាតិ អធិដ្ឋានំ, យេសុ បតិដ្ឋាយ ឧត្តមត្ថំ អរហត្តំ អធិគច្ឆតិ, តេសំ បញ្ញាទីនំ ឯតំ អធិវចនំ. តេនាហ ‘‘ស្វាយំ ភិក្ខូ’’តិអាទិ. ឯត្តោតិ វដ្ដតោ. វិវដ្ដិត្វាតិ វិនិវដ្ដិត្វា អបសក្កិត្វា. ឯត្តោតិ វា ឯតេហិ ឆធាតុអាទីហិ. ឯត្ថ ហិ និវិដ្ឋស្ស អាយត្តស្ស ឧត្តមាយ សិទ្ធិយា អសម្ភវោតិ. បតិដ្ឋិតន្តិ អរិយមគ្គាធិគមវសេន សុប្បតិដ្ឋិតំ. ឯវញ្ហិ សព្ពសោ បដិបក្ខសមុច្ឆិន្ទនេន តត្ថ បតិដ្ឋិតោ ហោតិ. មញ្ញស្សវា នប្បវត្តន្តីតិ ឆហិបិ ទ្វារេហិ បវត្តមានសោតាយ មគ្គេន វិសោសិតាយ សព្ពសោ វិគតាយ សព្ពសោ វិច្ឆេទប្បត្តិយា ន សន្ទន្តិ. តេនាហ ‘‘នប្បវត្តន្តី’’តិ. យស្មា មានេ សព្ពសោ សមុច្ឆិន្នេ អសមុច្ឆិន្នោ អនុបសន្តោ កិលេសោ នាម នត្ថិ, តស្មា អាហ – ‘‘មុនិ សន្តោតិ វុច្ចតី’’តិ រាគគ្គិអាទីនំ និព្ពានេន និព្ពុតោ.

បញ្ញំ នប្បមជ្ជេយ្យាតិ, ‘‘ទិវសំ ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេតី’’តិអាទិនយប្បវត្តាយ (ម. និ. ១.៤២៣; ២.២៤; ៣.៧៥; សំ. និ. ៤.១២០; អ. និ. ៣.១៥; វិភ. ៥១៩; មហានិ. ១៦១) អប្បមាទប្បដិបត្តិយា សមាធិវិបស្សនាបញ្ញំ នប្បមជ្ជេយ្យ. ឯតេន បុព្ពភាគិយំ សមថវិបស្សនាភាវនមាហ. សច្ចមនុរក្ខេយ្យាតិ សច្ចានុរក្ខនាបទេសេន សីលវិសោធនមាហ; សច្ចេ ឋិតោ សមាទិន្នសីលំ អវិកោបេត្វា បរិបូរេន្តោ សមាធិសំវត្តនិយតំ ករោតិ. តេនាហ ‘‘វចីសច្ចំ រក្ខេយ្យា’’តិ. កិលេសបរិច្ចាគំ ព្រូហេយ្យាតិ តទង្គាទិវសេន កិលេសានំ បរិច្ចជនវិធិំ វឌ្ឍេយ្យ. កិលេសវូបសមនំ សិក្ខេយ្យាតិ យថា តេ កិលេសា តទង្គាទិវសេន បរិច្ចត្តា យថាសមុទាចារប្បវត្តិយា សន្តានេ បរិឡាហំ ន ជនេន្តិ; ឯវំ កិលេសានំ វូបសមនវិធិំ សិក្ខេយ្យ បញ្ញាធិដ្ឋានាទីនន្តិ លោកុត្តរានំ បញ្ញាធិដ្ឋានាទីនំ. អធិគមត្ថាយាតិ បដិលាភត្ថាយ.

៣៤៧. បុព្ពេ វុត្តានន្តិ, ‘‘ចតុរាធិដ្ឋានោ, យត្ថ ឋិតំ មញ្ញស្សវា នប្បវត្តន្តី’’តិ (ម. និ. ៣.៣៤៣) ឯវំ បុព្ពេ វុត្តានំ.

៣៤៨. វត្តព្ពំ ភវេយ្យាតិ និទ្ទេសវសេន វត្តព្ពំ ភវេយ្យ. អាទីហីតិ ឯវមាទីហិ. កិច្ចំ នត្ថិ កិច្ចាភាវតោ. ឧប្បដិបាដិធាតុកន្តិ អយថានុបុព្ពិកំ. យថាធម្មវសេនេវាតិ ទេសេតព្ពធម្មានំ យថាសភាវេនេវ. សប្បាយំ ធុតង្គន្តិ អត្តនោ កិលេសនិគ្គណ្ហនយោគ្គំ ធុតង្គំ. ចិត្តរុចិតន្តិ អត្តនោ ចិត្តបកតិយា អាចរិយេហិ វិរោចេតព្ពំ, ចរិយានុកូលន្តិ អត្ថោ. ហត្ថិបទោបមសុត្តាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន វិសុទ្ធិមគ្គធាតុវិភង្គាទិំ សង្គណ្ហាតិ.

៣៥៤. អយម្បេត្ថាតិ បិ-សទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ. តេន ‘‘អថាបរំ ឧបេក្ខាយេវ អវសិស្សតី’’តិ ឧបរិទេសនំ សម្បិណ្ឌេតិ. សោបិ ហិ បាដិយេក្កោ អនុសន្ធីតិ. ននុ ចាយំ យថាឧទ្ទិដ្ឋាយ វិញ្ញាណធាតុយា និទ្ទេសោបិ ភវិស្សតីតិ យថានុសន្ធិនយោ វិជ្ជតីតិ? ន, វិញ្ញាណធាតុនិទ្ទេសនយេន ទេសនាយ អប្បវត្តត្តា តេនាហ ‘‘ហេដ្ឋតោ’’តិអាទិ. យំ វា បនាតិអាទិនា បន ទេសនាយ សានុសន្ធិតំ វិភាវេតិ. ន ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ អននុសន្ធិកំ ទេសនំ ទេសេន្តិ. អាគមនីយវិបស្សនាវសេនាតិ យស្សា បុព្ពេ បវត្តត្តា អាគមនីយដ្ឋានេ ឋិតា វិបស្សនា, តស្សា វសេន. កម្មការកវិញ្ញាណន្តិ ‘‘នេតំ មម នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’’តិ ឯវំ វិបស្សនាកិច្ចការកំ វិបស្សនាសហិតំ វិញ្ញាណំ. វិញ្ញាណធាតុវសេនាតិ យថាឧទ្ទិដ្ឋាយ វិញ្ញាណធាតុយា ភាជនវសេន. សត្ថុ កថនត្ថាយាតិ សត្ថារា ឧទ្ទេសមេវ កត្វា ឋបិតត្តា និទ្ទេសវសេន កថនត្ថាយ. អកថិតភាវោ ឯវ ហិស្ស អវសិដ្ឋតា កថនត្ថាយ បដិវិជ្ឈនត្ថាយ ច. បដិបក្ខវិគមេន តស្ស ចិត្តស្ស បរិសុទ្ធតាតិ អាហ ‘‘និរុបក្កិលេស’’ន្តិ. ឧបក្កិលេសានំ បន បហីនភាវតោ បរិយោទាតំ. សមុទយវសេន ឧទយទស្សនត្ថញ្ចេវ បច្ចយនិរោធវសេន អត្ថង្គមទស្សនត្ថញ្ច. ការណភាវេន សុខាយ វេទនាយ ហិតន្តិ សុខវេទនិយំ. តេនាហ ‘‘សុខវេទនាយ បច្ចយភូត’’ន្តិ.

៣៦០. រូបកម្មដ្ឋានម្បិ ចតុធាតុវវត្ថានវសេន, អរូបកម្មដ្ឋានម្បិ សុខទុក្ខវេទនាមុខេន បគុណំ ជាតំ.

សត្ថុ កថនត្ថំយេវ អវសិស្សតីតិ, ‘‘កុលបុត្តស្ស បដិវិជ្ឈនត្ថ’’ន្តិ វុត្តមេវត្ថំ និសេធេតិ, តស្មា វុត្តមេវត្ថំ សមត្ថេតុំ, ‘‘ឥមស្មិំ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. កុលបុត្តស្ស រូបាវចរជ្ឈានេតិ កុលបុត្តេន អធិគតរូបាវចរជ្ឈានេ. តេនាហ – ‘‘ភិក្ខុ បគុណំ តវ ឥទំ រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាន’’ន្តិ. យំ កិញ្ចិ សុវណ្ណតាបនយោគ្យំ អង្គារភាជនំ ឥធ ‘‘ឧក្កា’’តិ អធិប្បេតន្តិ អាហ ‘‘អង្គារកបល្ល’’ន្តិ. សជ្ជេយ្យាតិ យថា តត្ថ បក្ខិត្តសុវណ្ណញ្ច តប្បតិ, ឯវំ បដិយាទិយេយ្យ. នីហដទោសន្តិ វិគតីភូតកាឡកំ. អបនីតកសាវន្តិ អបគតសុខុមកាឡកំ.

អរិយមគ្គេ បតិដ្ឋាបេតុកាមេន នាម សព្ពស្មិម្បិ លោកិយធម្មេ វិរជ្ជនត្ថាយ ធម្មោ កថេតព្ពោតិ អធិប្បាយេន, ‘‘កស្មា បនា’’តិអាទិនា ចោទនា កតា. វិនេយ្យទមនកុសលេន ភគវតា វេនេយ្យជ្ឈាសយវសេន តាវ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខាយ វណ្ណោ កថិតោតិ តស្ស បរិហារំ វទន្តោ, ‘‘កុលបុត្តស្សា’’តិអាទិមាហ.

៣៦១. តទនុធម្មន្តិ តស្ស អរូបាវចរស្ស កុសលស្ស អនុរូបធម្មំ, យាយ បដិបទាយ តស្ស អធិគមោ ហោតិ, តស្ស បុព្ពភាគបដិបទន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘រូបាវចរជ្ឈាន’’ន្តិ. តគ្គហណាតិ តស្ស គហណេន តស្សា បដិបត្តិយា បដិបជ្ជមានេន. ឥតោ ឧត្តរិន្តិ ‘‘វិញ្ញាណញ្ចាយតន’’ន្តិអាទីសុ.

៣៦២. តស្សេវាតិ អរូបាវចរជ្ឈានស្ស. ឯតំ បន សវិបាកំ អរូបាវចរជ្ឈានំ សមេច្ច សម្ភុយ្យ បច្ចយេហិ កតត្តា សង្ខតំ. បកប្បិតន្តិ បច្ចយវសេន សវិហិតំ. អាយូហិតន្តិ សម្បិណ្ឌិតំ. ករោន្តេន ករីយតីតិ បដិបជ្ជនកេន បដិបជ្ជីយតិ សង្ខរីយតិ. និព្ពានំ វិយ ន និច្ចំ ន សស្សតំ. អថ ខោ ខណេ ខណេ ភិជ្ជនសភាវតាយ តាវកាលិកំ. តតោ ឯវ ចវនាទិសភាវន្តិ សព្ពមេតំ រូបាវចរធម្មេសុ អាទីនវវិភាវនំ. ទុក្ខេ បតិដ្ឋិតន្តិ សង្ខារទុក្ខេ បតិដ្ឋិតំ. អតាណន្តិ ចវនសភាវាទិតាយ តាណរហិតំ. អលេណន្តិ តតោ អរក្ខត្តា លីយនដ្ឋានរហិតំ. អសរណន្តិ អប្បដិសរណំ. អសរណីភូតន្តិ សព្ពកាលម្បិ អប្បដិសរណំ.

សមត្តបត្តវិសេ ខន្ធាទីសុ គហិតេ ទុត្តិកិច្ឆា សិយាតិ, ‘‘ខន្ធំ វា សីសំ វា គហេតុំ អទត្វា’’តិ វុត្តំ. ឯវមេវាតិ ឯត្ថាយំ ឧបមាសំសន្ទនា – ឆេកោ ភិសក្កោ វិយ សម្មាសម្ពុទ្ធោ. វិសវិការោ វិយ កិលេសទុក្ខានុពន្ធោ, ភិសក្កស្ស វិសំ ឋានតោ ចាវេត្វា ឧបរិ អារោបនំ វិយ ភគវតោ ទេសនានុភាវេន កុលបុត្តស្ស កាមភវេ និកន្តិំ បរិយាទាយ អរូបជ្ឈានេ ភវនំ. ភិសក្កស្ស វិសំ ឱតារេត្វា បថវិយំ បាតនំ វិយ កុលបុត្តស្ស ឱរម្ភាគិយកិលេសទុក្ខាបនយនំ.

អសម្បត្តស្សាតិ អរូបាវចរជ្ឈានំ អនធិគតស្ស. អប្បដិលទ្ធស្សេវាតិ តស្ស វេវចនំ. សព្ពមេតន្តិ ‘‘អនិច្ចំ អធុវ’’ន្តិអាទិនា វិត្ថារតោ វុត្តំ សព្ពមេតំ អាទីនវំ. ឯកបទេនេវ ‘‘សង្ខតមេត’’ន្តិ កថេសិ សង្ខតបទេនេវ តស្ស អត្ថស្ស អនវសេសតោ បរិយាទិន្នត្តា.

នាយូហតីតិ ភវការណចេតនាវសេន ព្យាបារំ ន សមូហេតិ ន សម្បិណ្ឌេតិ. តេនាហ – ‘‘ន រាសិំ ករោតី’’តិ. អភិសង្ខរណំ នាម ចេតនាព្យាបារោតិ អាហ – ‘‘ន អភិសញ្ចេតយតី’’តិ. តំ បន ផលុប្បាទនសមត្ថតាយ ផលេន កប្បនន្តិ អាហ ‘‘ន កប្បេតី’’តិ. សចេ អភិសង្ខារចេតនា ឧឡារា, ផលមហត្តសង្ខាតាយ វុឌ្ឍិយា ហោតិ, អនុឡារា ច អវុឌ្ឍិយាតិ អាហ – ‘‘វុឌ្ឍិយា វា បរិហានិយា វា’’តិ. ពុទ្ធវិសយេ ឋត្វាតិ ភគវា អត្តនោ ពុទ្ធសុពុទ្ធតាយ សីហសមានវុត្តិតាយ ច ទេសនំ ឧក្កំសតោ សាវកេហិ បត្តព្ពំ វិសេសំ អនវសេសេន្តោ តថា វទតិ, ន សាវកវិសយំ អតិក្កមិត្វា អត្តនោ ពុទ្ធវិសយមេវ ទេសេន្តោ. តេនាហ – ‘‘អរហត្តនិកូដំ គណ្ហី’’តិ. យទិ កុលបុត្តោ អត្តនោ…បេ… បដិវិជ្ឈិ, អថ កស្មា ភគវា ទេសនាយ អរហត្តនិកូដំ គណ្ហីតិ អាហ ‘‘យថា នាមា’’តិអាទិ.

ឥតោ បុព្ពេតិ ឥតោ អនាគាមិផលាធិគមតោ ឧត្តរិ ឧបរិ. អស្សាតិ កុលបុត្តស្ស. កថេន្តស្ស ភគវតោ ធម្មេ នេវ កង្ខា ន វិមតិ បឋមមគ្គេនេវ កង្ខាយ សមុច្ឆិន្នត្តា. ឯកច្ចេសុ ឋានេសូតិ តថា វិនេយ្យឋានេសុ. តថា ហិ អយម្បិ កុលបុត្តោ អនាគាមិផលំ បត្វា ភគវន្តំ សញ្ជានិ. តេន វុត្តំ ‘‘យតោ អនេនា’’តិអាទិ.

៣៦៣. អនជ្ឈោសិតាតិ អនជ្ឈោសនីយាតិ អយមត្ថោតិ អាហ – ‘‘គិលិត្វា បរិនិដ្ឋាបេត្វា គហេតុំ ន យុត្តា’’តិ.

៣៦៤. រាគោវ អនុសយោ រាគានុសយោ, សោ ច បច្ចយសមវាយេ ឧប្បជ្ជនារហោតិ វត្តព្ពតំ លភតីតិ វុត្តំ – ‘‘សុខវេទនំ អារព្ភ រាគានុសយោ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ. ន បន តស្ស ឧប្បាទនំ អត្ថិ ខណត្តយសមាយោគាសម្ភវតោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. ឥតរន្តិ អទុក្ខមសុខវេទនំ. វិសំយុត្តោតិ កេនចិ សញ្ញោជនេន អសំយុត្តតាយ ឯវ និយតវិប្បយុត្តោ. កាយស្ស កោដិ បរមោ អន្តោ ឯតស្សាតិ កាយកោដិកំ. ទុតិយបទេតិ ‘‘ជីវិតបរិយន្តិក’’ន្តិ ឥមស្មិំ បទេ. វិសេវនស្សាតិ ឧបាទានស្ស. សីតីភវិស្សន្តីតិ បទស្ស ‘‘និរុជ្ឈិស្សន្តី’’តិ អត្ថោ វុត្តោ, កថំ បន វេទយិតានំ ទ្វាទសសុ អាយតនេសុ និរុជ្ឈនំ សីតិភាវប្បត្តីតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ – ‘‘កិលេសា ហី’’តិអាទិ. សមុទយបញ្ហេនាតិ មហាសតិបដ្ឋានេ (ទី. និ. ២.៤០០; ម. និ. ១.១៣៣) សមុទយសច្ចនិរោធបញ្ហេន. ននុ សព្ពសោ កិលេសបរិឡាហវិគមេ សីតិភាវោ នាម វេទនានិរោធមត្តេន អធិប្បេតោ; តេន ឥធ វេទយិតានិ វុត្តានិ, ន កិលេសាតិ វេទយិតានំ អច្ចន្តនិរោធសង្ខាតោ សីតិភាវោបិ កិលេសសមុច្ឆេទេនេវាតិ អាហ ‘‘វេទយិតានិបី’’តិអាទិ.

៣៦៥. ឥទំ ឱបម្មសំសន្ទនន្តិ ឯត្ថ សញ្ញោជនា ទីបសិខា វិយ, អធិដ្ឋានកបល្លិកា វិយ វេទនាយ និស្សយភូតា ចត្តារោ ខន្ធា, តេលំ វិយ កិលេសា, វដ្ដិ វិយ កម្មវដ្ដំ, ឧបហរណកបុរិសោ វិយ វដ្ដគាមី បុថុជ្ជនោ, តស្ស សីសច្ឆេទកបុរិសោ វិយ អរហត្តមគ្គោ សន្តានស្ស សមុច្ឆេទករណតោ, អនាហារាយ ទីបសិខាយ និព្ពាយនំ វិយ កម្មកិលេសានំ អនន្តរបច្ចយតោ អនាហារាយ វេទនាយ អនុបាទិសេសវសេន និព្ពាយនំ.

អាទិម្ហិ សមាធិវិបស្សនាបញ្ញាហីតិ បុព្ពភាគបដិបទាភូតា តយា បគុណសមាធិតោ អរហត្តស្ស បទដ្ឋានភូតវិបស្សនាបញ្ញាតោ ច. ឧត្តរិតរាតិ វិសិដ្ឋតរា. ឯវំ សមន្នាគតោតិ ឯត្ថ ឯវំ-សទ្ទោ ឥទំសទ្ទត្ថវចនោតិ អាហ – ‘‘ឥមិនា ឧត្តមេន អរហត្តផលបញ្ញាធិដ្ឋានេនា’’តិ. សព្ពំ វដ្ដទុក្ខំ ខេបេតីតិ សព្ពទុក្ខក្ខយោ, អគ្គមគ្គោ, តំបរិយាបន្នតាយ តត្ថ ញាណន្តិ អាហ – ‘‘សព្ពទុក្ខក្ខយេ ញាណំ នាម អរហត្តមគ្គេ ញាណ’’ន្តិ. អរហត្តផលេ ញាណំ អធិប្បេតំ វុត្តនយេន សព្ពទុក្ខក្ខយេ សន្តេ តន្និមិត្តំ វា ឧប្បន្នញាណន្តិ កត្វា. តស្សាតិ, ‘‘ឯវំ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ឥមិនា បរមេន បញ្ញាធិដ្ឋានេន សមន្នាគតោ ហោតី’’តិ វុត្តភិក្ខុនោ.

៣៦៦. ហីតិ យស្មា. វិមុត្តីតិ អរហត្តផលវិមុត្តិ, តស្មា សព្ពទុក្ខក្ខយេ ញាណន្តិ អរហត្តផលញាណំ អធិប្បេតំ. សច្ចន្តិ បរមត្ថសច្ចំ និព្ពានំ, ន មគ្គសច្ចំ. កាមំ អរហត្តផលវិមុត្តិ បដិបក្ខេហិ អកោបនីយតាយ អកុប្បា, ‘‘សច្ចេ ឋិតា’’តិ បន វចនតោ, ‘‘អកុប្បារម្មណករណេន អកុប្បាតិ វុត្តា’’តិ អាហ. វិតថន្តិ នដ្ឋំ, ជរាយ មរណេន ច វិបរិណាមេតព្ពតាយ យាទិសំ ឧប្បាទាវត្ថាយ ជាតំ, តតោ អញ្ញាទិសន្តិ អត្ថោ. តថា ហិ តំ ជរាមរណេហិ បរិមុសិតព្ពរូបតាយ ‘‘មុសា’’តិ វុត្តំ. តេនាហ – ‘‘មោសធម្មន្តិ នស្សនសភាវ’’ន្តិ. តំ អវិតថន្តិ តំ វុត្តនយេន អវិតថំ នាម, តំ សភាវោ សព្ពកាលំ តេនេវ លព្ភនតោ. សមថវិបស្សនាវសេន វចីសច្ចតោតិ សមថវិបស្សនាវសេន យំ វិសុទ្ធិមត្តំ វចីសច្ចំ, តតោ. ទុក្ខសច្ចសមុទយសច្ចេហិ តច្ឆវិបល្លាសភូតសភាវេហិ. ឥតិ នេសំ យថាសកំ សភាវេន អវិតថភាវេ អមោសធម្មតាយ តេហិបិ អវិតថភាវា បរមត្ថសច្ចំ និព្ពានមេវ ឧត្តរិតរំ. តស្មាតិ និព្ពានស្សេវ ឧត្តរិតរភាវតោ.

៣៦៧. ឧបធីយតិ ឯត្ថ ទុក្ខន្តិ ឧបធី, ខន្ធា កាមគុណា ច. ឧបទហន្តិ ទុក្ខន្តិ ឧបធី, កិលេសាភិសង្ខារា. បរិបូរា គហិតា បរាមដ្ឋាតិ បរិយត្តភាវេន តណ្ហាយ គហិតា ទិដ្ឋិយា បរាមដ្ឋា. សមថវិបស្សនាវសេន កិលេសបរិច្ចាគតោតិ វិក្ខម្ភនវសេន តទង្គប្បហានវសេន ច កិលេសានំ បរិច្ចជនតោ. ឧត្តរិតរោ វិសិដ្ឋតរស្ស បហានប្បការស្ស អភាវតោ.

៣៦៨. អាឃាតករណវសេនាតិ ចេតសិកាឃាតស្ស ឧប្បជ្ជនវសេន. ព្យាបជ្ជនវសេនាតិ ចិត្តស្ស វិបត្តិភាវវសេន. សម្បទុស្សនវសេនាតិ សព្ពសោ ទុស្សនវសេន. តីហិ បទេហិ យទិ អរហត្តមគ្គេន កិលេសានំ បរិច្ចាគោ ចាគាធិដ្ឋានំ, អរហត្តមគ្គេនេវ នេសំ វូបសមោ ឧបសមាធិដ្ឋានំ ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឯត្ថ វិសេសេន បរិច្ចាគោ សម្បជហនំ អនុប្បត្តិធម្មតាបាទនំ ចាគោ, តថា បន បរិច្ចាគេន យោ សោ នេសំ តទា វូបសន្តតាយ អភាវោ, អយំ ឧបសមោតិ អយមេតេសំ វិសេសោ.

៣៦៩. មញ្ញិតន្តិ មញ្ញនា, ‘‘ឯតំ មមា’’តិអាទិនា កប្បនាតិ អត្ថោ. អវិជ្ជាវិពន្ធនតណ្ហាគាហាទីនំ សាធារណភាវតោ អយមហន្តិ ឯត្ថ អហន្តិ ទិដ្ឋិមញ្ញនាទស្សនំ, សា បន ទិដ្ឋិ មានមញ្ញនាយ អត្តនិយគាហវសេន ហោតីតិ ស្វេវ ‘‘អយ’’ន្តិ ឥមិនា គហិតោតិ អាហ – ‘‘អយមហន្តិ ឯកំ តណ្ហាមញ្ញិតមេវ វដ្ដតី’’តិ. អាពាធដ្ឋេនាតិ បដិបីឡនដ្ឋេន. មញ្ញនាវសេន ហិ សត្តានំ តថា ហោតិ. អន្តោទោសដ្ឋេនាតិ អព្ភន្តរទុដ្ឋភាវេន. មញ្ញនាទូសិតត្តា ហិ សត្តានំ អត្តភាវោ ទុក្ខតាមូលាយត្តោ, កិលេសាសុចិបគ្ឃរណតោ ឧប្បាទនិរោធភង្គេហិ ឧទ្ធមុទ្ធំ បក្កបភិន្នោ ហោតីតិ ផលូបចារេន ‘‘មញ្ញិតំ គណ្ឌោ’’តិ វុត្តោ. អនុបវិដ្ឋដ្ឋេនាតិ អនុបវិសិត្វា ហទយមាហច្ច អធិដ្ឋានេន. មញ្ញិតញ្ហិ បីឡាជននតោ អន្តោតុទនតោ ទុរុទ្ធរណតោ សល្លំ. ខីណាសវមុនិ សព្ពសោ កិលេសានំ សន្តត្តា, តតោ ឯវ បរិឡាហានំ បរិនិព្ពុតត្តា វូបសន្តត្តា សន្តោ ឧបសន្តោ និព្ពុតោតិ វុច្ចតិ. យត្ថ ឋិតន្តិ យស្មិំ អសេក្ខភូមិយំ ឋិតំ. យទិ ភគវា អត្តនោ ទេសនាញាណានុរូបំ ទេសនំ បវត្តាបេយ្យ, មហាបថវិំ បត្ថរន្តស្ស វិយ, អាកាសំ បសារេន្តស្ស វិយ, អនន្តាបរិមេយ្យលោកធាតុយោ បដិច្ច តេសំ ឋិតាការំ អនុប្បូរំ វិចិនន្តស្ស វិយ ទេសនា បរិយោសានំ ន គច្ឆេយ្យ. យស្មា បនស្ស វិនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបមេវ ទេសនា បវត្តិ, ន តតោ បរំ អណុមត្តម្បិ វឌ្ឍតិ. តស្មា វុត្តំ – ‘‘សព្ពាបិ ធម្មទេសនា សំខិត្តាវ, វិត្ថារទេសនា នាម នត្ថី’’តិ. ននុ សត្តបករណទេសនា វិត្ថារកថាតិ? ន សាបិ វិត្ថារកថាតិ អាហ – ‘‘សមន្តបដ្ឋានកថាបិ សំខិត្តាយេវា’’តិ. សន្និបតិតទេវបរិសាយ អជ្ឈាសយានុរូបមេវ ហិ តស្សាបិ បវត្តិ, ន សត្ថុទេសនាញាណានុរូបន្តិ. យថានុសន្ធិំ បាបេសិ យថាឧទ្ទិដ្ឋេ អនុបុព្ពេន អនវសេសតោ វិភជនវសេន ទេសនាយ និដ្ឋាបិតត្តា. វិបញ្ចិតញ្ញូ…បេ… កថេសិ នាតិសង្ខេបវិត្ថារវសេន ទេសិតត្តា.

៣៧០. អដ្ឋន្នំ បរិក្ខារានន្តិ នយិទមនវសេសបរិយាទានំ, លក្ខណវចនំ បនេតំ, អញ្ញតរស្សាតិ វចនសេសោ. តថា ហិ, ‘‘មយ្ហំ ឥទ្ធិមយបរិក្ខារលាភាយ បច្ចយោ ហោតូ’’តិ បត្ថនំ បដ្ឋបេត្វា បត្តចីវរំ, បត្តំ, ចីវរមេវ វា ទិន្នេ ចរិមភវេ ឥទ្ធិមយបរិក្ខារោ និព្ពត្តតីតិ វទន្តិ. អទិន្នត្តាតិ កេចិវាទោ, តេនាហ ‘‘កុលបុត្តោ’’តិអាទិ. ឱកាសាភាវតោតិ ឧបសម្បទាលក្ខណស្ស អសម្ភវតោ. តេនាហ – ‘‘កុលបុត្តស្ស អាយុបរិក្ខីណ’’ន្តិ. ឧទកតិត្ថ…បេ… អារទ្ធោ បរមប្បិច្ឆភាវតោ.

វិព្ភន្តាតិ ភន្តចិត្តា. សិង្គេន វិជ្ឈិត្វា ឃាតេសិ បុរិមជាតិពទ្ធាឃាតតាយាតិ វទន្តិ.

មានុសំ យោគន្តិ មនុស្សត្តភាវំ. អត្តភាវោ ហិ យុជ្ជតិ កម្មកិលេសេហីតិ ‘‘យោគោ’’តិ វុច្ចតិ. ឧបច្ចគុន្តិ ឧបគច្ឆិំសុ. ឧបកោតិអាទិ តេសំ នាមានិ.

គន្ធកដ្ឋេហីតិ ចន្ទនាគរុសឡលទេវទារុអាទីហិ គន្ធទារូហិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ធាតុវិភង្គសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.