១. ទេវទហសុត្តវណ្ណនា

១. ទិព្ពន្តិ កាមគុណេហិ កីឡន្តិ, លឡន្តិ, តេសុ វា វិហរន្តិ, វិជយសមត្ថតាយោគេន បច្ចត្ថិកេ វិជេតុំ ឥច្ឆន្តិ; ឥស្សរិយដ្ឋានាទិសក្ការទានគ្គហណំ តំតំអត្ថានុសាសនញ្ច ករោន្តា វោហរន្តិ, បុញ្ញានុភាវប្បត្តាយ ជុតិយា ជោតេន្តិ វាតិ ទេវា វុច្ចន្តិ រាជានោ. តថា ហិ តេ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ ជនំ រញ្ជយន្តា សយំ យថាវុត្តេហិ វិសេសេហិ រាជន្តិ ទិព្ពន្តិ សោភន្តីតិ ច, ‘‘រាជានោ’’តិ វុច្ចន្តិ. តត្ថាតិ តស្មិំ និគមទេសេ. សាតិ បោក្ខរណី. តន្តិ តំ, ‘‘ទេវទហ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ បោក្ខរណិំ ឧបាទាយ, តស្ស អទូរភវត្តាតិ កេចិ. សព្ពំ សុខាទិភេទំ វេទយិតំ. បុព្ពេតិ បុរិមជាតិយំ. កតកម្មបច្ចយាតិ កតស្ស កម្មស្ស បច្ចយភាវតោ ជាតំ កម្មំ បដិច្ច. តេន សព្ពាបិ វេទនា កម្មផលភូតា ឯវ អនុភវិតព្ពាតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘ឥមិនា’’តិអាទិ. អនិយមេត្វា វុត្តន្តិ, ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ’’តិ ឯវំ ឥមេ នាមាតិ អវិសេសេត្វា វុត្តមត្ថំ. និយមេត្វាតិ, ‘‘ឯវំវាទិនោ, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា’’តិ ឯវំ វិសេសេត្វា ទស្សេតិ.

កលិសាសនន្តិ បរាជយំ. កលីតិ ហិ អនត្ថោ វុច្ចតិ, កលីតិ សសតិ វិប្ផរតីតិ កលិសាសនំ, បរាជយោ. កលីតិ វា កោធមានាទិកិលេសជាតិ, តាយ បន អយុត្តវាទិតា កលិសាសនំ. តំ អារោបេតុកាមោ វិភាវេតុកាមោ. យេ កម្មំ កតំ អកតំ វាតិ ន ជានន្តិ, តេ កថំ តំ ឯទិសន្តិ ជានិស្សន្តិ. យេ ច កម្មំ បភេទតោ ន ជានន្តិ, តេ កថំ តស្ស វិបាកំ ជានិស្សន្តិ; វិបាកបរិយោសិតភាវំ ជានិស្សន្តិ, យេ ច បាបស្ស កម្មស្ស បដិបក្ខមេវ ន ជានន្តិ; តេ កថំ តស្ស បហានំ កុសលកម្មស្ស ច សម្បាទនវិធិំ ជានិស្សន្តីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ, ‘‘ឧត្តរិ បុច្ឆាយបិ ឯសេវ នយោ’’តិ អាហ.

២. កិញ្ចាបិ ចូឡទុក្ខក្ខន្ធេបិ, (ម. និ. ១.១៨០) ‘‘ឯវំ សន្តេ’’តិ ឥមិនា តេសំ និគណ្ឋានំ អជាននភាវោ ឯវ ឧជុកំ បកាសិតោ ហេដ្ឋា ទេសនាយ តថា បវត្តត្តា. តថា ហិ អដ្ឋកថាយំ (ម. និ. អដ្ឋ. ១.១៨០) វុត្តំ – ‘‘ឯវំ សន្តេតិ តុម្ហាកំ ឯវំ អជាននភាវេ សតី’’តិ, តថាបិ តត្ថ ឧបរិទេសនាយ សម្ពទ្ធោ ឯវមត្ថោ វុច្ចមានោ យុជ្ជតិ, ន អញ្ញថាតិ ទស្សេតុំ ឥធ, ‘‘មហានិគណ្ឋស្ស វចនេ សច្ចេ សន្តេតិ អត្ថោ’’តិ វុត្តំ. ឯត្តកស្ស ឋានស្សាតិ យថាវុត្តស្ស បញ្ចបរិមាណស្ស ការណស្ស.

៣. អនេកវារំ វិសរញ្ជនំ ឥធ គាឡ្ហាបលេបនំ, ន សាដកស្ស វិយ លិត្តតាតិ អាហ – ‘‘ពហលូប…បេ… លិត្តេន វិយា’’តិ. វុត្តមេវ, ន បុន វត្តព្ពំ, តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

ឥមេសំ និគណ្ឋានំ តាទិសស្ស តេសំ អភាវតោ, ‘‘ជាននកាលោ សិយា’’តិ បរិកប្បវសេន វទតិ. តេន ឯវំ ជានិតុំ តេហិ សក្កា សិយា, តេសញ្ច ទស្សនំ សច្ចំ សិយា. យស្មា តេសំ ទស្សនំ អសច្ចំ, តស្មា តេ ន ជានិំសូតិ ទស្សេតិ. ចតូសុ កាលេសូតិ វណមុខស្ស បរិកន្តនកាលោ, សល្លស្ស ឯសនកាលោ, អព្ពុហនកាលោ, វណមុខេ អគទង្គារឱទហនកាលោតិ ឥមេសុ ចតូសុ កាលេសុ. សុទ្ធន្តេតិ សុទ្ធកោដ្ឋាសេ, ទុក្ខស្ស អនវសេសតោ និជ្ជីរណដ្ឋេន និទ្ទុក្ខភាវេតិ អត្ថោ. ឯកាយ ឧបមាយាតិ, ‘‘សល្លេន វិទ្ធស្ស ហិ វិទ្ធកាលេ វេទនាយ បាកដកាលោ វិយា’’តិ ឥមាយ ឯកាយ ឧបមាយ. តយោ អត្ថាតិ បុព្ពេ អហុវម្ហា វា នោ វា, បាបកម្មំ អករិម្ហា វា នោ វា, ឯវរូបំ វា បាបកម្មំ អករិម្ហាតិ ឥមេ តយោ អត្ថា. ចតូហិ ឧបមាហីតិ វណមុខបរិកន្តនាទីហិ ចតូហិ ឧបមាហិ. ឯកោ អត្ថោតិ, ‘‘ឯត្តកំ ទុក្ខំ និជ្ជិណ្ណ’’ន្តិអាទិនា វុត្តោ ឯកោ អត្ថោ. សោ ហិ ទុក្ខនិជ្ជីរណភាវសាមញ្ញា ឯកោ អត្ថោតិ វុត្តោ.

៤. ឥមេ បន និគណ្ឋា. អាសង្កាយ វិទ្ធោស្មីតិ សញ្ញំ ឧប្បាទេត្វា. បច្ចាហរិតុន្តិ បច្ចាវត្តិតុំ, បរិហរិតុន្តិ អត្ថោ.

៥. អតីតវាទំ សទ្ទហន្តានន្តិ, ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, និគណ្ឋា បុព្ពេ បាបកម្មំ កត’’ន្តិ ឯវំ អតីតំសំ អារព្ភ បវត្តំ មហានិគណ្ឋស្ស វាទំ សទ្ទហន្តានំ. ភូតត្តាតិ យថាភូតត្តា កិំ អវិបរីតមេវ អត្ថំ អារម្មណំ កត្វា បវត្តាតិ បុច្ឆតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. សហ ធម្មេនាតិ សហធម្មោ, សោ ឯវ សហធម្មិកោ យថា ‘‘វេនយិកោ’’តិ (អ. និ. ៨.១១; បារា. ៨). ‘‘ធម្មោ’’តិ ឯត្ថ ការណំ អធិប្បេតន្តិ អាហ – ‘‘សហេតុកំ សការណ’’ន្តិ. បដិហរតិ បដិវត្តេតីតិ បដិហារោ, វាទោ ឯវ បដិហារោ វាទបដិហារោ; តំ, ឧត្តរន្តិ អត្ថោ. តេនាហ – ‘‘បច្ចាគមនកវាទ’’ន្តិ, ចោទនំ បរិវត្តេត្វា បដិបាកតិកករណន្តិ អត្ថោ. តេសន្តិ ឥទំ អាវុត្តិវសេន គហេតព្ពំ, ‘‘តេសំ សទ្ធាឆេទកវាទំ នាម តេសំ ទស្សេតី’’តិ.

៦. អវិជ្ជា អញ្ញាណា សម្មោហាតិ បរិយាយវចនមេតំ. អវិជ្ជាតិ វា អវិជ្ជាយ ករណភូតាយ. អញ្ញាណេនាតិ អជាននេន. សម្មោហេនាតិ សម្មុយ្ហនេន មហាមុឡ្ហតាយ. សាមំយេវ ឱបក្កមិកា ឯតរហិ អត្តនោ ឧបក្កមហេតុ ទុក្ខវេទនំ វេទិយមានំ – ‘‘យំកិញ្ចាយំ…បេ… បុព្ពេកតហេតូ’’តិ វិបរីតតោ សទ្ទហថ. បុព្ពេកតហេតុវាទសញ្ញិតំ វិបល្លាសគ្គាហំ គណ្ហថ.

៧. ទិដ្ឋធម្មោ វុច្ចតិ បច្ចក្ខភូតោ, តត្ថ វេទិតព្ពំ ផលំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ. តេនាហ – ‘‘ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ វិបាកទាយក’’ន្តិ. បយោគេនាតិ កាយិកេន បយោគេន វា វាចសិកេន វា បយោគេន. បធានេនាតិ បទហនេន ចេតសិកេន ឧស្សាហនេន. អាសន្នេ ភវន្តរេ វិបាចេតុំ ន សក្កា, បគេវ ទូរេតិ ទស្សេតុំ, ‘‘ទុតិយេ វា តតិយេ វា អត្តភាវេ’’តិ វុត្តំ. និព្ពត្តកភាវតោ សុខវេទនាយ ហិតន្តិ សុខវេទនីយំ. សា បន វិបាកវេទនាភាវតោ ឯកន្តតោ ឥដ្ឋារម្មណា ឯវ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឥដ្ឋារម្មណវិបាកទាយក’’ន្តិ. វិបរីតន្តិ អនិដ្ឋារម្មណវិបាកទាយកំ. និប្ផន្នេតិ សទ្ធិំ អញ្ញេន កម្មេន និព្ពត្តេ. សម្បរាយវេទនីយស្សាតិ ឧបបជ្ជវេទនីយស្ស អបរាបរិយវេទនីយស្ស. ឯវំ សន្តេបីតិ កាមំ បរិបក្កវេទនីយន្តិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយមេវ វុច្ចតិ, តថាបិ អត្ថេត្ថ អតិសយោ ទិដ្ឋធម្មវិសេសភាវតោ បរិបក្កវេទនីយស្សាតិ ទស្សេតុំ, ‘‘អយមេត្ថា’’តិអាទិ វុត្តំ. យស្មិំ ទិវសេ កតំ, តតោ សត្តទិវសព្ភន្តរេ.

តត្រាតិ តស្មិំ បរិបក្កវេទនីយកម្មស្ស សត្តទិវសព្ភន្តរេ វិបាកទានេ. ឯកវារំ កសិត្វា និសីទិ ឆាតជ្ឈត្តោ ហុត្វា. អាគច្ឆន្តី អាហ – ‘‘ឧស្សូរេ ភត្តំ អាហរីយិត្ថា’’តិ ទោមនស្សំ អនុប្បាទេត្វា យថា កតបុញ្ញំ អនុមោទតិ. វិជ្ជោតមានំ ទិស្វា, ‘‘កិំ នុ ខោ ឥទម្បិ តប្បការោ, មម ចិត្តវិកប្បមត្តំ, ឧទាហុ សុវណ្ណមេវា’’តិ វីមំសន្តោ យដ្ឋិយា បហរិត្វា.

វាឡយក្ខសញ្ចរណត្តា រាជគហូបចារស្ស នគរេ សហស្សភណ្ឌិកំ ចារេសុំ. ឧប្បន្នរាគោ ចូឡាយ ឌំសិ. រញ្ញោ អាចិក្ខិត្វាតិ តំ បវត្តិំ រញ្ញោ អាចិក្ខិត្វា. មល្លិកាយ វត្ថុ ធម្មបទវត្ថុម្ហិ (ធ. ប. អដ្ឋ. ២.មល្លិកាទេវីវត្ថុ) អាគតេន នយេន កថេតព្ពំ.

មរណសន្តិកេបិ កតំ, បគេវ តតោ បុរេតរំ អតីតត្តភាវេសុ ច កតំ. ឥធ និព្ពត្តិតវិបាកោតិ វុត្តោ អវស្សំភាវិភាវតោ. សម្បរាយវេទនីយមេវ ភវន្តរេ វិបាកទាយកភាវតោ. ឥធ និព្ពត្តិតគុណោត្វេវ វុត្តោ, ន ឥធ និព្ពត្តិតវិបាកោតិ វិមុត្តិភាវតោ. បរិបក្កវេទនីយន្តិ វេទិតព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តបរិបក្កវេទនីយលក្ខណានតិវត្តនតោ. សព្ពលហុំ ផលទាយិកាតិ ឯតេន ផលុប្បាទនសមត្ថតាយោគេន កម្មស្ស បរិបក្កវេទនីយតាតិ ទស្សេតិ.

ចតុប្បញ្ចក្ខន្ធផលតាយ សញ្ញាភវូបគំ កម្មំ ពហុវេទនីយន្តិ វុត្តំ. ឯកខន្ធផលត្តា អសញ្ញាភវូបគំ កម្មំ អប្បវេទនីយំ. កេចិ បន, ‘‘អរូបាវចរកម្មំ ពហុកាលំ វេទិតព្ពផលត្តា ពហុវេទនីយំ, ឥតរំ អប្បវេទនីយំ. រូបារូបាវចរកម្មំ វា ពហុវេទនីយំ, បរិត្តកម្មំ អប្បវេទនីយ’’ន្តិ វទន្តិ. សវិបាកំ កម្មន្តិ បច្ចយន្តរសមវាយេ វិបាកុប្បាទនសមត្ថំ, ន អារទ្ធវិបាកមេវ. អវិបាកំ កម្មន្តិ បច្ចយវេកល្លេន វិបច្ចិតុំ អសមត្ថំ អហោសិកម្មាទិភេទំ.

៨. ទិដ្ឋធម្មវេទនីយាទីនន្តិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយាទីនំ ទសន្នំ កម្មានំ ឧបក្កមេន កម្មានំ អញ្ញាថាភាវស្ស អនាបាទនីយត្តា យថាសភាវេនេវ កម្មានិ តិដ្ឋន្តិ. តត្ថ និគណ្ឋានំ ឧបក្កមោ និប្បយោជនោតិ អាហ ‘‘អផលោ’’តិ. និគណ្ឋានំ បទហនស្ស មិច្ឆាវាយាមស្ស និប្ផលភាវប្បវេទនោ បធានច្ឆេទកវាទោ. បរេហិ វុត្តការណេហីតិ យេហិ ការណេហិ និគណ្ឋានំ វាទេសុ ទោសំ ទស្សេន្តិ. តេហិ បរេហិ វុត្តការណេហិ. ន ហិ លក្ខណយុត្តេន ហេតុនា វិនា បរវាទេសុ ទោសំ ទស្សេតុំ សក្កា. តេនាហ ‘‘សការណា ហុត្វា’’តិ. និគណ្ឋានំ វាទា ច អនុវាទា ចាតិ និគណ្ឋេហិ វុច្ចមានា សកសកសមយប្បវេទិកា វាទាចេវ សាវកេហិ វុច្ចមានា តេសំ អនុវាទា ច. វិញ្ញូហិ គរហិតព្ពំ ការណំ អាគច្ឆន្តីតិ, ‘‘អយមេត្ថ ទោសោ’’តិ តត្ថ តត្ថ វិញ្ញូហិ បណ្ឌិតេហិ គរហារហំ ការណំ ឧបគច្ឆន្តិ, បាបុណន្តីតិ អត្ថោ. តស្សត្ថោតិអាទីសុ អយំ សង្ខេបត្ថោ, ‘‘វុត្តនយេន បរេហិ វុត្តេន ការណេន សការណា ហុត្វា ទោសទស្សនវសេន និគណ្ឋានំ វាទា អនុប្បត្តា, តតោ ឯវ តំ វាទំ អប្បសាទនីយភាវទស្សនេន សោសេន្តា ហេតុសម្បត្តិវោហារសុក្ខនេន មិលាបេន្តា ទុក្កដកម្មការិនោតិអាទយោ ទស គារយ្ហាបទេសា ឧបគច្ឆន្តី’’តិ.

៩. សង្គតិភាវហេតូតិ តត្ថ តត្ថ យទិច្ឆាយ សមុដ្ឋិតសង្គតិនិមិត្តំ. សា បន សង្គតិ និយតិលក្ខណាតិ អាហ ‘‘និយតិភាវការណា’’តិ. អច្ឆេជ្ជសុត្តាវុតអភេជ្ជមណិ វិយ ហិ បដិនិយតតា និយតិបវត្តីតិ. ឆឡភិជាតិហេតូតិ កណ្ហាភិជាតិ នីលាភិជាតិ លោហិតាភិជាតិ ហលិទ្ទាភិជាតិ សុក្កាភិជាតិ បរមសុក្កាភិជាតីតិ ឥមាសុ អភិជាតីសុ ជាតិនិមិត្តំ. បាបសង្គតិកាតិ និហីនសង្គតិកា.

១០. អនទ្ធភូតន្តិ ឯត្ថ អធិ-សទ្ទេន សមានត្ថោ អទ្ធ-សទ្ទោតិ អាហ – ‘‘អនទ្ធភូតន្តិ អនធិភូត’’ន្តិ. យថា អាបាយិកោ អត្តភាវោ មហតា ទុក្ខេន អភិភុយ្យតិ, ន តថា អយន្តិ អាហ – ‘‘ទុក្ខេន អនធិភូតោ នាម មនុស្សត្តភាវោ វុច្ចតី’’តិ. ‘‘អចេលកោ ហោតី’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.៣៩៤) វុត្តាយ នានប្បការាយ ទុក្ករការិកាយ កិលមថេន. យទិ ឯវំ កថំ ធុតង្គធរាតិ អាហ ‘‘យេ បនា’’តិអាទិ. និយ្យានិកសាសនស្មិញ្ហិ វីរិយន្តិ វិវដ្ដសន្និស្សិតំ កត្វា បវត្តិយមានំ វីរិយំ សរីរំ ខេទន្តម្បិ សម្មាវាយាមោ នាម ហោតិ ញាយារទ្ធភាវតោ.

ថេរោតិ ឯត្ថ អាគតមហារក្ខិតត្ថេរោ. តិស្សោ សម្បត្តិយោ មនុស្សទេវនិព្ពានសម្បត្តិយោ, សីលសមាធិបញ្ញាសម្បត្តិយោ វា. ខុរគ្គេយេវាតិ ខុរេ សីសគ្គេ ឯវ, ខុរេ សីសគ្គតោ អបនីតេ ឯវាតិ អធិប្បាយោ. អយន្តិ, ‘‘ឥស្សរកុលេ និព្ពត្តោ’’តិអាទិនា វុត្តោ. ន សព្ពេ ឯវ សក្ការបុព្ពកំ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណន្តីតិ អាហ ‘‘យោ ទាសិកុច្ឆិយ’’ន្តិអាទិ. រជតមុទ្ទិកន្តិ រជតមយំ អង្គុលិមុទ្ទិកំ. គោរកបិយង្គុមត្តេនបីតិ កបិត្ថឆល្លិកង្គុបុប្ផគន្ធមត្តេនបិ.

ធម្មេន ញាយេន អាគតសុខំ ធម្មសុខន្តិ អាហ – ‘‘សង្ឃតោ វា…បេ… បច្ចយសុខ’’ន្តិ. អមុច្ឆិតោតិ អនជ្ឈាបន្នោ. ឥទានិ តំ អនជ្ឈាបន្នតំ តស្ស ច ផលំ ទស្សេតុំ ‘‘ធម្មិកំ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥមស្សាតិ សមុទយស្ស. សោ ហិ បញ្ចក្ខន្ធស្ស ទុក្ខស្ស ការណភូតត្តា អាសន្នោ បច្ចក្ខោ កត្វា វុត្តោ. តេនាហ ‘‘បច្ចុប្បន្នាន’’ន្តិអាទិ. សង្ខារន្តិ យថារទ្ធាយ សាតិសយំ ករណតោ សង្ខារន្តិ លទ្ធនាមំ ពលវវីរិយំ ឧស្សោឡ្ហិំ. បទហតោតិ បយុញ្ជន្តស្ស បវត្តេន្តស្ស. មគ្គេន វិរាគោ ហោតីតិ អរិយមគ្គេន ទុក្ខនិទានស្ស វិរជ្ជនា ហោតិ. តេនាហ ‘‘ឥទំ វុត្តំ ហោតី’’តិ. ឥមិនា សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា កថិតា អកសិរេនេវ សីឃតរំ មគ្គបជានតាយ ពោធិតត្តា. មជ្ឈត្តតាការោតិ វីរិយូបេក្ខមាហ. សង្ខារំ តត្ថ បទហតីតិ បធានសង្ខារំ តត្ថ ទុក្ខនិទានស្ស វិរជ្ជននិមិត្តំ វិរជ្ជនត្ថំ បទហតិ. កថំ? មគ្គប្បធានេន ចតុកិច្ចប្បធានេ អរិយមគ្គេ វាយាមេន បទហតិ វាយមតិ. អជ្ឈុបេក្ខតោតិ វីរិយស្ស អនច្ចារទ្ធនាតិសិថិលតាយ វីរិយសមតាយោជនេ ព្យាបារាករណេន អជ្ឈុបេក្ខតោ. តេនាហ ‘‘ឧបេក្ខំ ភាវេន្តស្សា’’តិ. ឧបេក្ខាភាវនា ច នាមេត្ថ តថាបវត្តា អរិយមគ្គភាវនា ឯវាតិ អាហ – ‘‘មគ្គភាវនាយ ភាវេតី’’តិ.

ឯត្ថ ច ឯវំ បាឡិយា បទយោជនា វេទិតព្ពា, – ‘‘សោ ឯវំ បជានាតិ. កថំ? សង្ខារំ មេ បទហតោ សង្ខារបទហនា ឥមស្ស ទុក្ខនិទានស្ស វិរាគោ ហោតិ, អជ្ឈុបេក្ខតោ មេ ឧបេក្ខនា ឥមស្ស ទុក្ខនិទានស្ស វិរាគោ ហោតី’’តិ. បដិបជ្ជមានស្ស ចាយំ បុព្ពភាគវីមំសស្សាតិ គហេតព្ពំ. តត្ថ សង្ខារប្បធានាតិ សម្មសនបទេន សុខេនេវ ខិប្បតរំ ភាវនាឧស្សុក្កាបនវីរិយំ ទស្សិតន្តិ សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ទស្សិតា. អជ្ឈុបេក្ខតោតិ ឯត្ថ កស្សចិ នាតិទឡ្ហំ កត្វា បវត្តិតវីរិយេនបិ ទុក្ខនិទានស្ស វិរាគោ ហោតិ វិបស្សនមនុយុញ្ជតីតិ ទស្សិតំ. ឧភយត្ថាបិ ចតុត្ថីយេវ បដិបទា វិភាវិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥទានិ, ‘‘យស្ស ហិ ខ្វាស្ស…បេ… ឧបេក្ខំ តត្ថ ភាវេតី’’តិ វារេហិ តាសំយេវ បដិបទានំ វសេន តេសំ បុគ្គលានំ បដិបត្តិ ទស្សិតា. វដ្ដទុក្ខនិទានស្ស បរិជិណ្ណំ ឥមេហិ វារេហិ ទុក្ខក្ខយោ វិភាវិតោ.

១១. ពទ្ធចិត្តោតិ សម្ពទ្ធចិត្តោ. ពហលច្ឆន្ទោតិ ពហលតណ្ហាឆន្ទោ. អតិចរិត្វាតិ អតិក្កមិត្វា. នដសត្ថវិធិនា នច្ចនកា នដា, នច្ចកា ឥតរេ. សោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘ឦទិសំ នាម ឥត្ថិំ បរិច្ចជិ’’ន្តិ. ឆិជ្ជាតិ ទ្វិធា ហោតុ. ភិជ្ជាតិ ភិជ្ជតុ. ‘‘ឆិជ្ជ វា ភិជ្ជវា’’តិ បទទ្វយេនបិ វិនាសមេវ វទតិ. ញត្វាតិ បុព្ពភាគញាណេន ជានិត្វា. តទុភយន្តិ សង្ខារបទហនឧបេក្ខាភាវនំ.

១២. បេសេន្តស្សាតិ វាយមន្តស្ស. តំ សន្ធាយាតិ ទុក្ខាយ បដិបទាយ និយ្យានតំ សន្ធាយ.

ឧសុការោ វិយ យោគី តេជនស្ស វិយ ចិត្តស្ស ឧជុករណតោ. គោមុត្តវង្កំ, ចន្ទលេខាកុដិលំ, នង្គលកោដិជិម្ហំ ចិត្តំ. អលាតា វិយ វីរិយំ អាតាបន-បរិតាបនតោ. កញ្ចិកតេលំ វិយ សទ្ធា សិនេហនតោ. នមនទណ្ឌកោ វិយ លោកុត្តរមគ្គោ និព្ពានារម្មណេ ចិត្តស្ស នាមនតោ. លោកុត្តរមគ្គេន ចិត្តស្ស ឧជុករណំ ភាវនាភិសមយតោ ទដ្ឋព្ពំ. អន្តទ្វយវជ្ជិតា មជ្ឈិមា បដិបត្តីតិ កត្វា កិលេសគណវិជ្ឈនំ បហានាភិសមយោ. ឥតរា បន បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញាតិ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ ភិក្ខូនំ ឥមាសុ ទ្វីសុ យថាវុត្តាសុ ខិប្បាភិញ្ញាសុ កថិតាសុ, ឥតរាបិ កថិតាវ ហោន្តិ លក្ខណហារនយេន បដិបទាសាមញ្ញតោ. សហាគមនីយាបិ វា បដិបទា កថិតាវ, ‘‘ន ហេវ អនទ្ធភូតំ អត្ថាន’’ន្តិអាទិនា បុព្ពភាគបដិបទាយ កថិតត្តា. ‘‘អាគមនីយបដិបទា បន ន កថិតា’’តិ ឥទំ សវិសេសំ អជ្ឈុបេក្ខស្ស អកថិតតំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. និក្ខមនទេសនន្តិ និក្ខមនុបាយំ ទេសនំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ទេវទហសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.