៣. មឃទេវសុត្តវណ្ណនា

៣០៨. បុព្ពេ មឃទេវោ នាម រាជាតិ អតីតកាលេ ឥមស្មិំយេវ កប្បេ អនេកវស្សសហស្សាយុកេសុ មនុស្សេសុ បដិបាដិយា ឧប្បន្នានំ ចតុរាសីតិសហស្សានំ ចក្កវត្តិរាជូនំ អាទិបុរិសោ មឃទេវោតិ ឯវំនាមោ រាជា.

ធម្មោតិ រាជធម្មោតិ លោកិកា វទន្តិ. មហាពោធិនិធានបារមិតាសង្ខាតោ បន ធម្មោ អត្ថីតិ ធម្មិកោ. ធម្មេនាតិ ញាយេន. តទា ព្រហ្មវិហារាទិភាវនាធម្មស្ស រញ្ញោ អនធិគតត្តា តស្សបិ វា អនភិជ្ឈាទីហិ សមានយោគក្ខមត្តា វុត្តំ ‘‘ទសកុសលកម្មបថេ ឋិតោ’’តិ. ធម្មន្តិ ធម្មតោ អនបេតំ. តថា ហិ ច សោ បក្ខបាតាភាវតោ ‘‘សមោ’’តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘សមំ ចរតី’’តិ. បកតិនិយាមេនេវាតិ បវេណិយា អាគតនិយាមេនេវ. យស្មា និគមជនបទេសុ យេភុយ្យេន គហបតីនំ សង្គហោ, តស្មា អដ្ឋកថាយំ ‘‘គហបតិកាន’’ន្ត្វេវ វុត្តំ. បាឡិយំ បន អញ្ញមេវ នាគរចារិត្តំ, អញ្ញំ នេគមជនបទចារិត្តន្តិ តេ វិសុំ គហិតា ‘‘នេគមេសុ ចេវ ជនបទេសុ ចា’’តិ. បច្ចុគ្គមននិគ្គមនវសេន ឧបោសថស្ស បដិហរណំ បាដិហារិយោ, សោ ឯវ បាដិហារិកោ, បក្ខោ. ឥមេ ទិវសាតិ ឥមេ ចត្តារោ ទិវសា.

៣០៩. ទេវោតិ មច្ចុ អភិភវនដ្ឋេន. យថា ហិ ទេវោ បកតិសត្តេ អភិភវតិ, ឯវំ មច្ចុ សត្តេ អភិភវតិ. ‘‘អហំ អសុកំ មទ្ទិតុំ អាគមិស្សាមិ, ត្វំ តស្ស កេសេ គហេត្វា មា វិស្សជ្ជេហី’’តិ មច្ចុទេវស្ស អាណាករា ទូតា វិយាតិ ទូតាតិ វុច្ចន្តិ. អលង្កតបដិយត្តាយាតិ ឥទំ អត្តនោ ទិព្ពានុភាវំ អាវិកត្វា ឋិតាយាតិ ទស្សេតុំ វុត្តំ. ទេវតាព្យាករណសទិសមេវ ហោតិ ន ចិរេនេវ មរណសម្ភវតោ. វិសុទ្ធិទេវានន្តិ ខីណាសវព្រហ្មានំ. តេ ហិ ចរិមភវេ ពោធិសត្តានំ ជិណ្ណាទិកេ ទស្សេន្តិ.

ទុខិតញ្ច ព្យាធិតន្តិ ព្យាធិភាវេន សញ្ជាតទុក្ខន្តិ អត្ថោ. អន្តិមភវិកពោធិសត្តានំ វិសុទ្ធិទេវេហិ ឧបដ្ឋាបិតភាវំ ឧបាទាយ តទញ្ញេសំ តេហិ អនុបដ្ឋាបិតានម្បិ បណ្ឌិតានំ តថា វោហរិតព្ពតា បរិយាយសិទ្ធាតិ អាហ ‘‘ឥមិនា បរិយាយេនា’’តិ.

ទិសម្បតីតិ វិភត្តិអលោបេន និទ្ទេសោ, ទិសាសីសេន ទេសា វុត្តាតិ ទេសានំ អធិបតិរាជាតិ អត្ថោ. ឧត្តមង្គេ សិរសិ រុហន្តីតិ ឧត្តមង្គរុហា, កេសា. តេ បនេត្ថ យស្មា បលិតត្តា អវិសេសតោ សព្ពបច្ឆិមវយសន្ទស្សកា ហោន្តិ, តស្មា ‘‘វយោហរា’’តិ វុត្តា.

បុរិសយុគោ យស្មា តស្មិំ វំសេ សញ្ជាតបុរិសដ្ឋិតិយា បរិច្ឆិន្នោ, តស្មា អាហ ‘‘វំសសម្ភវេ បុរិសេ’’តិ. រាជគេហតោ អាហដភិក្ខាយ យាបេន្តោតិ ឥមិនា កុមារកបព្ពជ្ជាយ ឧបគតភាវំ ទស្សេតិ.

បរិហរិយមានោវាតិ អញ្ញេន អញ្ញេន បរិហរិយមានោ វិយ វេលាយ វេលាយ តេន មហតា បរិជនេន ឧបដ្ឋិយមានោ កុមារកីឡំ កីឡីតិ អត្ថោ. កេចិ បន ‘‘បរិហរិយមានោ ឯវា’’តិ អវធារណវសេន អត្ថំ វទន្តិ, តថា សតិ ចតុរាសីតិវស្សសហស្សានិ ថញ្ញបាយី តរុណទារកោ អហោសីតិ អាបជ្ជតីតិ តទយុត្តំ. កុមារកាលំ វត្វា តទនន្តរំ ឱបរជ្ជវចនតោ វិរុទ្ធញ្ចេតំ. (បញ្ចមង្គលវចនេន ឧន្នង្គលមង្គលឧក្កន្តនមង្គលកម្មហាយមង្គលទុស្សមង្គលានិ សមុបគតានិ ឯវ អហេសុន្តិ ទដ្ឋព្ពំ).

៣១១. សវំសវសេន អាគតា បុត្តនត្តុអាទយោ បុត្តា ច បបុត្តា ច ឯតិស្សាតិ បុត្តបបុត្តកា បរម្បរា. និហតន្តិ និហិតំ ឋបិតំ, បវត្តិតន្តិ អត្ថោ. និហតន្តិ វា សតតំ បតិដ្ឋិតភាវេន វឡញ្ជិតន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘កល្យាណវត្ត’’ន្តិ. អតិរេកតរា ទ្វេ គុណាតិ មហាសត្តស្ស មឃទេវកាលតោ អតិរេកតរា ទ្វេ គុណា ឥតររាជូហិ បន អតិរេកតរា អនេកសតសហស្សប្បភេទា ឯវ គុណា អហេសុន្តិ.

៣១២. តេត្តិំស សហបុញ្ញការិនោ ឯត្ថ និព្ពត្តាតិ តំសហចរិតដ្ឋានំ តេត្តិំសំ, តទេវ តាវតិំសំ, តំនិវាសោ ឯតេសន្តិ តាវតិំសា. និវាសភាវោ ច តេសំ តត្ថ និព្ពត្តនបុព្ពកោតិ អាហ – ‘‘ទេវានំ តាវតិំសានន្តិ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តទេវាន’’ន្តិ. រញ្ញោតិ និមិមហារាជស្ស. ឱវាទេ ឋត្វាតិ ‘‘សីលំ អរក្ខន្តោ មម សន្តិកំ មា អាគច្ឆតូ’’តិ និគ្គណ្ហនវសេនបិ, ‘‘ឯកន្តតោ មម វិជិតេ វសន្តេន សីលំ រក្ខិតព្ព’’ន្តិ ឯវំ បវត្តិតឱវាទវសេនបិ ឱវាទេ ឋត្វា.

អថ នន្តិ មហាជុតិកំ មហាវិប្ផារំ មហានុភាវំ និមិរាជានំ. ‘‘សក្កោហមស្មិ ទេវិន្ទោ, តវ សន្តិកមាគតោ’’តិ អត្តនោ សក្កភាវំ បវេទេត្វា ‘‘កង្ខំ តេ បដិវិនោទេស្សាមី’’តិ អាហ. តេនាហ ‘‘សព្ពភូតានមិស្សរា’’តិអាទិ.

សីលំ ឧបាទាយ ឱមកតាយ ‘‘កិ’’ន្តិ ហីឡេន្តោ វទតិ. គុណវិសិដ្ឋតាយាតិ លាភយសាទីនញ្ចេវ បិយមនាបតាទីនញ្ច អាសវក្ខយបរិយោសានានំ និមិត្តភាវេន ឧត្តមគុណតាយ. តទា សក្កោ អនុរុទ្ធត្ថេរោ, សោ អត្តនោ បុរិមជាតិយំ បច្ចក្ខសិទ្ធំវ ទានតោ សីលំ មហន្តំ វិភាវេន្តោ ‘‘អហញ្ហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អត្តនា វសិយមានំ កាមាវចរទេវលោកំ សន្ធាយ ‘‘បេត្តិវិសយតោ’’តិ វុត្តំ. តស្ស ហិ កប្បសតសហស្សំ វិវដ្ដជ្ឈាសយស្ស បូរិតបារមិស្ស ទេវលោកោ បេតលោកោ វិយ ឧបដ្ឋាសិ. តេនេវាហ ‘‘អច្ឆរាគណសង្ឃុដ្ឋំ, បិសាចគណសេវិត’’ន្តិ (សំ. និ. ១.៤៦).

ខត្តិយេតិ ខត្តិយជាតិយំ. វិសុជ្ឈតីតិ ព្រហ្មលោកូបបត្តិំ សន្ធាយ វទតិ កាមសំកិលេសវិសុជ្ឈនតោ. កាយាតិ ច ព្រហ្មកាយមាហ.

ឥមស្ស មម អទិដ្ឋបុព្ពរូបំ ទិស្វា ‘‘អហុទេវ ភយ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អាហ ‘‘អវិកម្បមានោ’’តិ. ភាយន្តោ ហិ ចិត្តស្ស អញ្ញថត្តេន កាយស្ស ច ឆម្ភិតត្តេន វិកម្បតិ នាម. តេនាហ ‘‘អភាយមានោ’’តិ. សុខំ កថេតុំ ហោតីតិ បុញ្ញផលំ កថេតុំ សុខំ ហោតិ.

៣១៣. មនំ អាគម្ម យុត្តាយេវ ហោន្តីតិ មាតលិស្ស សក្កស្សេវ ចិត្តំ ជានិត្វា យុត្តា វិយ ហោន្តិ, រថេ យុត្តអាជានីយកិច្ចំ ករោន្តិ ទេវបុត្តា. ឯវំ តាទិសេ កាលេ តថា បដិបជ្ជន្តិ, យថា ឯរាវណោ ទេវបុត្តោ ហត្ថិកិច្ចំ. នទ្ធិតោ បដ្ឋាយាតិ រថបញ្ជរបរិយន្តេន អក្ខស្ស សម្ពន្ធដ្ឋានំ នទ្ធី, តតោ បដ្ឋាយ. អក្ខោ ពជ្ឈតិ ឯត្ថាតិ អក្ខពទ្ធោ, អក្ខេន រថស្ស ពទ្ធដ្ឋានំ. យថា ទេវលោកតោ យាវ ចន្ទមណ្ឌលស្ស គមនវីថិ, តាវ អត្តនោ អានុភាវេន ហេដ្ឋាមុខមេវ រថំ បេសេសិ, ឯវំ ចន្ទមណ្ឌលស្ស គមនវីថិតោ យាវ រញ្ញោ បាសាទោ, តាវ តថេវ បេសេសិ. ទ្វេ មគ្គេ ទស្សេត្វាតិ បតោទលដ្ឋិយា អាកាសំ វិលិខន្តោ វិយ អត្តនោ អានុភាវេន និរយគាមី ទេវលោកគាមី ចាតិ ទ្វេ មគ្គេ ទស្សេត្វា. កតមេនាតិអាទិ ទេសនាមត្តំ, យថា តេន រថេន គច្ឆន្តស្ស និរយោ ទេវលោកោ ច បាកដា ហោន្តិ, តថា ករណំ អធិប្បេតំ.

វុត្តការណមេវ សន្ធាយាហ មហាសត្តោ ‘‘ឧភយេនេវ មំ មាតលិ នេហី’’តិ. ទុគ្គន្តិ ទុគ្គមំ. វេត្តរណិន្តិ ឯវំនាមកំ និរយំ. កុថិតន្តិ បក្កុថិតំ និបក្កតេលសទិសជាលំ. ខារសំយុត្តន្តិ ខារោទកសទិសំ.

រថំ និវត្តេត្វាតិ និរយាភិមុខតោ និវត្តេត្វា. ពីរណីទេវធីតាយាតិ ‘‘ពីរណី’’តិ ឯវំនាមិកាយ អច្ឆរាយ. សោណទិន្នទេវបុត្តស្សាតិ ‘‘សោណទិន្នោ’’តិ ឯវំនាមកស្ស ទេវបុត្តស្ស. គណទេវបុត្តានន្តិ គណវសេន បុញ្ញំ កត្វា គណវសេនេវ និព្ពត្តទេវបុត្តានំ.

បត្តកាលេតិ ឧបកដ្ឋាយ វេលាយ. អតិថិន្តិ បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ. កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ ឯកំ ខីណាសវត្ថេរន្តិបិ វទន្តិ. មាតាវ បុត្តំ សកិមាភិនន្ទីតិ យថា បវាសតោ អាគតំ បុត្តំ មាតា សកិំ ឯកវារំ អាគតកាលេ អភិនន្ទតិ, តថា និច្ចកាលេ អភិនន្ទិ សក្កច្ចំ បរិវិសិ. សំយមា សំវិភាគាតិ សីលសំយមា សំវិភាគសីលា. ជាតកេតិ និមិជាតកេ.

ចិត្តកូដន្តិ ទេវនគរស្ស ទក្ខិណទិសាយ ទ្វារកោដ្ឋកំ. សក្កោ ចិត្តំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តោតិ មហាសត្តេ បវត្តំ ទេវតានំ សក្ការសម្មានំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ អត្តនោ ឧសូយចិត្តំ ពហិ អនាវិកត្វា អព្ភន្តរេយេវ ច នំ ឋបេតុំ អសក្កោន្តោ. អញ្ញេសំ បុញ្ញេន វសាហីតិ សក្កស្ស មហាសត្តំ រោសេតុកាមតាយ អារាធនំ និទស្សេតិ. បុរាណសក្កោ ទីឃាយុកោ, តំ ឧបាទាយ ជរាជិណ្ណំ វិយ កត្វា ‘‘ជរសក្កោ’’តិ វុត្តំ.

៣១៥. សេសំ សព្ពន្តិ បព្ពជ្ជុបគមនា សេសំ អត្តនោ វំសេ បោរាណរាជូនំ រាជចារិត្តំ. បាកតិកន្តិ បុន សភាវត្តមេវ គតោ អហោសិ, អបព្ពជិតភាវវចនេនេវស្ស ព្រហ្មវិហារភាវនាទីនំ បព្ពជ្ជាគុណានំ អភាវោ ទីបិតោ ហោតិ.

៣១៦. វីរិយំ អករោន្តោ សមុច្ឆិន្ទតិ, ន តាវ សមុច្ឆិន្នំ, កល្យាណមិត្តសំសគ្គាទិបច្ចយសមវាយេ សតិ សីលវតំ កល្យាណវត្តំ បវត្តេតុំ សក្កោតិ. ទុស្សីលេន សមុច្ឆិន្នំ នាម ហោតិ តស្ស តត្ថ និរាសភាវេន បដិបត្តិយា ឯវ អសម្ភវតោ. សត្ត សេខា បវត្តេន្តិ កល្យាណវត្តស្ស អបរិនិដ្ឋិតកិច្ចត្តា. ខីណាសវេន បវត្តិតំ នាម បរិនិដ្ឋិតកិច្ចត្តា. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

មឃទេវសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.