១០. ទេវទូតសុត្តវណ្ណនា

២៦១. ទ្វេ អគារាតិអាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘សទ្វារា…បេ… អនុវិចរន្តេបី’’តិ ឯតមត្ថំ សង្គណ្ហាតិ. ឯត្តកមេវ ហិ អស្សបុរសុត្តេ (ម. និ. ១.៤៣២; ម. និ. អដ្ឋ. ១.៤៣២) វិត្ថារិតំ វេទិតព្ពំ. ‘‘ទិព្ពេន ចក្ខុនា’’តិអាទិ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ២.៣៩៧) តថា វិត្ថារិតម្បិ សុត្តសំវណ្ណនា ហោតីតិ កត្វា, ‘‘អស្សបុរសុត្តេ វិត្ថារិតមេវា’’តិ វុត្តំ.

២៦២. និរយតោ បដ្ឋាយ ទេសនំ ទេវលោកេន ឱសាបេតីតិ សំកិលេសធម្មេហិ សំវេជេត្វា វោទានធម្មេហិ និដ្ឋាបេន្តោ. ទុតិយំ បន វុត្តវិបរិយាយេន វេទិតព្ពំ, តទិទំ វេនេយ្យជ្ឈាសយវិសិដ្ឋន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥទានិ សង្ខិបិត្វា វុត្តមត្ថំ វិវរិតុំ, ‘‘សចេ’’តិអាទិ វុត្តំ. សោតិ ភគវា.

ឯកច្ចេ ថេរាតិ (កថា. អនុដី. ៨៦៦-៨៦៨; អ. និ. ដី. ២.៣.៣៦) អន្ធកាទិកេ, វិញ្ញាណវាទិនោ ច សន្ធាយ វទតិ. នេរយិកេ និរយេ បាលេន្តិ តតោ និគ្គន្តុមប្បទានវសេន រក្ខន្តីតិ និរយបាលា. នេរយិកានំ នរកទុក្ខេន បរិយោនទ្ធាយ អលំ សមត្ថាតិ វា និរយបាលា. តន្តិ ‘‘នត្ថិ និរយបាលា’’តិវចនំ. បដិសេធិតមេវាតិ ‘‘អត្ថិ និរយេ និរយបាលា, អត្ថិ ច ការណិកា’’តិអាទិនា នយេន អភិធម្មេ (កថា. ៨៦៦) បដិសេធិតមេវ. យទិ និរយបាលា នាម ន សិយុំ, កម្មការណាបិ ន ភវេយ្យ. សតិ ហិ ការណិកេ កម្មការណាយ ភវិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ. ឯត្ថាហ – ‘‘កិំ បនេតេ និរយបាលា នេរយិកា, ឧទាហុ អនេរយិកា’’តិ. កិញ្ចេត្ថ – យទិ តាវ នេរយិកា, ឥមេ និរយសំវត្តនិយេន កម្មុនា និព្ពត្តាតិ សយម្បិ និរយទុក្ខំ អនុភវេយ្យុំ, តថា សតិ អញ្ញេសំ នេរយិកានំ យាតនាយ អសមត្ថា សិយុំ, ‘‘ឥមេ នេរយិកា, ឥមេ និរយបាលា’’តិ វវត្ថានញ្ច ន សិយា, យេ ច យេ យាតេន្តិ, តេហិ សមានរូបពលប្បមាណេហិ ឥតរេសំ ភយសន្តាសា ន សិយុំ. អថ អនេរយិកា, នេសំ តត្ថ កថំ សម្ភវោតិ វុច្ចតេ – អនេរយិកា និរយបាលា អនិរយគតិសំវត្តនិយកម្មនិព្ពត្តិតោ. និរយូបបត្តិសំវត្តនិយកម្មតោ ហិ អញ្ញេនេវ កម្មុនា តេ និព្ពត្តន្តិ រក្ខសជាតិកត្តា. តថា ហិ វទន្តិ សព្ពត្ថិវាទិនោ –

‘‘កោធនា កុរូរកម្មន្តា, បាបាភិរុចិនោ សទា;

ទុក្ខិតេសុ ច នន្ទន្តិ, ជាយន្តិ យមរក្ខសា’’តិ. (កថា. អនុដី. ៨៦៦-៨៦៨; អ. និ. ដី. ២.៣.៣៦);

តត្ថ យទេកេ វទន្តិ ‘‘យាតនាទុក្ខំ បដិសំវេទេយ្យុំ, អថ វា អញ្ញមញ្ញំ យាតេយ្យុ’’ន្តិអាទិ, តយិទំ អសារំ និរយបាលានំ នេរយិកភាវស្សេវ អភាវតោ. យទិបិ អនេរយិកា និរយបាលា, អយោមយាយ បន អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ និរយភូមិយា បរិក្កមមានា កថំ ទាហទុក្ខំ នានុភវន្តីតិ? កម្មានុភាវតោ. យថា ហិ ឥទ្ធិមន្តោ ចេតោវសិប្បត្តា មហាមោគ្គល្លានាទយោ នេរយិកេ អនុកម្បន្តា ឥទ្ធិពលេន និរយភូមិំ ឧបគតា ទាហទុក្ខេន ន ពាធីយន្តិ, ឯវំសម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពំ.

ឥទ្ធិវិសយស្ស អចិន្តេយ្យភាវតោតិ ចេ? ឥទម្បិ តំសមានំ កម្មវិបាកស្ស អចិន្តេយ្យភាវតោ. តថារូបេន ហិ កម្មុនា តេ និព្ពត្តា. យថា និរយទុក្ខេន អពាធិតា ឯវ ហុត្វា នេរយិកេ យាតេន្តិ, ន ចេត្តកេន ពាហិរវិសយាភាវោ យុជ្ជតិ ឥដ្ឋានិដ្ឋតាយ បច្ចេកំ ទ្វារបុរិសេសុ វិភត្តសភាវត្តា. តថា ហិ ឯកច្ចស្ស ទ្វារស្ស បុរិសស្ស ច ឥដ្ឋំ ឯកច្ចស្ស អនិដ្ឋំ, ឯកច្ចស្ស ច អនិដ្ឋំ ឯកច្ចស្ស ឥដ្ឋំ ហោតិ. ឯវញ្ច កត្វា យទេកេ វទន្តិ – ‘‘នត្ថិ កម្មវសេន តេជសា បរូបតាបន’’ន្តិអាទិ, តទបាហតំ ហោតិ. យំ បន វទន្តិ – ‘‘អនេរយិកានំ នេសំ កថំ តត្ថ សម្ភវោ’’តិ និរយេ នេរយិកានំ យាតនាសព្ភាវតោ. នេរយិកសត្តយាតនាយោគ្យញ្ហិ អត្តភាវំ និព្ពត្តេន្តំ កម្មំ តាទិសនិកន្តិវិនាមិតំ និរយដ្ឋានេយេវ និព្ពត្តេតិ. តេ ច នេរយិកេហិ អធិកតរពលារោហបរិណាហា អតិវិយ ភយានកទស្សនា កុរូរតរបយោគា ច ហោន្តិ. ឯតេនេវ តត្ថ នេរយិកានំ វិពាធកកាកសុនខាទីនម្បិ និព្ពត្តិ សំវណ្ណិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

កថំ អញ្ញគតិកេហិ អញ្ញគតិកពាធនន្តិ ច ន វត្តព្ពំ អញ្ញត្ថាបិ តថា ទស្សនតោ. យំ បនេកេ វទន្តិ – ‘‘អសត្តសភាវា ឯវ និរយបាលា និរយសុនខាទយោ ចា’’តិ តម្បិ តេសំ មតិមត្តំ អញ្ញត្ថ តថា អទស្សនតោ. ន ហិ កាចិ អត្ថិ តាទិសី ធម្មប្បវត្តិ, យា អសត្តសភាវា, សម្បតិសត្តេហិ អប្បយោជិតា ច សត្តកិច្ចំ សាធេន្តី ទិដ្ឋបុព្ពា. បេតានំ បានីយនិវារកានំ ទណ្ឌាទិហត្ថបុរិសានម្បិ សព្ភាវេ, អសត្តភាវេ ច វិសេសការណំ នត្ថិ. សុបិនោបឃាតោបិ អត្ថិ, កិច្ចសមត្ថតា បន អប្បមាណំ ទស្សនាទិមត្តេនបិ តទត្ថសិទ្ធិតោ. តថា ហិ សុបិនេ អាហារូបភោគាទិនា ន អត្ថសិទ្ធិ, ឥទ្ធិនិម្មានរូបំ បនេត្ថ លទ្ធបរិហារំ ឥទ្ធិវិសយស្ស អចិន្តេយ្យភាវតោ. ឥធាបិ កម្មវិបាកស្ស អចិន្តេយ្យភាវតោតិ ចេ? តំ ន, អសិទ្ធត្តា. នេរយិកានំ កម្មវិបាកតោ និរយបាលាតិ អសិទ្ធមេតំ, វុត្តនយេន បន បាឡិតោ ច តេសំ សត្តភាវោ ឯវ សិទ្ធោតិ. សក្កា ហិ វត្តុំ, ‘‘សត្តសង្ខាតា និរយបាលសញ្ញិតា ធម្មប្បវត្តិ សាភិសន្ធិកបរូបឃាតី អត្ថិ កិច្ចសព្ភាវតោ ឱជាហារាទិរក្ខសសន្តតិ វិយា’’តិ. អភិសន្ធិបុព្ពកតា ចេត្ថ ន សក្កា បដិក្ខិបិតុំ តថា តថា អភិសន្ធិយា យាតនតោ, តតោ ឯវ ន សង្ឃាតបព្ពតាទីហិ អនេកន្តិកតា. យេ បន វទន្តិ – ‘‘ភូតវិសេសា ឯវ ឯតេ វណ្ណសណ្ឋានាទិវិសេសវន្តោ ភេរវាការា ‘នរកបាលា’តិ សមញ្ញំ លភន្តី’’តិ. តទសិទ្ធំ ឧជុកមេវ បាឡិយំ, – ‘‘អត្ថិ និរយេសុ និរយបាលា’’តិ (កថា. ៨៦៦) វាទស្ស បតិដ្ឋាបិតត្តា.

អបិច យថា អរិយវិនយេ នរកបាលានំ ភូតមត្តតា អសិទ្ធា, តថា បញ្ញត្តិមត្តវាទិនោបិ តេសំ ភូតមត្តតា អសិទ្ធាវ សព្ពសោ រូបធម្មានំ អត្ថិ ភាវស្សេវ អប្បដិជាននតោ. ន ហិ តស្ស ភូតានិ នាម បរមត្ថតោ សន្តិ. យទិ បរមត្ថំ គហេត្វា វោហរតិ, អថ កស្មា ចក្ខុរូបាទីនិ បដិក្ខិបតីតិ? តិដ្ឋតេសា អនវដ្ឋិតតក្កានំ អប្បហីនសម្មោហវិបល្លាសានំ វាទវីមំសា, ឯវំ, ‘‘អត្ថេវ និរយេ និរយបាលា’’តិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ. សតិ ច នេសំ សព្ភាវេ, អសតិបិ ពាហិរេ វិសយេ នរកេ វិយ ទេសាទិនិយមោ ហោតីតិ វាទោ ន សិជ្ឈតិ, សតិ ឯវ បន ពាហិរេ វិសយេ ទេសាទិនិយមោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ទេវទូតសរាបនវសេន សត្តេ យថូបចិតេ បុញ្ញកម្មេ យមេតិ និយមេតីតិ យមោ, តស្ស យមស្ស វេមានិកបេតានំ រាជភាវតោ រញ្ញោ. តេនាហ – ‘‘យមរាជា នាម វេមានិកបេតរាជា’’តិ. កម្មវិបាកន្តិ អកុសលកម្មវិបាកំ. វេមានិកបេតាតិ កណ្ហសុក្កវសេន មិស្សកកម្មំ កត្វា វិនិបាតិកទេវតា វិយ សុក្កេន កម្មុនា បដិសន្ធិំ គណ្ហន្តិ. តថា ហិ តេ មគ្គផលភាគិនោបិ ហោន្តិ, បវត្តិយំ បន កម្មានុរូបំ កទាចិ បុញ្ញផលំ, កទាចិ អបុញ្ញផលំ បច្ចនុភវន្តិ. យេសំ បន អរិយមគ្គោ ឧប្បជ្ជតិ, តេសំ មគ្គាធិគមតោ បដ្ឋាយ បុញ្ញផលមេវ ឧប្បជ្ជតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អបុញ្ញផលំ បុព្ពេ វិយ កដុកំ ន ហោតិ. មនុស្សត្តភាវេ ឋិតានំ មុទុកមេវ ហោតីតិ អបរេ. ធម្មិកោ រាជាតិ ឯត្ថ តស្ស ធម្មិកភាវោ ធម្មទេវបុត្តស្ស វិយ ឧប្បត្តិនិយមិតធម្មវសេនេវ វេទិតព្ពោ. ទ្វារេសូតិ អវីចិមហានរកស្ស ចតូសុ ទ្វារេសុ.

ជាតិធម្មោតិ កម្មកិលេសវសេន ជាតិបកតិកោ. តេនាហ ‘‘ជាតិសភាវោ’’តិ. សភាវោ ច នាម តេជោធាតុយា ឧណ្ហតា វិយ ន កទាចិបិ វិគច្ឆតីតិ អាហ ‘‘អបរិមុត្តោ ជាតិយា’’តិអាទិ.

២៦៣. ឥទានិ ជាតិយា ទេវទូតភាវំ និទ្ធារេត្វា ទស្សេតុំ, ‘‘ទហរកុមារោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អត្ថតោ ឯវំ វទតិ នាមាតិ វាចាយ អវទន្តោបិ អត្ថាបត្តិតោ ឯវំ វទន្តោ វិយ ហោតិ វិញ្ញូនន្តិ អត្ថោ. ឯវំ តុម្ហាកម្បិ ជាតិ អាគមិស្សតីតិ ឯវំ សំកិលិដ្ឋជេគុច្ឆអសមត្ថទហរាវត្ថា ជាតិ តុម្ហាកំ អាគមិស្សតិ. កាមញ្ចាយំ អាគតា ឯវ, សា បន អតីតានាគតាយ ឧបរិបិ អាគមនាយ បយោគោ ឥច្ឆិតព្ពោ, អនាគតាយ ន ឥច្ឆិតព្ពោតិ អាហ ‘‘ជាតិ អាគមិស្សតី’’តិ. តេនេវាហ – ‘‘ឥតិ តស្សា…បេ… ករោថា’’តិ. តេនាតិ តេន ការណេន វិញ្ញូនំ វេទវត្ថុភាវេនាតិ អត្ថោ.

ឩរុពលន្តិ ឩរុពលី. តេន ទូរេបិ គមនាគមនលង្ឃនាទិសមត្ថតំ ទស្សេតិ, ពាហុពលន្តិ បន ឥមិនា ហត្ថេហិ កាតព្ពកិច្ចសមត្ថតំ, ជវគ្គហណេន វេគស្ស បវត្តិសមត្ថតំ. អន្តរហិតា នដ្ឋា. សេសំ បឋមទេវទូតេ វុត្តនយមេវ.

វិវិធំ ទុក្ខំ អាទហតីតិ ព្យាធិ, វិសេសេន វា អាធីយតិ ឯតេនាតិ ព្យាធិ, តេន ព្យាធិនា. អភិហតោតិ ពាធិតោ, ឧបទ្ទុតោតិ អត្ថោ.

២៦៥. ការណា នាម ‘‘ហត្ថច្ឆេទាទិភេទា អធិកបីឡា ករីយតិ ឯតាយា’’តិ កត្វា យាតនា, សា ឯវ ការណិកេហិ កាតព្ពដ្ឋេន កម្មន្តិ កម្មការណា យាតនាកម្មន្តិ អត្ថោ.

២៦៦. ពហុំ បាបំ កតន្តិ ពហុសោ បាបំ កតំ. តេន បាបស្ស ពហុលីករណមាហ. ពហូតិ វា មហន្តំ. មហត្ថោបិ ហិ ពហុសទ្ទោ ទិស្សតិ, ‘‘ពហុ វត កតំ អស្សា’’តិអាទីសុ, គរុកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. សោតិ គរុកំ ពហុលំ វា បាបំ កត្វា ឋិតោ និរយេ និព្ពត្តតិយេវ, ន យមបុរិសេហិ យមស្ស សន្តិកំ នីយតិ. បរិត្តន្តិ បមាណបរិត្តតាយ កាលបរិត្តតាយ ច បរិត្តំ, បុរិមស្មិំ បក្ខេ អគរុន្តិ អត្ថោ, ទុតិយស្មិំ អពហុលន្តិ. យថាវុត្តមត្ថំ ឧបមាយ វិភាវេតុំ, ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. កត្តព្ពមេវាតិ ទណ្ឌមេវ. អនុវិជ្ជិត្វា វីមំសិត្វា. វិនិច្ឆយដ្ឋានន្តិ អដ្ដករណដ្ឋានំ. បរិត្តបាបកម្មាតិ ទុព្ពលបាបកម្មា. តេ ហិ បាបកម្មស្ស ទុព្ពលភាវតោ កតូបចិតស្ស ច ឱកាសារហកុសលកម្មស្ស ពលវភាវតោ អត្តនោ ធម្មតាយបិ សរន្តិ.

អាកាសចេតិយន្តិ គិរិសិខរេ វិវដង្គណេ កតចេតិយំ. អគ្គិជាលសទ្ទន្តិ ‘‘បដបដា’’តិ បវត្តមានំ អគ្គិជាលាយ សទ្ទំ សុត្វា, ‘‘មយា តទា អាកាសចេតិយេ បូជិតរត្តបដា វិយា’’តិ អត្តនោ បូជិតបដំ អនុស្សរិ. បញ្ចហិបិ ន សរតីតិ ពលវតា បាបកម្មេន ព្យាមោហិតោ បញ្ច សញ្ញាណានិ ន គណ្ហាតិ. តុណ្ហី ហោតិ កម្មារហោ អយន្តិ តត្ថ បតីការំ អបស្សន្តោ.

២៦៧. អវីចិមហានិរយោ ឧព្ពេធេនបិ យោជនសតមេវាតិ វទន្តិ. នវនវយោជនិកា ហោតិ បុថុលតោ. មហានិរយស្ស មហន្តត្តា តថាបិ ភិត្តិសតំ យោជនសហស្សំ ហោតីតិ ឧស្សទស្ស សព្ពស្ស បរិក្ខេបតោ ‘‘ទសយោជនសហស្សំ ហោតី’’តិ វុត្តំ.

២៦៨. ឈាយតីតិ បដិបាកតិកំ ហោតិ. តាទិសមេវាតិ បុរិមសទិសត្តា ‘‘ឧព្ភតំ សទិសមេវ ហោតី’’តិ ឯវំ វុត្តំ. ពហុសម្បត្តោតិ វា ពហុដ្ឋានំ អតិក្កមិត្វា បុរត្ថិមទ្វារំ សម្បត្តោ ហោតិ.

ឆន្នំ ជាលានន្តិ ចតូហិ ទិសាហិ ហេដ្ឋា ឧបរិ ច ឧព្ភតានំ ឆន្នំ ជាលានំ. សត្តានំ និរន្តរតា និរយសំវត្តនិយកម្មកតានញ្ច ពហុភាវតោ ជាលានំ តាវ សត្តានញ្ច និរន្តរត្តា អវីចិ ហោតុ; ទុក្ខស្ស បន កថំ និរន្តរតាតិ តំ ទស្សេន្តោ, ‘‘កាយទ្វារេ…បេ… ឯកំ ទុក្ខសហគត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អាវជ្ជនំ សម្បដិច្ឆនំ សន្តីរណំ វោដ្ឋព្ពនំ ទ្វេ តទារម្មណចិត្តានីតិ ឆ ឧបេក្ខាសហគតានិ. ឯវំ សន្តេបីតិ យទិបិ តត្ថ ឧបេក្ខាសហគតចិត្តានិបិ បវត្តន្តិ ឧបេក្ខាវេទនាបិ លទ្ធាវសរា; ទុក្ខវេទនា បន ពលវតរា និសិតនិសិតេន តិខិណេន សត្ថេន និរន្តរំ សរីរំ ឆិន្ទន្តី វិយ ទុក្ខំ ឧបនេន្តី វិយ តា វេទនា អភិភវន្តី អជ្ឈោត្ថរន្តី ឧប្បជ្ជន្តី និរន្តរា វិយ ហោតិ. តេនាហ ‘‘អនុទហនពលវតាយា’’តិអាទិ. ឧបេក្ខាវេទនាតិ វា តត្ថ អតិវិយ អនិដ្ឋផលតាយ អនិដ្ឋារម្មណា ឧបេក្ខាវេទនា ទុក្ខាតិ វុច្ចតិ, យថា ឥដ្ឋផលពហុតាយ ឥដ្ឋារម្មណា ឈានាទិបរិយាបន្នេ ច សុគតិភវេ ច ឧបេក្ខាវេទនា សុខាតិ វុច្ចតិ, ឯវំ ទុក្ខស្ស និរន្តរតាយ អវីចីតិ វេទិតព្ពំ.

២៦៩. ឯកោ បាទោ មហានិរយេ ហោតិ, ឯកោ គូថនិរយេ និបតតិ, កម្មវេគុក្ខិត្តោ អន្តរា បទមាវហតិ សេសារម្ភតាយ. ហត្ថិគីវប្បមាណា បរិណាហេន. ឯកទោណិកនាវាប្បមាណា អាយាមេន.

បោក្ខរបត្តានីតិ ខុរធារាសទិសានិ តិខិណគ្គានិ អយោសូលមយានេវ បទុមបត្តានិ. ហេដ្ឋា ខុរធារាតិ ហេដ្ឋាភូមិយំ និក្ខិត្តា, វេត្តលតាយោ ច តិខិណធារកណ្ដកា អយោមយា ឯវ. តេនាហ – ‘‘សោ តត្ថ ទុក្ខា’’តិអាទិ. កុសតិណានីតិ កុសតិណជាតិតាយ តថា វុត្តានិ. ខរវាលិកាតិ ខរា តិខិណកោដិកា សិង្ឃាដកសណ្ឋានា វាលិកា.

២៧០. ទន្តេ សម្ផុសេតីតិ ហេដ្ឋិមទន្តេ យថា កិញ្ចិ មុខេ បក្ខិបិតុំ ន សក្កា, ឯវំ សុផុសិតេ ករោតិ. តម្ពលោហបានតោ បដ្ឋាយាតិ វុត្តការណតោ បដិលោមតោបិ ឯវំ កម្មការណានំ ការណមាហ. ទុតិយេនាតិ កុឋារីហិ តច្ឆនេន. តតិយេនាតិ វាសីហិ តច្ឆនេន. អវិជហិតមេវ សំវេគហេតុតាយ លោកស្ស មហតោ អត្ថស្ស សំវត្តនតោ.

២៧១. ហីនកាយំ ហីនំ វា អត្តភាវំ ឧបគតា. ឧបាទានេតិ ចតុព្ពិធេបិ ឧបាទានេ. តំ អត្ថតោ តណ្ហាទិដ្ឋិគ្គាហោតិ អាហ ‘‘តណ្ហាទិដ្ឋិគហណេ’’តិ. សម្ភវតិ ជរាមរណំ ឯតេនាតិ សម្ភវោ, ឧបាទានន្តិ អាហ – ‘‘ជាតិយា មរណស្ស ច ការណភូតេ’’តិ. អនុបាទាតិ អនុបាទាយ. តេនាហ ‘‘អនុបាទិយិត្វា’’តិ.

សព្ពទុក្ខាតិក្កន្តា នាមាតិ សកលម្បិ វដ្ដទុក្ខំ អតិក្កន្តា ឯវ ហោន្តិ ចរិមចិត្តនិរោធេន វដ្ដទុក្ខលេសស្សបិ អសម្ភវតោ.

ទេវទូតសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច សុញ្ញតវគ្គវណ្ណនា.