៨. គោបកមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា

៧៩. កម្មំយេវ កម្មន្តោ, សោ ឯត្ថ អត្ថីតិ កម្មករណដ្ឋានំ ‘‘កម្មន្តោ’’តិ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘កម្មន្តដ្ឋាន’’ន្តិ. តេហិ ធម្មេហីតិ ពុទ្ធគុណេហិ. តេ បន សព្ពញ្ញុតញ្ញាណប្បមុខាតិ កត្វា អាហ ‘‘សព្ពញ្ញុតញ្ញាណធម្មេហី’’តិ. សព្ពេន សព្ពន្តិ សព្ពប្បការេន អនវសេសំ, ឯត្តកោ គុណានំ បការភេទោ, តេសុ កិញ្ចិបិ បការំ អនវសេសេត្វា. សព្ពកោដ្ឋាសេហិ សព្ពន្តិ យត្តកា គុណភាគា, តេហិ សព្ពេហិ អនវសេសំ និស្សេសមេវ កត្វា. យោបិ អហោសីតិ យោបិ កោសម្ពិវាសីនំ ភិក្ខូនំ វសេន កោសម្ពិយំ កលហោ អហោសិ. សោបិ តត្ថេវ ឧប្បន្នដ្ឋានេយេវ ឧប្បន្នមត្តោ វូបសមិតោ. បរិនិព្ពុតកាលេ បនស្សាតិ អស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បរិនិព្ពុតកាលេ បន. ភិយ្យោសោមត្តាយ ភិក្ខូ សមគ្គា ជាតា, កថញ្ច សំវេគោ ជាតោតិ ទស្សេតុំ ‘‘អដ្ឋសដ្ឋី’’តិអាទិ វុត្តំ. សាតិសយំ អភិណ្ហញ្ច ឧបសមប្បត្តិយា អតិវិយ ឧបសន្តុបសន្តា. អនុសំយាយមានោតិ អនុ អនុ សម្មទេវ ជានន្តោ វិចារេន្តោ វោសាសមានោ. ‘‘អនុសញ្ញាយមានោ’’តិ វា បាឋោ. តត្ថ យ-ការស្ស ញ-ការំ កត្វា និទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘អនុវិចរមានោ’’តិ.

៨០. ហេដ្ឋិមបុច្ឆមេវាតិ គោបកមោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតបុច្ឆមេវ. សោ ហិ ‘‘តេហិ ធម្មេហី’’តិអាទិនា, ‘‘អត្ថិ កោចិ តុម្ហាកំ សាសនស្ស សារភូតោ ភិក្ខូ’’តិ បុច្ឆិ. អយញ្ច តមេវ ‘‘បដិសរណោ’’តិ បរិយាយេន បុច្ឆិ. អប្បដិសរណេតិ យំ តុម្ហេ ភិក្ខុំ បដិពោធេយ្យាថ, តាទិសស្ស អភាវេន អប្បដិសរណេ. តថាគតេន បវេទិតោ ធម្មោ បដិសរណំ ឯតេសន្តិ ធម្មបដិសរណា. តេនាហ ‘‘ធម្មោ អវស្សយោ’’តិ.

៨១. អាគច្ឆតីតិ វាចុគ្គតភាវេន អាគច្ឆតិ. វត្ថុវីតិក្កមសង្ខាតេ គរុគរុតរលហុលហុតរាទិភេទេ អជ្ឈាចារេ អាបត្តិសមញ្ញាតិ អាហ – ‘‘អាបត្តិ…បេ… អាណាតិក្កមនមេវា’’តិ. យថាធម្មន្តិ ធម្មានុរូបំ. យថាសិដ្ឋន្តិ យថានុសិដ្ឋំ. ធម្មោ នោតិ ឯត្ថ នោ-សទ្ទោ អវធារណេ ‘‘ន នោ សមំ អត្ថិ តថាគតេនា’’តិអាទីសុ (ខុ. បា. ៦.៣; សុ. និ. ២២៦) វិយ. តេនេវាហ ‘‘ធម្មោវ ការេតី’’តិ.

៨៣. ‘‘យថា តំ តុម្ហាទិសេហិ រក្ខកេហិ គោបកេហី’’តិ ឯវំ បសន្នវេសេន អត្តានំ ឧក្កំសាបេតុកាមោ. អរិយូបវាទបាបំ ខមាបនេ សតិ អន្តរាយាយ ន ហោតីតិ អាហ – ‘‘ឥច្ចេតំ កុសល’’ន្តិ. គោនង្គលមក្កដោតិ គោនង្គុដ្ឋមក្កដោ.

៨៤. អយំ ឧក្កំសាបេតុំ ឥច្ឆិតំ យថារទ្ធមត្ថំ វិសំវាទេតិ អវណ្ណិតម្បិ វណ្ណិតំ កត្វា កថេន្តោ; ឥមស្ស វចនស្ស បដិក្ខេបេន ឥមិនា ទាតព្ពបិណ្ឌបាតស្ស អន្តរាយោ មា ហោតូតិ ឯវំ បិណ្ឌបាតំ រក្ខិតុំ ន ខោ បន សក្កាតិ យោជនា. ឥទន្តិ ‘‘ន ខោ, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា’’តិអាទិទេសនំ. អព្ភន្តរំ ករិត្វាតិ និព្ពានន្តោគធំ កត្វា, អន្តរំ វា តស្ស និជ្ឈានស្ស ការណំ កត្វា. កាមរាគវសេន ហិ តំ និជ្ឈានំ ហោតីតិ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សុត្តបទេសេ. សព្ពសង្គាហិកជ្ឈានន្តិ លោកិយលោកុត្តរស្ស អន្តរាយោ មា ហោតូតិ ឯវំ កត្វាបិ រូបាវចរស្ស មគ្គឈានស្ស ផលឈានស្សាតិ សព្ពស្សបិ សង្គណ្ហនវសេន ទេសិតត្តា សព្ពសង្គាហកជ្ឈានំ នាម កថិតំ.

យំ នោ មយន្តិ ឯត្ថ នោតិ និបាតមត្តំ. តំ នោតិ ឯត្ថ បន នោតិ អម្ហាកន្តិ អត្ថោ. ឧសូយតិ រាជកិច្ចបសុតតាធីនតាយ ឯកត្ថាភិនិវេសភាវតោ. មន្ទបញ្ញតាយ វស្សការគតឥស្សាភិភូតចិត្តតាយ បរិបុណ្ណំ កត្វា វុត្តម្បិ អត្ថំ អនុបធារេន្តោ អាហ – ‘‘ឯកទេសមេវ កថេសី’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

គោបកមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.