៥. ចង្កីសុត្តវណ្ណនា

៤២២. តស្មិន្តិ សាលវនេ. ឧត្តរេន ឱបាសាទន្តិ ឱបាសាទគាមស្ស ឧត្តរទិសាយំ. ឧត្តរេនាតិ ឯន-សទ្ទយោគេន ហិ ឱបាសាទន្តិ ឧបយោគវចនំ. អជ្ឈាវសតីតិ ឯត្ថ អធិ-អា-សទ្ទានំ អនត្ថន្តរតំ ហទយេ កត្វា អាហ ‘‘វសតី’’តិ. ឥទានិ តេសំ អត្ថវិសេសភាវិតំ ទស្សេន្តោ ‘‘អភិភវិត្វា វា អាវសតី’’តិអាទិមាហ. ឯត្ថាតិ ឱបាសាទបទេ. សត្តុស្សទន្តិអាទីសុ បន កថន្តិ អាហ – ‘‘តស្ស អនុប្បយោគត្តាវ សេសបទេសូ’’តិ. ឧប-អនុ-អធិ-ឥតិ-ឯវំ-បុព្ពកេ វសនកិរិយយាដ្ឋានេ ឧបយោគវចនមេវ បាបុណាតីតិ សទ្ទវិទូ ឥច្ឆន្តីតិ អាហ ‘‘លក្ខណំ សទ្ទសត្ថតោ បរិយេសិតព្ព’’ន្តិ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘ឧបសគ្គវសេន បនេត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនំ វេទិតព្ព’’ន្តិ. ឧស្សទតា នាមេត្ថ ពហុលតាតិ តំ ពហុលតំ ទស្សេតុំ ‘‘ពហុជន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អាវជ្ជិត្វាតិ បរិក្ខិបិត្វា.

រញ្ញា វិយ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ វា រាជភោគ្គំ. រញ្ញោ ទាយភូតន្តិ កុលបរម្បរាយ ភោគ្គភាវេន រញ្ញា លទ្ធទាយភូតំ. តេនាហ ‘‘ទាយជ្ជន្តិ អត្ថោ’’តិ. រាជនីហារេន បរិភុញ្ជិតព្ពតោ ឧទ្ធំ បរិភោគលាភស្ស សេដ្ឋទេយ្យតា នាម នត្ថីតិ អាហ – ‘‘ឆត្តំ ឧស្សាបេត្វា រាជសង្ខេបេន បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ. តិត្ថបព្ពតាទីសូតិ នទីតិត្ថបព្ពតបាទគាមទ្វារអដវីមុខាទីសុ. និស្សដ្ឋបរិច្ចត្តន្តិ មុត្តចាគវសេន បរិច្ចត្តំ កត្វា. ឯតេសំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ.

៤២៣. តិ សន្និបតិតា. យោ កោចិ វិញ្ញូនំ ឥច្ឆិតោ បញ្ហោ, តស្ស បុច្ឆិតស្ស យាថាវតោ កថនសមត្ថោ បុច្ឆិតបញ្ហព្យាករណសមត្ថោ.កុលាបទេសាទិនា មហតី មត្តា ឯតស្សាតិ មហាមត្តោ.

៤២៤. តេតិ ‘‘នានាវេរជ្ជកា’’តិ វុត្តព្រាហ្មណា. ‘‘ឧភតោ សុជាតោ’’តិ (ទី. និ. ដី. ១.៣០៣; អ. និ. ដី. ៣.៥.១៣៤) ឯត្តកេ វុត្តេ យេហិ កេហិចិ ទ្វីហិ ភាគេហិ សុជាតតា វិញ្ញាយេយ្យ, សុជាតសទ្ទោ ច ‘‘សុជាតោ ចារុទស្សនោ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.៣៩៩; សុ. និ. ៥៥៣; ថេរគា. ៨១៨) អារោហបរិណាហសម្បត្តិបរិយាយោតិ ជាតិវសេនេវ សុជាតតំ វិភាវេតុំ ‘‘មាតិតោ ច បិតិតោ ចា’’តិ វុត្តំ. អនោរសបុត្តវសេនបិ លោកេ មាតុបិតុសមញ្ញា ទិស្សតិ, ឥធ បនស្ស ឱរសបុត្តវសេនេវ ឥច្ឆីយតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘សំសុទ្ធគហណីកោ’’តិ វុត្តំ. បិតា ច មាតា ច បិតរោ, បិតូនំ បិតរោ បិតាមហា, តេសំ យុគោ បិតាមហយុគោ, តស្មា យាវ សត្តមា បិតាមហយុគាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. យុគសទ្ទោ ចេត្ថ ឯកសេសនយេន ទដ្ឋព្ពោ ‘‘យុគោ ច យុគោ ច យុគា’’តិ. ឯវញ្ហិ តត្ថ តត្ថ ទ្វិន្នំ គហិតមេវ ហោតិ. តេនាហ – ‘‘តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា’’តិ. បុរិសគ្គហណញ្ចេត្ថ ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសវសេន កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវញ្ហិ ‘‘មាតិតោ’’តិ បាឡិវចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ. អក្ខិត្តោតិ អប្បត្តខេបោ. អនវក្ខិត្តោតិ សទ្ធថាលិបាកាទីសុ ន អវក្ខិត្តោ. ជាតិវាទេនាតិ ហេតុម្ហិ ករណវចនន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘កេន ការណេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯត្ថ ច ឧភតោ…បេ… បិតាមហយុគាតិ ឯតេន ព្រាហ្មណស្ស យោនិទោសាភាវោ ទស្សិតោ សំសុទ្ធគហណិកភាវកិត្តនតោ. អក្ខិត្តោតិ ឥមិនា កិរិយាបរាធាភាវោ. កិរិយាបរាធេន ហិ សត្តា ខេបំ បាបុណន្តិ. អនុបកុដ្ឋោតិ ឥមិនា អយុត្តសំសគ្គាភាវោ. អយុត្តសំសគ្គម្បិ ហិ បដិច្ច សត្តា អក្កោសំ លភន្តិ.

ឥស្សរោតិ អធិបតេយ្យសំវត្តនិយកម្មផលេន ឦសនសីលោ. សា បនស្ស ឥស្សរតា វិភវសម្បត្តិបច្ចយា បាកដា ជាតាតិ អឌ្ឍតាបរិយាយភាវេន វទន្តោ ‘‘អឌ្ឍោតិ ឥស្សរោ’’តិ អាហ. មហន្តំ ធនមស្ស ភូមិគតញ្ចេវ វេហាសដ្ឋញ្ចាតិ មហទ្ធនោ. តស្សាតិ តស្ស តស្ស. វទន្តិ ‘‘អន្វយតោ ព្យតិរេកតោ ច អនុបសង្កមនការណំ កិត្តេមា’’តិ.

អធិករូបោតិ វិសិដ្ឋរូបោ ឧត្តមសរីរោ. ទស្សនំ អរហតីតិ ទស្សនីយោ. តេនាហ ‘‘ទស្សនយោគ្គោ’’តិ. បសាទំ អាវហតីតិ បាសាទិកោ. តេនាហ ‘‘ចិត្តបសាទជននតោ’’តិ. វណ្ណស្សាតិ វណ្ណធាតុយា. សរីរន្តិ សន្និវេសវិសិដ្ឋោ ករចរណគីវាសីសាទិ អវយវសមុទាយោ, សោ ច សណ្ឋានមុខេន គយ្ហតីតិ ‘‘បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ បរមាយ…បេ… សម្បត្តិយា ចា’’តិ វុត្តំ. សព្ពវណ្ណេសុ សុវណ្ណវណ្ណោវ ឧត្តមោតិ វុត្តំ ‘‘សេដ្ឋេន សុវណ្ណវណ្ណេន សមន្នាគតោ’’តិ. តថា ហិ ពុទ្ធា ចក្កវត្តិនោ ច សុវណ្ណវណ្ណាវ ហោន្តិ. ព្រហ្មវច្ឆសីតិ ឧត្តមសរីរាភោ សុវណ្ណាភោតិ អត្ថោ. ឥមមេវ ហិ អត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘មហាព្រហ្មុនោ សរីរសទិសេន សរីរេន សមន្នាគតោ’’តិ. ន ព្រហ្មុជុគត្តតំ. អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយាតិ អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា អវយវបារិបូរិយា ច ទស្សនាយ ឱកាសោ ន ខុទ្ទកោ. តេនាហ ‘‘សព្ពានេវា’’តិអាទិ.

យមនិយមលក្ខណំ សីលមស្ស អត្ថីតិ សីលវា, តំ បនស្ស រត្តញ្ញុតាយ វុទ្ធំ វឌ្ឍិតំ សីលំ អស្ស អត្ថីតិ វុទ្ធសីលី, តេន ច សព្ពទា សមាយោគតោ វុឌ្ឍសីលេន សមន្នាគតោ. បញ្ចសីលមត្តមេវ សន្ធាយ វទន្តិ តតោ បរំ សីលស្ស តត្ថ អភាវតោ តេសញ្ច អជាននតោ.

ឋានករណសម្បត្តិយា សិក្ខាសម្បត្តិយា ច កត្ថចិបិ អនូនតាយ បរិមណ្ឌលបទានិ ព្យញ្ជនានិ អក្ខរានិ ឯតិស្សាតិ បរិមណ្ឌលបទព្យញ្ជនា. អថ វា បជ្ជតិ អត្ថោ ឯតេនាតិ បទំ, នាមាទិ, យថាធិប្បេតមត្ថំ ព្យញ្ជេតីតិ ព្យញ្ជនំ វាក្យំ, តេសំ បរិបុណ្ណតាយ បរិមណ្ឌលបទព្យញ្ជនា. អត្ថញាបនសាធនតាយ វាចាវ ករណន្តិ វាក្ករណំ, ឧទាហរណឃោសោ. គុណបរិបុណ្ណភាវេន តស្ស ព្រាហ្មណស្ស, តេន វា ភាសិតព្ពអត្ថស្ស. បូរេ បុណ្ណភាវេ. បូរេតិ ច បុរិមស្មិំ អត្ថេ អាធារេ ភុម្មំ, ទុតិយស្មិំ វិសយេ. សុខុមាលត្តនេនាតិ ឥមិនា តស្សា វាចាយ មុទុសណ្ហភាវមាហ. អបលិពុទ្ធាយ បិត្តសេម្ហាទីហិ. សន្ទិដ្ឋំ សព្ពំ ទស្សេត្វា វិយ ឯកទេសកថនំ. វិលម្ពិតំ សណិកំ ចិរាយិត្វា កថនំ. ‘‘សន្ទិទ្ធវិលម្ពិតាទី’’តិ វា បាឋោ. តត្ថ សន្ទិទ្ធំ សន្ទេហជនកំ. អាទិ-សទ្ទេន ខលិតានុកឌ្ឍិតាទិំ សង្គណ្ហាតិ. អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ បាកដំ កត្វាតិ ឥមិនា ចស្ស វាចាយ អត្ថបារិបូរិំ វទន្តិ.

៤២៥. សទិសាតិ ឯកទេសេន សទិសា. ន ហិ ពុទ្ធានំ គុណេហិ សព្ពថា សទិសា កេចិបិ គុណា អញ្ញេសុ លព្ភន្តិ. ឥតរេតិ អត្តនោ គុណេហិ អសទិសគុណេ. ឥទន្តិ ឥទំ អត្ថជាតំ. គោបទកន្តិ គាវិយា បទេ ឋិតឧទកំ. កុលបរិយាយេនាតិ កុលានុក្កមេន.

តត្ថាតិ មញ្ចកេ. សីហសេយ្យំ កប្បេសីតិ យថា រាហុ អសុរិន្ទោ អាយាមតោ វិត្ថារតោ ឧព្ពេធតោ ច ភគវតោ រូបកាយស្ស បរិច្ឆេទំ គហេតុំ ន សក្កោតិ, តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខរោន្តោ សីហសេយ្យំ កប្បេសិ.

បរិសុទ្ធដ្ឋេន អរិយន្តិ អាហ ‘‘អរិយំ ឧត្តមំ បរិសុទ្ធ’’ន្តិ. អនវជ្ជដ្ឋេន កុសលំ, ន សុខវិបាកដ្ឋេន. កត្ថចិ ចតុរាសីតិ បាណសហស្សានិ កត្ថចិ អបរិមាណាបិ ទេវមនុស្សា យស្មា ចតុវីសតិយា ឋានេសុ អសង្ខ្យេយ្យា អបរិមេយ្យា មគ្គផលាមតំ បិវន្តិ. កោដិសតសហស្សាទិបរិមាណេនបិ ពហូ ឯវ. តស្មា អនុត្តរាចារសិក្ខាបនវសេនេវ ភគវា ពហូនំ អាចរិយោ. តេតិ កាមរាគតោ អញ្ញេ ភគវតា បហីនកិលេសេ.

អបាបបុរេក្ខារោតិ អបាបេហិ បុរក្ខរីយតិ, ន វា បាបំ បុរតោ ករោតីតិបិ អបាបបុរេក្ខារោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘អបាបេ នវ លោកុត្តរធម្មេ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អបាបេតិ បាបបបដិបក្ខេ បាបរហិតេ ច. ព្រហ្មនិ ភវា, ព្រហ្មុនោ វា ហិតា គរុករណាទិនា, ព្រហ្មានំ វា មគ្គំ ជានាតីតិ ព្រហ្មញ្ញា, តស្សា ព្រហ្មញ្ញាយ បជាយ.

តិរោរដ្ឋា តិរោជនបទាតិ ឯត្ថ រជ្ជំ រដ្ឋំ រាជន្តិ រាជានោ ឯតេនាតិ កត្វា. តទេកទេសភូតា បទេសា បន ជនបទោ ជនា បជ្ជន្តិ ឯត្ថ សុខជីវិកំ បាបុណន្តីតិ កត្វា. បុច្ឆាយ ទោសំ សល្លក្ខេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ភគវា វិស្សជ្ជេតិ តេសំ ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ចិន្តេត្វាតិ អធិប្បាយោ. នវកាតិ អាគន្តុកភាវេន អម្ហាកំ អភិនវា.

៤២៦. ឱបាតេតិ និប្បាតេតីតិ អត្ថោ. តថាភូតោ ច តត្ថ បេសិតា ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘បវេសេតី’’តិ. សំបុរក្ខរោន្តីតិ សក្កច្ចំ បុព្ពង្គមំ ករោន្តិ. តេនាហ ‘‘បុរតោ កត្វា វិចរន្តី’’តិ.

៤២៧. សុទ្ទេ ពហិ កត្វា រហោ សាសិតព្ពដ្ឋេន មន្តា ឯវ តំតំអត្ថបដិបត្តិហេតុតាយ បទន្តិ មន្តបទំ វេទំ. តេនាហ ‘‘វេទោ’’តិ. ឯវំ កិរាតិ បរម្បរភាវេន អាភតន្តិ អាចរិយបរម្បរាយ អាភតំ. បាវចនសង្ខាតសម្បត្តិយាតិ បមុខវចនម្ហិ ឧទត្តាទិសម្បត្តិយា. សាវិត្តិអាទីហិ ឆន្ទពន្ធេហិ វគ្គពន្ធេហិ ចាតិ គាយត្តីអាទីហិ អជ្ឈាយានុវាកាទីហិ ឆន្ទពន្ធេហិ ច វគ្គពន្ធេហិ ច. សម្បាទេត្វាតិ បទសម្បត្តិំ អហាបេត្វា. បវត្តារោតិ វា បាវចនវសេន វត្តារោ. សជ្ឈាយិតន្តិ គាយនវសេន សជ្ឈាយិតំ, តំ បន បទេនេវ ឥច្ឆិតន្តិ អាហ ‘‘បទសម្បត្តិវសេនា’’តិ. អញ្ញេសំ វុត្តន្តិ បាវចនវសេន អញ្ញេសំ វុត្តំ. រាសិកតន្តិ ឥរុវេទយជុវេទសាមវេទាទិវសេន, តត្ថាបិ បច្ចេកំ មន្តព្រហ្មាទិវសេន អជ្ឈាយានុវាកាទិវសេន រាសិកតំ. ទិព្ពេន ចក្ខុនា ឱលោកេត្វាតិ ទិព្ពចក្ខុបរិភណ្ឌេន យថាកម្មូបគញាណេន សត្តានំ កម្មស្សកតំ, បច្ចក្ខតោ ទស្សនដ្ឋេន ទិព្ពចក្ខុសទិសេន បុព្ពេនិវាសញាណេន អតីតកប្បេ ព្រាហ្មណានំ មន្តជ្ឈេនវិធិញ្ច ឱលោកេត្វា. បាវចនេន សហ សំសន្ទេត្វាតិ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធស្ស យំ វចនំ វដ្ដសន្និស្សិតំ, តេន សហ អវិរុទ្ធំ កត្វា. ន ហិ តេសំ វិវដ្ដសន្និស្សិតោ អត្ថោ បច្ចក្ខោ ហោតិ. អបរាបរេតិ អដ្ឋកាទីហិ អបរាបរេ, បច្ឆិមា ឱក្កាករាជកាលាទីសុ ឧប្បន្នា. បក្ខិបិត្វាតិ អដ្ឋកាទីហិ គន្ថិតមន្តបទេសុ កិលេសសន្និស្សិតបទានំ តត្ថ តត្ថ បទេ បក្ខិបនំ កត្វា. វិរុទ្ធេ អកំសូតិ ព្រាហ្មណធម្មិកសុត្តាទីសុ (ខុ. និ. ព្រាហ្មណធម្មិកសុត្តំ) អាគតនយេនេវ សំកិលេសិកត្ថទីបនតោ បច្ចនីកភូតេ អកំសុ.

៤២៨. បដិបាដិយា ឃដិតាតិ បដិបាដិយា សម្ពទ្ធា. បរម្បរសំសត្តាតិ អាទានិយាយ យដ្ឋិយា សំសត្តា. តេនាហ ‘‘យដ្ឋិគ្គាហកេន ចក្ខុមតា’’តិ. បុរិមស្សាតិ មណ្ឌលាការេន ឋិតាយ អន្ធវេណិយា សព្ពបុរិមស្ស ហត្ថេន សព្ពបច្ឆិមស្ស កច្ឆំ គណ្ហាបេត្វា. ទិវសម្បីតិ អនេកទិវសម្បិ. ចក្ខុស្ស អនាគតភវំ ញត្វា យថាអក្កន្តដ្ឋានេយេវ អនុបតិត្វា អក្កមនំវ សល្លក្ខេត្វា ‘‘កហំ ចក្ខុមា កហំ មគ្គោ’’តិ បរិវេទិត្វា.

បាឡិអាគតេសុ ទ្វីសូតិ សទ្ធា អនុស្សវោតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ. ឯវរូបេតិ យថា សទ្ធានុស្សវា, ឯវរូបេ ឯវ បច្ចក្ខគាហិនោតិ អត្ថោ. តយោតិ រុចិអាការបរិវិតក្កទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយោ. ភូតវិបាកាតិ ភូតត្ថនិដ្ឋាយកា អធិប្បេតត្ថសាធកា, វុត្តវិបរិយាយេន អភូតត្ថវិបាកា វេទិតព្ពា. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ សទ្ធាយិតាទិវត្ថូសុ. ឯកំសេនេវ និដ្ឋំ គន្តុំ នាលំ អនេកន្តិកត្តា សទ្ធាទិគ្គាហស្ស. ឧបរិ បុច្ឆាយ មគ្គំ វិវរិត្វា ឋបេសិ សច្ចានុរក្ខាយ ញាតុកាមតាយ ឧប្បាទិតត្តា. បស្សតិ ហិ ភគវា – មយា ‘‘សច្ចមនុរក្ខតា…បេ… និដ្ឋំ គន្តុ’’ន្តិ វុត្តេ សច្ចានុរក្ខណំ ញាតុកាមោ មាណវោ ‘‘កិត្តាវតា’’តិអាទិនា បុច្ឆិស្សតិ, តស្ស តំ វិស្សជ្ជេត្វា សច្ចានុពោធេ បុច្ឆាយ អវសរំ ទត្វា តស្ស ឧបនិស្សយេ ឧបការធម្មេ កថេស្សាមីតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ឧបរិ បុច្ឆាយ មគ្គំ វិវរិត្វា ឋបេសី’’តិ.

៤៣០. អត្តានញ្ញេវ សន្ធាយ វទតិ, យតោ វុត្តំ បាឡិយំ – ‘‘យំ ខោ បនាយមាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, គម្ភីរោ សោ ធម្មោ ទុទ្ទសោ ទុរនុពោធោ’’តិអាទិ. លុព្ភន្តីតិ លោភនីយា យថា ‘‘អបាយគមនីយា’’តិ អាហ ‘‘លោភនីយេសុ ធម្មេសូតិ លោភធម្មេសូ’’តិ. យថា វា រូបាទិធម្មា លោភនីយា, ឯវំ លោភោតិ អាហ ‘‘លោភនីយេសុ ធម្មេសូតិ លោភធម្មេសូ’’តិ. តេនេវាហ – ‘‘យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, ឯត្ថេសា តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, ឯត្ថ និវិសមានា និវិសតី’’តិ (ទី. និ. ២.៤០០; ម. និ. ១.១៣៣; វិភ. ២០៣). ឯសេ នយោ សេសបទទ្វយេបិ.

៤៣២. និវេសេតីតិ ឋបេតិ បដ្ឋបេតិ. បយិរុបាសតីតិ ឧបដ្ឋានវសេន ឧបគន្ត្វា និសីទតិ. សុយ្យតិ ឯតេនាតិ សោតន្តិ អាហ ‘‘បសាទសោត’’ន្តិ. តញ្ហិ សវនាយ ឱទហិតព្ពន្តិ. ធារេតិ សន្ធារេតិ តត្ថេវ មនំ ឋបេតិ. អត្ថតោតិ យថាវុត្តស្ស ធម្មស្ស អត្ថតោ. ការណតោតិ យុត្តិតោ ហេតុទាហរណេហិ ឧបបត្តិតោ. ឱលោកនន្តិ ឯវមេតន្តិ យថាសភាវតោ បញ្ញាចក្ខុនា ទដ្ឋព្ពតំ ខមន្តិ, តញ្ច មហន្តស្ស មណិនោ បជ្ជលន្តស្ស វិយ អាវិកត្វា អត្ថស្ស ចិត្តេ ឧបដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘ឥធា’’តិអាទិ. កត្តុកម្យតាឆន្ទោតិ កត្តុកាមតាសង្ខាតោ កុសលច្ឆន្ទោ. វាយមតីតិអាទិតោ ចតុន្នម្បិ វីរិយានំ វសេន វាយាមំ បរក្កមំ ករោតិ. មគ្គបធានំ បទហតីតិ មគ្គាវហំ មគ្គបរិយាបន្នញ្ច សម្មប្បធានំ បទហតិ, បទហនវសេន តំ បរិបូរេតិ. បរមសច្ចន្តិ អមោឃធម្មត្តា បរមត្ថសច្ចំ. សហជាតនាមកាយេនាតិ មគ្គបញ្ញាសហជាតនាមកាយេន. តទេវាតិ តទេវ បរមសច្ចំ និព្ពានំ. តេនេវាហ – ‘‘សច្ឆិកិរិយាភិសមយេន វិភូតំ បាកដំ ករោន្តោ បស្សតី’’តិ.

៤៣៣-៤. មគ្គានុពោធោតិ មគ្គបដិបាដិយា ពោធោ ពុជ្ឈនំ, យេសំ កិលេសានំ សមុច្ឆិន្ទនវសេន មគ្គប្បដិវេធោ, តេសំ បដិបស្សម្ភនវសេន បវត្តមានំ សាមញ្ញផលំ, មគ្គេន បដិវិទ្ធានិ សច្ចានិ, បរមត្ថសច្ចមេវ វា អនុរូបពុជ្ឈនន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘សច្ចានុប្បត្តីតិ ផលសច្ឆិកិរិយា’’តិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ សតិ ហេដ្ឋា វុត្តា សទ្ធាបដិលាភាទយោ ទ្វាទស ធម្មា សច្ចានុប្បត្តិយា ឧបការា ហោន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘តេសំយេវាតិ ហេដ្ឋា វុត្តានំ ទ្វាទសន្ន’’ន្តិ. នាយំ ‘‘តេសំយេវា’’តិ បទស្ស អត្ថោ. សតិបិ កុសលវិបាកាទិភាវេន នានត្តេ វត្ថារម្មណភូមិកិច្ចាទិវសេន បន សទិសាតិ ឧបាយតោវ មគ្គធម្មា អាសេវិតា ពហុលីកតា ផលភូតាតិ វត្តព្ពតំ អរហតីតិ តំសទិសេ តព្ពោហារំ កត្វា ‘‘តេសំ មគ្គសម្បយុត្តធម្មាន’’ន្តិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ អាសេវនាគហណំ សមត្ថិតំ, ន អញ្ញថា. ន ហិ ឯកចិត្តក្ខណិកានំ មគ្គធម្មានំ អាសេវនា, ពហុលីកម្មំ វា អត្ថីតិ. តុលនាតិ វិបស្សនា. សា ហិ វុដ្ឋានគាមិនិភូតា មគ្គប្បធានស្ស ពហុការា តស្ស អភាវេ មគ្គប្បធានស្សេវ អភាវតោ, ឯវំ ឧស្សាហោ តុលនាយ ឆន្ទោ ឧស្សាហស្ស ពហុការោតិអាទិនា ហេដ្ឋិមស្ស ឧបរិមូបការតំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ អាហ – ‘‘ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ចង្កីសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.